An t-ùghdair Ossian mac Fhinn.
Do chunnaic mi teaghlach Fhinn, ’us nior bu teaghlach tioma tréabh,
Agam do chunnaic mi sabh, de mhuinntir an fhir an dé.
Do chunnaic mi teaghlach Airt, fear le’r mhac donna binn,
Fear is fearr ni faca mi. Do chunnaic mi teaghlach Fhinn.
Do ni fhac mar a chunnaic mi, chunnaic mi mac an Luinn fa Fhinn.
Och! is mairg na faca e. Do chunnaic mi teaghlach Fhinn.
Do’m ré ni ioghnadh gach olc, dha bheil air mo cheann.
Sinn saora marruinn o phèin. Do chunnaic mi teaghlach Fhinn.
Do chunnaic mi teaghlach.
Is e ùghdair so Ossian.
Is fad an nochd na neula faim, is fada leam an oidhche an raoir,
An la an diugh ge fada dhomh, do bu leor fada ’n la an dé,
Fada leam gach la a thig, ni mar sin bu chleachdadh leam
Gun deabhtha gun deanamh catha, gun bhi foghlum cleas dlù.
Gun nigheanaibh, gun cheòl, gun chruit, gun phronnadh cnaimh gun
ghniomh gré,
Gun tuilleadh fhoghluim gheire, bhi gun fheill, gun òl fleidh,
Gun chion air suiridh, no air sealg, an da cheard ri an robh mi,
Gun dol an gleò no an cath, ochan! ach is deurach domh,
Gun bhreith air eilid no air fiadh, ni h’amhuil sin bu mhiann leam,
Gun luaidh air chonbheart no air chon, is fad an nochd na
neula faim,
Gun eiridh gaisge ghnàthaich, gun imirt mar a b’àill leinn,
Gun snàmh d ’ar laochruidh air loch, is fad an nochd na neula faim,
Do ’n t-saoghal mar a ta mi, is truagh ar bith mar a tha sinn,
’Nam sheanair a tarruing chlach, is fad an nochd na neula faim.
Deireadh na Feinn far nis, is mi Ossian mòr mac Fhinn,
Ag eisdeachd ri guthaibh chlog, Is fad an nochd na neula faim.
Faigh a Phadruig dhuinn o Dhia, fios an inbhe am bi sinn,
Gu saorar marrainn roimh lochd, is fad an nochd na neula faim.
Is fad.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Ossin.
La zay deacha finn mo rayth, di helg er sleyve ny ban finn
Tri meillith wathyon ny wayn, ne zeaath skaow vass in ginn
Ossin is vinni lwmmi di zloyr, bannicht foiss er anmyn finn
Agus innis gay wayd feyg, hwtti er sleyve ny ban finn.
Ga mor lewe crathamar slee, or ni deatha voylte in loy
Di hutti er sleyve ny ban finn, di zeyith lay fin nyth wlygh
Innis doyf royth gith skayle, bannith er a waill gin zoyth
A bayig eaddith no ermmi, a doll leive a helg gi lay
Di weith eaddith agus ermmi, a doll leine a helg mir senni
Ni weith feanee zeiwe ym zoe, gin leynith roylle is men
Gin chottone schee schave, gin lurych sparri zeyr zlynn
Gin chenvart clooth di chorrith, s zay ley in norn gi fer
Gin skay neynith warryth boye, gin lanni chroye eskoltith kenn
A nearryth in doythin fayn scheath, ne royth nath bi zer no finn
Is schea a barri enicht is awge, ne zeath lav vassa chinn
Doll in dastill a choyn zill, gi aggin er farri mir finn
Cath eggr a choymir schear, a helg er sleyve ni ban finn
A phatrik ayd chinni ni glar, di balin grann vass ir ginni
Noyr a hwyth finni r gonni da binni seirri agus schear
Gow gyir o chnok gow cnok, a meskeith hork is feaygh
Di weith finn agus brann, nane swe selli er in tleywe
Gyth fer rewe in nayd helg, no ger eirryth kolg in feark
Di leggymir tre m cowe, a barri lowe syth way gi garga
Warwe gith cowe zewe da eyg selli fa neyd yn eyll na hard
Di hwtti vi meill feyg bar er a zlann di weith fane tleyve
A haggus eyg agus arbe ne zarne selgi mir sen reywe
Gir bee deirrith ir selgi hear, a clarre oyd ni glar is ni glok
Deich kayd kow fa lawre oyr hutti fa leon x c tork
Di huttidir lyne ni twrk, a roynith ni helg er in lerga
Mir a weyg r lanith is r lawe di verdis air er in telga
A phatrik ni baichill fear, a wakka tow hear no horri
Selga in lay raid lin a waynew fin bi woyth no sen
Ach sen selga a roinith finn v’alpin ni minni blayth
Gar ni goyllane ansi cheille, gi bi winni laym ane lay
Lay za deach.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Ossian.
La dhe ’n deachaidh Fionn mo ghràidh, do shealg air Sliabh nam
ban fionn,
Tri mile de mhaithibh na Feinn, na deagh sgiathan os an cionn.
Ossian is binn leam do ghlòir, beannachd fòs air anam Fhinn,
Agus innis cia meud fiadh, thuit air Sliabh nam ban fionn.
Cia mòr luath chratham ar sleidh, oir ni deachaidh uait a luaidh
Do thuit air Sliabh nam ban fionn, do rheidh le Fionn nam fleadh.
Innis doibh romhad gach sgeul, beannachd air a bheul gun ghò.
Am bitheadh éideadh no airm, a dol leibh a shealg gach lò?
Do bhitheadh éideadh agus airm, ’dol leinn a shealg mar sin,
Ni bhitheadh Fian dhiubh a ’m ghuth, gun léine sroil is min,
Gun chotan ’us i seimh, gun luireach ’us barr geur glan,
Gun cheannbheart cloch de chorr, ’s a dha shleagh ’an dorn gach fir,
Gun sgiath nimhneach bheireadh buaidh, gun lann chruaidh a
sgoltadh cheann,
An iarraidh an domhain fa seach, ni robh neach bu gheir no Fionn,
Is e a b’fhearr fhineadh ’us agh, ni dheachaidh lamh os a chionn,
Dol an tasdail a choin ghil, cia againn fear bhàrr mar Fionn?
Gu h-eagar chaidhmir siar, a shealg air Sliabh nam ban fionn.
A Phadruig oide chinn na cleir, do b’aluinn grian os ar cionn,
’An uair a shuidh Fionn m’ar coinnimh, do binn sear agus siar,
Guth gadhar o chnoc gu cnoc, a mosgladh thorc agus rhiadh.
Do bhi Fionn agus Bran, ’nan suidh seal air an t-sliabh,
Gach fear dhiubh ’an eud seilg, no gur eireadh colg am feirg,
Do leigeamar tri mile cù, a b’fhearr lùth ’s a bha garg.
Mharbh gach cu dhiubh sin da fhiadh, scal fa’n deachaidh iall
’an aird.
Do thuit se mile feidh barr, air a ghleann do bhi fo ’n t-sliabh.
Na th’ agaibhse fhiadh agus earb, ni dheanadh sealg mar sin riamh.
Gur b ’e deireadh ar sealg shear, a chleirich oide nan cleir ’s
nan clog,
Deich ceud cu fo shlabhraidh òir, thuit fo leòn deich ceud torc,
Do thuit leinn na tuirc, a rinn na h-uilc air an leirg.
Mar bhitheadh ar lann ’us ar lamh, do bheirdeas àr air an t-seilg.
A Phadruig nam bachull fior, am faca tu shear no shoir,
Sealg an la ri d’ linn, o Fhianaibh Fhinn bu mho na sin?
Ach sin sealg a rinn Fionn, mhic Alpainn nam mionn blath,
Thar na gòlan anns a chill, gum bu bhinue leams’ an la.
La dh’ an deachaidh.
[Sidenote: ANCIENT.]
Actor hujus Ossin.
Lay za deach say zai keill, Patr^k zrynn ni bachal ...
Rug e in tossin less er wurn, gow was aa gi ... sl ...
Is di bail awzail uoid, Ossan nan roak nach teym
Coo in tein neaach gin a loyith, smow chur groym er feanow fynn
A cleryth ni bachill brek, bi wor ym beacht zut reid lin
A churri a wrayr a znaath, ne wai zaw er fanaw fynn
Onyth harly zut gin noine, a Ossin gin doll nane dey
Bee say er chathris gi braa, how gathris di znaa nyn fane
Kegit blyin di bein boa, a geyskych reid choel syth heill
Ne hynossit zut gow maik, a luit eacht a rin feanow fynn
Fa ranew in doyn traane, wa agginn fene er gyth ...
Keiss ga hokwail gow fane fin, na noe in tegwail ...
Ne reive ansyth si doythin vor, nach da bi chor bea na ...
Ne reive in nalwe nin lann brek, a darveith ...
Da nynnosit zeive in ness, a Ossin nin gress noch mein.
Coo yn tein neach bi zar lave, wa sreyith ...
Mor in feine, a churris orm, a cleyrrith oyd nyth f ...
Ni hynossit gow lay looin, ne way loye ...
Onyth harlyth how nane dey, a Ossin da dane ...
Coo nyth leich bar lat mait skay, ri dol din ane ansyth gath
Oskir is keilt is gowle, is m’lowith nyn lanni maath
Fa hymchill v’kowle ayl boyin di bi raa si chath
Farzone fullych m’ynreith is kerrill ri sneive zaath
Dermin daath alin gyn nawle, re hor skaath chin bi waath
Collyth m’cheilt er wley mynni, kyrkeith curri nyn genk maath
Agus rynnith m’ynreith, myrychin nar wenyth in gaath
Felane foltinn bi wakith ind, agus garryth in deim narv
Derring m’doyrin gyn none aygh m’garryth bi waath law
Me fene is g. m’smail is dyryth darrith m’ronane
Tre mek nyth kerd gyn chalk, re oyr hentyth di barm yark
Mir a zana ma zut goo, a cleryth wor furt nyth mynni
Cha noch banit dossyth din nane ach gith fer fane a braath a zille
Soo id chaithir is gawe di fenni is wayassi in narm gi ler
Gi ein neach ga bi zar laiwe, hanyth o chaaith guss in nane
Hanyth reith lochlin er ler, daor done skaa by wor gnaa
Di wraa keiss errin er koyne, fane deyryth r sloyg gyth ler
Hanyth ith chawr zar wane, twoa dey hug ass gi knok
Carbryth loaechr bi waath lawe, iiij chayth slane gow port
Vii caythin hanik in nane huggar in near o lea cuynni
Ne ... sa nyth deacha rir gerrow, oo roe zein slane o zaryth dwnni
Is sai waa na chawlyth long, daryth deown syth hylych fene
xxx caath feit di loyith nath dea woyin dar der feine
Waa ga weeow er in trae, cown krer bi lawe gin locht
Ruk sloyg nyn hynea zeive, is di hog ea kenni reith er knok
Cown m’reith wllith nin eacht, agus dollir nan greath trom
Di zagamir er in traa er ym bayth fo zar tonni
iij mec doytith ga bi rane, yth toythit o lar yn long
Fer tenni is kerkil a flwk, a zaik sinni a gorp gi lommi
Oor armyth neyn reith grekga, agus forni nyn beyme trome
Di zagamir fa zaar byve, is ner aig synn in vyve fa bron
iiij mec reith lochlin bi a chasgr sein de neive arm
Ne tre balwe one vorrin or, neyn deacha sayd voyn ach marg
Re in doythin ga bi wor, Dare done skayth bi zall gnaa
Di zaig sinn sin a chorp er trae, er ni lot fo wail nyn nane
Di loyew in doythin trane neyn deacha woyn fene sin nar
Ach reith ni franki mir hea an lyn say brea er in nail
Er eggill in oskir wll, cha di leggi ay voyeni er lar
Gow glen baltan mir ta hest, is and di zawe ay foss is tawe
Er traye fintrath ni goyn fer in churri ni sloye in tar
Er reow in doythin trane, di zoil sein fene er sar
Di bimmi o reith r narm, leich a waa marve er in lar
Di bimmi clawe agus skayth na blaya har er in traye
Er traye fintraithin nyn port, di bimmi ann corp ferrane
Di bimmi leich fa zar byve, is di bimmi ann fyve ar
Phatrik V’Alpin ail, neyn danith zar wane wo rae
Ach da cath eggr gyn locht is ny roif in gorp slane
Cath di clanni bisskyni zeive, boein noch char vennyth in law
Cath di clanni mornyth nyn grath is in darne lay clannow smail
Er fr lawsyth ath halgin trane, say zaik sin dar wane sin nar
Coyk cathin eggr zar sloyig a legga woyn er in tra
xxxth ca feizit gin rath, deechcayd feithyit gith cath zeive
Zarremay loyg zar zoynn, nach dranik er toynn a reiss
A halgin da wreggrin clar, o baillait deym pen gych skail
Gow dukgai caa zawryth nyth glann, noch cha danik ken r lay
Di rynni sin a gawli long, agus argit trome in reith
In noor sin eydda sin neycht, in neirrin er gi lea dee
A Phatrik matha ny mynn an id keilli a waym bass
Cur feyn talla her mo knees oss aggit hay fiss mo skail
Ossin o taa tow skeith, dane a noss di heith gou bass
Gau turnigin is ear tlws, is gew Dea mowch gi lay
Ar sleyve Seyane la luain, agus ni sloye er a lar
Meichall is mur is mac Dey, dy hoyrt fene er an law
In da espil deyk si wlay gi clerych may is gi faye
Edrwme agis effrin or di wi gi croy er my lay.
Lay.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Ossian.
La de ’n deachaidh se do ’n chill, Padruig grinn a bhachuill ...
Rug e an t-Ossian leis air mhuirn, gu bhitheas e ...
’Us do b’aill leam fhaghail uait, Ossian nan ruaig nach tioma,
Co an t-aon neach gun a luaidh, ’s mo chuir de ghruaim air
Fiannaibh Fhinn?
A chléirich a bhachuill bhric, bu mhòr am beachd dhuit ri d’ linn,
A chur ann am briathraibh gnàthaichte, na bha a dh’agh air
Fiannaibh Fhinn.
O na tharladh dhuit gun on, Ossian gun dol ’n an deidh,
Bith-sa air chaithris gu bràth, thu’g aithris mu ghnàth nam Feinn.
Caogad bliadhna na ’m bithinn beo, ag éisdeachd ri d’ cheòl ’s
a chill,
Ni h-innisinn dhuit gu m’ eug, a liuthad euchd ’rinn Fianna Fhinn.
Fearainne an domhain trein, bha againn féin air gach ...
Cìs ’g a thogail gu Feinn Fhinn, air neo an teugbhail ...
Ni robh anns an domhan mhòr, neach da ’m bu chòir
Ni robh anu an Almha nan lann breac, a gharbh ...
Da ’n innisid dhoibh a nis, Ossian nan greas nach ...
Co an t-aon neach bu gheire lamh, bha ...
Mòr a phéin a chuireas orm, a chléirich oide ...
Ni h-innisinn gu la luain, na bha a luaidh ...
O na tharladh thu ’n an déidh, Ossian da deanadh ...
Co na laoich b’ fhearr leat mu ’d sgéith, ri dol do ’n Fheinn
anns a chath?
Osgar ’us Caoilt ’us Gall, us Mac Lughaidh nan lann maith,
Fa thimchioll Mhic Cumhail aille, buidheann do bu réidh ’s a chath,
Fearghon fuileach mac an rìgh, ’us Caruill r’a ’s nimhe gath,
Diarman dathta aluinn gun umhal, do fhuair sgiath chinn bu mhaith,
Collaidh mac Chaoilt air fleadh mìne, Corca curaidh nan geang maith,
Agus Roinn mac an rìgh, muirichinn nach mìn ’an cath,
Faolan folt-fhionn bu mhac Fhinn, agus Garaidh an dion nàmh,
Dearuinn mac Dobharain gun on, Aodh mac Garaidh bu mhaith làmh,
Mi fein ’us Garaidh mac Smail, ’us Daoire darrach mac Ronain,
Tri mic a Cheaird gun cheilg, ri ’r thionndadh do ’m b’arm dhearg.
Mar a dheanadh mi dhuit guth, a chléirich mhòr Phuirt na mionna,
Cha b’ aithne dhomhsa de ’n Fheinn, ach gach fear dhiu bh’ a breth
a gheill
Suidh ’n ad chaithir ’us gabh do pheann, ’us gu faigheas an
arm gu léir.
Gach aon neach do ’m bu gheir làmh, thainig o chathaibh gus
an Fheinn.
Thainig righ Lochlainn air lear, Daire donn sgiath bu mhor gné,
Do bhreith cìs Eirinn air Chonn, fa ’n deurach ar sluagh gu léir.
Thainig de chobhar do ’r Feinn, sluagh do thug as gach cnoc,
Cairbar leobhar bu mhaith lamh, ceithir cathan slan gu port,
Seachd cathan thainig de ’n Fhéinn, thugar tri an ear o leth Chuinn,
Ni mor nach deachaidh ghearradh na robh dhinn slàn o Dhaire donn.
Is e bha ’n a chabhlach long, Daire donn ’s a theaghlach féin,
Deich cath fichead de shluagh, nach deachaidh uainn do ’n tìre féin,
Bha ga ’m feitheamh air an tràigh, Conn crithear bu làmh gun lochd,
Rug sluagh na h-Innia dhoibh, ’us do thog e ceann rìgh air cnoc,
Conn mac rìgh Ullaidh nan euchd, agus Dollar nan gniomh tròm,
Do dh’ fhàgamair air an tràigh, air am bàthadh fo ghàir tonn.
Trì mic Dubhtaich dha ’m bu threun, a teachd o lar an long,
Feartan is Cearcul a phluic, do dh’ fhàg sinn an cuirp gu lom.
Omhar armaicht nighean rìgh Greige, agus Forna nam beuman tròm,
Do dh’ fhàgamar fo ghàire baoibh, is nior fhàg sin an aoibh fa bròn,
Ceithir mic rìgh Lochlainn, a chosgair sinn de nimh arm,
Na tri Balaidh o ’n Bhorruinn shoir, ni ’n deachaidh iad uainn
ach mairg,
Righ an Domhain ge bu mhòr, Daire donn sgiath bu gheal gné,
Do dh’ fhàg sinn a chorp air tràigh, air a lot fo bhuille na Feinn,
De shluaghaibh an domhain tréin, ni ’n deachaidh uainn féin ’s
an àir
Ach rìgh na Fraince mar e, ainlinn ’s e breith air an àil;
Air eagal an Osgair oill, cha do leig e a bhuinn air làr,
Gu Gleannabaltan mar tha ’theisd, is ann do ghabh e fois ’us tàmh.
Air tràigh Fionntraigh a chuain, far na chuir na sloigh an t-àir,
Air righribh an domhain tréin, do dh’ òl sinn féin ar sàr,
Do b’ iomadh o fhraoich ar n’ arm, laoich a bha marbh air an làr,
Do b’ iomadh claidheamh ’us sgiath, ’n am bloighibh shear air
an tràigh,
Air traigh Fionntraigh nam port, do b’ iomadh ann corp fhearàn,
Do b’ iomadh laoich fo ghàire baoibh, ’us do b’ iomadh ann
faoibh àir.
A Phadruig mhic Alpain àil, ni ’n d’ thainig de ’r Feinn o thràigh,
Ach da chath eagar gun lochd, agus ni ’n robh an corp slàn.
Cath de chlannaibh Baoisgne dhiubh, buidheann noch char
mhean an làmh,
Cath de chlannaibh Moirne nan grath, agus an darna le clannaibh
Smàil.
Air bhur làmhsa a thailginn thréine, ’s e dh’ fhàg sinn de ’r
Féinn ’s an àir,
Coig cathan eagar de ’r sluagh, a leigeadh uainn air an tràigh,
Deich cath fichead gun rath, deich ceud fichead gach cath dhiubh,
De dh’ àireimh sluaigh Dhaire dhuinn, nach d’ rainig air tonn a rìs.
A thailginn da freagrann cléir, o b’ aill leat uam féin gach sgeul,
Gu tugadh cath Ghabhra nan gleann, noch cha tainig ceann ar la.
Do rinneadh sinn a gabhail long, agus airgiod trom an rìgh,
An t-òr, ’s an eideadh, ’s an ni, ’an Eirinn air gach leth di.
A Phadruig mhaith nam mionna, ann ad chill am faigheam bàs?
Cuir féin talamh air mo chneas, o ’s agad tha fios mo sgeul.
Ossiain, o tha tu sgìth, dean a nis do shìth gu bàs,
Gabh d’ ùrnuighean ’us iarr tlus, ’us guidh Dia moch gach la,
Air sliabh Sion la luain, agus na sluaigh air an làr,
Michal ’us Muire ’us mac Dhé’ do thoirt féin air an laimh.
An da abstol deug ’s a bhlaith, gach cleireach maith ’s gach faidh,
Edaram agus Ifrionn, oir do bhi gu cruaidh air mo la.
La.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Osseane m’fynn.
Anvine in nocht nart mo lawe ne ell mi coozein er laar
Is nee enyth zof waa bronych ym zebil trog sennorych
Troyg gi neith cheddeyth doif seach gi dwn er twne talwon
Re tarring clach a hallinn gow relling hulchin talzing
It ta wrskal aggwme zut er ir zi wuntir phatrik
Estith re astenyth inn schal beg er tocht zin talgin
Brwin di rinnyth in swnn er sleywe quoalgein moelyth lwmm
Di churri er feanow phail ywir in ta hunwail
Da drane din wrwin wroyth chur finn er clan morn
Agus in trane elli zeit ormss is er clannow biskneith
Hugas fregryth nar choyr er m’cowle v’tranewoyr
Hurd nach bein fada fa smacht is nach danyth doo geilleicht
Di weit Finn fada na host in leich nac burras a cosga
Fer gin noyin gin eggill nor a quayl in doo regryth
Is sea coyrra di raa rwm flath eanyth ny vane finn
Bea tou schell a tarring clooch ma in deyt how in weit wronyth
Di zeyrris is sin ra erg soss o vak cowle a rinzerga
Sea lenn me din nane awnyth cathrow chath croychalm
Fastir miss ag in nane verrir royssa my wraa feyn
In lwcht a wa gim heit ann is da in deit id tame gi anvin
Faa meith in coythrlyth croo din nane in gath crwnvonyth Anvin
Ymyth nac gin anyth ann da in tallyth tame gyth anvin anvin
Anvin in nocht cley mo curp creddwm di wraer padrik
Eddir lawe is chass is chenn, it tame ullith gi anvin anvin
Anvin.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Ossian mac Fhinn.
Anmhunn an nochd neart mo laimh, ni bheil mo choimhghin er làr,
Is ni ioghnadh dhomh bhi brònach, ’am ghiobul truagh seanarach,
Truagh gach ni cheadaich domh, seach gach duine air tuinn talmhainn,
Bhi tarruing chlach a shallain, gu relig thulaich an tailghin,
Tha ursgeul again dhuit, air ar dheadh mhuinntir, Phadruig,
Eisd ri fàistneachd Fhinn, seal beag air teachd do ’n tailginn.
Brughainn do rinn an sonn, air sliabh Chuailgne maola lom,
Do chuir air Fianaibh Fail, aobhair ann do thionail.
Da thrian de ’n bhrughainn bhreagh, chuir Fionn air Clanna Moiru,
Agus an trian eile dheth ormsa, agus air clannaibh Baoisgne.
Thugas freagradh nar choir, air mac Cumhail mhic Threunmhoir;
Thubhairt nach bithinn fad fo a smachd, ’s nach deanainn
da géilleadh.
Do bha Fionn fada ’n a thosd an laoch, nach b’ fhurasd a chosgadh,
Fear gun on gun eagal, ’n uair a chual an dubh-fhreagradh,
Is e an còmhradh do radh rium, flath ainbhtheach na Feinn, Fionn,
Bithidh tu seal a tarruing chlach, ma ’n d’ theid thu ’na
bhith bhrònach,
Do dh’ eireas sin ri feirg suas, o mhac Cumhail rinn-dhearg,
Is e lean mi de ’n Fheinn ainbhtheach, an ceathramh cath
cruaidh-chalm,
Fasdair mise aig an Fheinn, bheircar roimhse mo bhreth féin,
An luchd a bha ga ’m sheideadh, ann is do ’n teid, A ta ’m gu
h-anmhunn-mhunn
Fa mi an comhairleach crodha, do ’n Fheinn an cath cruinnbheum.
Anmhunn,
Iomadh neach gun aithne ann, de’ an talamh ta ’m gu h-anmhunn,
anmhunn,
Anmhunn an nochd cliabh mo chuirp, creideam do bhriathra Phadruig,
Eadar làmh ’us chos ’us cheann, a ta ’m uile gu h-anmhunn anmhunn.
Anmhunn.
Is e ùghdair so Ossian.
An so chunnaic mi an Fheinn, do chunnaic mi Conan ’us Gall,
Fionn ’us Osgar mo mhac, Roinn, ’us Art, ’us Diarmad donn,
Mac Lughaidh geangach nan colg, Garaidh dearg, ’us Aodh beag,
’Us Aodh mac Garaidh nach tioma, na tri Fionna ’us Fead
Glas, agus Gobh agus Garaidh, Galabh nan gead ’us Conan bras,
Goll agus Crudhain mac Ghuill, Socach mac Fhinn agus Bran,
Caoilte mac Ronain nan cath, deagh dhuine coimhlinn agus leum
air glinne,
Is e a cheud a bhronnadh òir, ’us fear o ’n bhonn bharr bu bhinne,
Baithean mac Brasail nan lann, mac Croimchinn dein mic an Smaill,
Agus Osgar mac Garaidh ghairbh, na tri Balbh ’us na tri Sgeil,
Tri buidhinn Ghlinne Sròil, tri Ruaill o mhonadh Righ,
Seachd mic Chaoilt nan cleas, tri Glasa o Ghlasraidh nan saor,
Tri Beathach chnoic an Duird, do bhitheas fo mhuirn a ghnàth,
Deathach mac Fhichit a Bhoruinn mhoir, os a teachd air buaidh
a taid.
An so chunnaic mi an Fheinn, buidheann fhiall do cheann ’chadh ceòl.
An timchioll Ossiain ’us Fhinn, siubhail ghleann do bhronnadh òir,
Fearluth ’us Caruil cruaidh, do bheireadh buaidh air gach cath,
Fa canaim ’us Faolan fiall, do chunnaic mi iad ’an so.
An so chunnaic.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so Ossin.
In soo chonnich maa in nayne, di chonnich ma caynan is goole
Finni is oskir mi vacki rynith is art is dermit doone
M’lowith kynkeith ni galge garrith derk is ey beg
Is ey m’carrith nor heyme ni tre finni is fed
Glass is gow is garri galwe nin gead is conane brass
Gole is cwin m’gwille sokkith m’fynni is bran
Keilt m’ronane ni gath doywn coylin is leym er gleinni
Is caedith a fronith or is fer one woyne var by vinni
Baynith m’Brassil ni lanni m’chromchin tenni m’yn smail
Agus oskir m’carrith zerve ni tre balwa is ni tre skaill
Tre boyane zlinni schroill tre rwell o voynith reith
vii mic cheilt ni glass tre zlassni zlessra nyn ser
Tre beath chnoki durt be veddeis fa wurni znath
Deach m’eithit vorni vor oissi teacht er boie id tad
In soo a chonich ma in nane boyine eall di chenchyth koyll
In dimchill ossin is inn swle zlinni di fronfre or
Fer loo is kerrill croye di verdeis boye er gyth catht
Fay canym is felune feall di chonnik mi ead in soo
In soo chonni.
A houdir so ossin m’finn.
Innis downe a phadrik nonor a leyvin
A wil neewa gi hayre ag mathew fane eyrrin
Veyriss zut a zayvin a ossinn ni glooyn
Nac wil neewa ag aythyr ag oskyr na ag goolle
Ach is troyg ni skayl channis tuss cleyrry
Mis danew chrawe is gin neewa ag fane eyrrin
Nac math lat a teneir vee tow si caythre
Gin keilt gin noskyr weith far zutt is taythyr
Beg a wath lwmsi wee ym hew si caythree
Gin keilt gin noskyr weith far rwm is maythir
Is farr gnwss vec neyve re agsin raa am lay
Na wil doyr si grwnnith vea aggit gi hymlane
Innis dwne a halgin skayli ni caythryth noya
Verinsi zut gi hayre scaylli cath gawrraa
Ma sea skayll ni cathrych zeawris tuss a hannor
Gin netow gin nagris gin nenkis gin nanehoyve
Ka id muntir neyve is oyssil fayne eyrrin
Vil kroyss na gree na deilli sead cleyrri
Ni heynin is ni fane ni cosswil eayd ree cheyll
Neir zlass glayrre wea geyrre sprey
Er zraw tenni phadrik na fagsi ni demyh
Gin nis di ree noya ber a steach ni fayni.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Ossian mac Fhinn.
Innis duinn a Phadruig an onoir is leinn;
Am bheil neamh co h-aighear aig maithibh Feinn Eirinn?
Bheirinnse dhuit a dheimhin, Ossian nan glonn,
Nach bheil neamh aig d’ athair aig Osgar no aig Gall.
Ach is truagh an sgeul a chanas tusa chléirich,
Mise deanamh chràbhaidh ’s gun neamh aig Feinn Eirinn.
Nach maith leat a d’ aonar bhi d’ shuidh ’s a chaithir
Gun Chaoilt, gun Osgar bhi marriut ’us d’ athair?
Is beag am maith leamsa bhi am shuidh ’s a chaithir,
Gun Chaoilt, gun Osgar, bhi marrium ’us m’athair
Is fearr gnuis mhic neimh ri fhaicinn réidh do la
No na bheil de dh’ or ’s a chruinne bhi agad gu h-iomlan.
Innis duinn a Thailginn sgeul na cathrach naomha,
Bheirinnse dhuit co h-aighear sgeul catha Ghabhra.
Ma ’s e sgeul na cathrach, dh’ iarras tusa a sheanair,
Gun iotadh gun ocras, gun airceas, gun aineamh.
Ge iad muinntir néimh, is uasal Feinn Eirinn,
Am bheil cruas nan cridhe, na diolsa iad a chléirich.
Ni h-ionann ’us na Feinn, ni cosmhuil iad ri cheile,
Ni air ghlas clàr a bhi ag iarraidh spréidh.
Air ghràdh teann a Phadruig na fàgsa na daimhe,
Gun fhios do rìgh neimh beir a steach na Feinn.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir soo Ossein.
Annit doif skayle beg er finn, ne skayle nach currein soym
Er v’cowle fay math golle, fa cowin sen rame ray
Di wamyn beggane sloyeg, ag essroyg nyn neggin mawle
Di chemyn fa holta yr trae, currych mor is ben ann
Keigit leich zownych mane leich, fa math er gneeit er gych gart
Fir rar ness is marg a cheith, di gowmist er gi ter nert
Derrymir wlli gi dane, ach finn no wane is gowle
Dethow churrych fa hard keym wa na reym scoltyth nyn donn
Ne yarnyth tam in na techt gir zoywe calle si fort ynaa
Yth techt dey her in ness derre ass m’cayve mnaa
Gilli a darli no syth graanne, is ser mayne nossyth dalwec
In nynin hanyk in gane, di waymin feyn rompyth sorve
Heg thuggin gu pupaill finn, is banneis gi grin doyth
Reggir m’kowle na heiner, in bannow beinn gin toyth
Darrit in reith fa math drach, gi hard di neyn dath zlan
Ca trawe as danith in wan, toywr skaylli gi gar rowne
Neyn may re heir fa hwne, innosit gyth crwn my zayll
Ne elli trawe fa neyin grane nar earis feyn di leich feal
A reithyin hwlle gi royd a neyn oyk is math dalwe
In tosga fa daneis an gane tawiris doyth pen gi darve
Mi chomryth ort mass tow finn, di rae run in makayve mna
Daywis towr loyryth is di loye gave mi chomre gi loyth tra
Derrich in reith fa math fiss sloneit a niss ca ter a hei
Goym rayd chomre a wen er gi far za will in greit
Tay la feich a techt er murri leich is math gol er mi lorga
Mak re na Sorchir is geire erme is do fa anm in Dyr borb
Di churris gessi ne chenn gi berre fin may er saylle
Is nach bein aggi mir wnee gar wath a ynee is awge
Di raye osgir gi glor mir far sin di chosk gi reith
Gin gar for finn di yess, ne rach tow less mir wneith
Di chemyn techt her stead leich si wayd oss gi far
Sowle ni farga gi dane si nwle chadni zoyve a wen
Clokgit tenn teygne ma chenni far nar heme is bi tren
Skaa yrwnnych you er a zess a drum lin cless era claa
Clawe trome tortoyl nac gann gi tenn er teive in ir vor
A gymirt class assi chind is a techt in genn tloye
Za voneis zasg gi moya a sessow in gawlow skay
Er nert er zask er zolle ne elle far mir achay
Naill flath is rosk reith in kenn in ir fa keive crow
Math in noyth fa gall a zayd is loayth a stayd ne gi srow
Tanik in stead sin in deir sin far nar weine riss in nayne
Kegit leich wemir ann zonyth ra hynsyth gar nar
Er eggill in ir is a heyth ne royve leich zin gan zrane
Da twne mir hanik in deir darrit in reith fa math clu
In nathin tow feyn a wen in na sud in fer a der tow
Haneym a v’coulle a ynd is fowir linn a zi tane
Darg say miss wra less ga math di thress a inn aylle
Derre oskir agus Gowle bi worbe coskir lonn ni gath
Nane sessow in gar in tloye eddir in far mor si flaath
Hanik in leich bi wath tlacht le feich is lay nart no genn
Aggis foddeis woyn in wen di we gar a zolin inn
Tuk m’Morn in turchir dane gi croy na zey din tleyg
Ner anni in turchir nar hay za sky gin darny da wli
Di crath oskir fa mor ferg a chrissi yerg za layve claa
Aggis marveis stayd in ir mor in teaach a rinyth lai
Nor hut in stayd er in lerg zimpoo la ferg is la feich
Agis fokgris borbe in teme corik er in kegit leich
In tewe moe zinsyth fene is dinn kegit leich nar heim no zall
Gar waat in tessow sid drost di zyle in gask la nyth lawe
Varrit da willi gi marri gi dane di gi far zew sin
De nemist wlli fa hur mir hu ac coryk fir
Chaywill tre nenor gi moy sin nirrill chroy solli di scur
Ga croy chaywill ni dre cheill er gi eine dew sin a churr
Di zrwt gowle in nagni vir gu leddirt in ir in gor roit
Ga bea chewic eads in sin bi zarve in gell sin gloe
Horchir m’Morn lai laive m’re nyth sorchir skaylle mor
Is margk trave in danik in ven fa hut in far in gar roit
Is er tuttym in ir vor in gar zi choyn croye in ceme
Di we neyn re heir fa hwne bleygin ac finn ansyth nane
Flann m’Morn croy in cass hor bass fa mor in teacht
Ne reive leich a danik ass zeive gin a chneis lane di chrecht
Mathirsyth feine bi wath tlacht neach a wackyth reyve neir er
In nis ass derri dym zneith er inn is annit doth skayll.
Annit doth skayll.
Do zawe sea churre no o skay leith na thraa zor royve ann
Na gin dug ayr mor er ir wane is gin dranik se a feyn fynn.
Mir wee kegit leich garwe in daall in narm zo gi loor
Wemist gin choywir fa smach da goyvys woyn in cor
Di weit in glywe gin tocht a cluyith chorp agus skay
Co math chorik pen a deiss ne aykyth reiss er mi ray
Eligir aggin ag in ess fer bi wath tressi is gneive
Currir fay wrayth gi moyer fane oyr in nonor mi reith
Deyth bleyin zoolle in narm naye in leith worb nar loyeth in reith
M’Morn fa deyiss lamm gai leygiss ag finn ni fleygh.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ughdair so Ossian.
Aithnichte domh sgeul beag air Fionn, ni sgeul nach cuirear an suim,
Air Mac Cumhail fa maith goil, fa cuimhne sin ri ’m ré.
Do bha sinn beagan sluaigh, aig Easruadh nan eagan mall,
Do chi sinn fo sheòl air tràidh, currach mòr ’us bean ann.
Caogad laoch guineach mu ’n rìgh, fa maith air ghniomh air
gach gart,
Fir d’ ar n-eis is mairg a chite, do ghabhamaid air gach tìr neart.
Do eireamar uile gu dion, ach Fionn nam Fiann ’us Gall,
Do fheitheamh a churraich fa h-airde ceum, bha ’n a reim
a sgoltadh nan tonn.
Ni dheanadh tàmh ann a teachd, gu ’r ghabh cala ’s a phort ghnàth.
Aig teachd do thìr an eas, do eirich as maca mnatha,
Gile a dealradh no sitheadh gréine, ’us is mìn nòs a deilbh;
An ainnir a thainig an céin, do bhamaid féin roimpe soirbh.
Thig thugainn gu pubull Fhinn, ’us beannaicheas gu grinn doibh,
Fhreagair Mac Cumhail ’na aonar, am beannachd binn gun toigh,
Do fharraid an rìgh fa maith dreach, gu h-ard do nighean an
dath ghloin,
Co ’n treabh as an d’ thainig a bhean, thoir sgeul gu geur dhuinn.
Nighean mi rìgh thìr fo thuinn, innisid gu cruinn mo dhàil,
Ni bheil treabh fa ’n iadh grian, nar iarras féin do laoich fial,
A rioghan a shiubhail gach ròid, a nighean òig is maith dealbh,
An tosga fa thainigeas an cein, tabhaireas doibh féin gu dearbh.
Mo chomraich ort ma ’s tu Fionn, do ràdh ruinn am maca mnatha,
D’ fheabhas d’ ùrlabhraidh ’us do shluaigh, gabh mo chomraich
gu luath tràth.
Deir an rìgh fa maith fios, sloinn a nis co th’ air do thi,
Gabham ri ’d chomraich, a bhean, air gach fear dha ’m bheil
an cridhe.
Tha le fioch a teachd thar muir, laoch is maith goil air mo lorg,
Mac rìgh na Sorcha is maith airm, ’us do ’n ainm an Daire Borb.
Do chuireas geasan ’n a chionn, gum beireadh Fionn mi air sàl,
’Us nach bithinn aige mar mhnaoi, ge ’r mhaith a ghniomh ’us ’àgh.
Do ràdh Osgar le gloir mhèar, am fear sin a chosg gach rìgh,
Gun ge ’r fòireadh Fionn do gheas, ni rachadh tu leis mar mhnaoi.
Do chi sinn teachd thar steud, laoch ’s a mheud os gach fear,
’Siubhal na fairge gu dian, ’s an iùl cheudna ’ghabh a bhean,
Clogaid teann tighinn mu ’cheann, fa ’n fhear nar thioma ’us
bu treun,
Sgiath chruinn dhubh air a dheas, a druim làn chleas air a cleibh,
Claidheamh trom toirteal nach gann, gu teann air taobh an
fhir mhoir,
Ag imirt chleas os a chionn, ’us a teachd an connimh an t-sluaigh,
A dha mhanais gaisge le buaidh, a seasamh an gualainn a sgéith,
Air neart, air ghaisge, air ghoile, ni bheil fear mear ach e,
Neul flath ’us rosg rìgh, an ceann an fhir fa caomh cruth,
Maith a shnuadh ’us geal a dheud, is luaithe a steud no gach sruth,
Thainig an steud sin air tìr, ’s am fear nar mhìn ris an Fheinn.
Caogad laoch bhith’maid ann, a choinnich a dh’ ionnsuidh an fhir,
Air eagal an fhir ’us a theachd, ni robh laoch gun ghrain.
De thuinn mar thainig air tìr, d’ fharraid an rìgh fa maith cliù,
An aithnich thu féin a bhean, an e sud am fear a deir tu?
Aithnicheam, Mhic Cumhail, a Fhinn, is pùdhar leam e do d’ Fheinn,
Tairgidh se mise a bhreith leis, ge maith do threise, Fhinn aill,
Do eirich Osgar agus Gall, bu bhorb cosgair lonn nan cath,
’N an seasamh an goire do ’n t-sloigh, eadar am fear mòr ’s
am flath,
Thainig an laoch bu mhaith tlachd, le fioch ’us le neart
’n a cheann,
Agus faigheas uainn a bhean, do bha ’n goire do ghualainn Fhinn,
Thug Mac Moirne an t-urchar dian, gu cruaidh ’n a dheigh do ’n
t-sleigh,
Nior fann an t-urchar nior e, dhe ’sgéith gun d’ rinneadh
da bhloidh.
Do chrath Osgar fa mòir fheirg a chrios dhearg dhe ’laimh chlì,
Agus marbhas steud an fhir, mòr an t-euchd a rinneadh leatha.
’N uair thuit an steud air an leirg, dh’ iompaich e le feirg ’us
le fioch,
Agus fògras, borb an taom, comhrag air na caogad laoich.
An taobh mo dh’ ionnsuidh féin ’us d’ Fhinn, caogad laoch nior
thiom ’n a dhàil,
Ge ’r mhaith an seasamh ’s an trosd, do gheill
an cosg le a laimh.
Bheireadh da bhuille gu mear, gu dian do gach fear dhiubh sin,
Do bhitheamaid uile fa h-ùir, mar h-ùmh ag comhrag fir.
Cheangail tri naoinear le buaidh, ’s an iorghuill chruaidh
sul do sguir,
Gu cruaidh ceangail nan tri chaoil, air gach aon diubh sin a chuir.
Do dhruid Gall an aigne mhir, gu leadairt an fhir an goire roimhe,
Cia b’e chitheadh iad an sin, bu gharbh an goile ’s an gleò;
Thorchair Mac Moirne le a laimh, Mac rìgh na Sorcha, sgeul mòr;
Is mairg treabh o ’n d’ thàinig a bhean, fa thuit am fear an
goire romha.
’Us air tuiteam an fhir mhòir, an goire do ’n chuan,
cruaidh an ceum,
Do bhi nighean rìgh thir fo thuinn, bliadhna aig Fionn
anns an Fheinn.
Flann mac Moirne cruaidh ’an càs, fhuair bàs, bu mhòr an t-euchd,
Ni robh a thainig as dhiubh, gun a chneas làn de chreuchd:
M’ athairse féin bu mhaith tlachd, neach am bochd riamh nior eur.
’Us nis is deireadh do ’n ghniomh, air Fionn is aithnichte
domh sgeul.
Aithnichte domh sgeul.
* * * * *
Mar bha caogad laoch garbh, an dàil an arm dha gu leòr,
Bhitheamaid gun chobhar fo a smachd, do ghabhas uainn a chòir,
Do bhitheadh an claidheamh gun tochd, a claoidh chorp agus sgiath,
Co maith chomhrag air mo dheas ni fhaca mi ris air mo réidh.
Adhlacar againn aig an eas, fear bu mhaith treis ’us gniomh,
Cuirear fa bhràigh gach meur, fainne òir an onoir mo rìgh,
Deich bliadhna dhol an airm nimh, an laoch borb nior lughaich
an rìgh,
Mac Moirne fa d’ fhios leam, ’ga leigheas aig Fionn nam fleadh.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Ossane M’finn.
Sai la guss in dei oy nach vaga mai finn
Chanaka rem rai sai boo zar lym
Mak neyn oe heik ree nyth wollych trom
Meddi is mo raith mo cheyl is mo chon
Fa filla fa flaa fa ree er girre
Finn fla re no vane fa treach er gych ter
Fa meille mor marre fa lowor er lerg
Fa shawok glan geith fa seith er gi carde
Fa hillanich carda fa markyth nor verve
Fa hollow er zneith fa steith er gi scherm
Fa fer chart a wrai fa tawicht toye
Fa hynseith naige fa bratha er boye
Fa hai in techter ard er chalm is er keol
Fa dwlta nyn dawf o zaik graig ni glar
A kness mir a galk a zroie mir in ross
Bi zlan gorm a rosk a holt myr in tor
Fa dwle dawf is doonna fa haryth nyn aw
Fa hollow er znee fa meine ri mnawe
Fa hai meille mor mak mwrna gi mygh
Bar lynyth nyn land an cranna os gych ig
Fa saywar in rygh a vodla mor zlass nyth
Din zort zar zewe terf nocha thra ...
... brone bane
... er nyth tloye fa bi chroy cham
Fa chossnw in greit fa vanve ni bann
Gin dug in flath trechaid cath fa chann
Er scrattych o zea M’Cowle nor chail
Id deir fa zoo ne closs goo na vail
Ner earne er nach zor air voo ynd
Cha royve ach re grane re reyve vass a chynn
Neir aik pest in locht na arrych in noef
Neryn nyn neve ner varve in ser soyve
Ne hynasse zneve a beine gin de bra
Ner ynasse voym trane a voye si waa
Ach is olk id tam in dei ind ni vane
Di quhy less in flath gi math wa na zei
Gin angnow in vor gin annith glan geith
Gin nor in mne ree is gin wre ni leich
Is tursych id tam in dei chinni ni gaid
Is me in crann er creith is me keive er naik
Is me chnoo cheith is me in teach gin schrane
Achadane mi nor is me in toath gin treath
Is me ossin m’fynn er trane ym zneith
Nad be voa finn di bi lwm gi neith
Vii sliss er y hyg m’kowl gyn blygh
Vii fythit skae cliss er gi sliss deu sen
Kegit ymme oole in dymchale mi ree
Kegit leich gin ymzwn syth gith ymme zeive
x^t pley bane na hallith re hoil
x^t urskir gorm x^t corn in noor
Ach bi wath in traive a wag finni ni vane
Gyn dochil gin drow gyn glw is gyn gley
Gyn talkis ind er in err za ayne
Ag dol er gi nae di weith cach za rar
Finn flath in tloye sothran er a lou
Re nyn wlle aig roy zwnni ni ner zwlt
Ner zwlt finn ree nath ga bi veg a lynn
Char churre ass i heach nach zor danyth ann
Math in donna finn math in donna ai
Noch char helic nath lai zor helic sai.
Sai.
[Sidenote: MODERN.]
Auctor hujus Ossian Mac Fhinn.
Se la gus an dé, o nach fhaca mi Fionn,
Cha-n fhaca ri ’m ré, saoi bu gheire leam;
Mac nighinn O’ Theige, rìgh nam buillean tròm.
M’ eud ’s mo rath, mo chiall ’s mo chon,
Fa filidh fa flath, fa rìgh air gheire,
Fionn flath, rìgh na Feinn, fa treabhach air gach tìr,
Fa miall mòr mara, fa leobhar air leirg,
Fa sheabhag glan gaoithe, fa sith air gach ceairde,
Fa oileanach ceart, fa mairg nior mhearbh,
Fa ullamh air ghniomh, fa steidh air gach seirm,
Fa fior ceart a bhreth, fa tàmhaiche tuaith,
Fa ionnsaichte ’n a aigh, fa brathach air buaidh,
Fa h-e an teachdair ard, air chalm ’us air cheol,
Fa diùltadh nan daimh, o dh’ fhàg greagh na clàr,
A chneas mar an cailc, a ghruaidh mar an ròs,
Bu ghlan gorm a rosg, ’fholt mar an t-òr,
Fa dùil daimh ’us daoine, fa aireach nan àgh,
Fa ullamh air ghniomh, fa mìn ri mnathaibh,
Fa h-e am miall mòr, mac muirne gach magh,
B’ fhear loinneadh nan lann, an crann os gach fiodh.
Fa saoibhir an rìgh, a bhotal mor glas,
D’ fhion ghort ghear gharbh, tairbh noch char threa ...
... broinn bhàin,
... air an t-sluagh, fa bu chruaidh cheum,
Fa chosnadh an gniomh, fa Bhanbha bhain,
Gun d’ thug am flath, tricheud cath fa a ceann,
Air sgraiteach dha, M’Cumhail nior cheil,
A deir fa a ghò, ni clos gò ’na bheul,
Ni euradh air ni, fhuair fear o Fhionn,
Cha robh aca ri gréin, rìgh riamh as a chionn,
Nior dh’ fhàg beist an loch, no nathair an nimh,
An Eirinn nan naomh, nar mharbh an saor seimh,
Ni h-innisinn a ghniomh, a bhithinn gu de bhràth,
Nior innisinn uam, trian a bhuaidh ’s a mhaith,
Ach is olc a taim, an deigh Fhinn nam Féinn,
Do chaidh leis an fhlath, gach maith bha ’na dhéigh,
Gun anghnath aoin mhòir, gun eineach glan gaoithe,
Gun òr ’us mnatha rìgh, ’s gun bhreith nan laoch.
Is tuirseach a taim an deigh chinn nan ceud,
Is mi an crann air chrith, ’s mo chiabh do m’ fhàg,
Is mi a chno chith, is mi an t-each gun srian,
Achadan mi an uair, is mi an tuath gun treabh,
Is mi Ossian mac Fhinn, air trian de ’m ghniomh,
An fhad bu bheò Fionn, do bu leam gach ni,
Seachd slios air a thigh, M’Cumhail co fleadh
Seachd fichead sgiath chleas, air gach slios dhiubh sin,
Caogad uidheam olaidh an timchioll mo rìgh,
Caogad laoch gun iomagan, anns gach uidheam dhiubh,
Deich bleidh bàn, ’n a thalla ri òl,
Deich eascradh gorm, deich corn de ’n òr,
Ach bu mhaith an treabh, a bh’ aig Fionn nam Feinn,
Gun doichioll gun druth, gun gleois gun gléidh,
Gun tarchuis ann, air aon fhear dh’a Fheinn,
Aig dol air gach ni, do bha càch d’a réir,
Fionn flath an t-sluaigh, sothran air a luaidh,
Rìgh nan uile aigh, roimh dhuine nior dhiult,
Nior dhiult Fionn roimh neach, ge bu bheag a loinn,
Char chuir as a theach, neach dha ’r thainig ann,
Maith an duine Fionn, maith an duine e,
Noch char thiodhlaic neach, le dha ’r thiodhlaic se.
Sé.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so Allane M’Royree.
Glennschee in glenn so rame heive, a binn feig agus lon,
Menik redeis in nane, ar on trath so in dey agon
A glen so fa wenn Zwlbin zwrm, is haald tulchi fa zran
Ner wanew a roythi gi dark, in dey helga o Inn ni vane
Estith beg ma zalew leith a chuddycht cheive so woym
Er wenn Zwlbin is er inn fail, is er M’ezoynn skayl troyg
Gur lai finn fa troyg in shelga, er V’ezwn is derk lei
Zwll di wenn Zwlbin di helga, in turkgi nach fadin erm zei
Lai M’ezwnn narm ay, da bay gin dorchirre in tork
Gillir royth ba zoill finn, is sche assne rin do locht
Er fa harlow a zail, M’ozunn graw nin sgoll
Ach so in skayll fa tursych mnaan, gavr less di layve an tork.
Zingywal di lach ni wane, da gurri ea assi gnok
In schenn tork schee bi garv, di vag ballerych na helve mok
Soeyth finn is derk dreach, fa wenn Zwlbin zlass in telga
Di fre dimit less in tork, mor in tolga a rin a shelga
Di clastich cozar ni wane, nor si narm teach fa a cann
Ersi in a vest o swoyn, is glossis woyth er a glenn
Curris ri faggin nin leich, in shen tork schee er freich borb
Bi geyr no ganyth sleygh, bi traneiseygh na gath bolga
M’ozwnn ni narm geyr, fragor less in na vest olk
Wa teive reyll trom navynyth gay, currir sleygh in dayl in turk
Brissir an cran less fa thre, si chran fa reir er in mwk
In sleygh o wasi waryerka vlaye, rait less nochchar hay na corp
Targir in tan lann o troyle, di chossin mor loye in narm
Marviss M’ozunn fest, di hanyth feyn de hess slane
Tuttis sprocht er Inn ne wane, is soyis sea si gnok
Makozunn nar dult dayve, olk less a hecht slane o tork
Er weith zoyth faddi no host, a durt gar wolga ri ray
Tothiss a zermit o hocht, ga maid try sin tork so id taa
Char zult ay achonyth finn olk leinn gin a heacht da hygh
Toissi tork er a zrum, M’ozunn nach trome trygh
Toiss na ye reiss, a yermit gi meine a torc,
Fa lattis troygh ya chinn, a zil nin narm rind gort
Ymbeis bi hurrus goye, agus toissi zayve in tork
Gunne i freich neive garve, boonn in leich bi zarg in drod
Tuttis in sin er in rein, M’O’Zwne nar eyve fealle
Na la di heive in turk, ach sen ayd zut gi dorve
A ta schai in swn fa creay, M’O’Zwne keawe in gleacht
Invakane fullich ni wane, sin tulli so chayme fa art
Saywic swlzorme essroye, far la berrit boye gi ayr
In dey a horchirt la tork, fa hulchin a chnokso a taa
Dermit M’O’Zwne oyill, huttom tra ead nin noor
Bi gil a wrai no grane, bu derk a wail no blai k ...
Fa boe innis a alt, fadda rosk barglan fa lesga
Gurme agus glassi na hwle, maissi is cassi gowl ni gleacht
Binnis is grinnis na zloyr, gil no zoid varzerk vlaa
Mayd agis evycht sin leich, seng is ser no kness bayn
Coythtyc is maaltor ban, M’O’Zwne bi vor boye
In turri char hog swle, o chorreich wr er a zroy
Immir deit eyde is each, fer in neygin creach nar charre
Gilli a bar gasga is seith, ach troyg mir a teich so glenn.
Glennschee.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Allan Mac Ruaridh.
Gleannsith an gleann so ri m’thaobh, ’s am binne feidh agus loin,
Is minic a ruitheas an Fheinn, air an t-srath so an deidh an con,
An gleann so fo Bheinn Ghulbainn ghuirm, a’s àillidh tulaich
fo’n ghréin,
Na struthana a ruith gu dearg, an deidh shealg o Fhionn na Feinn.
Eisdibh beag mar dh’ fhalbh laoch, a chuideachd chaoimh so uam,
Air Bheinn Ghulbain ’us air Fionn fial, ’us air Mac O’Dhuinn,
sgeul truagh,
Gur le Fionn bu truagh an sealg, air Mhac O’Dhuinn a’s deirge lith,
Dhol do Bheinn Ghulbain do shealg, an tuirc nach faodain arm
a chaoidh.
Le Mac O’Dhuinn an airm àigh, do ’m b’e gun torchradh an torc,
Geillear roimhe bu dh’ fhoill Fhinn, is e esan a rinn do lochd.
Fhear fa tharladh an gaol, Mac O’Dhuinn gràdh nan sgoil,
Ach so an sgeul fa tursach mnathan, gabhar leis do làimh an torc,
Dionghal do laoch na Feinn, do chuir e as a chnoc,
An seann torc, is e bu ghairbhe, do fhac ballardaich na h-alla-muic.
Is subhach Fionn a’s deirge dreach, fa Bheinn Ghulbain ghlais
an t-seilg,
Do frìth d’imich leis an torc, mòr an t-olc a rinn a shealg,
Ri clàisdeachd co-ghàir nam Feinn, ’us an airm teachd fa a cheann,
Eireas a bhéisd o ’shuain, ’us gluaiseas uath air a ghleann,
Cuireas ri fàgail nan laoch, an seann torc ’us e air friodh borb,
Bu ghéire no gath nan sleagh, bu treine a shaigh no gath bolga.
Mac O’Dhuinn nan arm geur, freagras leis a bhéisd olc,
O a thaobh thriall tròm nimhneach gath, cuirear sleagh an dàil
an tuirc,
Brisear a crann leis fa thrì, ’s i a crann fa réir air a mhuc,
An t-sleagh o bhos bhàr-dhearg bhlaith, rait leis noch char e ’n
a chorp.
Tarruingear tan lann á truaill, do choisinn mòr bhuaidh nan arm,
Marbhas M’O’Dhuinn a bhéisd, do thainig e fhéin as slàn.
Tuiteas sprochd air Fionn na Feinn, ’us suidheas e ’s a chnoc;
Mac O’Dhuinn nach do dhiult daimh, olc leis a thighinn slàn
o’n torc.
Air bhi dha fada ’n a thosd, a dubhairt, ge b’olc ri ràdh,
Tomhais, a Dhiarmaid o ’shoc, cia meud troidh ’s an torc a ta,
Char dhiult e achuinge Fhinn, olc leinn gun a theachd d’a thigh,
Tomhaisidh an torc air a dhruim, Mac O’Dhuinn nach tròm troidh.
Tomhais ’n a aghaidh a rìs, A Dhiarmaid gu mìn an torc,
Fa leat is truagh dha chinn, a ghille nan arm roinn ghoirt.
Imicheas, bu thurus goimh, agus tomhaisidh dhoibh an torc,
Guinidh a fhriogh nimh garbh, bonn an laoich bu gharbh ’an trod.
Tuiteas ’an sin air an raon, M’O’Dhuinn nior aoibh feall;
’N a luidh do thaobh an tuirc, ach sin e dhuit gu doirbh;
A ta se an sin fa chreuchd, M’O’Dhuinn caomh an gleachd;
Aon mhacan fulangach nam Fiann, ’s an tulach so chi ’m fa ard,
Seabhag sùlghorm Easruaidh, fear le ’m beireadh buaidh gach air
An déigh a thorchairt le torc, fa thulchain a chnuic so a ta.
Diarmaid M’O’Dhuinn aibheil, a thuiteam troimh eud an òir.
Bu ghile a bhrù no gréin, bu deirg a bheul no blàth ...
Fa buidhe innis a fholt fad, rosg bar ghlan fa liosg,
Guirm ’us glaise ’n a shùil, maise ’us caise cùl nan cleachd,
Binneas ’us grinneas ’n a ghlòir, gile ’n a dhòid
bhàr-dhearg bhlàth,
Meud agus éifeachd ’s an laoch, seang ’us saor fo a chneas bàn,
Cothaich ’us mealltair bhan, M’O’Dhuinn bu mhòr buaidh,
An tùr cha thog a shùl, o chorruich ùr air a ghruaidh,
Immirdich fhaoghaid ’us each, fear an éigin chreach nar char,
Gille b’ fhearr gaisge ’us sith, ach truagh mar a theich ’s
a ghleann.
Gleannsith.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so seiss Allan M’Royre.
Mor in nocht my chow feyn a halgin a ta zim rair
Re smeinten a chaa chroy huggemir is carbryth cranroy
A maksen chormik ochwnni merga in nayn harlyth fa chung
Reith gin chass vin chaath di churri ris gin zrane royth boe
Kailswm gith ollith fame hwnni inni is clanni keive chwnn
Guss wyve sen charbre roye nir smeine seine oik na anweine
Di chan carbryth ranyth loyeth agus di be in nellith chroye
Gir bar less twttwm er mygh agus in nane la cheille
Nassyth reithre wea vir agus in nane a weith er nerrin
Di chan barrin gi prap cwneich mwkre agis art
Fir sinsir huttwm in sin di wreith fellith ni faynith
Cwneich a gessith chroye is cwneich in non oywir
Is nach reym cogeith rame linni ach na hoggeith vakkowle
Ba corle clonni cwne agus carbre a lay trome
Ead feyne a hawrt dar ginni agus sinni di zochin
Gow marreith na zey wleyg is gin nane a weith in nalwin
Is weadeist baiss fa zoem tra nach bedeis in mir zlee
Hug sen gi feich fergich in cathsin cacht zawraa
Di hut in nane bonni ri bonni is reithre olsa errin
Ne roygh o nynea nor gow fodleith earra in doythin
In reith nach roygh far smacht rar linni gwss a chaa sen a halgin.
O churre an sen r nar ner zoive rwneni keiss na kayn
Is ne roye ag dwn keith rwn ach far gwde di zea nerrin
Ymmi er fey in doyn worre nach lar wey in dey in tloye
Ni fonyeith la er lai a huttym la ny cheillith
Da deg feith awlwarreith in seu orrew in nerrin eazlyn
Ossin cred a zaneith finni agus ersemi far nerrin
Er a lave a cleyrre chaye ne royith si vanve vane
Beggane di leichre erse agus ogre gin darve
Ga bea reith heyssyth in sin zoive sai fodleith in nasgeith
Gin cath gin nirril gin nawg gin none gin achassen
Churr sin ir techta sorgow faa mayk v^c conni
Di hoith orrin nar genni di zowell reithreith errin
Mor in tysin dymith orweith a reith taureith fa mo torm
Twlleith owyr a tug gow dul di warwa er ollea
Ossin innis doive skail nor chorsew in nirril trane
Nor hutyth di waksi si chaa na drwg tow er er lawryth
Oskin mi vec osgir ayen hanyth miss er curreith in nar a
Id tanik keiltyth er sen oskir a hechtir clynni
Hanik in roze boa zar weane woskin in garrith dyth feyn
Drong zoe lawrrit or sin is weith drong ellith gin armyn
A cleyrreith na baichil bane ga bea zeith chewith in toyr
Byth vor in troye rar lin olsa errin di hwttim
Ymmeith caithraa codeith keive ymmi loereith heith her
Ymmeith skaith harsi si wygh agus a trea gin armin
Cha dewith sin din tloyg mirri baale er in roygh boye
Cha dwg sin lynni ass a chaa ach feve reith na ardlacht
Sanni a hor mo mi wag feyn na lea er a wllin claa
Is skaa nawriss er in layr agus a lanni na zess lawe
Donnwl allith er gith lea dea er bley a looreicha
Leggwm erla mi ley re lar is di bi rynis oss a chinni tawe
Sminum a healgin er sen cred a zanvin na zeye
Di hillith osgir rwmsyth soss agus bi lor lam a chross
Di hein a hwggwm a laave er wayn er ym choaailli
Di zoyve may lawe mi vec feyn is dyth hoeis ranyth crea
Is aon tw sin a lea char churreis caiss sin teil
Hurrt rwmsyth mi wak farryth agus a nar armyth
A woe riss ni dwllw sin di wesith slane a aythir
Ne zanwmsyth zewsytht gaeth ne roe aggwm fregreith zoe
Gin danik keilt worsin huggin a zeyzin oskir
A dowirt mak ronane in nawe ach keynis tazes a zrawg
A tame er oskir mir is dlee dul a gowar seil awzeive
Crachtea sley carbre roye fa ymlin oskir armroye
Lawe cheilt ga wllin doe reach in greachte nyth sley
Sirris keilta a knee er choyr id toyr a inni na zoee
It toyr a zrwme crechti kyn er a zerre din zorley
Skreddis makronane sin agus tuttis gow talwin
Id dowirt keiltyth ym meille trane er weith zoe er tryle in dyvenail
Feirane sen a oskir aile a skarris ranyth wane
Is skar raa caath ra fynni bae in keiss ag seil mor chwne
Gerrit a weith zone mir sin a vec alpin a chlerich
Gi waka a huggin wo nar ne roye boea zanew phail
Feichit keaid zonyth mir sin eddr ogre is arse
Ne roowe dwne slane dew sin aggin din neychit cadsin
Ach fer ix gonni gi reive fath low ag gin di chreactew
Togmir in tosgir arne er chrannew sley in nardew
Bermoyn e gu tullych zlin dyth howirt dea a heydyth
Lead nyth bossyth zane chorp cha royve slane wo na alt
Na gi ryg a wonyth lar ach a ygh na hynirrane
In nyith sin dwn sin naar geillingua churp gow laa
Gir hogsin clan v^c ne finni er chnokew ard evin
Neyr choneith neach a v^c fen nir chein a wrar fa zeyth
Re fegsin me vecsi mir sen kaach wllyth a kenyth oskir
Gerrit a wee zown mir sin er curryth in a churp cheive zil
Gow vaka chuggin fa nona fin m’kowle vic tranevor
Gow dugsidir annsyth nar drane boe di zanew phal
Er fyail clynni boissni neyr fa chassil chroo sin nirril
Di bi roye baekeith ni werri agus skranil ni meillyth
Gow vaggi sin merga finni re cranni sley voss er gin
Hugsaid huggin assin nar di hug sin na goaill
Di vannych sinn ullyth zinni agis char reggir a sinni
Dulli er in tullych na rane far in rowe oskir armzar
Nor a wowych oskir finni er tocht daa voss a chinni
Togissa nye neachla is bannythchis da hanathir
Id dowirt in tosgir in sin re m’murnaith sin nor sin
Mi chin fest riss in naik er haggin a inni armzar
Troyg a oskir arne a zey v^c mo v^c syth fen
Miss er a zey is fanne is er dye fane errin
Mallych art in r gym moye sai sa dwe tanyth reym loyith
Di leon a orrwm a her na gi reach ma in noeneith
Slane wome a zirril is di zawe slane di gi keiss di hoikwail
Slane di gi math woym in nossa ach ne waym zin chomso
Re clastin kelwein nyth finni a arrwm a hosgir zi ling
Di hein a woa in dai lawe is di zea a rosga rinwlaa
Di hynta finni runna a chwle di hilla deara gow dour
Ach fa osgir is fa wranna cha drin sai dar er talvin
Ach missi wane agis fin ne royve a zayn woss a chin
Hug ait tree zayryth sin noyr a class fa errin awoyr
Coyk fichit kead x is deich kead er in goayrren zin fen
Wa din nam marve er a wygh gyn nane dwn za essen
A zaa urdill sin is ne goe is reith errin skail fa moe
Wa marve er in teive ellith di loyg errin armylin
Neyn roye finni swllor na saive o hen gow hyig a wass
Woyn zloossin ne far da less reithre wea zi werrin
Woyn chath sen cath zawryth noch cha drone ma tyn nawryth
Cha rowe in oor roea na loo nar leg maa ossni lan wor
Mor noch.
[Sidenote: MODERN.]
An t-ùghdair so sios, Allan Mac Ruaraidh.
Mòr an nochd mo chumha féin a thailginn a tha do ’m réir,
Ri smuaintinn a chatha chruaidh thugamar ’us Carbair crann ruaidh,
Am mac sin Chormaig O’Chuinn, mairg an fheadhan a tharladh fo
’chuing,
Rìgh gun chàs o ’n chath do chuireadh leis gun ghrain roimh
beothaibh,
Cheangladh sinn gach uile Fiann, thun Fhinn ’us cloinne caoimh
Chuinn,
Gus do bhi sin Carbair ruadh, nior smuainich sinn olc no ainmhein.
Do chan Carbair ris an t-sluagh, agus do b ’e an ealaidh chruaidh,
Gur b’ fhearr leis tuiteam air magh, agus an Fheinn le chéile,
No na righre bhi fa ùir, agus an Fheinn a bhi air Eirinn.
Do chan Barruinn gu prap, cuimhnich Mucraidh agus Art,
Bhur sinnsreadh thuiteam an sin, de bhreith foill na Feinn,
Cuimhnich na geasan chruaidh, ’us cuimhnich an on uamhor,
’Us nach robh aon chogadh ri ’m linn, ach na thog Mac Cumhail.
B’e comhairle chlanna Chuinn, agus Charbair na laimhe truime,
Iad féin a thabhairt do ’r cinn, agus sinne a dhochainneadh,
Gu maireadh ’n a dheidh fleadh, ’us gun Fheinn a bhi ’n Almhainn,
’Us bhitheas bàs fa dhiomb, an trath nach bitheas ann mar dhlighe.
Thug sinn gu fiadhaich feargach, an cath sin cath Ghabhra.
Do thuit an Fheinn bonn ri bonn ’us righre uasal Eirinn.
Ni robh o ’n Innia an ear, gu Fodla iar an domhain,
Aon righ nach robh fo ’r smachd, r ’ar linn gus a chath sin,
a thailginn;
O chuireadh an sin ar n-àr nior ghabh dhuinn cìs no càin,
’Us ni robh aig duine cith ruinn ach far cuid de dh’ iath an Eirinn,
Iomadh bhi air feadh an domhain mhoir nach làthair bhi an deigh
an t-sloidh,
Ni faoin lamh air laimh a thuiteam le na chéile,
Da tig fiadhaich almharaich an sin orra ’an Eirinn iath-ghlan.
Ossiain, creud a dheanadh Fionn, agus iarsma far an Eirinn?
Air a laimh a chléirich chaidh, ni robh ’s a Bhanbha bhàin,
Beagan de laochraidh arsaidh agus oigridh gun dearbhadh;
Ge b’ e rìgh a sheasadh an sin gheabhadh se Fodla an nasgaidh,
Gun chath, gun iorghuill, gun agh, gun on, gun achmhasan.
Chuir sinn ar teachta saor gu fàth Mac mhic Cuinn.
Do chaidh uainn ’n ar cinn do ghabhail righre Eirinn,
Mor an tigh sin d’ imich oir bha rìgh Teamhra fa mòr toirm,
Tuilleadh aobhar a tug gu dol a mharbhadh ar n-uile.
Ossian, innis doibh sgeul ’n uair chuir sibh an iorghuill threun,
’N uair thuit do mhac-sa ’s a chath, an do rug thu air a labhradh?
Os cionn mo mhic Osgair aine thàinig mis air cur an àir,
Do thainig Caoilte air sin oscionn a sheachdnar cloinne,
Thainig na robh beò de ’r Feinn os cionn an cairdean fein,
Droing dhiubh labhradar sin ’us bhi droing eile gun anamain.
A chleirich a bhachuil bhàin, ge bith do chitheadh an t-àr,
Bu mhòr an truaighe ri ’r linn uailse Eirinn do thuiteam.
Iomadh cobhra codat caomh, iomadh luireach shitheach shaor
Iomadh sgiath tharsna ’s a mhagh, agus a triath gun anamain,
Cha dubhach sin do ’n t-sluaigh mar a b’ àl air an robh buaidh,
Cha tug sinn leinn as a chath ach faoibh rìgh no ardlaoich.
’S ann a fhuair mi mo mhac féin ’n luidhe air ’uilinn clì,
A sgiath ’n a bhris air an làr, agus a lann ’n a dheas laimh,
De ’n fhuil aille air gach leth, d’iadh air blaghaibh a luirich,
Leigeam earrlinn mo shleidh ri làr agus rinneas os a chionn tàmh,
Smuaineam a thailginn air sin creud a deanainn ’n a dheigh,
Do thill Osgar riumsa suas agus bu leòr leam a chrois,
Do shìn e thugam a làmh air mhiann air mo chòmhdhail,
Do ghabh mi làmh mo mhic féin ’us do thugas ràn cruaidh,
’Us o an taobh sin a leth nior chuireas càs ’s an t-saoghal,
Thubhairt riumsa mo mhac féin fear agus e an oir anamainn,
Fo ris na dùilibh sin do bhi-sa slàn a athair,
Ni dheanaimse innseadh ghò, ni robh agam freagradh dha,
Gu ’n tainig Caoilte mòr sin thugainn a dh’ fhaicinn Osgar.
A dubhairt Mac Ronain an aigh, ach cionnus tathas, a ghràidh;
A tathaim ar’ Osgar mar is dlighe ’dol an comhar saoghail aighe,
Chreuchd sleadh Charbair ruaidh fa imlinn Osgair armruaidh,
Lamh Chaoilte gu ’uilinn do rach an creuchdaibh na sleigh,
Sireas Caoilte an cneadh air choir, do fhuair gach ni ’na dhoigh,
Do fhuair a dhruim creuchta glan air a ghearradh le ’gheur shleadh.
Sgreadas Mac Ronain an sin agus tuiteas gu talmhainn;
Do thubhairt Caoilte am milidh treun air bhi dha air triall
an dubh neul,
Fìrinn sin a Osgar ail a sgarras ri na Feinn,
’Us sgaraidh cath ri Fiannaibh, bithidh an cìs aig siol mòr Chuinn.
Goirid a bhi dhuinn mar sin a Mhic Alpain, a chléirich,
Gu facadh thugainn o ’n àr na robh beò de Fhiannaibh Fail,
Fichead ceud dhaoine mar sin eadar oigridh ’us àrsaidh;
Ni robh duine slàn diubh sin againn de ’n fhichead ceud sin,
Ach fear naoi guine gu nimh, fath lugh aig gun de chreuchdadh.
Togamar an t-Osgar arnaidh, air chrannaibh sleidh an àirde,
Beirminn e gu tulach ghrinn, do thabhairt dheth ’éideadh;
Leud a bhoise dhe ’n chorp cha robh slàn o ’fholt,
No gu ruig a bhuinn làr ach ’aghaidh ’n a h-aonaran;
An inigh, ’s an dùin, ’s an àra, geilleachdainn d’a chorp gu la,
Gur thog sinn clann Mhic na Feinn, air chnocaibh ard aoibhinn,
Nior chaoin neach a mhac féin, nior chaoin a bhràthair fa dheoigh,
Ri faicsinn mo mhac-sa mar sin, càch uile a caoineadh Osgair.
Goirid a bin dhuinn mar sin, air curaidh a chuirp chaoimh ghil,
Gu facadh thugain fa nòin, Fionn mac Cumhail mhic Threinmhoir.
Gu tugsidear anns an àr trian beò de dh’ Fhiannaibh Fail,
Air faighail clanna Boisgne an iuir fa chaiseal chrò ’s an iorghuil;
Do bu ro bhacach na fir agus gràineil na milidh;
Gu faca sinn meirghe Fhinn, ri crann sleidh os ar cionn,
Thugsaid thugainn as an àr; do thug sinn ’n a comhdhail,
Do bheannaich sinn uile dh’ Fhinn agus char fhreagair e sinn,
’Dol air tulach nan treun, far an robh Osgar armgheur,
’N uair a mhothaich Osgar Fionn air teachd da os a chionn,
Togas an aghaidh neochlaon, ’us beannaicheas d’ a sheanathair.
A dubhairt an t-Osgar an sin, ri Mac Muirne ’s an uair sin,
Mo chion feasd ris an eug air fhaicinn a Fhinn airmgheir,
Truagh, a Osgair arnaidh a dheadh mhic mo mhic-sa fein,
Mise air a dheigh is fann, ’us air deigh Feinn Eirinn,
Mallachd ort a fhir co ’m buaidh ’s e is duibh thainig ri
m’ shluagh,
Do lean e orm o shear, na gu rachadh mi an aonach,
Slàn uam do iarghuil ’s do àgh, slan do gach cìs a thogail,
Slan do gach maith uam a nis, ach na faigheam de ’n chom so,
Ri clàistinn caolmhuinn Fhinn, an arraing Osgar do ling,
Do shìn e uaith a dha làmh ’us do dh’ iath a rosg roinnbhlath.
Do thionndadh Fionn ruinn a chùl, do shileadh dheur gu dùr;
Ach fa Osgar ’us fa Bhran, cha d’ rinn se deur air talmhainn,
Ach mise mhain agus Fionn ni robh de dh’ Fheinn os a chionn,
Thug iad tri ghàir ’s an uair, a chlos fa Eirinn aghmhor.
Cuig fichead ceud, deich ’us deich ceud air an comhaireimh
dhinn féin,
Bha de ’n Fheinn marbh air a mhagh, gun aon duine dheth easbhuidh,
A dha ùrdail sin ’us ni gò ’us Rìgh Eirinn sgeul fa mo,
Bha marbh air an taobh eile, do shluagh Eirinn arm-ghrinn,
Ni robh Fionn suilbhir no seimh, o sin gu theachd a bhàis;
O ’n ghleò sin ni fearda leis, righrean bhi a dhìth fearainn.
O ’n chath sin cath Ghabhra nocha d’ rinn mi treun labhradh,
Cha robh an uair riamh no lo, nar leig mi osnadh lan mhòr.
Mòr an nochd.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so seis Farris filli.
Ard agne zwlle, fer coggi finn
Leich loyvir loonn, owil ne timmi
Seir anich soss, ser snaig heive
Murrich er sloyg, goole crowich keive
Mak mornyth marri, fa croith in goll
A clew fa schen, far geinnoll sen
Reith finnith fayl, ne timmi glor
Ne seywe a chail, leich eyve mor
Noor heyd a gayth, rayme flath feich
Ga meine a chness, ne in tass in neith
A waid ne i myn, oosi geagi torri
Say is glenny gen, eyddi ni skoll
Ooss barri benn, errir sen rynn
Fa heggill lenn, a hagri hecht rinn
Derrim rwt a inn, na drillis noonn
Di warr agli zwle, hagni gi tromm
Gin chur ra wath, si cath ne in doe
Inseich chayth, kinseleich sloe
A anich ne min, fullich in fer
Dossi ni skoll, ossil a zen
Wrrik a loeg, torvirdych fayll
A throst cayth is boyn, foss flath a chayl
Dwn na olt, a wrunni mir chelk
Wmlane mi chorp, lomlane da herk
Memnycht a weiss, dalweich a znwss
Ne elle re ooss gowle, ne chell ort a inn
Tress ni doon, a zasga zrin
Flaaoll foss, daytholl a kness
Er zoole ne cless, ne slim er hass
Broontych a zale, convych a royr
Ferriddi mein, melleddi moyr
Da rayth gi brayth, aw agis eich
Nawch ri cayth, lawch a leich
Claa chonis woyn, sonnis ni wayne
Monmurrycht coyn, illericht dane
Loyvin er aw, croyth na grewith
Loyvir a layve, royg ni reith
Sonnis ni rowd, sollis a zaid
Curris say layve, gych trayn da wayd
Boyn rowni a nir, boy corrik er
Leydwich a zolli, egni in sterr
Leich cwnych loonn, neawnych la lynn
Targissi goole, argissicht lynni
Leich arm mar, fargycht ra chin
Colg convych er, onchon er zoll
Fer zalle ni gonn, royt zraw ni ban
Beith dawe gin non, di znaa na zarr
La beowe rod, a rot ne in tlaa
Meith ni grayth, a zrayth fa blaa
Seyor a chrow, awzor a rath
Ne in tranith shrow, na reym in gayth
Math morn is dane, fa orryth a zoyl
Innoyr a zloyr, beith woyn a chrayn
Trayth marri mer, fayle ferri a chorri
Gin tayr na zerr, a zaille er forri
Mak teadis cheiwe, nach tregi dawe
Gin choggi reith, nar laggi a layve
Oowir a cholk, is borbe a zloa
Nor erris arg, trane shelga zea
A v^c cowle zrinn, coythwil ess gyle
See boynych di zoell, gin noa gin nawle
In ness rame lay, a zuayn zoo
Werrin gin chelga, trayn selga zoo
Ni twlli a ann, far nass i gor
Graw tenni inn, trane chon a zooll
Treg heich a zwle, be seichith ronn
Nad ray gin ving, trane feich finn
Zoywidsi sinni, arriss a ayll
Is skeil mi zroym, ne wor mi wane
Carri gin kelg, bail tanni derg
Anich si low, a clow oss ard.
Ard agni zwl.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so sios Ferghus Filidh.
Ard aigne Ghuill, fear cogaidh Fhinn,
Laoch leobhar lonn, ’fhoghail nach tioma
Saor eineach suas, saor snaidheach a thaobh,
Murrach air sluagh, Goll cruthach caomh,
Mac Moirne mear, fa crodha an goil,
A chliù fa sean, fear geanail sin
Rìgh feinnidh fial, ni tioma gloir,
Ni ’n saobh a chiall, laoch aoibhidh mòr,
’N uair theid an cath, reim flath fioch,
Ge mìn a chneas, ni ’n taise ’an ni,
A mheud ni mion, os geug an toradh,
’S e is gloinne gean, oide nan sgoil,
Os barraibh bheann, eirear ’s an raoin.
Deirim riut a Fhinn, na triallas nunn,
Do fearr eagal Ghuill, aigne ge trom,
Gun chuireas ri mhaith, ’s a chath ni ’n doigh,
Ionnsaidheach caidh, ceannsalach sloigh,
A eineach ni mion, fuileach am fear,
Toiseach nan sgoil, uasail a ghean,
Oirdhearc a shluagh, toirbheartach fiall,
A throsd cath is buan, os flath a chiall,
Donn ’n a fholt, a bhronn mar chailc,
Iomlan m’a chorp, lomlan de sheirc,
Eire fa chìs, bu choir dha chuis,
Meanmnach a bhitheas, dealbhach a ghnuis,
Ni bheil rìgh os Goll, ni cheil ort a Fhinn;
Treise nan tonn, a ghaisge ghrinn,
Flathail fòs, dathail a chneas,
Air Gholl nan cleas, ni sliom air theas,
Bronntach a dhàil, confhadhach a threòir,
Fearanta mìn, mileanta mòr,
Do rait gu bràth, ’agh agus ’fhioch,
Nimheach ri càch, làmhach an laoch,
Cleith chonus bhuan, sonas ’na mhein,
Monamarrach cuain, iorghuileach dian,
Leomhan air agh, crodha ’n a ghniomh
Leobhar a làmh, roghadh nan rìgh,
Sonas ’n a ròd, solus a dheud,
Cuireas se leòn, gach treun dha mheud,
Buan reìm an fhir, buaidh comhraig air,
Leidmheach a ghoile, eagnaidh a stair,
Laoch guineach lonn, nimhneach fa lainn,
Tarchuiseach Goll, argaiseach leinn,
Laoch arnaidh mear, feargach r’a chion,
Colg confhadhach air, onchu air ghoil,
Fearghail nan con, roghadh ghràidh nam ban,
Bithidh daimh gun on, do ghnàth ’n a ghoire,
Le ’m bitheadh an ròd, a ròd ni ’n tlàth,
Meath ’n a ghruaidh, a ghruaidh fo bhlàth,
Seangmhor a chruth, aghmhor a rath,
Nin treine sruth, no ’reim an cath,
Mac Moirne is déine, fa orra a chuala,
Ionmhuinn a ghlòire, bu bhuan a ghreann,
Triath mòra mear, fiall fior a chor.
Gun tair ’n a ghoire, a dhàil air foir,
Mac teadaidh caomh, nach tréigeadh daimh,
An cogadh rìgh, nior lag a làmh,
Uamhor a cholg, is borb a ghleò,
’N uair dh’ eireas ’fhearg trian sealga dha.
A Mhic Cumhail ghrinn, comhail ’us geall,
Sìth bhuan do Gholl, gun fhuath gun fheall.
An nis ri ’m là a gheibhinn dhomh,
Bheirinn gun chealg, trian sealga dha,
Ni tuilleadh dheth ann, fhir an taise a ’m ghoire
Gràdh teann Fhinn, trian chon do Gholl.
Treig fioch, a Ghuill, bi sìtheil ruinn,
’N ad ré gun mheang, trian fiodh o Fhionn,
Ghabhaidse sin, a Fherghuis aille,
Do sgaoil mo ghruaim, ni mair mo mhiann.
Charaid gun chealg, beul tana dearg,
’Eineach ’s a lùgh, a chliù os aird.
Ard aigne Ghuill.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so Farris Filli.
Innis donn a earris ille feynni errin
Kynis tarle zevin in gath zawrych ni beymin
Ne math v’kowle mo skael o chath zawrich
Cha warr oskyr invin hug mor coskir calm
Cha warr seachta vec keilt na gasre fean alwe
Di hut oyk ni feani inn in eadyth arrych
Di marwe m’lowith si vi mek sin tathryth
Di hut oyk ni halvin di marwa feyn brettin
Di hut m^c re lochlin fa linnyth veith chonyth
Bi chre fael farri bi lawe chalma in gonyth
Innis doif a ille m^c mo vec is marrwm
Kynis di we oskyr scolta ni gathwarri
Bi zekkir a innis di bi vor in nobbir
Ne royve marve sin gath sen hut la armow oskyr
Ne loyth ess oyvin na seaywok re eltow
Na re vwnni sroyth na oskyr sin gath sin
Weith say ma zerri mir willith ra trane zeith
Na mir chran voass ewee si wew gi a nauetee
Hug oskyr na chonew mir harwe twnni traa
Mir chonnik sen carbre di chraa in tlye hantych
Gir chur treith a chinnbir gir bea in couva cadna
Ner impoo sin oskyr gin dranyth re errin
Gin dug beym gin deichill gir zoichin ay garlyn
Bollis art mac carbre er in darna bull
Sawle a weith in fer sin si winn reith um
Is mi ferris filli dar hwil gych innis
Troyg er essni feynith my skeall re innis.
Innis.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Ferghus Filidh.
Innis duinn a Fherghuis, fhilidh Feinn Eirinn,
Cionnus tharladh dhuinn, an cath Ghabhra nam beuman,
Ni maith Mhic Cumhail, mo sgeul o chath Ghabhra,
Cha mhair Osgar ionmhuinn, thug mòr chosgar chalma,
Cha mhair seachd mhic Chaoilte, no gasraidh Fiann Almhuin,
Do thuit oige na Feinn, ann an eideadh airich,
Do marbh Mac Luighich, is sé mic sin d’ athar,
Do thuit oige na h-Almhuin, do marbh Feinn Bhreatuin,
Do thuit Mac rìgh Lochlainn, fa leinne a bhi a còmhnadh,
Bha ’chridhe fial fearail, bha ’lamh calm an còmhnuidh,
Innis doibh, a fhilidh, mac mo mhic ’us mo rùn,
Cionnus do bhi Osgar, ’sgoltadh nan cathbharr.
Bu dheacair a innseadh, do bu mhòr an obair,
Na robh marbh ’s a chath sin, a thuit le armaibh Osgair;
Ni luaithe eas aimhne no seabhag ri ealtaibh,
No ruith buinne srutha, no Osgar ’s a chath sin.
Bha se mu dheireadh, mar dhuille ri treun ghaoith,
No mar chrann uas eabhaidh, ’s a bhitheadh ’g a shnaigheadh.
Mar chunnaic rìgh Eirinn, beò air làr a chath,
Thug Osgar ’n a choinnimh, mar gharbh tuinne traigh,
Mar chunnaic sin Cairbar, do chrath an t-sleagh shanntach,
Gur chuir troimhe a cheann bir, gur b’e an cumha ceudna.
Nior iompaich sin Osgar, gun d’ ràinig Rìgh Eirinn,
Gun d’ thug beum co ’n dichioll, gu ’r dhochainn e geurlann;
Bualas Art mac Charbair air an darna buille,
Is amhuil a bhi am fear sin, ’s a bhinn rìgh uime.
Is mi Ferghus Filidh da ’r shiubhail gach innis,
Truagh tareis na Feinn, mo sgeul r’a innis.
Innis.
[Sidenote: ANCIENT.]
Gilcallum m’ynnollaig in turskail so seiss.
Di choala ma fad o hen skail di voneis re cowe
Is traa za haythris gow trome gata mir anneiss orrinn
Clanni rowre ni braa mawle fa chonchor is fa chonnil
Di bur low oyg err wyg er hurlar chogew ullytht
Ga hygh ne hanik ma genn fa ullyth leichre vanva
Cath ag waall innoyr ellyth dar zymone clannyth rowre
Hanik hukkith borbe a reith ir gurre croith connleich
A zis ni mur glarrith grinn oo zown skayth gow errinn
Di lawir conchowr re caach ca zoveniyn chon in naglath
Di wrea beacht nyn skaillith zaa gr teachta la harreith woa
Glossis connil nar lag lawe di wrea skailleith din vackein
Er darve torrin din leich cayvelir connil laa connleich
Ner zoive in leich ra lawyth connil freich forranych
Cayd dar sloyg di cawleith less aygnyth is bone ri haythris
Curreith teachtir canni ni conni woo hardre ayngneith ulleith
Gow down dalgin zranyth zlyin sen down gaylith ni geill
Woyn down sin di loyr linni di zangnowne neyn orginn
Teggowss gneive nyn serrith sange gow reith feiltyth ny warrinn
Dissrych sloyg ullith oynnyth teiggowss kow ni creive roye
Mak dettin o zoyg mir howe nar ettee teacht dor gowir
Faddeith or chonchowr riss in gon wayghiss gin teacht dar gowir
Is connil surrych nyn stead marryth in gwrych is keada dor sloygh
Deakir zoiss wee ym bred a ir churre er charrit
Ne in raith dole in ayngnyth a lanni si taa lar chawleith connil
Na smein gin dole na zye a re ni gormlann granole
A lawe croy gin lagga re nacht smoyn er heddyth is a gwreith
Cowchullin nyn sann lanni sleim noar a choala turyth connil
Di zlossa la trane a lawe di wraa skaille dyn wackawe
Innis downi er tocht id zailli a raig in tow nar ob tegwail
A liss raa in nawryth zoe fiss tarm ka di zowchiss
Dym zaissew er teacht wom hey gin skaili a zinsi zoew
Da ninsin di neach elli id zraith zinsin dare
Corrik rymsith is egin dud na skail ainsyth mir charrit
Gawsith zi royg a keyv lag ne gail tyigil vin chorrik
Ach na wea gne dighow nargenn a honchow aw ne herrin
A lawe zasga in dowss trot mo clow wea in nasge aggit
Heymon and dyr chon a chaill ni ta corrik a vanvaill
Na makan di tor a zwn in daltan croye layveith
Cowchullin is corrik croye di wee in lay sen fa zemoye
A invak di marwe less in ter lat chalm coive zlass
Innis downni er cowe ni glass o teith fest for naildeis
Tarm is di lonni gi lom na terg a zulchin orrin
Is me conleich m^c nocon ir zleith zown dalgin
Is me rown dakgis ym bron is tow ag skay di tollwm
Vii bleyn di waa ma horri fylwm zasga wom war
Ni classi ler horcher maa waa zessew a vylwum urma
Smenis cowchullin vor maik a v^c ne in draich za chow
Gur smeine nar wraik feiltyth in ir a reyk a chwneith si chateive
A arrwm re corp no con di chow is beeg nor skarri
Re fagsin a cowlwoe a zlyn gasgeith zownyth dalgin
Mak sawalti mor a foyme ne low ym broin it ta orrin.
Di.
[Sidenote: MODERN.]
Gillecallum Mac an Ollaimh an t-ursgeul so sios.
Do chuala mi fad o shean, sgeul do bhuineas ri cumha,
Is tràth dha ’aithris gu trom, ge ta mar ainneas oirnne,
Clann Rughraidh nam breth mall fa Chonchoir ’us fa Chonnuil,
Do b’ùrlaimh oig-fhir ’s a mhagh air h-urlar Choige Ullaidh,
G’a thigh na thainig le gean fa uile laochraidh Bhanbha,
Cath aig faighail aon uair eile, de ’r dh’ iomghuin clanna
Rùghraidh.
Thainig thugainn, borb a fhraoch, an curaidh crodha Conlaoch,
A dh’ fhios ni m ’ar claraibh grinn, o Dhunsgathaich gu Eirinn.
Do labhair Conchoir ri càch, Co a gheibheamar thun an oglaich,
Do bhreth beachd no sgeul dheth, gun teachd le euradh uaith?
Gluaiseas Conull nior lag lamh do bhreth sgeul de ’n mhacan.
Air dearbhadh tarruing do’n laoch ceangailear Conull le Conlaoch,
Nior ghabh an laoch r’a tamhachd, Conlaoch fraochach furanach,
Ceud de’r sluagh do cheangladh leis, ioghnadh ’us buan ri aithris.
Cuirear teachdair gu ceann nan con o h-ardrigh eagnaidh Ullaidh,
Gu Dundealgain grianach glan seann dùn ciallach nan Gaidheal,
O’n dùn sin do leughar leinn do dh’ eangnamh nighean Fhorgainn.
Thigeas gniomh nan saora seang gu rìgh faoilteach na fearainn,
Do fhiosrachadh sluaigh Ullaidh uaine, thigeas Cu na
craoibhe ruaidh,
Mac deud-fhionn a ghruaidh mar shùgh nar eitich tighinn dh
’ar cobhar.
Fad ars’ Conchor ris a choin bhathas gun teachd d’ ar cobhar,
Is Connuil suireach nan steud mear ’an cuibhreach ’us ceud
d’ ar sluagh.
Deacair dhomhsa bhi ’am bruid a fhir a chobharas air caraid,
Ni ’n reidh dol an eangnamh a lainn ’s a ta le ’r cheangladh Conull.
Na smuanaich gun dol ’n a aghaidh, a rìgh nan gormlann gràineil,
A lamh chruaidh gun laige ri neach smuain air d’ oide ’us e’n
cuibhreach.
Cuchulain nan seang lann sliom, ’n uair a chual’ e tuireadh Chonuil,
Do ghluais le treine a laimhe do bhreth sgeil de ’n mhacan.
Innis dhuinn air teachd a ’d dhàil a ghraidh an tu na ’r ob
teugbhail,
A shlios reidh an abhraid dhuibh, fios d’ ainm, co do dhùthchas?
De ’m gheasaibh air teachd o’m thigh, gun sgeul a dh’ innseadh
dh’ aoidh,
Da ’n innsinn do neach eile, a’d ghradhsa dh’ innsinn d’ àraidh.
Comhrag riumsa is éigin duit, no sgeul d’ innseadh mar charaid,
Gabhsa do roghadh a chiabh lag, ni ciall tighinn gu ’m chomhrag.
Ach nior bhi gu tigeadh n’ar ceann a h-onchu agh na h-Eirinn,
A lamh ghaisge an tùs troid mo chliu bhi an nasgaidh agad.
Iomanadar thun a chéile ni ta comhrag a bhanamhuil;
Am macan gun d’ fhuair a ghuin, an daltan cruaidh lamhach.
Cuchullain is comhrag cruaidh do bhi an la sin fo dhiombuaidh,
A aon mhac do mharbhadh leis, an t-saor shlat chalm chaomhghlas.
Innis duinn ars’ cù nan cleas o tathas feasd fo ’r n-ailleas,
D’ ainm ’us do shloinneadh gu lom na teirig a dh’ fholchainn oirnne.
Is mi Conlaoch mac na con oighre dligheach Dhuin dealgain,
Is mi an rùn d’ fhagas ’am broinn ’us tu aig Sgiath ’g ad fhoghlum,
Seachd bliadhna do bha mi shoir foghlum ghaisge o’m mhathair,
Na cleasa le ’r thorchair mi bha dh’ easbhuidh an fhoghluim orm.
Smuaineas Cuchulain ’n uair a dh’ eug, a mhac an dreach do chumhadh,
Gur smuain, ni breug, faoilte an fhir, do threig a chuimhne ’s
a cheudfaidh,
A urram ri corp na Con a chumha is beag nach do sgar,
Ri faicinn an culthaobh a ghlinn gaisgeach Dhun dealgain.
Mac samhailt mor a fuaim ni luaidh am bron a ta oirnne.
Do.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus in keich O Cloan.
Hossna charrit a cloan freich hossne leich a gassil chroa
Hossna zaneni tursyth far agus da gwllin ban oge
Ag so har in carn fane wil freich m’feich in ult woye
Fer a ryn bwychis byef is voe lontir carn freich
Gwl ein wna in crochin sor troe in skail fa wil a wan
Is say ver a hossna gyth trome Freich m’Feich nyn golk sen
Is see in nyn wan di neig in gwle ag dwle da eiss gow cloan freich
Fynowr in olt chass ail inne voyve ga bead leicht
Innen orle is our folt is freich in nocht teive er heive
Ga mor far za derge ee neir zrawig se far ach freich
Foyis mewe mwe foye cardiss freich fa far a gleye
Inchuss fa craichtyth a corp trai gin locht a zanew zee
Do churre ai gussyth vass teif re mrave ne tuk o nolk
Mor a foor a hoyt la meyf innossit gyn khelk in noss. Hossni.
Kerin di weith er loch maie de chemist in trath za hass
Gith rae gach mee torri abbe de we er
Sasse bee in kero sin fa millsyth na milli a ulae
De chonkfa a kerin derk far gin wey gi kend ix traa
Bleyn er heil gi ir di churri sin fa skail garve
Gi borin di lucht kneis froth a wess is e derk
Di wi ainsyth no zoi ga bea ley chawyr in tloye
Pest neif zo we no vonni vakki zi cath zol da woyn
Bein aslaynti throm throm ynnin ayith ni gorn seyr
Di curri lai fiss er freich feisrych kid hane ree
A durde meyve nach be slan mir woe lane i boss meith
Di cheyrew in loch oyr gin dwneni za woyna ach freich
Knossych reyve ne zarni mee er v’feich gi knai zerg
Ge ger darnis ai er freich rachsit di vonni ker a veyf
Glossis freich fa fer a naye voyne zi nave er in locht. Hossni.
For a fest is ee na soynna is a kenna soss ris in noss
Freich mac feich an erma zeiar hanik one fest gin is dee
Hug a houlti ker nark ferrin roif meyf zaa tee
Ach gai math in duggis latti i durt meyf is gal crow
Ne oyr mis a leith loayn ach slat a woyan as a bonni
Togris freich is ner zilli teymmi naf a riss er in ling vak
Is ner ead ach ga mor ayze hech one vass in roive chwd
Gawiss i kerin er varri targi a cran as i raif
Toyrt doe choss zo in der mogrziss zo riss in pest
Beris er agis ai er snawf is gavis a lawf no chrissyth
Di zave sessin is er chail trow gin a skayn ag freich
Fynowr in olt chass ail di ran chwggi skan din oyr
Leddryth a phest a kness bayn is teskith a lawe er looe
Di hudditeyr bone re bone er trae ni glach cor fo hass
Freich m’feich is in fest troy a zai mir hug in dress
Ga coyrik ne coyrik car di ruk lass a kanna na lave
Mar chonik in neyn ee di choy na nail er in trae
Eris in neyn one tave gavis in laive bi laive bak
Ga ta so na cwt nyn nane is mor in teach i rin a voss
Voyn vass sen di foar in far loch mai go len din loch
A ta in tarm sen dee gi loan ga zerma in noss guss in noss. Hossni.
Berrir in sen gu cloan freich corp in leich gow kassil chroyg
Er in glan tuggi a anm is mark varris da loo
Carn lawe in carn so raym heive a lave reyth di beast sonni
Fer ner ympoo in dress fer bo zawsi nert in drot
Invin im bail ner ob zawe ym beddeis mnan i torvirt fook
Invin tearn nyn sloye invin groye ner zerk in ross
Doigh no feach bar a olt derk a zroye no ful leicht
Fa meyni na kower schrowe gilli na in snacht kneas freicht
Cassi na in kaissnai olt gurm a rosg na yr lak
Derk na partain a wail gil a zaid na blai feich
Ard a ley na cranna swle beynni no teyd kwle a zow
Snawe di bar no freich cho di hene a heif re strow
Fa lannyth na koillith a skaith invin trae ve re drum
Coiffad a land is a lawe lanni cholk na clar zi long
Troye nach ann in gorik re leich di hut freich a fronni oyr
Durss sin a huttim la pest troe a zai nach marrin foss.
Hossni.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so an Caoch O’Cluain.
Osnadh charaid a Cluain Fraoich osnadh laoich a caiseal chrò,
Osnadh dheanadh tuirseach fear agus da an guilionn bean òg,
Ag so shear an carn far am bheil Fraoch mac Fithich an fhuilt
mhaoith,
Fear a rinn buidheachas do Mhaoibh, ’us o ’n sloinntear carn
Fraoich.
Gulaoin mhnath o ’n Chruachan shear, truagh an sgeul fa ’m bheil
a bhean,
Is e bheir osnadh gu trom, trom, Fraoch mac Fithich nan colg sean.
Is i an aon bhean do ni an gul ag dol d’a fhios gu Cluain Fraoich,
Ainnir an fhuilt chaise aille, nighean Mhaoibh ri ’m bitheadh
laoich.
Nighean Orla is òir folt ’us Fraoch an nochd taobh air thaobh,
Ge mòr fear dha ’n d’éirich e nior ghradhaich i fear ach Fraoch.
Faigheas Maoibh mo fuath cairdeas Fhraoich fa fearr a ghné,
A chuis fa creuchtadh a chorp troimh gun lochd a dheanamh rithe;
Do chuir i e gus a bhàs, taobh ri mnathaibh ni tug o ’n olc,
Mòr a phùdhar a thuit le Maoibh inniseam gun cheilg a nis. Osnadh.
Caorthainn do bhi air Loch Maoibh do chimid an traigh do dheas,
Gach a ré ’us gach a mios toradh abuich do bhi air.
Seasamh bha an caora sin, fa millse no mil a bhlàth,
Do chumadh a caoran dearg fear gun bhiadh gu ceann naoi tràth,
Bliadhna air shaoghal gach fir do chuir sin is sgeul dearbh,
Gu ’m b’ fhoirinn do luchd chneidh brìgh a mheas ’us e dearg.
Do bhi imcheist ’n a dheigh ge bith lighich a chobhradh an t-sloigh,
Béisd nimh do bhi ’n a bhun bh’ aca do chath dhol g’a bhuain.
Bhitheann an euslaint throm, throm, nighean Athaich nan corn saor,
Do chuireadh leath fios air Fraoch; dh’ fhiosraich ciod ’thàinig
rithe.
A dubhairt Maoibh nach bitheadh slàn mar bitheadh làn a boise
maoith,
De chaoraibh an Loch fhuair, gun duine g’a bhuain ach Fraoch.
Cnuasachd riamh nior dheanadh mi ars’ mac Fithich nan gruaidh
dearga,
Ge gur dheanas e air Fraoch racham do bhuain caor do Mhaoibh.
Gluaiseas Fraoch fa fear an àigh uainn gu snàmh air an Loch,
Fhuair e a bheisd ’us i ’n a suain us a ceann suas ris an
dos. Osnadh.
Fraoch mac Fithich nan arm geur, thainig o ’n Bhéisd gun fhios d’i,
Thug e ultach de chaora dearg far an robh Maoibh dh’ a ti.
Ach ge maith na thugas leat, a dubhairt Maoibh is geal cruth,
Ni fhoghain dhomhsa, laoich luinn, ach slat a bhuain as a bhun.
Togras Fraoch is nior gille tioma snàmh a rìs air an linn bhog,
’Us nior fhaod e ge mor ’agh, theachd o ’n bhàs ’s an robh a chuid,
Gabhas an caorthuinn air bhàrr, tarruingidh an crann as a fhreumh,
Toirt a chosan dha air tìr mosglas da suas a Bhéisd.
Beireas air ’us e air snàmh ’us gabhas a làmh ’n a craos,
Do ghabh esan ise air ghial, truagh gun a scian bhi aig Fraoch.
Ainnir an fhuilt chaise aille do rainig thuige le sgian de ’n òir,
Leadair a bhéisd a chneas bàn ’us teasgadh a lamh air luath.
Do thuiteadar bonn ri bonn air traigh nan clacha corr fa dheas,
Fraoch mac Fithich ’us a bhéisd truagh a Dhé mar thug an treis.
Ge comhrag ni comhrag gearr do rug leis a ceann ’n a laimh,
Mar chunnaic an nighean e do chaidh i ’n a neul air an traigh,
Eireas an nighean o ’n tàmh gabhas an làmh bu làmh bog.
Ge ta so ’n a chuid nan eun, is mòr an t-euchd a rinn a bhos,
O ’n bhàs sin do fhuair am fear, Loch Maoibh do lean air an loch,
A ta an t-ainm d’i gu luain ’g a ghairm a nuas gus a nis. Osnadh.
Beirear an sin gu Cluain Fraoich corp an laoich gu caiseal chrò,
Air a ghleann thug e ainm, is mairg a mhaireas da éis beò.
Carn Laimh an carn so ri ’m thaobh is laimh rithe do bhitheas sona,
Fear nior iompaich an treise, fear a b’ annsa neart an trod.
Ionmhuinn beul nar ob daimh do m’ bitheadh mnathan a tabhairt phòg,
Ionmhuinn tighearn nan sluagh, ionmhuinn gruaidh nar deirge an ròs,
Duibhe no fiach barr a fhuilt, deirge a ghruaidh no fuil laoich,
Bu mhine no cobhar srutha, gile no sneachd cneas Fhraoich,
Caise no an caisein ’fholt, guirme a rosg na oidhre leac,
Deirge no partan a bheul, gile a dheud no blàth fiodh,
Ard a shleagh mar chrann siùil, binne no teud ciuil a ghuth,
Snamhaiche a b ’fhearr no Fraoch, cha do shìn a thaobh ri sruth,
Bu leathainn no comhla a sgiath, ionmhuinn tràth bhith ri druim,
Bu chomhfhad a lamh ’us a lann, leathainn a cholg no clar luinge,
Truagh nach b’ann ’an comhrag ri laoch do thuit Fraoch a
bhronnadh oir,
Tuirse sin a thuiteam le Béisd, truagh a Dhe nach mairionn fòs.
Osnadh.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so Connil carnych m’eddirschol.
A chonnil cha salve no kinn devin lum gyr zergkis tierm
No kinn di chw er a zad slontir lat no fir foe fyve
A neyn orgil nyn nach a evir oik ne bree binn
Sanna in nerik chon ni gless hugis loym in ness no kinn
Ka in kenn mallych zow mor dergkyth nayn ross a zroy glan
Is sai is gir zin lee clea a kenn deive ne raa dait
Kenn ree mee nyn nach loait arse m’carbre nyn goith camm
In nerik mo zaltan fen hugis lwm in gayn a kenn
Kai in kenn oid er mye haale go volt fand gi malle sleime
Rosk mir erre dait mir vlait alda no cach crwth a kinn
Manne boe fir nyn nach makmeyf zi zrach gyth coyn
Dagis a chollin gyn kenna is di hwt wlle lum a loye
Ka in ken so zawis tow id laive a chonnil vor ne bae linn
O nach marrin kow nin gless keid verre how er less a kinn
Kann v’erris nyn nacht verreyth a ceith gyth gurt
Mac mo fayr in tur hang di skarris a khenn ra chwrp
Ka in kenn od hear in nolt inn da greddyth no kinn go laive
Hurris annith er a zow gyn roveddir sal da rar
Sess a sowd di hwt in kow di rad a chorp fa wrow dass
Cow mac conna re nyn rann hugis lam a kenn ter aiss
Ka in da ken so is fadde mach a chonnil vor a vraa byig vinn
Er zraigh tenne na kel orn anym no ver a zon ne herm
Kenn leyirre is clar cwlte in da kenn di hut lem zonna
Di zon swt cowchullin charn swn zergis merm na wulle
Kai in da kenn so is fadde sorre a chonnil vor gi gal znee
Ennyn dae er volt ni verr derk in groye na ful leych
Cwllin bray is cwnlit croye deiss di verre boye lai ferk
A evyr seid sor a kinna dagis a gwrp fa linna derk
Ka ne vi kinn so solk maine de chewe feyn er mye hoyth
Gwrm in nye dwe a volt o hilla rosg connil croye
Sessir eascardin a chow chlann challidtein a mwe znaie
Is said sud in sessir leyve a hut lwm sin nerm no laive
A chonnil vor aithr ree kayn in ken od da gallith catht
Gin or fai treilse wa keyand gyn codyth slem ghardyth vart
Kenna v’finn v’rosse roye v’necnee hor bas lam nert
A evir is se so a cheud ardree layyn nyn land brak
A chonnil vor mugh a skail creid a hut lad laive gin locht
Din tloe eignyth a veil sin a deiltiss kinn na con
Deachnor is seacht fychid kead derym peyn is awyr sloe
Di hut lomsa drwme er zrum di neve mo cwlk cunlaa rag
A chonnil kynis taidda mnae inssefail dessne ni con
Cowf v’hawalt haye na veil agga fein ar for
A evir keid di zarna mai gyn mo kowe ym rer san socht
Gyn mo zaltan fa mhaa crow a dol voym a mugh so n ...
A chonnil tok me sa vert tok mo lacht oss lacht no con
Os da chowe rachfen ayk cwr mo vail re bail no con
Is mai evyr is keyn dalve ne feine sarve daylta zoive
Di zerr no cha nul mo spess troe murreich er eiss a chon.
A chonnil.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Conull cearnach Mac Edarscoil.
A Chonuill, cha sealbh na cinn, deimhin leam gur dheargas d’airm,
Na cinn do chi’m air a ghad sloinntear leat na fir fo fhaoibh.
A nighean Fhorghuil nan each, A Eimhear oige na brigh binn,
Is ann an éiric Chon nan cleas, thugas leam an nios na cinn.
Co an ceann mullach donn mòr, deirge no’n ròs a ghruaidh glan,
Is e a ’s goire do ’n leth chlì an ceann diubh nach
d’atharraich dath?
Ceann rìgh mi nan each luath, ars’ Mac Cairbair nan goith cam;
An éiric mo dhaltan féin thugas leam an cein an ceann.
Co an ceann ud air m’ aghaidh thall, co folt fann gu mall sliom,
Rosg mar fheur, deud mar bhlàth, ailde no gach cruth a cheann?
Manadh b’e fear nan each, Mac an Aoife do chreachadh gach cuan,
Do fhàgas a choluinn gun cheann ’us do thuit uile leam a shluagh.
Co an ceann so ghabhas tu a’d laimh a Chonuill mhòir nam bàigh linn,
O nach marrainn Cu nan cleas ciod bheireadh tu air leas a chinn?
Ceann mac Fherghuis nan each, bheireadh e cith gach gurt,
Mac mo pheathar an tur sheang do sgaras a cheann r’a chorp.
Co an ceann ud shear an fhuilt fhinn d’ an greadadh na cinn
gu ’làimh,
Fhuaireas aithne air a ghuth gun robhadar seal d’a reir?
Sios an sud do thuit an Cu do rad a chorp fo bhrù deas,
Cu mac coin r gh nan rann thugas leam a cheann tar éis.
Co an da cheann so is faide mach a Chonuill mhoir a bhreth bu bhinn,
Air ghràdh teann na ceil oirnn ainm nam fear a ghuin na h-airm?
Ceann Laoghaire ’us clar Chuilt an da cheann do thuit le’m ghuin,
Do ghuin sud Cuchullin ceairn, sonn dheargas m’airm ’n a fhuil.
Co an da cheann so is faide soir, a Chonuill mhoir gach geal
ghniomh,
Ionnan dath air folt nam fear deirge an gruaidh no fuil laoich?
Cullain breagh ’us Cunnlaid cruaidh dithis bheireadh buaidh
le feirg,
A Eimhear sud soir an cinn do fhagas an cuirp fo linne dearg.
Co na sé cinn so is olc méin do chitheam féin air m’ aghaidh thuath,
Gorm an aghaidh, dubh am folt, o thilleadh rosg Chonuill chruaidh?
Seisir eascairdean a Choin, clann Chaileidin nam buaidh ghnàth,
Is iad sud an seisir laoich a thuit leam ’s an airm ’mo laimh.
A Chonuill mhòir athair rìgh co an ceann ud do ’n geilleadh cath,
Gur orbhuidh trillis o ’cheann co ’n comhdach sliom dh’ airde
bheart,
Ceann mhic Fhinn mhic Rois ruaidh mhic na Cneidh fhuair bàs
le ’m neart,
A Eimhear is e so a cheud, ardrìgh Laighein nan lann breac.
A Chonuill mhòir, mùgh an sgeul, creud a thuit le’d laimh gun lochd,
De ’n t-sluaigh eagnaidh a bheil sin a dioltas cinn na Con?
Deichnear ’us seachd fichead ceud deiream féin is aireamh sluaigh,
Do thuit leamsa druim air dhruim, do nimh mo cholg conla rag,
A Chonuill, cionnus taid mnathan Innsefail an deigh na Con,
Cumha a mhic shamhailt tha na bheil aca féin air foir?
A Eimhear ciod a dheanadh mi gun mo Chu a ’m reir s’ an Soc
Gun mo dhaltan fa maith cruth a dol uam ’am mugh an nochd,
A Chonuill tog mi ’s an fheart, tog mo leac os leac na Con,
Os d’a chumhadh rachaim eug, cuir mo bheul ri beul na Con.
Is mi Eimhear is caoine dealbh, ni faigheam searbh dioltadh dhomh,
Do dheur nocha n ’eil mo speis, truagh m’ fhuireach air éis a Chon.
A Chonuill.
[Sidenote: ANCIENT.]
A howdir so Keilt m’ronane.