Gow hormy moyr mhorlat mhirr gow cormik m’art inir
Ner cleacht me meith my zloon orss afwllych fer eddrwme
Gi waldeis feynyth fail oss word locht a foyall
Warwemir in leich lan mir a warwemir in crayc
Di charmisdir leich fane lay mir a charssmir a ray
Hugssmir a cann gin cherri guss a gnok oss boyamir
Di rynis feyn boya tra di roynis fogryth owlay
Di warwiss mun er zlinn fer gi inwal in nerrin
Di roynissi boya tra di roynissi fogryth owlay
Di raddis mun er zlinn gwl gi inte in nerrin
Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay
Ni leith di legin fa boywa doybis sin nerrin awwor
Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay
Ni dorssa er a beith a zeith zark a dosslin ead gi hymard
Di roynissi boya traa di royniss fogry owlay
Ni gurt abbe um halvon di loskgin ead gu lassal
Di roynissi boya tra di royniss fogryth owlay
Noch char aggis reim linn aa na mullin in nerrin
Insin di leyggiddir rwm eech albin is errin
Teym boach er loyss mi chass gr ranegiss ross illirzlass
In sin glossimsi schear gow taura ni widdir chane
Ner harrin eine each zeive zea roym in dawra za essin
Tugis in dawra fa laa ben in ir chommi za cheilli
Is ben in r chomisso nach gwss in fer commisso ella
Tugis in dawri gi beach ben carbre zi cormik
Is ben chormik er sin di raddis ee zi charbre
Tugis lwm claywa in reith uch fa hay mor a wree
Mi clawe feyn fa gin gutti fagwm in droyl chulk chormik
In sin di quhoyis in nwnn is eaddi in dorsser owym
Inn nygyth sin doef ge beacht is me bi kyllor ze chormik
Is bert ooklachis is tei hawle a vaonissi reith errin
Ga zaynith leve raa mi zloor da hwle cheilt yn kyllnor
Na habbirsi sen er finn er ardre ny feyn voltynn
Ga tamsi in layve id tei na ber tar er my wntir
Ni hay sin agne cheilt far a will ay in vorwilty
Cha mir sen ay connil chynni er a wll dor er talvinn
In sin tarnik in toylli ag in re ro zast rawor
IIII choss geym in genn ni genn teym less a is tee cotkin
In sin chayis fa zass di bi wlyg ay di maylass
Aggis tuggis lwm ym zoyn kone esgin ard orwayll
Eynit lwm in nee riss a ben ers in re fati firzlinn
Balli kness cheilti za zoyn di chone essgin orwoyl
Na habbirsi sen a re er wiss in ryth a zillin
Brarryth broggodych a derri corsi hoich er orvidi
Er a layve a keilt chaylle mir wee finn flaa eyni
Gid tani ne hurfin gyle derrow albin no errin
Er maneach do gi beacht a deaffryth mis zi chormik
Gawa tow cow thlaa woyme zoskla mydda
Ne warrir fin lat id te er ane chowe er talwon
Ach ane chow a keilt chaye da bi toylling tow faywayll
Da waya a tow zoif re lay lawnon woada di gi feyane
Di zoyve tow hed er gi cart cowe cwnnvill
Di nasgis in brar mir er chormik m^c art inir
Gin leggi gi ray in re da waya ay ni feyweill
Mar nasgis in brar beynn er re errin ni nwlt inn
In deymsow gar zeggir royve heymsyth ze in dymf
Glossim turriss o hawre fa turriss fr gi mannee
Do hymsow ni heltin gar skeltyth a chwddychi
Tuggis lwm ii zelt zark is ii znew ignyth ym ard
Aggis fey fy za won ii lach sin loch a seyllin
II hynnith sleyvecwllin ii zaw awlle a burrin
II zessivey zowrane zurm ii chellych fey a farzhram
II hyane kylty creive di latteve zrom zawrein
II zoyvrane o hen a mach o charri donnwane doyvr
II eillin o thrae leith lee ii rulli a port larga
IIII snekga on vrostna wane ii anoyk charga d ...
II eachte one eachte ard ii smoyrych lettreth lom ard
II zroyllane downe yve ii cheinkych ni corywe
II chur one chorrin cleyth ii harreich mwe o foyall
II illir chargi ni glach ii hawik a keyndyth
II fess o locht melwa ii cherk ussga o locht erne
II cherk reich one vowna math ii zergin zow locha
II chreithrane mw cowlin ii wentane my foyllin
II cheythane a glenn awlle ii zalvon ni sen awle
II phedda oywrri a claa ii onchon o chroda claach
II zoyane o thrae za wan ii erboyk loychir yr
II chollum one chess chur ii lon a lettir fin chwle
II eddoyk letter roye ii thrudda tawrych teyve oyr
II choneyn a schee doe doynn ii wuk awlde cloyth chur
II choyag o zrom dave ii ane oywryth layn de
II yghrgane lanenyth furrith ii chreithir one chreive roye
II sperr hawk in swn o cleyve gla ii loch lay o lwnycht
II oyr are one woyn ii ussock on vownych wor
II oynlayk a hon chnoyth ii brok a creich ollonych
II rynith strayth sinnyth ii zlassoyk o wroch urri
II chrottych o chonych zawlwe ii weil won wor hawni
II earrinnyth philloyrrych ii awllinnych seith boygh
II zassidi one wyg wylle ii cheith cheinekyche chnaw chyle
II woyok oo wrowych brn ii neiskin o zowdyr
II zerrin o leyve za ane da chyill wreane turle
II annan ar o wy walg ii chonlane zatta o zranard
II zrin zarrych o zruing ii vronargane on vor cheyyl
II wlyrrych o zowne ni barga ii elli zalle on zaltraach
II royin o challow charga ii wuk war on worarga
II eskar locht m’lanene ii zarzart my ni nellane
II ane vek o wess a chwle ii eggin ess v’mowrn
II ellit zlinni zlinn smoyl ii woyif o haach mow mor
II onchon loyath o loch conn ii eychat a hoyw chroychin
II chyraa schee zoyvlane zil ii vuk vwlcow vlyr
Rath is ker chorkrych chass tugis lwm o einnis
Tugis lum each agis lar di zrey vassych vanynane
Tarve is bo zarri o zrwm kein tugis lwn o wurn vunchane
Do chonni di chonnew ni wane di hir cormik orrum gi dane Teym
Gi neith zar chursin ym chenn tugis lwm is teym
Er in dymsychyth ull doyf gow lar ane ew
Nor a baillwme a meyow zobbredir voyme ach skeillych
Di choy in feaych woym o zess di bi wlya dom awles
Di rukgis er in glenn da wan o orrir loch a lurgin
Di quhoy mi lach fa layve nach chussit faywail
Ter schroyow berwe brass gow aych inn zowlass
Di zowis e er wrawit gin ger walaa heach hanye
Tugis lwm ee lach gin wacht dosli fin o chormik
Ne fooris zolk roya heg rwm nyg ve me boa
Cha deyd ass mi chree chinn gin nawleggir may in dalvon
Lass ane nane beg lassane nane dolle a chass ymon
Er gi tullych er gi ay cor fa lawe ag lassyn ane
I chonwaille fynn ag in layve er seiltin gin ead wawne
Is vin zeyntyth ay sin de hoyrt er a gowe dinn fosslow zoywayl
In dymsychow sin mir sin ner toylling fir in doythin
Tugis ead gow taura lwm gow mowr a vor hyle
Doss gi zokkir a kin oppir ead in nyich sin
Caythir a wee si walli er ix dorss fossgillyth
Cormik hug zeyve in teacht mir zoy ym bea gi skei
Mir chonni may za gwryth sin wrow arsing ill wrunych
Legga brudlychyth gawe vin a guddichtyth greithane
Huggi ay brow slatzall sollis doyf er chegit fre zorre
Gi in dorris deyve downtyth ner way in soyve cond in ...
Ead sin is tee gi bronych miss a mwe gi anoyith
Mi chree cowe connis fa la er gi in dorris
Ga mor nolk forris royth wonyth skeythow choolyth
Ner leigis ane deyve a mach gi tra erre in in varrich
Anmi ny hyrri skeiltyth a chorymryth keilta
Ach a wag sin teyve ra teyve ne dor chormik za soyve
Nor a leggi finn a mach di skeillidir gi skeiltytht
Cha deacha deis na trear wo hawra zeive er in ...
Mi reith feyn agus reach fenn merrolta cheme wass mi chinn
Ni tre neachin fa darryth zoyve ni troyth sin di hymsichow.
We skay zoym er mi clow creddwm in crist is ow
Mimirche ass in ew inn gar vewwm lwm ne weym ...
Gar wadda mi leymsi har in dawr lochra ni wayn,
Is fadda in laym rugis ter xx kead try in dawr
In sen fa lowwr mi leym wagis si viddircheyn
Gin ach bar mi choss a geill mawl gith tosk er deym.
Teym tosk.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Caoilte Mac Ronain.
Chaidheam tosg a dh’ fhuasgladh Fhinn, gu Teamhra nan sreabh
aoibhinn,
Go h-airm a ’m faighear’ bhòrrshlat mhear, gu Cormaig Mac Airt
aoin fhir,
Nior chleachd mi maidheamh mo ghlonn ger fuileach fior eutrom,
Gu bheildeis Fianna Fail os bhord Locha Feabhuil.
Mharbhamair an laoch làn, mar a mharbhamair an Cuireach,
Do chearbmasdair laoch fa liach, mar a chearbsamair an triath,
Thugsamair ceann gun choire, gus a chnoc os Buadhamair.
Do rinneas féin buaidh tràth, do rinneas fògradh ullamh,
Do mharbhais mun fhear ghrinn fear gach aon bhaile an Eirinn.
Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh,
Do radas mu’n fhear ghrinn gul gach aon tigh ’an Eirinn,
Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh.
Na laoigh do leigeann fa buaibh do bhitheas an Eirinn aghmhor.
Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh.
Na dorsan air am bitheadh a ghaoth dhearg do fhosglann iad
gu h-iomard.
Do rinneas buaidh tràth do rinneas fògradh ullamh.
Na guirt abuich mu thalmhainn, do loisgeann iad gu lasail.
Do rinneas buaidh tràth, do rinneas fògradh ullamh.
Noch char fhaiceas ri ’m linn àth no muileann an Eirinn.
An sin do leigeadar rium eich Albainn ’us Eirinn;
Teighim beò air luathas mo choise gur rainigeas Ros Iolair ghlais,
An sin gluaiseamsa siar gu Teamhra an fhidireachdainn,
Nior theàruinn aon each dhiubh dhe, romham in Teamhra do esan.
Tugas in Teamhra fa leth, bean an fhir choma dh’ a chéile,
’Us bean an fhir choma so gun achd gus an fhear choma so eile.
Tugas an Teamhra gu beachd bean Chairbair do Chormaig,
’Us bean Chormaig an sin do radais i do Charbair.
Tugas leam claidheamh an Rìgh, Och! fa h-e mòr a bhrìgh,
Mo chlaidheamh féin bha gun chuid fagaim an truaill chuilg Chormaig.
An sin do chaidheas a nunn ’us eideadh an dorsair faigheam,
An oidhche sin domh gu beachd is mi bu choinnleir do Chormaig,
Is beart oglachais ’us ti h-amhuil am fianuis rìgh Eirinn,
Ge iognadh leibh ràdh mo ghlòir, da shùil Chaoilte ’am choinnleir.
Na h-abairse sin ars’ Fionn ars’ ardrigh na Feinn folt-fhionn,
Ged thathamsa an làimh a’d tì na beir t-àir air mo mhuinntir.
Ni h-e sin aigne Chaoilte fear a bheil e ’am mòralachd
Cha mar sin e coinneal chain air a bheil d’òr air talmhainn.
An sin tairngeadh an t-òl aig an rìgh ro ghasta ro mhòr,
Ceithir chois cheum an ceann nan ceann, teighim leis ’us ti
an coitchionn,
An sin chaidheas fa dheas, do bu bhladh e de m’ aimhleas,
Agus tugas leam a’m dheoin caoin éisginn ard fhuarail,
Iognadh leam an ni ris a bhean ’ars an rìgh fead fiorghrinn,
Boladh cneas Chaoilte do gheibhean de’ chaoin éisginn fhuarail.
Na h-abairse sin a rìgh, ars’ mise an riochd a ghille,
Briathran bragaideach a deir thu, gur airidh air oirmhide.
Air do laimh a Chaoilte chàil mar bhi Fionn flath Fheinne,
Ged ta mi ni thoirinn geill d’ fhearaibh Albainn no Eirinn.
Air m’ aithneach’ da gu beachd, do fheòraich mis de Chormaig,
An gabhadh tu cumha tlàth uam air fhuasgladh m’ oide?
Ni bheirear Fionn leat a’d thì air aon chumha air talmhainn,
Ach aon chumha, a Chaoilte chaidh, da bu thualainn duit fhaigheal;
Da ’m faigheadh tu dhomh re la, lanamhain uait de gach fiadhmhuin,
Do gheibheadh tu d’ oide air gu ceart an cumha a chumail.
Do naisgeas am briathar mear air Cormag Mac Airt aoin fhir,
Gun leigeadh gu réidh an rìgh, da faigheadh e ’na fiadhmhil,
Mar a naisgeas am briathar binn air rìgh Eirinn an fhuilt fhinn,
An tiomsachadh ge dheacair riamh, thionnsgainn d’a dheanamh.
Gluaiseam turus o Theamhra, fa turus fir mu’ n iath,
Do thiomsachadh na h-ealtainn ger sgaoilteach a chuideachd,
Tugas leam da gheilt gharg, ’us da ghriobh ioghnach iomard,
Agus fithich Fiodh dha bheann, da lach sin Loch a Seillein,
Da shionnach Sleibh Chuilinn da dhamh allaidh a Burrainn,
Da cheis Fiodh dhobhrain ghuirm, da choilleach fiodha Faradhruim,
Da thaghan Coillte chraoibh, de lethtaobh Dhruim dha raoin,
Da dhobhrain o sin a mach, o charaig Donabhain dobhair,
Da fhaolan o thràigh Locha Léith, da Shruall a Port Lairge.
Ceithir snag o’n Bhrosna bhàn, da eanag Charga dàin,
Da eachta o’n Eachta àrd, da smeorach Leitir lom àrd,
Da dhreollan o’n Dùn aoibh, da chaingeach o’n Choire dhuibh,
Da chòr o’n Chorrainn cleibh, da earfhiach Magha Feabhuil,
Da iolar Chairge nan clach, da sheabhag Fiodh Chonnach,
Da fheis o Locha Meilghe, da chearc uisge o Loch Eirinn,
Da chearc fraoich o’n Mhonadh mhaith, da dhearcan Dhubh-locha,
Da chriochran Maigh Cuillin, da mhiontan Maigh Tuallainn,
Da chaochan o Ghleann Ghaibhle, da ghealbhan na sean Abhla,
Da pheata odhar Athcliath, da onchoin o Bhroit cliathach,
Da dhuibhean o Thraigh dha bhan, da earbag Luachair Ire
Da cholum o’n Cheas Chuir, da lon a Leitir Fionnchuil,
Da pheatag Leitir ruaidh, da thruid a Teamhra Taoibh uaine,
Da choinein a Sith dubh donn, da mhuc alta Cluaidh Chuir,
Da chuthag o Dhroma Daibh, da eun odhar o Lainde,
Da adharcan Leanain na Furraich, da chreabhair o’n Chraobh ruadh,
Da speirag an sin o Shliabh glé, da luch liath o Luimneach,
Da dhobhran o’n Bhuain, da uiseag o’n Mhonadh mhòr,
Da ialltag o uaimh Chnuadha, da bhroc o Chrioch Ullanach,
Da thraghna Srath Sinne, da ghlasag o Bhruach bhiora,
Da chrotach o chuain Ghailimh, da mhiol o’n Mhuirtheimhne,
Da fherain Fiodh luachraich, da thallan a Sith buidhe,
Da gheasadich o’n Mhagh mhall, da chith cheangach a Chnamh choille,
Da bhuidheag o’n Bhruthach brugh, da neasgain o Dhubh dur,
Da dheargan o Shliabh dha eun, da chathail Bhraigh an Turla,
Da eun an àr o Mhagh bhuilg, da ghobhlan daithte o Ghranard,
Da ghriobh garrach o Ghruing, da bhroinndheargan o’n mhòr choille,
Da bhliorach o Dhun nam bàrc, da eala gheala o’n Ghealtraigh,
Da ruadhan o Chala Chairge, da mhuc mara o’n mhor fhairge,
Da easgair Loch M’Leanan, da ghearrghart Maigh nan eilean,
Da eun bheag o Mhios a Chuil, da eagan Eas Mhic Muirne,
Da eilid ghlan Ghlinne Smeoil, da bhuaibh o Achadh Maigh Moire,
Da onchon luath o Loch Con, da fhiadh-chat o h-Uaimh Chruachain,
Da chaora Sith Dhoibhlain ghil, da mhuc de mhucaibh M’Lir,
Reith ’us caora chorcrach chas tugas leam o Innis,
Tugas leam each agus làr de ghreidh mhaisich Mhananain,
Tarbh ’us bo dhàir o Dhruim Cain tugas leam o Mhuirn Mhuinchain,
Da chon de chonaibh na Fiann, do shir Cormaig orm gu dian,
Gach ni dha ’r chuir sin a ’m cheann, tugas leam a ’s teigheam,
Air an tiomsachadh uile domh gu lar aon mhaigh,
’N uair a b’aill leam am maigheadh dh’ obairidear uam gu
sgaoilteach,
Do chaidh am fiach uam o dheas, do bu bhlagh do ’m aimhleas,
Do rugas air an Gleann da bhan, o oirthir Loch a Lurgain,
Do chaidh mo lach fa laimh, nach usa faighail,
Thar sruthaibh beirbh brais, gu Achainn dubh ghlais,
Do ghabhas i air bhraghaid, gun gur mhaith leath theachd thugam,
Tugas leam an lach gun achd, d’ fhuasgladh Fhinn o Chormaig.
Na fhuaras a dh’ olc roimh thig rium am feadh a thamhas mi beò,
Cha teid as mo chridhe chionn gun adhlaicear mi an talmhainn;
Leis an eun bheag leis an eun, ’dol a chas ioman,
Air gach tulaich ’us gach feath, ’cur fa lamh aig leis an eun.
E ’cumail Fionn aig an laimh, air saoiltinn gun iad fhaighinn,
’Us o’n dh’ aontaich sin do thoirt air a chumha d’ Fhionn
fhuasgladh,
An tiomsachadh sin mar sin nior tuallainn fir an domhain.
Tugas iad gu Teamhra leam gu maor a mhòr thalla.
Domhsa gu docair a chionn, obair fad na h-oidhche sin,
Caithir do bhi ’s a bhaile air naoi dorsaibh fosgailteach;
Cormaig thug dhoibh an teach mar gheibheam bhi gu sgìth.
Mar chunnaic mi g’an cur, s’a bhrugh fharsuinn uile bhreun,
Leigeadh bruaidleanachd garbh o’n a chuideachd grianach,
Thug e brugh slatgheal soluis domh air caogad fri dhorus,
Gach aon dorus diubh duinte nior bhi an saoibh ...
Iad sin a ’s tì gu brònach mis a muigh gu anaobhach;
Mo chridhe cumhadh connais fa leth air an dorus,
Ge mòr an t-olc fhuaras roimhe o na sgiathaibh chuallaidh
Nior leigeas a h-aon diubh a mach gu tràth éiridh a mharaich.
Ainm a chorra sgaoiltich “Corr imirce” Chaoilte,
Ach am faicinn taobh ri taobh ni ’n d’fhuair Cormaig de shoman.
’N uair a leigeadh Fionn a mach, do sgaoileadar gu sgaoilteach,
Cha deachaidh dithis no triar, o Thamhra dhoibh air aon rian.
Mo ruith féin agus rath Fhinn miorbhuil chitheam os mo chionn,
Na tri nithean fa d’éirch dhomh, an treud sin do thiomsachadh.
Bu sgiath dhomh air mo chliù, creideam an Criosd, ’us thu,
M’imirce as a mhagh, Fhinn, ge ’r bhitheam lom ni bhitheam fann,
Ge ’r fada mo leumsa shear, an Tamhra laochruidh na Feinn,
Is fad an leum thugas siar, fichead ceud troidh an Tamhra.
An sin bu leobhar mo leum, am facas ’s a mheidir-chein
Gun ach bàr mo chois a geillt’, mall gach tosg air an teigheam.
Chaitheam.
[Sidenote: ANCIENT.]
Gun ainm Ughdair.
Id ta fane tullych so toye m^c veckowle is groy colk
M’dadzail neyn in derk nach tug ra erk braeir borb
Id ta fane tullych so dess m’vec goyne kness mir wlay
Cha dor sai nach fa neith in gress noch char veine yth law
Id ta fa tullych horryth ossgyr bi vath gol is gnee
Clan morn gai math ni fir noch char chur sai sen im bree
Id ta fa tullych so har gillyth bi van less nyth mnawe
M’ronane dor weyth clar fane tallych soo har id ta
Id ta fane tullych so foyme innor vyth von groik is grane
Connan dyth zaf gyth murn fa tullych fume id ta.
Id ta.
* * * * *
A Zorri tryillmyt gow find ighilk ernacht sowch linn
Zarre kinn zulle er in ree gyn gurmist aye gai keive cleith
Is lesk lumsyth zwle anna onach clwnnwn gr fan chenna
Is nach feadmist a zeilt kenna v’morn vor znewe
Kail lusse ne is allwm pen id durd conan mor gyn keale
Marmy for mach gyth dunna in deilt zwle olt voe
Suyth in trur var mon din nane onach lamyt di zin fen
Abbir a zorre is lawr fayr sinni sin trom alle
Marvesyth ossin mor m’fyn marve mai in tosgir nach teymmi
Marve dyrre kilte kaye fayir sinni wlle er in lawe
Matht is aggwm ne veis anna cha dik linna movil er finn
Tuttmy ulle sin alle cha dikge gowle dr gowrne
Da byth inni byth le a nort dyth churmist finni za leacht
Is ferr nyth brar gyn nelle a derssi rwt a zorre.
A zorre.
[Sidenote: MODERN.]
Gun ainm Ughdair.
A ta fo ’n tulach so tuath, Mac mhic Cumhail a’s cruaidh colg,
Mac deudgheal nighinn an Deirg, nach tug r ’a fheirg briathar borb.
A ta fo ’n tulach so deas, Mac mhic Cuinn, cneas mar bhlàth,
Cha d’ fhuair se neach fa ni, ’an greas nochar mhìn a làmh.
A ta fo ’n tulach so shoir, Osgar bu mhaith goil ’us gniomh,
Clann Moirn ged is maith na fir, nochar chuir e sin am brìgh.
A ta fo ’n tulach so shiar, gille bu mhiann leis na mnathaibh,
Mac Ronain do fhuair a bhith clàra, fo ’n tulach so shiar a ta.
A ta fo ’n tulach so fodham, am fear a bhi o ’n ghruaig is gràin,
Conan do gabh gach muirn, fo’n tulach fodham a ta.
A ta.
* * * * *
A Ghoraidh, triallamaid gu Fionn a ghilleachd air nach subhach
leinn,
A dh’iarraidh cinn Ghuill air an rìgh gun cuirmaid e gu caomh clì.
Is leisg leamsa dhol ann o nach cluinneam gur fa ’n cheann,
Is nach faodmaid a dhiolt, ceann Mhic Moirn mhoir ghniomh.
Naile leatsa ni is aill leam féin a dubhairt Conan mòr gun chiall,
Marbhaidh mi air magh gach duine an diolt Ghuill fholt bhuidhe féin.
Suidhichidh an triùr armuin d’an Fheinn, o nach lamhamaid do Fhinn,
Abair a Ghoraidh ’us labhair faighear sinn ’s an tròm aile,
Marbhais Ossian mòr M’Fhinn marbhaidh mi an t-Osgar nach tioma,
Marbhaidh Daoire Caoilte caidh, faighear sinn uile air an laimh.
Maitheas agam ni bhitheas ann, cha tig leinn modhail air Fionn,
Tuiteamaid uile ’s an aile, cha tig Goll’ gar cobharne.
Da beò Fhinn bithidh le a neart do chuirmaid Fionn d’a leac,
Is fior na briathran gun fhoill a deirsa ruit, a Ghoraidh.
A Ghoraidh.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so----.
Laa zane deach Finn di zoill in nalwe is ner ymmit sloyg
Sessir bann is sessir far Iyn zhil is anneir ucht zaall
Finn fayn is Dermoit gin on keilt is ossain is oskir
Conan meithl gom maal er myg agus mnan nin vi leith sen
Mygin is ban einn bi zane is annir ucht zall mi wan feyn
Gormlay aolli is dow rosg neaof is neyn enneiss
Nor a zoyf meska no mnan tugsiddir in gussi raa
Nach royf er in doythin teg sessir ban in goyth inrylk
A dowirt an nynnilt gyn on is Tulych carnich in doythin
Ga maath sewse is ymmith ban nach drynn fes ach re in ar
Gerrid er ve zawe mir sen tanik in van dar rochtin
Ein wrata wmpa gin alda agus e na iyn naygh
Tanik neyn a wrata inn an vaenissi v’kowle
Banichis din re gin non agis swis na arrygh
Feafryth finn skail zyi din neyn lwchr lawzill
A wan a wrat gin alda keid a rad ow is tein naygh
As giss dym wrat gin alda ban ann ac na ennaygh
Nocht chay naygh dein fame wrat ach ben in ir gyn ralocht
Tawir ym brat dym wreith feyn do ter conane mor gyn chaele
Go westmist im brear mir a twg na mnawe wo chanew
Gawis ben chonnane ym brat is curris wmpa la rachta
Gom bea sen an loyth locht dar lek rys wlle a gall ocht
Mir a chonnik connan meil ym brat er cassyth fa teyf
Tawris in chreissyth gin neaf agis marveis in neyn
Gavis ben dermoit a zeil ym brat wo wrei chonnan meil
Noch char farr a wassi zyi cassi ym brat fa keiyf
Gawis ben oskyr na zey ym brad coo adda coyve ray
Ga loyvir skayth a wrat inn noch char ally a hymlyn
Gawis myghinis gi aal ym brad is di churri fa cann
Di chass is di chwar mir sen ym brat gi loa fa clossew
Tawir ym brata er m’raa dym wneissi is ne cwss clae
Go vestmist in ness gon non tres elli da hymlit dewe
Di warynsi brair riss agis ne brair eggiss
Nach darnis di weiss ri far ach dol dutsi in neiss lenew
Nochtis ben vek ree a teef curris umpi ym brat fer chei ...
A sayth eddir chass is lawe na gi ley er a lwdygnane
Ane phoik doaris in braed o wak o zwyne darmit
Di reissi ym brad owm laar mor wea see na hynnirrane
Tawrew mi wrat doyf a wnaa is me nein in derg zrana
Noch cha dernis di locht ach fess ri finn fyvir noch
Ber mo wallych is ymith woygin se der m’kowle gin boy
A dagis fa mhaalych er mnawe na tyr huggin ane lay.
Lay.
* * * * *
Coya lwm ymich ochtyr chor tocht er my venmyn
Cut da nymich cha chellwm gin gur wellwm gi calmi
Oskir is keilt crowith is m’lowith fa moltyr
Finn agis Dermit deadzale quogr leyttych zar nochtyr
Misse agis rynith is kerrill keyve in norrin gin lochti
Chinnimyr er chreith banwe gir wea anmyn nochtyr
Ymich orrin skaill darwe inni gi calm fane sottill,
Daggimir downe vec cowle cowin lwm ymich ochtyr
Zawrmir downe re albin bi chalme dwne a rochtin
Hut reith lay m’kowlle, cowin lwm ymich ochtyr
Er zorttymir zwle tagsin ymith class inta is corkir
Finni a wade gi brow cowin lwm ymich ochtyr
Huggymir cath sin neddall di fre tegwalle na porteiv
Rugimir boye is cowe cowin lwm ymich ochtyr
Hugimir caith ni frankgi o sann di fre gi doggir
Zowimir geylle is cowe cowin lwm ymich ochtyr
Hugimir cath ne spane a tantyn is a tochtyryn
Quhoye r my ray fane doyne cowin lwm ymich ochtyr
Hugimir caith brettin bi zeglich ay is be doggir
Hoggymir gayle doyne cowin lwm ymich ochtyr
Warrimir Crom ni carne er fargi is ay er ottill
Foyrrymir gi ter owille cowin lwm ymich ochtyr
Na rey harnik ni clossich a phatrik ossil hochmyn
Finni wayde er cowe cowin lwm ymich ochtyr
Noewe a manmsyth phadrik is hard crawe is sochyr
O phakgyth missi id coithr cowin lwm ymith ochtyr.
Cowin lwm.
* * * * *
Nenor a quhyme fa chyill, di woyn avr chenni cholin
Woyn avr chinni cholin chon ca mo dorin sin doyn
Zearemir my lenyth lerga is glen frethnich ni glawe nerg
Is fer nach forrimir ann maddyth za damis cholin
Dearemir glen dorch dow glen zarve zorrith is gl claehe
Is fer nach dorrimir ann maddyth za danmist cholin
Dearmir scheane zrwmmi clywe is finni wg leive na zei ...
Is fer nach dorrimir ann maddyth za danmist cholin
Dearmir durlis war wail tawyr wry is down zawrane
Is fer nach dorrimir ann maddyth za danmist cholyn
Dearmir glen okoythyth fa forrais awr ossill
Is fer nach forrimir ann maddi za danmist cholin
Dearmir finni wy maye tawyr wry is kintaylle
Is fer nach dorrimir ann maddi za danmist cholin
Dearimir erri wlli eddir chonnith is donni
Is fer nach dorrimir ann maddi za danmist cholin
Gerrid downith mir sen sin feyn pupbill muntyr
Gin wakcamir tre cath nach di clanni reith ni roylayth
Cath catchennith de we ann is cath chonchennith na genn
Cath drumanich in dey in ney donn er chawyr in drom b ...
In tley a soiltich gi hard er inni feyn in eingnyth zark
In nochtyr ske cheyttyth chay er we in tley ... gead
In tleyg soyltich gi chert er inni feyn fa gall a zlak
Er layr skaye cheilt gyn wroyn weith in tly z in g.
In tley a soyltich gi heissil er inni feyn in nagnith eywre
In noythtyr skae chrwin charre we tley ac mak chrunchan
Leygis cheiltyth gallan gleith choylis e nalwin da reroiwe
Iss mygh lenyth nyn lanni in dawr is in down reillin
Reggir e goolle m’morn faynith kenard cron woyn
A zleyis felane m’fynni agis ni balwe a borrin
Reggir e za mhak mawoe breik is m’elle o noye brek
Scay bregh m’daythein dayn is keill croith in nerm rai zeyr
Reggir e keinkeith nith golg agis illin feywr zerg
Is keill croith a croyth zrinni nach estith goyth iywrin
Bi winni schenwrannyth sley agis mowr ni meillith
Agis rann wrattich schroill ag erri a maddin zeith roeith
Di hoykgimir dalwe zreynith brattich inni vor ni faynith
Oyr chor sche tennal fa wor chanan cheintle rwe
Di hoykgimir fulling doyrith brattich zwlle wor v’morn
Menkith we gach troyle chroissich derryth agis tossyth foylith
Di hoykimir in menchenith oyrri brattich rynith gin nymig sloyeg
Sroill lay gonfee knaw is kenni, la leygis fwll gow fybrin
Di hoykimir kynill chath brattich eillane darre
Mak finni far flath ni waynith gilli lay gurre tromley
Di hoykimir down neive brattich ossin na grri
Laywe zarg brattich v’ronane is oarnay in deive elle
Di hoykimir skoyb zawe brattich oskyr in warffee
Re doll in gath na glaee menkith zarre skopbe zawe
Di hoykimir loith lynith brattich zarmit e zoenith awyissyth
Noar heyth in neanith wea sche awzissyth oeyrith a mach
Di hoykimir barne a reybgin brattich oskyr nar schanith
Danyth coyharme m’gar zlynni la garwe kinni is kenwr
Di hoykimir creiwe fowllith brattich clonni var v’lowich
Noar a heych in nane a mach is sche wea er in dossych
Di rimimir croith chath in dymchill inni oyrlach
Ma dudtych finni farri eddi ni wane worchalmith
Marwes ni catkenich linni agis di goyve ni chonchinnich
Hutti ni drumanich wlle in dymchall inn alwin
Munnich beg fa dassi zownith in nynwr wrow za zownnith
Is math forrimir ann maddith za danmist cholin
Zearimir erre wlle eddir chonni agis donni
Is noech cha dorremir er a feyg cheaddi ferr o zarve na nenor.
Nenor a quhyme.
* * * * *
Binn gow duni in teyr in oyr binn a ghloyr chanyd nyth heoyn,
Bynn noaillane a nee a quhor bin in tonn a bwn da treoyr
Bynn in fygzir a ne zeye bin gow coyth oass cassyth conn
Alynn in delryth a ne greane byn in near feddyl nyth lon
Bynn gow illyr esse roye vass kynn coayne v’moyrnye mor
Bynn gow coythaa oyss barrye doss alynn in tost a nee in coir
Fynn mac cowil mayr fani sacht caa na eaynn gyth grynn
In oayr a lykeyst con ra feayn a garrye no zeye bye wynn.
Bynn gow.
* * * * *
Skaile oiknith er choyle cassil, gow carn wallir berrith mee
Na clwnnith dwnni za glwnnith gi glwnnith m’gweill ee
Makcowle di choill cossir er sliss alwin in nor weine
Essin oss in gend ne choll finni in cessew doyr reiwe
Ossin dein nichticht is dermit dey v’lowith leich nar zann
Deiss nar leyr cooza coskir conan feyn is oskir ann
Sloyne a zey leych zawsich di raye fin fer gyth eyth
Faikgen mir sin er oill inn ca coyll leiwe is binni er beith
Di raye conan yr we in nymirt eine choyll is binni hor feyn
Math lawe in ir re heygh enrwnith fer sen gr chwnith er cheyll
Foskgi zi chwlg in gaith nawit nach in gath ni choklit sa
A loywe in genn is in gossith koill a bar le oskir aye
Koill is mo ruggis zi ryin di rae deomit ni derk maal
A rozraw gin ga boa zawssith coraa ban is ansith ann
Sowd mi choilsi a v’murn er m’lowith ni narm glan
Leym in gleyw mi chon gow cre fey ga churri in derri zawe
Sowd in koill is koyle dowfsyth di rae fin fla in tloe
In neym zeith bayne ley braddeiche raym finleich fa atteive oyr
In tra weime gin eggill nin neksith ossin a durt fa zoe
Mi zane is a zoissith in daskgi saif rame cloiss clastin a chole.
Fleygh wor rinni lay finni innoiss dowt a halgin
Fa hymmi dwn we ann deanow albin is errin
Fearis m’morn mor din reane fa gall glor
A waktow fleywi zar o hanyth tow weanow errin
Di reggir sen finni wane fa math wle tor is tear
Dowrt gi wak fleywi zar na gi fley ane reywe in nerrin
Chongimir huggin won tonn leich mor ayrrichtich foltinn
Gin ane dwn ag ach ay feyn fa math in toglach essane
Mir hanyth shay in gen ni wane a dowrt in toglach fa keyve keyll
Tarsyth lomsith noss inni is ber cayd leich id di hymchill
Deych mek eichit morne mor ber let in dowss di henoyll
Fer is ocht zet chlonn feyne ber is oskir di zane wane
Ber deachnor di clannith smoill is feichit di clanni ronane
Ber di clanni mwin let deachnor elli gin dermit
Ber let dermit o dwnith bar ni swr is no schalge
A feyn is kerrill id lwng deychnor di zanith is di zorrin
Ber nenor do zillew let fa farda how ym bee aggit
Agis twss fen a inni a v’awasse erm zrinni
Ber C leich let er twnni di zna wnntir inn v’kowle
C skay gin m wi nor dinni m’kowle v’tranewor
Berssi let in nossa inni in da chonni is ferri in nerrin
Ber bran is skoillin let lowt di zorrin i gimicht
Na beith fadcheis ort a inni di ray in toglach ard evin
Tuggir fa woye id heith di we er ar sloye is soiche
Glor anwit hare id chenn ogle out hanik chwggin
Min fayin tow in weanoss inn di wea di chen gin chollin
Di choraa ni churffe in swm a chonane meill ni beymin
Is mest in sloye di wee ann id ta tow agrow anwin
Errissyth clanni biskni ann erss conane in nani
Gowis gi neach zeiwe erm leich tig ni feanith ass gi ane teiwe
Marwar in sen mak di zinn feani gall a zassgi zrinn
As mak a zillin m’morn fa math in gath chrwnwoynyth
Errissyth arriss ann is daniss a wurrill
Fearyth yn beinni cwt ag gowle di chonan in nani
Di wersi a wraa feyn di zinn di ray gowle mor nim beymin
War conan na mess a chinni na bonfeit ass in tinchin
Ferris koill D^r eichid in glen er nach leyr rawe cheith in ferrin
Ay gin fiss nyth feanith ag finn troyg in skaill so halgin
Faddi lommi a halgin trane nach wagga ma dunni zi nane
Ead a shelgi o zlenni gow glenn is nith aewlt no dymchol
Binvin lom ossin m’finni na hanich kenn nach deach zee
Ter gi dwni gar royve ann di binvin leom finni wley.
Fley.
* * * * *
Troyg lwm twllych ni faynith ag ni clerchew fa zeirse
Is danyth lucht ni billak in nynit clannyth beisknyth
Dayr missi raa croychin schell fada wroychow gi swgych
Beg a hellis gi tarfin in talgin er di wullych
Dayr meith skay is sley conn is gyir fad walle
Ga ta nocht knok ni fayni fa chleyrchew is fa wachlew
Da merra clanni morn ni wee fer nordsi seadtrach
Di zoyve schew fer grabbil a lwcht ni baychill breik
Da merra m’lowyth si vi curri chalma
Swl fowkweis in twllych di wee fer cowlyth garryth
Da merra clanni carda fir nachir chelggi bayssew
Ne weith fer glwkgi fer bachlaa nynit ni bradtych
Da merra clanni mayvin fer nach banvin in droddew
Ni weith di wuntir a phatrik gi laydyr er ni chnoken
Da merra clan in dew zerri da merra keilti croych
Ne weith gayr chloogi is chleyrri ga nestich in raa croychin
Da merra rynne roydda is keilcroy m’creyvin
Ne weith di loywr la cheyll ir a laywis a bebill
Is ni lwrga crwnni di ryn in swll doyne
Di weith di lorga na brossna da bea osgir er layr
Ir in trostane woye di ryn in swe swnda
Math dut nach marrin connan fa manach dorn duta
Da marrein swlzorm seir conan meil makave ni wane
A chleyrre ga mor di zorda di wonin zut dorn gi dane
Da marra m’ o zoyni er ni lwrga crossi
Di weith di lorga sue mest a bresta fa chaythra clooch
Ir chlwga mir helim da weith dering na woye
Di weith di chlog na rabba woya fa edin a chaythre
Ner zarga shmor a cheyth er gayth geith m’roynan
Na be di chlog gi hannis ir a wanis a koyllan
Ni eddwm bi gi sowthych ne agkwm m’kowl si woe
Ne ekkym dearmit o doywn ne ekkym keilt m’cronan
Ne hynyth mi way gi dowyth er in tullych so phatrik
Ne ekkym m’lowth ne ekim in chwllych zrawcht
Ne ekkim far loo raym heive ne ekkim oskir na ...
Ne ekkim in nymirt vor ne ekkim a choanirt cheyf
Ne ekkim clanni smoyl ne ekkim golli mor ni gneyf
Ne ekkim feillane fayill ne ekkim na zey in nayn
Ne ekkim ferris mi wrayir layr meyth layr woalta
Ne ekkim dyrri doynicht o woymist koyl gi noyrra
Ne ekkim fa kanyn nach beehow aggin er ayrre
Ne ekkim ane gar worrin di bi wor torrin a glar
Ne ekkim evinis na hoyl ne clwnim in koyl di wee
Soll di curri mi mi hoo di fronfwn feyn or gi loyit
Inssim zwt a phadrik da bi zayllwm hecht harsta
Nach fayddwm a heillow a vacca may zeivinis agga
Missi is cleyrre ni bortwis nocha droyinum ra chaal
Ga ta mee nocht gi dowych, is troygh lwm tullych ni fayne.
Troyg lwm.
* * * * *
Dyth wylelyss myschi zraynnyth hwnggis nayrri w’cowle
Wee myr it tayme sin nagyn is bert nach fadyr a wllyng
Dyth zhagis clwycht is couzar er chompan zaw neyss tayr
Dyth zhagis mnan gin gillaa is dyth wilelis mischi a zraynna
Dyth zhagis murnd is meygzegr curme is greygzin is garae
Dyth zhagis clwithi fylli is dyth willis myschi a zraynnaa
Keiltaa mor is m’lowith deyss er nach drwngi taayraa
In feyth nayr roywaa rynnaa dyth wilelis mischi a zraynna
Gold is oskyr is osseyne acma nach corrith partaa
Dyth bynnwynne leo sen synnyth dyth wylelyss myschi a zraynna
Fynn fane in agnaa raawoyr is woygh zaifmost failtaa
Dyth zhagis murndnych hee is dyth wilelys mischi a zraynna
Myr aweyss in noyf chaythi zoyschi ne hewyr zayrraa
A coyad oywaa byggi dyth wilelis mischi a zraynnaa
It doll ter wennew borrifaa is er wollyth forynnych ban ...
Ne mor nach tursych synnaa dyth willelis myschi a zraynnaa
It doll ter ess roygh roinyth is beg nar obyr my wayle
Faa rohwyr geltti glinni di villiss missi a zrannyth
Waym gi faddi is gi haazar a tastil eyrrin ani
Is trane di woyr sen sinni di williss mischi zrany.
Di williss missi.
* * * * *
Lay a royth in dundalgin cowchullin ni grow neynti
O taid ni gur er a gon gin sloig wlli na ochyr
Halli in noill erin nerre math si waggidir in nane wlli
Keltith fekkich fowich feine eltych laye za leetiwe
Gwr bei in nansych wllith mnan chogn clanni rowre
In cor sen bi degkir reyve cur ris in naltin dawail
In doychis lawee leich atte dr aythr chonleich
Ni hoynni giderring dalwe ser winn cholla in gallew
Gawis in crann tawill glan cowchullin gi ...
In lawe bi wath troir er mor ni hoynene gr ...
Ryntyr in neltych wo ner zarmit umpith ach awyr,
Gawis awyr racht fane rynn dayveine ner chart a cheive
Geltyr wee no errik sin ni kead oyne elli zayvir
Lar dorchrith er teive a chnok la creif ni norchr nerrik
In gen tryle hicgid gow caith za anee gin neigiss noynach
Ni roe fer gin oe orri wei slawre or datrych
Hug bancheill chongullin graw dinani di wllim
Din charrait eintych aynee hanik a ymill ollanith
Agris ayvr in nolt trwme a cu rith er chongullin
Ni hoyne mir gylle deith gin skail na hyi umpith
Da oyr no tre tilfer leis ni hoyne aldyth sner ammis
Gir leme couf mir a chur iii wrchir hor ni hannich
In hurchir reyve royve sen zoll di zaltane gawffee
Gin virn er wrane di wlyg ryef ach keym sin allane
Re bleygin ni deach zea ach twrss nin nane seach
Ne hay ymichtych nin nane is inleut ach in twrskail
Mass fer in dathris a woygr nach darn in cow on chref
Slat war zall di zrawhe mnaa laywith aig voye a
... myn fa reawrew beggane ...
... feyne in tulg churr ay deis er gi ...
Hw a feyne agus garri teive er heive in nane tr za
Gin darrith Finn di zarri er su zoith na arrith
Or is twss do wee ann kinnis di warve sew cowll
Di weyr si zwt mi wrarri er bee zwt orm za earre
Gir heith mi laive laytich lomm chur in kead za in gowll
For in caddrew zoiss sin a clanni morn mar zilli
Is wulling is reawor zoif zess dew mathr a varwi
Mass for in catdrew leat sin Inn vec cowill a halwin
Leig in carri dr bwnskinni is tog in nallydis chatchin
A dog mis zew lawe a clann morn is mor grane
Fa toylling missi wlle for gir gow deith eine dwn
Mass di zlassi tussi sin ymichtin er slycht haithr
Bith lemenor sinni er linni mir weith ein eillytin chowale
Gowal chor sinn in woyew cowle huc orn mor withwr
Gowal di zoichir a mach sinn a greithew ni geith
Chor dram zeine in nalbin inn is dram elle in dow lochlinn
In tress dram si zreyg zilli beddit woe cheyl r ...
Wemir seableyn deyg a hagwss errin is ner wrag
Ner weg in smach downith sinni gin er dew zagkin
In kead lay choymir er teir zinse errin or weimin
Warveir dein is ner wraik a ray xvi c dein lay
Di warvis clanna morn dan leichew is ...
Cha roif eine dwn zew sen nach cow caydi di v ...
Gonith caslane da galnew clanni morn mor vanmnith
In ginni feyn bi leytich ann a weaniss far nerrin
Er a lawsi olach ni wane cha nakgis horri no har
Eine neith hug pask er mi hwle ach fagsin a choskir
Hug say teim fame chree re fagsin ni slintee
Huggimir nein teyg a crithew mowin mor zerg
A royth gasge in r bassid zown owin a warvi
Gyn deyve er in twlli hawle ymbi woa dwnni clann chwle
Ronimir reith nach royve maule guss in ty in roif cowl
Huggimir gwn zothin gr fr in gorp chwall zor sleywe
Gir gar ruggi missi ann in nor a warve she cowall
Ne gneive roym scho ma haa dielmissi orr wa mer lay.
Lay za roymir.
[Sidenote: MODERN.]
An t-ùghdair so----.
La dh’ an deachaidh Fionn a dh’ ol, an Almha ’us nior iomadh
sluaigh,
Seisir bhan ’us seisir fhear inghin gheal ’us ainnir uchd-gheal,
Fionn féin ’us Diarmad gun on Caoilte ’us Oisian ’us Osgar,
Conan maol gu mall air magh, agus mnathan nan sé laoch sin,
Maigheaneas bean Fhinn bu dein, ’us ainnir uchd-gheal mo bhean féin,
Gormlaidh aoile is dubha rosg, Naoimh ’us nighean Aonghuis.
’N uair a ghabh misge na mnathan, tugsadar an cuis réidh,
Nach robh air an domhain tì seisir bhan ann cho ionraic,
A dubhairt an innilt gun on is tulach cearnach an domhain,
Ge maith sibhse is iomadh bean nach d’ rinn fios ach ri aon fhear.
Goirid air bhi dhoibh mar sin thainig a bhean d’ ar rochdain;
Aon bhrat uimpe gun alt agus e ’n a aon fheadh,
Thainig nighean a bhrat fhinn am fianuis Mhic Cumhail,
Beannaicheas do ’n rìgh gun on agus suidheas ’n a fhaireadh,
Feòraicheas Fionn sgeul dhith, de ’n nighinn lùthor lamhghil,
A bhean a bhrat gun alt ciod a rad tu as d’ aon fheadh?
Is geas do ’m bhrat gun alt bean ann ach ’n a aon òigh
Noch cha-n fhaigh dion fo ’m bhrat ach bean an fhir gun ro lochd.
Tabhair am brat do ’m mhnaoi féin a deir Conan mòr gun chéill,
Gun éisdeamaid am briathar mear, a thug na mnathan a chianaimh,
Gabhas bean Chonain am brat, a chuireas uimpe le rachd,
Gum b’e sin an luath lochd, ’n uair leig ris uile a geal uchd.
Mar a chunnaic Conan maol, am brat air casadh f’a taobh,
Gabhas a chraoiseach gu nimh, agus marbhas an nighean,
Gabhas bean Dhiarmaid a ghaoil, am brat o mhnaoi Chonain mhaoil,
Noch char fearr a bhasa dhith, casaidh am brat f’a ciabh.
Gabhas bean Osgair ’n a déigh, am brat co fhada caomh réidh,
Ge leobhar sgiath am brat fionn, noch char fholaich a h-imlinn,
Gabhas Maigheanas gu h-aille, am brat ’us do chuireas f’a ceann,
Do chas us do chuair mar sin, am brat gu luath f’a cluaisibh.
Tabhair am brat ars’ Mac Reith, do ’m mhnaoi-sa ni cuis cleith,
Gu éisdeamaid a nis gun on, treis eile d’a h-iomlaid domh.
Do bheirinnse briathar ris, agus ni briathar eigis,
Nach dearnas de fhios ri fear, ach dol duitse an aois leinibh,
Nochdas bean Mhic Reith a taobh, cuireas umpa am brat fionn,
A soigh eadar chos ’us làmh, na gu leth air a luideinean,
Aon phòg d’ fhuaireas am braghad o Mhac O’Dhuine, Diarmad.
Do ruitheas am brat o um làr mar bhi si ’n a h-aonaran.
Tabhraibh mo bhrat domh a mhnathan, is mi nighean an Deirg ghraine,
Noch cha dearnas de lochd, ach fios ri Fionn faobhar nochta.
Beir mo mhallachd ’us imich uainn, is e deir Mac Cumhail gom buaidh,
A d’ fhagas f’a mhallachd air mnathaibh, na d’ eiridhse
thugainn aon la.
Aon la.
* * * * *
Cuimhne leam imeachd ochdar, a chuir tochd air mo mheanmuin,
Cuid de’n imeachd cha cheileam, ged nach bheileam gu calma,
Osgar ’us Caoilte crodha ’us Mac Lughaidh a mholtar,
Fionn agus Diarmad deudgheal, cuigear laoich de’n n-ochdar.
Mise agus Raoine ’us Caruil, caomh an fhoruinn gun lochda,
Chinneamar air chrich Bhanbha, gur b’e ainmean an ocbdar.
Imeachd oirnne, sgeul dearbh, fhine gu calm fo’n sotal,
Do fhàgamar Dùn Mhic Cumhail, cuimhne leam imeachd ochdar.
Ghabhamar duinn ri Albainn, bu chalm duinn a rochdainn,
Thuit rìgh le Mac Cumhail, cuimhne leam imeachd ochdar.
Air ghortamar dol a Shasunn, iomadh cleas ann ’us cosgradh,
Fionn gum faigheadh gach brugh, cuimhne leam imeachd ochdar.
Thugamar cath ’s an Eadailt, do bhreth teagbhoil ’n a portaibh,
Rugamar buaidh ’us cumha, cuimhne leam imeachd ochdar.
Thugamar cath na Frainge o ’s ann do bhreth gu docair,
Ghabhamar geill ’us cumha, cuimhne leam imeachd ochdar.
Thugamar cath na Spainn, a taintean ’us a tachdaran,
Chaidhear mo ré fa ’n domhain, cuimhne leam imeachd ochdar.
Thogamar cath Bhreatuin, b’eagalach e ’us bu dhocair,
Thogamar geall daoine, cuimhne leam imeachd ochdar.
Bheireamar Crom nan cam air fairge ’us e air oiteal,
Fhuaireamar gach tir umhal, cuimhne leam imeachd ochdar.
’N a dheigh thainig na toisich, a Phadruig uasail thochdmhuin,
Fionn gheibheadh air cumha, cuimhne leam imeachd ochdar.
Naomhaich m’anamasa a Phadruig, is airde cruth us sochair,
O pheacaich mise a’d chomhar, cuimhne leam imeachd ochdar.
Cuimhne leam.
* * * * *
Naoinear chaidheamaid fo cheangail do fhaighinn aobhar
chinn chuilein,
Fhaighinn aobhar chinn chuilein chon, ged is mo doruinn ’s
an domhain,
Do shireamar Magh Leine leirge ’us Gleann freathnaich nan
claidheamh dearg,
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanmaid chuilean.
Do shireamar gleann dorcha dubh, gleann ghairbh choire ’us
gleann cloiche;
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean.
Do shireamar Sithean Dhruime Cleibh, is Fionn Mhagh Leibh ’n a
dheigh;
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean.
Do shireamar Durlas nam fear fial, Tabhar Bhreagh ’us Dun dhobhran;
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean.
Do shireamar Gleann a Cuaich fa forthais aobhar uasail,
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean.
Do shireamar Fionn mhagh mhaith, Tabhar Bhreagh ’us Ceanntaile;
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean.
Do shireamar Eire uile, eadar chon ’us duine;
Is fior nach d’ fhuaireamar ann madadh, de ’n deanamaid chuilean.
Goirid duinne mar sin, sin féin, pobull, muinntir,
Gu facamar tri cath gun achd de chlann Rìgh na Ruadhleath
Cath catcheann do bhi ann ’us cath choncheann ’n an ceann,
Cath drumanach an deigh an fheigh, donn air chobhar an drom ...
An t-sleagh a soillseachadh gu h-ard, air Fionn féin an
eangnaich ghairg,
An uachdar sgeith chailltich chaidh air bhith an t-sleagh ...
An t-sleagh soillseach’ gu ceart air Fionn féin fa geal a ghlac,
Air lathair sgeith Chaoilte gun bhròn, bhith an t-sleagh dhearg
an cath,
An t-sleagh a soillseach’ gu h-iosal air Fionn fein an aigne mhir.
An iochdar sgeith chruinn chàir bhi an t-sleagh aig mac Chruinchain.
Leigeas Caoilte gallan glé; chualas e an Almhuin de rìreadh,
’Us Magh Léine nan lann, an Tamhar ’us an Dun Reithlein,
Fhreagair e Gall Mac Moirn, Fiann ceannard Cronbhuain,
A ghleidheas Faolan Mac Fhinn, agus na Balbha a Borruinn.
Fhreagair e da mhac Maibh bhric, ’us Mac Ealaidh an aghaidh bhric,
Scaith breagh Mac Daithein deine, ’us Caol crodha an airm ro gheir.
Fhreagair e Geangach nan colg agus Iolunn faobhair dheirg,
’Us Caol crodha a chrutha ghrinn nach éisd guth ionbhruinn.
Bu bhinn seanmhoireachd sleigh agus meabhar nam milidh,
Agus ràn bhratach sròl ag eiridh am maduinn ghaoith reodhta.
Do thogamar Dealbh ghréine, bratach Fhinn mhòir na Feinn,
Or chuir se timchioll fa mhòr cana cinnealta ruadh.
Do thogamar Fulang Duaraidh, bratach Ghuill mhòir Mhic Moirn,
Minic bhi’n gach triall chraoisich, deireadh ’us toiseach falbh.
Do thogamar am Mincheann òir, bratach Raoine gon iomadh sluaigh,
Sròl le ’n gonadh cnàmh ’us cinn, le leigeas fuil gu aobruinnean.
Do thogamar Cineal chath, bratach Fhaolain daire,
Mac Fhinn fear flath na Feinn, gille le ’n cuireadh trom shleagh.
Do thogamar Dun Nimh, bratach Oisiain nan curaidh,
Lamh dhearg, bratach Mhic Ronain, is oirnidh an taobh eile.
Do thogamar Sguab ghàbhaidh, bratach Osgair am fear fioch,
Ri dol an cath nan gleo minic a dh’ éireadh Sguab ghàbhaidh.
Do thogamar Liath loinneach, bratach Dhiarmaid aigeanaich
aibheasaich,
’N uair a theich an aonach a mach, bhi se aibheasach oirdheirc.
Do thogamar Bearn Reubainn, bratach Osgair nar seanta,
Dheanadh cosheirm mac gair ghlinne le garbh cinne is ceannbhrat.
Do thogamar Craobh fhuileach bratach cloinn bhar Mhic Lughaidh;
’N uair theich an Fheinn a mach, is e bhitheadh air an toiseach.
Do rinneamar cruaidh chath, an timchioll Fhinn orfhlath,
Ma dhuda Fhinn fhearail, oide na Feinn mòir-chalma.
Marbhas na Caitcheannich leinn, agus do ghabh na Coincheannaich,
Thuit na Drumanaich uile an timchioll Fhinn Almhuin.
Monadh beag fa deas dhuinn, am faighear brugh dha dhùn;
Is maith fhuaireamar ann madadh dhe ’n deanamaid chuilean.
Dhireamar Eire uile eadar chon ’us duine.
Is nocha d’ fhuaireamar air a feadh, ceud fear a dhearbh na
naoinear.
Naoinear.
* * * * *
Binn guth duine an tir an òir, binn a ghlòir a chanaid na h-eoin,
Binn an nuallan a ni a chorr, binn an tonn am Bun da treoir.
Binn am fabhar a ni a ghaoth, binn guth cuach os Cas a choin,
Aluinn an dealradh a ni grian, binn a nithear feadail nan lon,
Binn guth iolair Easruaidh, os cionn cuain Mhic Muirne moir,
Binn guth cuach os bàr dos, aluinn an tosd a ni an corr,
Fionn Mac Cumhail m’athair, fa ’n seachd cath Fhiann gu grinn,
An uair a leigeas con ri fiadhmhuin, ag éiridh ’n a dheidh bu bhinn.
Binn guth.
* * * * *
Sgeul oignidh air cheòl caislidh, gu Carn Bhalair beiridh mi,
Nan cluinneadh duine de ’n cluinneadh, gun cluinneadh Mac Cumhail e,
Mac Cumhail do cheal còisir, air slios Almhuin an oir mhìn,
Esan os an ceann ’sa cheòl Fionn an còisir d’ fhaighear riamh,
Oisian dian euchdach, ’us Diarmad, deagh Mhic Lughaidh laoch
nior ghann,
Dithis na’r le’r cobhach cosgar, Conan féin ’us Osgar ann.
Sloinn a dheagh laoich dhomhsa, do radh Fionn fior gach eadh,
’Faicinn mar sin air òl Fhinn, cia an ceòl leibh is binne air bith?
Do radh Conan air bhi an imirt, aon cheòl is binne a fhuair mi féin.
Maith lamh an fhir ri aghaidh cruinnich’ fior sin gun chuimhne
air chéill.
Faosgadh a chuilg an cath namhaid, neach an cath ni choigleadh se,
A luaidh an ceann ’us an cos, ceol a b’ fhearr le Osgar aigh.
Ceòl is mo a rugas de roghainn, do ràdh Diarmad nan dearc mall,
A ro ghràidh, gun ge beo dhomhsa, comhradh bhan is annsa ann.
Sud mo cheòlsa a Mhic Muirne, ars’ Mac Lughaidh nan arm glan,
Leum an gleò mo chon gu cridhe feidh ’g an cur an deireadh dhoibh,
Sud an ceòl is ceòl dhomh féin do ràdh Fionn flath an t-slòigh,
An fheum ghaoith bhitheann le brataich, reim fionnlaoich fo a
taobh òir.
An trath bhitheam gun eagal nan eigeas Oisian a dubhairt fadheoidh,
Mo Fheinn ’us i dhomhsa an tasgaidh, seimh le’m chluas claistinn
a cheoil.
* * * * *
Fleadh mhor a rinneadh le Fionn, innis dhuit a Thailgein,
Bu iomadh duine a bha ann, d’ Fhianaibh Alba ’us Eirinn.
Feoraicheas Mac Moirne mòr de ’n rioghain bu gheal glòir,
Am faca tu fleadh ghara o thainig tu do Fhianaibh Eirinn?
Do fhreagair sin Fionn nam Fiann, bu mhaith uile soir ’us siar,
Dubhairt gum faca fleadh bu gharra no gach fleadh Fheinn riamh
an Eirinn.
Chunnamar thugain o’n tonn laoch mor arachdach foltionn,
Gun aon duine aig ach e féin, bu mhaith an t-oglach esan.
Mar thainig se an ceann nam Fiann a dubhairt an t-oglach bu
chaomh ciall,
Tarsa leamsa nis, Fhinn, ’us beir ceud laoch a’d thimchioll,
Deich mic fhichid Moirne moir, beir leat an tùs do thionaill,
Fear ’us ochd dhe’d chlann féin, beir us Osgar do dh’ Fhiann Feinn,
Beir deichnear de chlannaibh Smoil, us fichead de chlannaibh Ronain,
Beir de chlann Mudhain leat, deichnear eile gun Diarmad,
Beir leat Diarmad o Duinn, b’fhear na suiridh ’us na seilg,
E féin ’us Caoruill ’ad long deichnear de dhaoine ’us de dh’
fhoruinn.
Beir naoinear de ghillibh leat, a b’fheairde thu a bhi agad,
Agus tusa féin a Fhinn, a mhic aibheasaich, airmghrinn,
Beir ceud laoch leat air tonn de ghnàth mhuinntir Fhinn Mhic
Cumhail,
Ceud sgiath gon mionna ’n òir, d’ Fhionn Mac Cumhaill mhic
Threinmhoir,
Beirse leat a nis, a Fhinn, an da chon is fearr ’an Eirinn,
Beir Bran ’us Sgoilean leat, luaithe de dh’ fhoruinn ag imeachd.
Na bitheadh faitcheas ort, a Fhinn, do radh an t-oglach ard
aoibhinn,
Tugar fo bhuaidh ad thì do bhi air ar sluaigh ’us soithichibh.
Glòir anmhaith tharladh ’ad cheann, oglaich ud a thainig thugainn,
Mum faigheann tu am fianuis Fhinn do bhitheadh do cheann gun
choluinn,
Do chomhradh ni chuiream an suim a Chonain mhaoil nam beuman,
Is misd an sluagh do bhi ann, a ta tu aghara, anmhuinn,
Eiribhse chlanna Baoisgne ann, ars’ Conan an anaithne.
Gabhas gach neach dhiubh arm laoich, thig na Fianna as gach
aon taobh,
Marbhar an sin mac do Fhionn, Fiann geal a ghlaca ghrinn,
As mac de ghillibh Mic Moirne bu mhaith ’n cath Chruinnbhuain,
Eireas a Fhearghuis ann ’us deanas an iorghuill,
Feoraich am bi a chuid aig Goll do Chonan an anaithne,
Do bheirinnse a bhreith féin do Fhionn, do ràdh Goll mòr nam beuman,
Bheir Conan ’n a mise a cheann na buinid as an t-eanchain.
Ferghus, Caol, deich thar fhichead an gleann, air nach léir riamh
chi fearainn,
E gun fhios nam Fiann aig Fionn; truagh an sgeul so a Thailgein.
Fada leam a Thailgein threin, nach fhaic mi daoine de ’n Fheinn,
Iad a sealg o ghleann gu gleann, ’us mac eilde ’nan timchioll;
B’ionmhuinn leam Oisian Mac Fhinn, na h-aon cheann a chaidh dheth;
Thar gach duine de ’n robh ann, do b’ionmhuinn leam Fionn an
fhleidh.
Fleadh.
* * * * *
Truagh leam tulach na Feinn, aig na cleirichibh fo dhaoirse,
’Us dana luchd nam billeag, an ionad clanna Baoisgne,
Do fhaighear mise a Rath Chruachain, seal fo do bhruachaibh
gu sugach,
Is beag a shaoileas gun tarfainn an Tailgean air do mhullach.
Do fhaighear mo sgiath ’us sleagh, con ’us gadhair fa d’ bhalla,
Ge’d tha an nochd cnoc na Feinn, fo chleirichibh ’us fo bhachlaibh.
Na ’m maireadh clanna Moirne, ni bhitheadh fear an ordsa seathardha,
Do gheibheadh sibh ’ur grabail, a luchd na bachuile brice.
Na’m maireadh Mac Lughaidh, ’s a sé cuiridh chalma,
Sol fhàgas an tulach, do bhi bhur culaidh gearr.
Na ’m maireadh clanna Ceairde, fir nach fir cheileadh basa,
Ni bhitheadh bhur cluig ’s ’ur bachla, an ionad nam bratach.
Na’m maireadh clanna Mudhain, fir nach b’anmhuinn an trodaibh,
Ni bhitheadh do mhuinntir a Phadruig, gu laidir ’n an cnocaibh.
Na ’m maireadh clann an deagh Ghoraidh, na ’m maireadh Caoilte
cruadhach,
Ni bhitheadh gair chlog ’us chleireach, ’g an éisdeachd an Rath
Chruachain.
Na’m maireadh Raoine ruadha, ’us Caol crodha mac Reabhain,
Ni bhitheadh do leabhar r’a cheile, fhir a leughas am Biobul.
Agus na luirge cruinne, do rinn an siubhail domhain,
Do bhitheadh do lorg ’n a bhrosna, na ’m bitheadh Osgar air làr.
Fhir an trostain bhuidhe, do rinn an suidh sonda,
Is maith dhuit nach marruinn Conan, fa bhuineadh dorn duit.
Na’m maireadh an Sulghorm saor, Conan maol macamh nam Fiann,
A chleirich ge mòr do dh’ ord, do bhuineann duit dorn gu dian.
Na ’m maireadh Mac O’Dhuinn, fhir na luirge croise,
Do bhitheadh do lorga smiste, briste fo charragh cloiche.
Fhir a chluig mar shaoilim, na ’m bitheadh Daoruing ’n a bheatha,
Do bhitheadh do chlog ’n a reubach, uaith fa eudan a charraigh.
An ior dhearg, a sheanair, da chitheadh air gath gaoith Mhic Ronain,
Ni bhitheadh do chlog gu h-ainnis, fhir a sheinneas an gòlan.
Ni fhaodam bhi gu subhach, ni fhaiceam Mac Cumhail ’s a bheatha,
Ni fhaiceam Diarmad O’Duinn, ni fhaiceam Caoilte Mac Ronain;
Ni h-ioghnadh mi bhi gu dubhach, air an tulach so, Phadruig,
Ni fhaiceam Mac Lughaidh, ni fhaiceam an coileach gràdhaichte;
Ni fhaiceam Fear luath u’m thaobh, ni fhaiceam Osgar na Feinn;
Ni fhaiceam an imirt mhòr ni fhaiceam a chonairt chaomh,
Ni fhaiceam clanna Smoil, ni fhaiceam Gall mòr ’an gniomh.
Ni fhaiceam Faolan fiall, ni fhaiceam ’n a dheigh an Fheinn,
Ni fhaiceam Fearghus mo bhràthair, le ’r mithich le ’r mholta,
Ni fhaiceam Daoire duanach, o’m faigheamaid ceòl gach uaire,
Ni fhaiceam Fatha Canan, nach bi thu againn air uaire.
Ni fhaiceam aicme dhe ’r foruinn da bu mhòr torrun air clàr,
Ni fhaiceam aoibhneas na òl, ni cluinneam an ceòl do bhi,
Sul do chuireadh mi am uaigh, do bhronnainn féin òr gu luath.
Inniseam dhuit, a Phadruig, nam b’ ailleam theachd tharsta,
Nach faodam a fhileadh, na fhaca mi dh’ aoibhneas aca.
Mise ’us Cleirich nam portos, nocha tarruingeam ri chéile,
Ge ta mi an nochd gu dubhach; is truagh leam tulach na Feinn.
Truagh leam.
* * * * *
Do fhileas mise a Ghrainne, chunnacas an goire Mhic Cumhail,
Bhi mar a taim ’s an éigin is beart nach faodar fhulang.
Do fhàcas cluiche ’us coghair air chompan ghabh nise tàire,
Do fhacas mnathan gon gillibh, is do fhileas mise a Ghrainne.
Do fhacas muirn ’us meoghar, cuirm ’us greigh ghrinn ’us gàire,
Do fhacas cluiche fìdhle, ’us do fhileas mise a Ghrainne.
Caoilte mor ’us Mac Lughaidh, dithis air nach d’rainig tàire,
Air fioch nior ro mhaith ruinne, do fhileas mise a Ghrainne.
Goll ’us Osgar ’us Oisian, aicme nach corra part,
Do b’ionmhuinn leo sin sinne, do fhileas mise a Ghrainne.
Fionn féin an aigne ro mhir, is uaith a gheibheamaid faillte,
Do fhacas muirneach e ’us do fhileas mise a Ghrainne.
Mar a bhitheas an naoi cathan, dhomhsa ni h-aobhar ghàire,
A coimhead uaimhe bhige do fhileas mise a Ghrainne.
A dol thar bheanntaibh borrafadh, ’us air mhullach fhormnach bhàn,
Ni mor nach tuirseach sinne, do fhileas mise a Ghrainne.
A triall tir eas ruaidh romhainn, is beag na’r obair mo fhàil,
Fa ruathar geillt glinne, do fhileas mise a Ghrainne.
Bhitheam gu fad ’us gu h-aithghearr a tasdail Eirinn àine.
Is treun do fhaighear sin sinne, do fhileas mise a Ghrainne.
Do fhileas mise.
* * * * *
La a robh an Dundealgain, Cuchulain nan cruth deanta,
O taid con cur air a ghean, gun sluagh uile ’n a fhochair;
O thall’ an oil air an éiridh mach, gum facadar an Fheinn uile,
Ceilltach feacach fuathach fa’n ealta luidh dha shleitibh;
Gur b’e an annsachd uile, mnathan Choige clanna Rughraidh,
An cuir sin bu dheacair riamh, cur ris an ealtan d’fhaigheail;
An dochas laimh laoich; aiteadar athair Chonlaoich,
Na h-eoin go Daoirinn dealbhach, saor bhinn Cholla an gallaibh;
Gabhas an crann tabhaill glan Cuchulain gu ...
’An laimh bu mhaith treoir air mor na h-eoin gur ...
Roinntear an ealta uatha, nior dhearmaid umpa ach Eimhear,
Gabhas Eimhear rachd fa ’n roinn, deimhin nior cheart a chaoimh;
Gealladar bhith ’n a éiric sin, na ceud eoin eile dh’ Eimhear,
Le’r torchradh air taobh a chnuic le treibhe nan urchuir an éiric
An ceann triall thigead gu caithir da ni gon eigis dhuanach,
Ni robh fear gun e orra, bhi slabhraidh oir clatrach.
Thug bancheile Chonchulain gràdh do ’n Fhiann de bheileam,
Do ’n charaid aontach àine, a thainig a iomall Ullanaich.
Agras Eimhear an fhuilt truime a cunradh air Chonchulain,
Na h-eoin mar gheall dith gun sgeul ’n a h-aghaidh umpa;
Da uair no tri tillear leis na h-eoin ald ’s nior amais,
Gur leum cobh mar a chuir tri urchuir thar na h-eunaibh;
An t-urchuir riamh roimh sin dhol da dhaltan gabhaidh,
Gun mhuirn air mhnathan de bhlagh, riamh ach caoine ’s an allan;
Ré bliadhna ni deachaidh dha ach tuirse an Fheinn seach,
Ni h-e imeachdaich nan Fheinn is ion leat ach an t-ursgeul;
Ma ’s fior an t-aithris a gheibhear nach tearuinn an Cu o’n
chraoibh,
Slat bhar-gheal de ghràdh mhnatha, le bhi a bhuaidh ach ...
... min fa dheireadh beagan ...
... féin an t-sealg, chuir e dithis air gach aon ...
Thu fein agus Garaidh, taobh air thaobh an Fheinn ...
Gun d’fharraid Fionn de Gharaidh, air suidhe dha ’n a aire;
O’n is tusa do bhi ann, Cionnus a mharbh sibh Cumhal?
Do bheirse dhuit mo bhriathar, air bhi dhuit orm ’g a iarraidh,
Gur h-i mo lamh shleiteach lom, chur an ceud ghath ’an Cumhal;
Fuar an caidreamh dhomhsa sin, a chlanna Moirne mar ghille,
Is fulangas ro mhor dhomh, dh’ fhios duibh m’athair a mharbhadh.
Ma ’s fuar an caidreamh leat sin, Fhinn Mhic Cumhail a h-Almhuin,
Leig an caradradh buinsgion, ’us tog an alltas choitchin.
An tog mise dhibh lamh, a chlanna Moirn is mòr grain,
Fa tualaing mise uile, fuair gur cuidich aon duine.
Mus do ghluais thusa sin, imeachdain air slighe d’athar,
Bu leimeanar sinn air linne mur bhi aon ealadhain Chumhail;
Cumhal chuir sinn am buaidhibh, Cumhal thug oirnne mor ruathar,
Cumhal do dhiochuir a mach, sinn do chriochaibh nan coimheach,
Chuir dream dhinn an Albain fhinn, us dream eile ’an dubh Lochlainn,
An treas dream ’s a Ghreig ghile, bithead o chéile air ioman.
Bhitheamar se bliadhna deug a h-eugmhais Eirinn ’us nior bhreug,
Nior bheag an smachd duinn, sinn gun fhear diubh fhaicinn,
An ceud la chaidheamar air tir dh’ Innis Eirinn o’n bhitheamar,
Mharbhar dinn ’us nior bhreug, ré se deug ceud ri aon la;
Do mharbhas clanna Moirn de ’n laochaibh ...
Nochar robh aon duine dhiubh sin nach cumha ceud ...
Gonadh caslain do ghalnaibh, clanna Moirne mòr mheanmnach
An cinneadh féin bu shleiteach ann am fianuis fhear an Eirinn.
Air do laimhse, olaich na Feinn, cha-n fhacas shoir no shiar,
Aon ni thug pasg air mo shuil, ach a faicinn a chosgraidh;
Thug se tioma fa ’m chridhe ri faicsinn na slionachaidh,
Thugamar an aon tigh an criochaibh Mumhain mur dhearga;
A ro ghaisge an fhir b’ usaide dhuinn fhaighinn a mharbhadh,
Gun diubh air an tulaich thall, am bu bheo daoine chlann Chumhail;
Rinneamar ruith nach robh mall, gus an tigh ’s an robh Cumhal,
Thugamar guin dhomhain gach fear, an corp Chumhail dh’ ar
sleaghaibh;
Ger ga ’r rugadh mise ann, an uair a mharbhadh Cumhal,
Na gniomharan so ma tha, diolamsa orra, bhamar là.
La dh’ a robhamar.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so Duncha mor voe lawenacht.
Mark dwnna a cayle a zoo agis ga vil schrow di zanna
Agus na ead gawal loa is nach ool wea no hawe
Agis nach synni corri na port is nach gawe gin locht leye
Agis nach skurre di chrwt veynni is nach synni mir is meynni
As marg nach skur da dryng drang agis di rann di ray
Agis na cluntyr a chrwt is nach tuggis a zayn
As marg na toyr toye da chael is nach cumi a feyn slan
As marg a ver trass gi trog ar a vess na rig a lawe
Da be mi vean annsyth vess neach foygin a zrab go hard
Di zoofin a cranni fa vonni ga bea neach er a cur merg.
Mark.
A houdir so gilliecrist talzyr.
Bennycht di hylych a threnoite a ree pharris port nyn layk
Di hylych ner zann dit zoe how fan di zalve vlli ead
Is dutti di chommi seil nawzoe di zroy derk er da nyn sow
Ir a vennych port is pobbil malych di lwcht coggi cwlli
A ta chonurt curst chwllan danew wlk er clannow reicht
Gyn glwnnum ayr ni gonn gunnith is lane gi glenni dolli zeive
A lucht cogge er clanni awzoe o nach fadr vea nane dost
Na geltow a chew ra chael ferten ree nyn grein a gosk
A lucht cogge er clan awzoe di fre lucifer nyn lube
Na leg foiss na dein dyn drong soo losk a re nyth solsi sowd
Er deess eich chappil clawych nor is lane dyn choynnyth chwlle
Werrid wpe in nucht nyth selga leggi brucht a melga moe
Mallich nyth selga is a worloye deess eich keithryth is chrwe
Di chur drwme ra foyd ni foiche skeiltir kinni a zassre zoe
A ta gassre vaddi vasslaie er layr inche ald art
Lane truddyr ead treg a threnoit curseir ead a venoit valk
Ga zemmi crakkin chon alta agin wm clarsi is wm chrute
Cha terga clakin foyr fallwe aggin on chonni aalle wlk
Yr crisd dan sneicht seachin o loch chabbir gow ryn frewith
Loyth a gonnil da gorpe knawe orchis olk a raith rweith
Gon ga nerrik sen er scherchew di vak robert nyn royk tee
A lach venour ni glenni gust is lenonr kenn curst er claa
A vil o vinni zulbin zrenta di vaddrew sooss gu shrow tolve
Fissi er selgow sissi a soig derk ayr o christ ulli orve
Gi glwnnym is me in nynvr nissa meilchon skeilli nyn skonni
Marg ma nea balle ni bokneach gon dea gallyr tutmych trommi
Scawych connyth elsi is aggait er lucht varve nyn grey glass
Mak dey lai chre noy nawelych gyth sneach a choyn anvych ass
Loska gi sywe hay scheith chellin a oone stewart nyn stead braafe
Mas ber woym gir shreyth schranwoor a choyn zranith zranwor uigh
Er zarri oyone steadzil stewart cha learroith cabbir gyn chenn
Is ead er chollew cass corrych a choynnyth zlassi vongi hoenni.
Bennych di hylych.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Dunchadh mòr o Leamhanach.
Mairg duine a chaill a ghuth, agus ’g a bheil sriuth r’a dheanamh,
Agus nach fhaod gabhail luath, is nach oil bhi ’n a thàmh,
Agus nach seinn cor no port agus nach gabh gun lochd laoidh,
Agus nach sguir de chruit bhinn, ’us nach seinn mar is miann,
Is mairg nach sguir dhe dring drang, agus de rann do ràdh,
Agus nach cluinntear a chruit, ’us nach tuigear a dhàn,
Is mairg nach toir toigh d’a chàil, ’us nach cinn e féin slàn,
Is mairg a bheir treis gu truagh air a mheas nach ruig a làmh,
Na ’m bitheadh mo mhiann anns a mheas nach fhaighinn a ghrabadh
gu h-àrd,
Do ghearrainn an crann fa ’bhun, ge bith neach air an cuiream fearg.
Mairg.
Is e ùghdair so Gillechriosd Tàillear.
Beannaich do theaghlach a Thrianaid, a Rìgh Pharrais port nan leug,
Do theaghlach nior dhean de’d dhubh, thu féin do dhealbh uile iad,
Is duit do chumadh siol Adhaimh, de ghruaidh dearg air dath
nan sùgh,
Fhir a bheannaich port ’us pobull, malluich do luchd-cogaidh cùil.
A ta conairt cursta chuilean, ’deanamh uilc air clannaibh rìgh,
Gun cluinneam fabhar nan con guineach, is làn gach gleann
dùile dhiubh.
A luchd cogaidh air clannaibh Adhaimh, o nach faodar bhi ’n an tosd,
’N an geall a chaoidh ri chéile, feartan Rìgh na grinne a chosg.
Luchd-cogaidh air clann Adhaimh, de frith Lucifeir nan lùb,
Na leig fois, na dean do ’n droing so, loisg a Rìgh na soillse sùd.
Air dhithis eich chapuill clamhach, ’n uair is làn de ’n
chuainibh chùil,
Bheirid uaipe an uchd na seilg, leigeadh brùchd am meilge muigh.
Malluich na seilg ’us a mhortlath, dithis eich ciar ’s a chruth,
Do chur druim ri foid na faiche, sgaoiltear cinn a ghasraidh dhuibh.
A ta gasradh mhadadh mhaslach, air lathair Innse Ald ard,
Lan trudair iad, treig a Thrianaid, cuirear iad a bhinnid bhalg.
Ge iomadh craicionn chon alda, againn um chlarsaich ’us um chruit,
Cha teirc claigionn fuar falamh, againn o’n chon alda uilc.
Athair Chriosd dean snaigheadh seachuinn o Lochabair gu Raon
Fraoich,
Luath an conuil do’n corp cnàmh, Oich! is olc a radh ribh.
Gun gu’n éiric sin air saorchu, do Mhac Robaird nan gruaig tigh,
O Loch Mhenachoir nan gleann gusda, is lìonmhor ceann curst air clì.
A bheil o Bheinne Ghulbain ghrìanta, de mhadraidh suas gu
sruth Toilbh,
Fios air sealgaibh sios a soigh, dearc faighear o Chriosd uile
oirbh.
Gu cluinneam ’us mi an Inbhirnise, miolchoin a sgaoileadh nan sgonn,
Mairg mu’n iadh boile nam boganach, gun d’iadh galar tuitmeach trom.
Sgiamhach con uailse a’s agad, air luchd-marbhaidh nan greidh glas,
Mac Dé l’a chridhe naomh neamhaidh, gu snaigh a chuain ainbheach as.
Loisg gach saobhaidh tha ’n Sith Chailein, a Eoin Stiubhart nan
steud breagh,
Mas beir uam gu’r sreith srannmhor, a chuain dhreunach ghreannar
ribh.
Air Gharaidh Eoin steudghil Stiubhart, cha léir dhomh cabar gun
cheann,
’Us iad air choillibh cas corrach, a chonairt ghlas mhuinge th ’ann.
Beannaich do theaghlach.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so gilliecallum m’yn olle.
Ne heyvynis gin clyne donil ne coric veith nane naguss
In cland dyth bar sin gronevyth gir zeve gych done catew
Clann is ser zor zawe in rowe angnew is awziss
Clann zar woil ne terin in rowe creud is crawee
Clann chunlych chalmyth chroyth clann byth loyth in namm throd
Clann byth venyth in mesk beo is byth chalmyth in gogyth
Clann byth lenour orryth di oar anyth is ayrewe
Clann nar chattyth er egliss clann lor veggil in ganyth
Gythy ane albin oyn clann in croye zawe best
Gane royve tress gyth ter sawik eil er zasg
Clann bi vow is bi vir clann bi zrennis bi raith
Clann di barsingyth crei di bar fydin is feil
Mek rei nar hoyla in ner in royve dyntyth is trome
Fir alda olsai one nour in royve brontych is boke
Clann di bar feine is fasgyth clann di bar gasg lawe
Olk lome gyrrit ernyth in ve lar sneyve in snaitht
Ner bait nyth drochir voyr na ni fir lowore lage
Re dol in nanit volc fir nach croye nyth cragi
Clann gin nouor gin naikgor nar zove ach eddoil chogge
Gar vonnyth den olsai is gar vonyth boddi
Mark vor ruggi in nyin mark a zyil rane gaddrew
Gyn nyne clann mir clann donil ser clann byth chorit agna
Gyn arew er yth urdil gyn concta er in dossew
Gyn creich gyn tuss gyn derra er anyth ag in olsewe
In dossych clynnyth donil de vee folim ga faynyth
Is di wi nane derryth fein is anyth is nar
Er vrone is er hursa dyth reyggis twgss is folym
Gyth inne orcht reggis ne heyvenis gin chlynn donil
Bi trane geith in torrin, fan acmaa chrionda corit,
Ga tayd in dew fa zevis, ne hevynis gin chlynn donil
Na sloye vor is in grinne, ym murn si myr si wonyth
Ne gorith vi na vaguss, ne hevynis gin clynn donil
Makane lave na wymmyth dor seryth er gych dorin
Ga ta ai zone delis ne hevynis gin chlynn donil.
Ne heyvynis.
* * * * *
Ochagane is sai so in kenn di we er connil ny gormlane
In kenn za doaryth ein nwlli, di bossil ay is di binvin
Ochagane is sai so in towill di we in kenn connil knessi
In towle ma nea in narvryth di beale ee is boskirrych
Ochagane is a so in bail er nach doar filli fanskail
Bail tani is derkga na nwlle blass mallith er bail connil
Ochagane is a so in lawe we er connil mak skanlainn
Lawe firre bi chroeith in nymzwn lawe chonnil mi cheadinvin
Ochagane is a so in teive riss in seinmist ir sliss ser
Is sa maddi oo mwlli gow moil o laei ooyn er a heive
Ochagane is e so a chass nach teycha rooe leich za awivyf
Cass firri bi chroith in gaiew cass vec skanlane ska
Oych is sa in raa vee an connil gith traath mwcht
In nocht harrych nyth skail is sai balle nyn dear is ni noch
Ochagane.
[Sidenote: MODERN.]
A h-Ughdair so Gillecallum Mac an Ollaimh.
Ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil, ni comhrag bhi ’n an eugmhais,
A chlann do b’ fhearr ’s a chruinne, gur dhiubh gach duine ceud,
Clann is saoire de ’r gheibh, an robh eangnath agus aghais,
Clann do ’r mhoil na tìrean an robh creidimh ’us cràbhadh.
Clann chunbhalach chalm chrodha, clann bu luaithe an am throd,
Clann bu mhìne am measg bheotha, ’us bu chalma a chog,
Clann bu lionmhor orra, do fhuair aithne ’us aireamh,
Clann nar chathaich air eaglais, clann le ’r am b’eagal an càineadh,
Gach aon an Albainn uaine, a chlann is cruaidh ghabh baisde.
Dh’ an robh treas gach tìre, seabhag fhial air ghaisge,
Clann bu mho ’us bu mhear, clann bu ghrinn ’us bu réidh,
Clann do ’m b’fharsuinn cridhe, do b’fhearr foighidin ’s féile,
Mic rìgh nior thoill an aor an robh diontachd a’s troma,
Fir allda uailse o’n uair, an robh bronntachd ’us bochda,
Clann do ’m b’fhearr fion ’us fasgath, clann do ’m b’fhearr
gaisge laimh,
Olc leam giorrad earnaidh, a bhith le ’r sniomhadh an snàth,
Nior b’iad na droch fhir mhiodhar, no na fir liomhara laga,
Ri dol ann an ionadaibh olc, fir nach cruaidhe a chraig.
Clann gun uabhar, gun eucoir, ’n uair gheibh iad eudail chogaidh,
G’ar bhuineadh daoine uailse, agus ’g ar bhuineadh bodaich,
Mairg o ’r rug an dion mairg a dheilich r’ an caidrimh,
Gun aon chlann mar chlann Domhnuil, saor chlann bu chomhrad aigne.
Gun aireamh air an urdail, gun chuntadh air an duaisibh,
Gun chrioch, gun tùs, gun deireadh, air eineach aig an uailsibh.
An toiseach chlann Domhnuil, do bhi foghlum ’ga àithneadh,
Agus do bhi ’n an deireadh, fion ’us eineach ’us nàire.
Air bhròn ’us air thursa, do ruigeas tuigse ’us foghlum,
Gach fhineadh orra ruigeas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil.
Bu treun gaoth an torrunn, fa ’n aicme chrionda chomhrad,
Ge taid an diugh fo dhimeas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil.
Na sloigh mhòr ’us an greann, am muirn, am meaghar s’ am
foghainteachd,
Ni còire bhi ’n an eugmhais, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil.
Macan laimh a mhuime d’fhuair saoradh air gach doruinn,
Ge ta e dhuinne dìleas, ni h-aoibhneas gun chlann Domhnuil.
Ni h-aoibhneas.
* * * * *
Ochagan! is e so an ceann, do bhi air Conull nan gormlann,
An ceann dha ’n d’fhuaradh an uil, a b’uasail e ’us a b’ionmhuinn,
Ochagan! is e so an t-suil do bhi an ceann Chonuill chneasda,
An t-suil mu’n iadh an fhabhrad, do b’fhialaidh i ’s a b’osgarach.
Ochagan! is e so am beul air nach d’fhuair filidh fannsgeul,
Beul tana a’s deirge na ’n ubhal, blas meala air beul Chonuill,
Ochagan! is e so an lamh, bha air Conull Mac Scannlain,
Lamh fir bu chruaidh an iomghuin, lamh Chonuill mo cheud ionmhuinn.
Ochagan! is e so an taobh, ris an sìneamaid ar slios saor,
Is e madadh o Muile gu maol o luidh Eoin air a thaobh.
Ochagan! is i so a chos nach teicheadh roimh laoich dha bhitheadh,
Cas fir bu chruaidh an cathaibh, cas Mhic Scannlain sgiathach,
Oich! is e an rath bha an Conull gach tràth an bhi moch
An nochd theirig mo sgeul is e baile nan deur ’us nan och.
Ochagan.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so sayane chnoiddurt.
A chinn dermit a echarbre ga loyr hare agis toyill
Chay wor loymmi maid di zokgir ga teith i groith reith coyt
Cha troyg lwmmi fad zroyk zrannicht, no geith glennich
Chay troyg lom gae id chaylow a chinn dermit echarbre
Mark a smein a veyym brayd nach bee nawa di chardis
Ocht is mark nar heilli teachta a chinn dermit echarbre
Di willi letti reith eillith far ymirt eine is argit
Ga tey in drillis wr eyrnich a chinn dermit echarbre
Reith eilli nin gorn coythoill na chur honor er chartin
Mark a chreachta a chness neafzall a chinn dermit echarbre
Invin loym a wass werri na zoythle oyr no argit
Is lar wansich fley is feyth a chinn dermit echarbre
Ea rom er reith nyn nestill in teith faskis la ...
Duarrticht fest o feanon a chinn dermit echarbre.
A chinn dermit.
[Sidenote: MODERN.]
A h-Ughdair so Seathan Chnoideart.
A chinn Diarmaid O’Charbair, g’a leor airc agus tuaghal,
Cha mhòr leam meud do dhocair, ge ta e cruaidh ri chuadh.
Cha truagh leam fo do ghruaidh ghreannaich, na gaoithe gleannaich,
Cha truagh leam ’gad cheangladh, a chinn Diarmaid O’Charbair.
Mairg an smuain a bha am braghad, nach bu naimhdeas do chairdeas,
Och is mairg ’n uair shaoileadh teachd, a chinn Diarmaid O’Charbair.
Do mhilleadh leat Rìgh Ile, fear imirt fhion ’us airgid,
Dha ta an trillis ùr earnach, a chinn Diarmaid O’Charbair.
Rìgh Ile nan corn cuachail, a chuireas onoir air chairdean,
Mairg a chreuchd a chneas neamhgheal, a chinn Diarmaid O’Charbair.
Ionmhuinn leam a bhos mhear nach doichleadh òr no argiod,
’Us le’r b’annsa fleadh ’us fiadhach, a chinn Diarmaid O’Charbair.
Iarram air Rìgh nan Abstol an ti a phaisgeas le a fheartaibh,
D’a fhurtachd am feasd o phianaibh, a chinn Diarmaid O’Charbair.
A chinn Diarmaid.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Gormlyee nee lyne.
Dwrsin wr er hwcht a neill dursin dowyn ir toyth er hoye
Gin terf in nolsyth na neif oss marf reith toyskyrte toye
Drwme re seill ewin in nae mir a zonee a zae wee
Wye er lyneff go leyr o clyne naill tayfrith in ter
Daik mee m’cwlenane keif waa me ag mirogane mor
Di beyvin mo hell ag neell gall mo naeve go ner ag oill
Da zeywyn fleygh agus feine di verre crye di gi clar
Ma ta seyh in naeild neiwe keit nach beeow neif ag neell
Nocha naga fer mir neell di bi zale ae ach a zlownyth
Fa math a waysith si naewe tass a cheyve is glass a howle
Dass freich er in warga vor teik in zeith sin nart da nar
Di chrommi in neyl er a zlown logis gin scur erri gin naell
Ni warris sonis na schee ne skurris a zeith za glor
Gin nassith er chroymg na er chreif o wass re on wothirn wor
Tre wass v’key in neell inde fa dolle dreym riss in dronig
Re gai beith coyth agis cwrn di heill chwyne is toyle teynn
Da essi is follew gi rath is trome mo chrye za chrow
Beith no zey gin deith ymbraach tayvir gin ta mir a dow.
Dwrsin.
Gormlee nee Lyne.
Ber a vanne lett di choss tokg in ness di heyve naill
Is rawor churris di chree er in tee la leyvfin feynn
Ro adde a teith a vanne bar a cur cree er naill nar
Go kayn voyt a charre zonn na bonny di wonni re lay
Na dowin gi daein in noye oich a chleyrre troye di hoisg
Toygga di neyll zlowndow zall ber a wanne lat di choss
M’eneyll in noyr inn ne dyn zoyn a we fa chriss
Faykgir a lechta is a ert ber a wanne lat di choss
Is mee gormlay chummis ryne nee lyne chroith ...
Na beith tessew er a lecht ber a wanne lett di choss.
Ber.
* * * * *
Creathtith sin a vakkeive vor ga bee sloye ler harli how
Ga ta tow gi tursich tinni is doe linni di weith fa clowth
X c long a greyg ni gayill is gin di weith ach trear sae
Di zayssi zoyve naew tarm is lea ymmirwe nassi ymboe
In sloyg sin gin nymit sleyg ne ymboe far weithe eieth.
Warwidir di hessir ser hugit id heive ymit caich
Zid turtich er neiw di zonni gwysyth ort agis gwe feynn
Er murrith waythr ni bocht mi pheddir lat is mo chre
Creathtih.
[Sidenote: MODERN.]
Auctor hujus Gormlaidh nic Fhlainn.
Dursan ùir air uchd an Neill, dursan doimhne fhir tuaith air ’uaigh
Gun tairbhe an uailse na niamh, o’s marbh rìgh tuaisgearta tuaith.
Druim ri saoghal aoibhin an aigh, mar a ghonadh dha a bhi,
Bhi air a shloinneadh gu léir o Chloinn Neill ta fri an tir.
Dh’ fhàg mi Mac Cuilenain caomh do bha mi aig Muireagain mòr,
Do b’aoibhin mo shaoghal aig Niall, geal mo niamh gun eur ag òl.
Do gheibhinn fleagh agus fion, do bheireadh credh do gach cléir,
Ma tha se an dail n-aoin, ciod nach bitheadh neamh aig Niall?
Nocha n’fhac mi fear mar Niall, do bu gheal e ach a ghlùn,
Fa maith a mhaise ’s a niamh, taise a chiabh ’us glas a shùil.
Dh’ fhàs fraoch air an fhairge mhoir, tig a ghaoth ’s a
neart de ’n ear,
Do chrom an Niall air a ghlùn leigeas gun sgur air gun eala;
Ni bheireas sonas no sìth, ni sguireas a ghaoth dhe a gloir,
Gun easbhuidh air chronag no air chraoibh, o bhàs rìgh o’n
mhuirn mhòr;
Troimh bhàs Mhic Aoidh O’Neill an dé, fa duilich dream ris an
droing,
Rìgh ge b’e cuach agus cuirn, do shiol Chuinn is tuaghal teann;
D’a easbhuidh is falamh gach rath, is trom mo chridhe d’a chruth,
Bhi ’n a dheigh gun dìth am bràth, an t-aobhar gu tathamar dubh.
Dursan.
Gormlaidh nic Fhlainn.
Beir, a mhanaich, leat do chos, tog a nis de thaobh an Nèill,
Is ro mhor a chuireas do chré air an ti le ’n luidhinn féin;
Ro fhada a ta a mhanaich shiar a’cur cré air Niall an àir,
Gu caoin uait a chara dhuinn, na buineadh do bhuinn ri làr;
Na duin gu dion an uaigh och! a chleirich truagh do thoisg,
Tog de Niall ghlundubh gheal, beir, a mhanaich, leat do chos;
Mac O’Neill an oir fhinn, ni de’m dheoin e bhi fo chrios,
Fàgair a leachd ’us a fheart, beir a mhanaich leat do chos;
Is mi Gormlaidh chumas rainn, nic Fhlainn chruaidh o Dhùn rois
Na bi ad sheasamh air a leachd, beir a mhanaich, leat do chos.
Beir a mhanaich.
* * * * *
Creuchdadh sin, a mhaca mhoir, ge bith sluagh le’r tharladh thu,
Ge ta tu gu tuirseach tinn, is toil leinn do bhi fo chliù;
Deich ceud long a Greig nan Gaidheal, is gun do bhi ach triar saor,
Do ghabhas dhoibh neimh d’ arm, ’us le iomarbhaidh an fhad ’s
am beò;
An sluagh sin gon iomadh sleagh, ni am beò fear bhi eachda,
Mharbhadar do sheisir saor, thug iad a ’d thaobh iomadh cath;
Dh’ ad fhurtachd air nimh do ghuinidh, guidheas ort agus guidh féin,
Air Muire mathair nam bochd, mo phaidear leat agus mo chreud.
Creuchdadh.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so so feylim m’ dowle.
Ne math swille sin donich ga bee chongvis in ter
Ne math meith clowth a chenich ne math fammyth mnaei begh
Ne math screyve gin oylwme ne math coyrin gi gortyth
Ne math erle gin wearle ne math marrych na voddych
Ne math espic gin varrin ne math aneive er hanor
Ne math saggirt er laithwlli ne math parsone gith derrell
Ne math longfort gin nimirt ne math innilt gi roith lessga
Ne math earlow gin termin ne math tempill gin relik
Ne math ben gin weith narrich ne far clarsich gin tead
Ne math coggith gin chalmyth ne math gawle phort gin warrich
Ne math meydin gith kantich ne math deyvris ir aneich
Ne math caslane gin iyr ne math darmit chon teach
Ne math gin wrrwm daithyr ne math lawirt ne meshga
Ne math skaane gin yvir ne math cleynith ni bree
Ne math cardis nin newill did vak a reithin rath our
Ga zoyrsee seill aw ne math zawsin a chroichyth
Ne math leyor gin twsgsyth ne math dwnni gin charit
Ne math fillith gin yvir ne math eilcloth gin tallyth
Ne math eadyth gin owkkith ne math sowkgryth gin garrith
Ne math meizneive aworrith ne math poissith gin nanyth
Ne math corroyn gin warrith ne math traive sin neich
Ne math eyggiss gin chawis ne math craw gin nenich.
Ne math.
* * * * *
Di quhoye missi robert feyn di vanistir in ney nwnni
Agis neir leagow mee is steach o nach royth mo venni fer rum.
* * * * *
Foyach lam anit a treyl foach lam clar er ym beith ben
Foyach lam dobbroyn is doith neill foyach lam balle mor gin zann
Foyach lam droch wen ag far math foyach lam flath er ym be groyme
Foyach lam doech annin is he der foyach lam donyth ser gyn stoyme
Foyach lam a choggi na heith nach a leggir a neith mane seacht
Foyach lam kannort garwe chroy foyach lam sloge nach dany cacht
Foyach lam beith faddi ri port foyach lam weith gi holg fane weig
Foyach lam ben eaddor is ee drow foyach lam con nach marw in feygh
Lesk lam dol in nerrin schear o nach marrin brane na fonn
Foyach lam brantrych gin wea marri foyach lam far is agne tromm
Foyach lam caillicht is olk naill agis a tangyth gi bar loith
Ne ea dwm a chorri in geyll gith neith in duggis feyn foath.
Foath.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Pheilim Mac Dhughaill.
Ni maith siubhal ’s an domhnaich; ge bith chumas an t-saor.
Ni maith michliu a chinnidh; ni maith feamachd mnatha beith.
Ni maith sgriobhadh gun fhoghluim; ni maith caoruinn gu goirt.
Ni maith Iarla gun bheurla; ni maith maraich ’na bhodach.
Ni maith easpuig gun bharun; ni maith ainimh air sheanair.
Ni maith sagairt air leth shùla; ni maith parson gu dearoil.
Ni maith longphort gun imirt; ni maith innilt gu ro leisg.
Ni maith earfhlaith gun tearmunn; ni maith teampull gun reilig.
Ni maith bean gun bhi naireach; no fear clarsaich gun teud.
Ni maith cogadh gun chalmachd; ni maith gabhail phort gun mharaich.
Ni maith maighdean gu cainteach; ni maith doibhreas fhir ainfheich.
Ni maith caslan gun oighre; ni maith dearmad chon teach.
Ni maith gun urram d ’athair; ni maith labhairt na misge.
Ni maith sgian gun fhaobhar; ni maith claonadh na breth.
Ni maith cairdeas nan diabhul; do ’d mhac a rioghain rath oir,
Ge dh’ fhoir se siol Adhaimh, ni maith dhasan a chroiche.
Ni maith leughair gun tuigse; ni maith duine gun charaid.
Ni maith filidh gun aobhar; ni maith aoilchludh gun talla.
Ni maith eididh gun fhucadh; ni maith sùgradh gun ghàire.
Ni maith mighniomh aghmhora; ni maith pòsadh gun àithne;
Ni maith coroin gun bhàr; ni maith treabhadh ’s an oidhche.
Ni maith eigeas gun chaomhas; ni maith crabhadh gun aithne.
Ni maith.
* * * * *
Do chaidh mise Robart féin, do mhainisdear an dé a nunn,
Agus nior leigeadh mi a steach, o nach robh mo bhean marrium.
* * * * *
Fuathach leam bhi annaid a triall; fuathach leam clar air am
bi bean;
Fuathach leam dobhròn ’us dubhneul; fuathach leam baile mòr
gun ghean;
Fuathach leam droch bhean aig fear maith; fuathach leam flath air
am bi gruaim;
Fuathach leam deoch anmhuinn ’us e daor; fuathach leam duine saor
gun stuaim;
Fuathach leam a chogadh ’n a shìth; nach leig a ni mu ’n seach;
Fuathach ceannard garbh cruaidh; fuathach leam sluagh nach dean
cath;
Fuathach leam bhi fad ri port; fuathach leam bhi gu h-olc
mu ’n bhiadh;
Fuathach leam bean eudmhor ’us i drùth; fuathach leam cù nach marbh
am fiadh;
Leasg leam dol an Eirinn siar, o nach marrainn Brian nam fonn;
Fuathach leam bantrach gun bhi mear; fuathach leam fear ’us ’aigne
trom;
Fuathach leam cailleach is olc neul, agus a teangaidh gu beur luath;
Ni fhaodam a chur an ceill, gach ni dha ’n tugas féin fuath.
Fuathach.
[Sidenote: ANCIENT.]
Gerroyd erle.
Marga a leymis herryth a each tuggi gi nach less in naaill
Gin dimeich mi chwddi orm feyn ne ell feym be riss nyth mnawe
Mi wallich a mesgi nyth banni ga di weym schalli no in daill
Mer rew hay gin cheyle ne ell feym be riss nyth mnawe
A zayg a zeyrris gi moch ne weith scheith gin locht no dale
Da ganfeit ne by leyr ne ell feym be riss nyth mnawe
Farre lay heine wneith weiss gin rath far nach math in dossith nawe
Na kead lollich a neith geym ne ell feym be riss nyth mnawe
A wennith a neith in testyth dowf a zestis re gow is re glaiw
Mar gi bi na clossew keyr ne ell feym be riss nyth mnawe
Carit sche ferk er a fer keichlai genn riss gith dawe
Curresceith nedrumi a keyme ne ell feym be riss nyth mnawe
Da wakgit sche schillith a sowllith di zillanyth or won. ...
Ne zanic sche richt ach leym ne ell feym be riss na mnawe
Da wakkeith maedin or oyge za in durri poyk gith saive
Da ymbeith bayl deith weith er clar ne ell feym be riss nyth mnawe
Powysyth won altir is woyn cheill a laif in taggirt zrinn zrae
Dolle gi holgith is a mayn ne ell feym be riss nyth mnawe
Ne elli feym be riss nyth mnawe is eydde a glayf is a verg
Gi neach nach curri syn a geyll ne heddir nach d feyn is mark.
Marg.
[Sidenote: MODERN.]
Gearailt Iarla.
Mairg a leumas thar a each, tuigeadh gach neach leis an aill,
Gun d’imich mo chuid orm féin, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
Mo mhallachd am measg nam ban, ge do bhitheam seall ’n an dàil,
M’ fhearaibh tha gun chéile, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
A gheug a dh’ eireas gu moch, ni bhi sìth gun lochd n’a dàil,
Da canfaid ni bu léir, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
Fear le h-aon mhnaoi bhitheas gun rath, fear gun mhaith an
toiseach nàmh,
Na ceud lullaich a ni geum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
A bhean a ni an t-éisdeachd domh, a dh’ éisdeas ri guth ’us
ri glaodh,
Mar gum bitheadh ’n a cluasaibh céir, ni bheil feum bhi ris na
mnathaibh.
Cuiridh si fearg air a fear, caochladh gean ris gach daimh,
Cuiridh si an eudruime a ceum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
Da faiceadh si sileadh an sùla, do ghillean ùr o’n ...
Ni dheanadh si ruith ach leum, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
Da faiceadh maighdean ùr òg, dha’n toireadh pòg gu sèimh,
Da am bi beul do bhi air clàr, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
Pòsadh o’n altar ’us o’n chill, á laimh an t-sagairt ghrinn ghràidh,
A dol gu h-olc ’us a mèin, ni bheil feum bhi ris na mnathaibh.
Ni bheil feum bhi ris na mnathaibh, is iad an glaodh ’us an fhearg,
Gach neach nach cuir sin an céill, ni h-eudar nach da féin is mairg.
Mairg.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Andro tosschych.
Scoyd neyn dnnche a hayd eine scoyd is mow pleyd sloywg
Scoyd ag dae is a wreeith scoyd ni geith a harbill roy
Heill ni toythin mi vea balve is ni tre hoyvir gin ran woyme.
Auctor hujus im bard m’ynteir.
Cred eith in long soo er loch inchsyth na veadis a haithrynsyth
Cred hug in long er in loch is nach feadi ni fwnni a follych
Eaffre de bail lamm ka lar leggi in leythin
Er in locht fa lane fergith gith muth fa dail deveit
In garve zeith varri benni no in synteith serve schrowth zlen
Zoydith in cherwe won claddych er in choyne zarve zoyssidych
Ogleich chonnik in charve er in schrowth oyhorr ag garve
Keddey a heynyth na hynsyth na feyryth za forrinsyth
Senn long gin nearni gin derri ner iddir sinni a sawilt
Neyn lwng eith zi laythir lane gou twnni ni haythir imlane
Bwrdi zi skythew deilloik dowth o correw seiss na slissew
Tarni gin oyyme gai foyme er a woythchin ard inhor
Cred ee in lowht oyd sin lwg zoe ga torrin eddir honnew
An lwcht gin cheddrew gin cheyll baantrych in naknyth awree
Boein wroskgilyth wrewnych lot wr donnyth dechewnych
Scherryth connissych keikrych gyn nith donnith droch zentych
Droch lorg is laywryth fa linni coissryth cley nanyth cotchin
Flesk in goara gin choomn meskyth oyranith eddrwme
Coissryth tone zarve nin dolle tee ma za liss locha hynsith
Di boyl lit sin lwngi gi leyr er zrwme oyrree in nagwaill
Ben waith ne lawyth sin lwng lyit a heagin aggin
Beith ni mnawen is melsith er a vurri fest gin chaich ga in gowr
Royegir in long as in locht er in saill schrowth zarve swlich
Geith in lanvin ni lwg gow senn row nyth sanenych
Faik myn er in schrow seithnyth in long zonnicht zroithzenych
Si lane di wantrych ni baid sin taaill gin salmmi gin saale chread.
Creaddyth.
* * * * *
Torriskalle tyllich zownnolle grass lag wo ni dimmon tread
Innin din wroid sin is din waddyth keithkr gow foill wradde ead.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Anndradh Toiseach.
Sgoid nighinn Dunchaidh a Thaid, aon sgoid is mo pleid sluaigh,
Sgoid aig Daibhidh ’us a mhnaoi, sgoid na gaoith á h-earball ruaidh.
Shaoil na tuathan mi bhi balbh, ’us na trì aobhar gun ràn uam.
Is e ùghdair so am bard Mac an t saoir.
Creud i an long so air Loch Innse, na dh’ fheudas a aithris,
Creud thug an long air an loch, nach faod na fuinn a folach.
Feòrach do b’aill leam, cia le ’r leigeadh an lion,
Air an loch fa làn feirge, gach mugha fa dàil do bhi.
An garbh ghaoth bhar beinne, no na sianta searbh sruth ghlinne,
Gheibhteadh a chairbh o’n chladach, air a chuan gharbh ghuaisideach.
Oglaich, a chunnaic a chairbh, air an t-sruth aghmhora gharbh,
Ciod e a h-ioghnadh ’n a innseadh na fhuaireadh d ’a foirinnse?
Seann long gun iarna gun deireadh, nior idir sin a samhailt,
An aon long de leathar làn, gu tuinn ni thathar iomlan.
Buirde de sgiathaibh deileig dubh, o coiribh sios ’n a sliosaibh,
Tairgne gun fheum ’g a faitheam, air a fuath chinn ard eanchair.
Creud i an luchd oighe ’s an long dhubh, ’g a tarruing eadar
thonnaibh,
An luchd gun chaidrimh gun chiall, bantraich an aigne aibhrigh,
Buidhean bhrosgalach bhruidhneach, lod ùr dona deuchainneach,
Sior chonasach, ciocrach, guineach, dona, droch-dheantach;
Droch lorg ’us labhradh fa leinn, coisridh cleamhanach coitchin,
Fleasg an comhradh gun chom, misgeach, oranach, eudrom;
Coisridh ton-gharbh nan dollaidh, ta ma dha shlios Loch Innse,
Do buaileadh leatsa an long gu léir, air dhruim odhar an eugbhail;
Bean mhaith ni lamhadh ’s an luing, liuthad a h-éigin againn,
Bithidh na mnathan is miosa air a mhuir, feasd gun cach ’g an
cobhar.
Ruagar an long as an loch air an t-sàil sruth gharbh siubhlach,
Gaoth an leanmhuinn na luinge, gu seann rubh nan Seananach.
Fàgaidh mi air an t-sruth seana, an long ghuineach dhroch-dheantach,
’S a làn de bhantraich nam beud, ’s an t-sàil gun salma gun
sal chreud.
Creud.
* * * * *
Tuairisgeul teaghlaich Dhunollaimh, gràs lag o na d’ioman treud;
Ionann do ’n bhrùid sin ’us do ’n mhadadh, ciocrach gu feoil
bhradaidh iad.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so oone m’murreich.
Nawyth zoe in dane da in dwgi cach sowd
Na lig a vekzey mee si feane in dew
Beg a heyle in skol mi zayn a zoll fowm
A dayn tarle rinn is schea zi weill meith
Is moo wulle dim zeith riss fa thre na ee
A tegwaill doo zowf di weith clooch no skay
Air wen in dayn deim is mor meith is merg
Kness mir chow er tonn glak chor is ...
Bail er dath nyn sowe trog mo chrow er schare
Od chotlysyth in ryir troyg a zea mo chorr
Di we sche far rowm er lwm kin gar royve
Gin ee ann o loo di choy er wroin doyth
Tin neach feicht coole russ is trom ri raye
Coyk fleska nin sneim it ta in nanm ni mna
Troyg gin eie fame wree er ni bree o cha ...
Da wyginsyth feyne gi rar hor in daw
Slygh chonchwllin charn each teyg in teach bane
Skayth corkrych kin zayk fai meith head er chath
Schewle eeche v’erge ga mor sin ra raye
Owch is mo fa rer mo zeith riss in dane.
Duncha m^{c}a pharsone.
Allex^r in di threig tw in zroyme na in vead schew a cur roeyve
er layr,
In dan schewe in bliyn gin zey na ym beith scheve mir schen gi brach
Cheith nein doaris di zen o teith tow gi schen laeth
Maiss er zroyme veiss in rath is mor hoayr how zi wath o zea.
Caithrir weith er oye in ir er fert allx^r oye ree
Di chansit brayr reith gin wreyk osskanni ni flath finzreyk
Dowirt in kaid er zeyve di wemirin ney fane reith
Sloye in doythin troyeg in dayll gay id taa in dew na anythrane
Di weith in ney dey reith in donane dwnne na warkkeich er
tallwon truma
Ga zea in tallow id ta in newe na warkkeich er a wonsin
Id dowirt in tress owdir glik weith ym beith in ney ag m’phillip
In newe ag nocha nell a heacht troeith zin talwon
Allex^r murnych mor allexandir hesgeith ergit is oyr
In newe erss in carrew far id ta in toyr gi hasgaissey
Mak phillip phelm oss crannew in ree oss ni readlainew
In toyr oss ni scheadew slane in meill moyr ossin braddane
In loyvin oss charrew gin blyi in nirwoye ossin nane laithe
Sleyw scheioyne oss gi sleywe slayne oss gi schrow schrow oyrrelane
In laik loyor oss ni cloichew in wurri oss minroythew
Sownirrich in warrith gin none ayne erri oss errow tallwon
Ayne err oss errew tallwon acht reith neyve is neyve hallwone
Reith teynni nin draid is nin dork kenni nin gaid agus nin garrith
Choyraa nin nowdir a beir er deacht er oye in nard reith
Ne chosswill ra beith zlar bainn er chansidir in caithrir.
Caithrir.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Eoin Mac Mhuirich.
Nimheach dhomh an dàn, da an tuig cach sud,
Na leig a Mhic Dhé, mi ’s a phéin an diugh.
Beag a shaoil an sgoil, mo dhàn a dhol fo bhinn
An dàn tarladh ruinn, is si do mhill mi,
Is mo a bheil de ’m ghaoth, ris fa thri na i,
A teugbhail dubh dhomh, do bhi cloch ’na sgeith.
Air bhean an dàin tiom, is mor m’fhioch ’us m’fhearg,
Cneas mar chobhar tonn, glac chorr is deirge.
Beul air dath nan sùgh, tug mo chruth air soirthe,
O’d chodladsa an raoir, truagh a Dhé mo chor.
Do bhi si far rium, air leam gun gàire robh,
Gun i ann o lò, do chaidh air bhròn domh.
Duibh na fitheach a cul, ruis is trom a ràdh,
Coig fleasg ’n an snaim, a ta an ainm na mnath.
Truagh gun i fo ’m bhreith, air a breith o chach,
Da fhaighinnse féin, gu ri’r fhuair an daimh.
Sleagh Chonchulain charna, each Taoigh an eich bhain,
Sgiath chorcrach gun ghàig, fa maith h-iad air chath,
Siubhal eich Mhic Eirc, ge mor sin ri ràdh,
Och is mo fa réir, mo ghaoth ris an dàn.
Duncha Mac Phearsoin.
Alastair, an do threig thu a ghruaim, no am faod sibh a cur uaith
air làr,
An d’fhan sibh am bliadhna gun Dhia, no ’m bi sibh mar sin gu bràth,
Chaoidh ni ’n d’fhuaireas do ghean, o ta tu gu sean liath,
Ma ’s ann air gruaim a bhitheas an rath, is mòr a fhuair thu a
mhaith o Dhia.
Ceathrar bhi air uaigh an fhir, air feart Alastair uaibhrich,
Do chansaid briathra gun bhréig, os cionn an fhlatha Fionnghréige.
Dubhairt an ceud fhear dhiubh, do bhitheamar an dé fa ’n rìgh,
Sluagh an domhain, truagh an dàil, ge a ta an diugh ’na aonaràn.
Do bhi an dé rìgh an domhain duinn, ’n a mhareach air talmhainn
truime,
Gur e an talamh a ta an diugh, ’n a mharcach air a mhunsan.
A dubhairt an treas ughdair glic, bhi am bith an dé aig Mac Philip,
An diugh aige nocha ’n ’eil, ach seachd troidh dhe ’n talmhainn.
Alastair muirneach mòr, Alastair thasgadh airgiod ’us òr,
An diugh ars’ an ceathramh fear, a ta an t-òr ’g a thasgadhsa.
Mac Philip a phailm os chrannaibh, an ré os na reultanaibh,
An t-òr os na seudaibh slàn, am mial mor os na bradanaibh.
An leoghan os chairbhe gun bhlagh, am fireun os na h’eunlaith,
Sliabh Shioin os gach sliabh slàn, os gach sruth sruth Iordain.
An leug liomharra os na clachaibh, a mhuir os na mìnshruthaibh,
Sonmharach am fear gun on, aon fhear os fearaibh talmhainn.
Aon fhear os fearaibh talmhainn ach rìgh neimh is neo thalmhaidh,
Rìgh tinne nan treud’s nan torc, ceann nan ceud ’s nan garaidh.
Còmhradh nan ughdair a b ’fhior, air teachd air h-uaigh an airdrigh,
Ni cosmhuil ri baothghloir bhan, a’r chansadar an ceathrar.
Ceathrar.
[Sidenote: ANCIENT.]
A howdir soo ooyne m’murreich.
Fir albin is ne eayd a wayne mir marrin m’gregar
Kay leine di chorreich a chossgir maiss olli er allestir.
Finlay ym bard royg say howird soo.