voĉo, -- antaŭ kelke da tagoj ni efektive bezonis ĉambristinon, sed
nun ni jam ne bezonas... mi tre bedaŭras... pardonu. Dirinte tion,
la nejuna sinjorino salutis la antaŭ ŝi starantan virinon multe pli
ĝentile, ol oni faras ordinare kun kandidatino por ĉambristino, kaj
ŝi forlasis la kuirejon.
En la ĉambro, en kiun ŝi eniris, sidis kun pipo en la buŝo grizeta
viro kaj du junaj fraŭlinoj brodis apud la fenestro....
-- Nu? -- demandis la nejuna viro, -- vi ŝin ne akceptis?
-- Kompreneble mi ne akceptis. Vidvino post oficisto... ŝi certe
postulus por si iajn apartajn konsiderojn... tia maldika, delikata...
kiel ŝi taŭgus por balai la ĉambrojn aŭ en la daŭro de tutaj
horoj stari super gladilo... ŝi certe eĉ ne scias lavi nek gladi.
Ni havus kun ŝi nur klopodojn, nenion plu.
-- Estas vero, -- diris la edzo de la nejuna sinjorino, -- kaj tamen
estas domaĝe, ke vi ŝin foririgis simple kun nenio. Kredeble ŝi
estas tre malriĉa, se tiel delikata, kiel vi diras, kaj vidvino post
oficisto, ŝi volas servi kiel ĉambristino. Oni devis eble provi....
-- Sed, mia Ignacio, sinjoro Laŭrencio skribas, ke ŝi havas infanon!
Ne parolante jam pri ĉio alia, ĉu ni povas akcepti servistinon kun
infano?
-- Estas vero, estas vero! Kun infano oni ne povas, tio estus tro
multekosta kaj klopoda.... Dio scias, kia infano ankoraŭ tio
estas.... Sed ĉar ŝin rekomendis Laŭrencio.... Mi timas, ke li
sentos sin ofendita, ke ni foririgis ŝin tiel simple kun nenio, ke
li opinios, ke ni estas homoj sen koro.
-- Nu! oni povas do ion doni al ŝi! Mi preferas doni al ŝi unufoje
eĉ spesmilon, ol altiri al mi konstantan klopodon... embarason...
kaj ankoraŭ preni en la domon fremdan infanon....
Marta estis jam sur la ŝtuparo, kiam ŝi ekaŭdis post si rapidajn
paŝojn kaj dufoje ripetitan vokon:
-- Sinjorino! sinjorino!
Ŝi sin returnis kaj ekvidis belan junan fraŭlineton, kiu, bone
kovrante sin per varma jaketo, kuris al ŝi.
-- Sinjorino, -- komencis la juna fraŭlineto, haltante antaŭ la
vidvino, -- mia patrino ordonis al mi tre peti pardonon de vi, ke
vi afable venis al ni vane... hodiaŭ estas tiel malvarme, kaj
vi laciĝis irante al ni... mia patrino ordonis al mi tre peti
pardonon....
Ŝi parolis tion rapide kaj konfuzite, ĉe la lastaj vortoj ŝi kun
iom nekuraĝa gesto etendis la manon kun spesmila monpapero. Marta
hezitis dum sekundo, sed nur dum sekundo, poste ŝi prenis el la mano
de la bela fraŭlino la susurantan papereton, diris «mi dankas»
kaj foriris. Dum la irado hejmen ŝi aĉetis faskon da ligno, iom da
nigra pano, da malbonspeca faruno kaj da lakto. La panon ŝi destinis
por si, la lakton kaj farunon por la infano.
En tiu tago ŝi plu ne iris en la urbon. Ŝi pretigis manĝon,
konsistantan el lakto kaj faruno, verŝis ĝin sur argilan pladon kaj
sidigis antaŭ ĝi Janjon.
Sed la knabineto manĝis ne multe. Ŝi estis silenta kaj neordinare
serioza. Ŝian malgrandan kapon ŝi sentis kredeble tre peza, ĉar
ŝi konstante ĝin apogis per la maldika mano, poste ŝi sidiĝis sur
la planko apud la patrino, kuŝiĝis sur ŝiaj genuoj kaj ekdormis
per dormo malfacila kaj longa.
La sekvantan tagon Marta timiĝis, kiam ĉe la matena lumo ŝi
ekvidis la vizaĝon de sia infano. Janjo estis ankoraŭ pli pala ol
hieraŭ, el ŝiaj profundiĝintaj kaj blue kadritaj okuloj fluis
silenta, sed korpenetra plendo. La juna virino forturnis sin al la
fenestro kaj konvulsie interfingrigis la manojn. «Se mi ne donos al
ŝi pli bonan komforton, ŝi malsaniĝos... pli bonan komforton, kia
freneza penso! Post du aŭ tri tagoj mi jam ne havos ion, per kio
hejti la ĉambron kaj kuiri por ŝi varman manĝon!»
-- Hu! -- ŝi diris al si mem post momento, -- nenio estas farebla!
mi devas iri kaj peti pardonon de sinjorino Szwejc!
Ŝi iris al la strato Freta. Malfermante la pordon de la malgaja
laborejo, ŝi miris pri si ankoraŭ pli ol tiam, kiam ŝi eniris
en la librejon. Estas vero, ke ŝi sentis sin iom humiligita, sed
ĉi tiu sento estis nenio en komparo kun la en ŝi reganta dezirego
esti denove akceptita en tiun lokon, kiun ŝi antaŭ kelke da tagoj
memvole forlasis.
Sinjorino Szwejc, ekvidinte ŝin, ne vidigis eĉ la plej malgrandan
miron. Trans la lipojn de la serioza matrono nur transkuris rapida
rideto kaj ŝiaj okuloj akre ekbrilis malantaŭ la okulvitroj. La
laboristinoj levis la kapojn kaj rigardis la venintinon, unuj kun
scivoleco, aliaj kun ironio kaj malica kontenteco. Sub la rigardoj de
pli ol dudek paroj da okuloj Marta eksentis varmegan flamon sur la
vangoj kaj sur la frunto.
Tio estis terura turmento, sed ĝi daŭris ne pli ol sekundon. La
estrino de la kudrejo kaj ŝia filino ĉesis tranĉi la tolon.
Videble ili atendis la unuan vorton de sia estinta laboristino.
-- Sinjorino! -- diris Marta, turnante sin al sinjorino Szwejc, -- antaŭ
du tagoj mi estis eksplodema, facilanima... mi ofendiĝis de tio,
kion vi diris al mi kaj mi respondis per malĝentilaĵo. Mi petas
pardonon de vi. Se estas eble... mi volus denove labori ĉe vi.
Kiel antaŭe miron, tiel nun triumfon oni ne vidis sur la vizaĝo de
sinjorino Szwejc. Kontraŭe, ŝi dolĉe ekridetis kaj afable skuis la
kapon.
-- Ho, mia sinjorino Swicka! -- ŝi komencis per dolĉa miela voĉo, -- mi
ne koleras... kaj kio do, ho bona Dio, kio tre grava ĝi estas, aŭdi
ian malĝentilaĵon... ricevi malagrablan vorton. Nia Savinto ordonis
ja, ke ni ripetadu matene kaj vespere: «kaj pardonu al ni ŝuldojn
niajn, kiel ni ankaŭ pardonas!» Mi estus ribela kontraŭ la vorto de
Dio, se mi kolerus sinjorinon Swicka... sed akcepti sinjorinon Swicka
en mian laborejon mi ne povas, mi tre bedaŭras, sed mi efektive
jam ne povas, ĉar sur la loko de sinjorino Swicka mi havas depost
hieraŭ alian laboristinon....
Ĉe la lasta vorto ŝi montris per la tondilo junan virinon, kiu
sidis sur la estinta loko de Marta.
-- Nia laborejo, dank' al Dio, havas plej bonan reputacion... krom
tio ni ne uzas maŝinojn, kiuj tiel terure ruinigas la fortojn kaj
difektas la sanon de la laborantoj. Tial laboristinoj sin puŝas al
ni, amase sin puŝas. Estas vera interpuŝiĝo. Ĉiun tagon du aŭ
tri personoj venas al ni kun peto pri laboro. Ne mankas, dank' al
Dio, laboristinoj, ne mankas, kaj akcepti tro multe ni ne povas, ĉar
mi kaj mia filino ne deziras ŝarĝi nin per laboro tro multe. Sekve
nun, kiam ni havas plenan nombron da laboristinoj, eĉ pli ol plenan
nombron, loko por sinjorino Swicka....
-- Tamen eble, panjo, troviĝus ankoraŭ laboro ankaŭ por sinjorino
Swicka, -- flustris la malbela fraŭlino, kliniĝante al la patrino.
De kelke da minutoj ŝi rigardis Martan atente kaj scivole. En ŝiaj
malgrandaj kaj iom strabaj okuloj aperis io simila al kompato.
Sed sinjorino Szwejc levis la ŝultrojn.
-- Ne, -- ŝi diris, -- ni ne havas laboron, ni ne havas! Por akcepti
sinjorinon Swicka, kiu propravole nin forlasis, ni ne povas ja forigi
la hieraŭ akceptitan fraŭlinon Sofion.
Aŭdinte la lastajn vortojn, la virino, kiu sidis sur la estinta
loko de Marta, levis la kapon de super la laboro kaj ekrigardis la
estrinon de la kudrejo preskaŭ kun timego.
-- Vi min jam ne akceptos? -- demandis Marta, -- nenian esperon mi
povas havi?
-- Nenian, kara sinjorino Swicka, nenian! Mi tre bedaŭras, sed la
loko estas jam okupita... mi ne povas.
Marta per apenaŭ rimarkebla movo klinis la kapon kaj eliris el
la laborejo. Malfermante la pordon, ŝi aŭdis post si brueton,
konsistantan el tre mallaŭta flustrado kaj ankoraŭ pli mallaŭta
ridado. Ŝi komprenis, ke ŝi estas objekto de moko aŭ de senutila
kompato de pli ol dudek personoj, kaj ŝi denove eksentis flamon en
la brusto kaj sur la frunto. Sed kiam ŝi troviĝis sur la strato,
ŝin ekregis tuj unu sola, ekskluziva penso: -- Mi ne povas ja reveni
tiel kun malplenaj manoj! Mi devas hodiaŭ nepre pli varmigi la
ĉambron kaj morgaŭ pretigi por la infano ian viandan manĝon...
alie... ĝi malsaniĝos.... Dum momento ŝi iris tiamaniere, kvazaŭ
ŝi ne scius bone, kien ŝi iras, ŝi direktiĝadis dekstren kaj
maldekstren, haltadis meze de la trotuaro kun klinita kapo: ŝi
meditadis. Poste jam kun pli granda certeco kaj en pli rekta direkto
ŝi komencis iri laŭlonge de la strato Dluga. Irante, ŝi atente
rigardadis la fenestrajn ekspoziciojn de la magazenoj. Antaŭ unu el
ili ŝi haltis. Tio estis magazeno de juvelisto, ne tre vasta kaj ne
tre eleganta. Videble tian serĉis la juna virino, ĉar post momenta
pripenso ŝi malfermis la vitran pordon, kiu troviĝis super kelke da
ŝtupetoj. La eksteraĵo de la magazeno ŝin trompis. La magazeno ne
estis tiel modesta, kiel ĝi aspektis. Kontraŭe, en sufiĉe vasta
ĉambro troviĝis granda kvanto da objektoj el oro kaj multekostaj
ŝtonoj. Sed la efektiva riĉeco kaŭze de nelerta elmontrado aŭ
eble eĉ intence ne prezentiĝis publike al la pasantoj. Ke la
ekstera simpleco de la magazeno estis bazita sur la propra intenco de
ĝia posedanto, tion oni povis supozi preskaŭ kun certeco, vidante,
kiel en la mezo de siaj helpantoj kaj verŝajne lernantoj li laboris
propramane. Li estis homo nealta, ruĝvanga, grizeta, kun bonkora
rideto kaj granda spriteco en la malgrandaj brunaj okuloj. Ekvidinte
la enirantan virinon, li leviĝis kaj demandis ĝentile, kion ŝi
deziras.
-- Mi petas pardonon, se mi ne bone trafis, -- diris Marta; -- mi
pensis, ke eble vi aĉetos de mi ian oran objekton.
-- Kial do ne, sinjorina moŝto, kial do ne? -- respondis la juvelisto
kun la spritaj brilantaj okuloj, -- kia do objekto ĝi estas?
Dum momento estis nenia respondo. Marta staris en la mezo de la
magazeno kun okuloj direktitaj al la planko. Ŝia vizaĝo, pala kiel
marmoro, estis rigida kaj streĉita. Oni povus diri, ke ŝi estas
finanta interparoladon kun sia propra interno kaj ŝi intencas nun
diri la lastan vorton de tiu interparolado, vorton, esprimontan ian
tre malfacile atingitan decidon.
-- Kia do objekto ĝi estas? -- denove demandis la juvelisto kaj ĵetis
iom malpaciencan rigardon sur sian interrompitan laboron.
-- Edziĝa ringo, -- respondis la virino.
-- Edziĝa ringo! -- malrapide ripetis la juvelisto.
-- Edziĝa ringo, -- mallaŭte murmuretis la helpantoj de la juvelisto,
levante la kapojn.
-- Edziĝa ringo, -- diris Marta ankoraŭ unu fojon, elŝovis el sub la
maleleganta tuko la malvarman manon kaj detiris de la maldika fingro
oran ringon. Samtempe ŝiaj piedoj ekŝanceliĝis, kaj simile al
persono baldaŭ svenonta ŝi per senkonscia movo serĉis ion, sur kio
ŝi povus sin apogi.
-- Sidiĝu, sinjorino, sidiĝu! -- ekkriis la juvelisto, de kies lipoj
tute malaperis la bonkora rideto. Unu el la helpantoj de la juvelisto
alŝovis al la virino tabureton. Sed Marta ne sidiĝis. Ŝi travivis
unu el la plej malfacilaj, eble la plej malfacilan momenton el ĉiuj,
el kiuj konsistis ŝia irado sur la vojoj de malriĉeco. Kiam ŝi
estis detiranta de la fingro la oran ringon, ŝajnis al ŝi, ke
ankoraŭ unu fojon kaj por ĉiam ŝi disiĝas de la sola homo, kiun
ŝi amis sur la tero, de la feliĉa, neforgesebla pasinteco. Ŝia
koro konvulsie kunpremiĝis, bruo aperis en ŝia kapo.
Sed tiun momenton ŝi jam travivis. Per forto de la volo ŝi rekaptis
la forglitantan memkonscion kaj donis al la juvelisto la ringon.
-- Ĉu tio ĉi estas nepre necesa? mia Dio, ĉu ĝi estas nepre
necesa? -- demandis la juvelisto per tono de kompato.
-- Nepre necesa, -- respondis la virino mallonge kaj seke.
-- Ha! se vi tion deziras; estas jam pli bone, ke vi vendos ĉi tiun
objekton al mi, ol se vi vendus ĝin al iu alia. Vi ricevos almenaŭ
ĝian plenan valoron.
Dirante ĉi tion, li staris jam malantaŭ tablo kovrita de vitritaj
skatoloj kun oraj objektoj kaj ĵetis la ringon sur negrandan kupran
pesilon. La du metaloj interfrapiĝinte donis sonon puran kaj
daŭran.
-- Bona oro, -- diris la juvelisto.
Marta forturnis la vizaĝon for de la balanciĝanta pesileto. Ŝian
rigardon forte okupis nun vidaĵo, kiun ŝi ĝis nun tute ne atentis.
Tio estis vidaĵo tre simpla. Ĉe ambaŭ flankoj de longforma tablo
sidis kvin junaj homoj, havantaj la aĝon de 15 ĝis 25 jaroj, kun
delikataj instrumentoj en la manoj. Unuj el ili facetis kaj poluris
multekostajn ŝtonojn de diversa grandeco; aliaj fandigis oron ĉe
malgrandaj flamoj super feraj tripiedoj; unu desegnis modelojn de
ĉenetoj, braceletoj, broĉoj, ringoj, kovriloj por poŝhorloĝoj kaj
aliaj similaj multekostaj objektoj. Marta streĉe rigardis laŭvice
ĉiun el la paroj da manoj, kiuj moviĝadis ĉe la longforma tablo.
Ŝiaj okuloj, antaŭe tute senvivaj, komencis flami per forta fajro.
Oni povis vidi en ili febran scivolecon, preskaŭ avidecon. Dum la
kelke da minutoj de ĉi tiu rigardado ŝi rimarkis pli da detaloj de
la juvelista arto kaj komprenis ĝian esencon kaj naturon pli bone,
ol iu alia, troviĝanta en aliaj cirkonstancoj, povus rimarki kaj
kompreni en la daŭro de multe da horoj.
-- Mi petas vin, sinjorina moŝto, -- diris la juvelisto el malantaŭ la
tablo, -- la ringo de via moŝto valoras tri kaj duonon da spesmiloj.
Aŭdinte ĉi tiun voĉon, Marta forturnis la vizaĝon for de
la laborantoj kaj rapide aliris al la tablo, ĉe kiu staris la
juvelisto.
-- Sinjoro! -- ŝi diris, -- ĉi tiuj sinjoroj estas ja viaj helpantoj?
-- Jes, sinjorino, -- respondis la juvelisto, kiun la neatendita demando
iom mirigis.
-- Kaj sendube ankaŭ viaj lernantoj....
Marta profunde penetrigis sian brilantan rigardon en la vizaĝon de
la antaŭ ŝi staranta homo.
-- Ĉu vi ne povas, sinjoro, akcepti min kiel vian lernantinon kaj
helpantinon?
La malgrandaj okuloj de la juvelisto larĝe malfermiĝis.
-- Vin, sinjorino! vin! -- li elbalbutis, -- kiel do... kial...
sed ja....
-- Jes, min, -- ripetis la virino per senŝanceliĝa voĉo. -- Mi havas nun
neniajn rimedojn por vivi... mi vidas, ke la juvelista laboro enhavas
en si nenion, kio superus miajn fortojn, kontraŭe, ŝajnas al mi, ke
mi ĝin plenumus bone, ĉar por tio oni bezonas bonan guston kaj mi
iam havis la eblon ellabori tion en mi... estas vero, ke komence vi
devus min instrui, sed ĉi tio ne daŭrus longe... mi garantias al
vi, ke mi laborus tre diligente kaj kompreneme... cetere mi akceptus
pagon la plej malgrandan, kian ajn... kian ajn....
La juvelisto ĉesis miregi. Li jam komprenis, kion bezonas la virino,
kiu alportis al li por vendi la edziĝan ringon. Lia malalta frunto
tamen tre videble sulkiĝis, liaj viglaj okuloj montris konfuzitecon.
-- Vidu, sinjorina moŝto, -- li komencis, -- por diri la veron, mi
en mia magazeno lernantojn ne havas; ĉi tiuj sinjoroj estas jam
preparitaj, instruitaj....
Marta ekrigardis al la tablo, ĉe kiu sidis la laborantoj. Unu el ili,
tiu kiu desegnis, ĵus leviĝis kaj eliris en la apudan ĉambron.
-- Mi scias desegni, -- diris Marta, -- tio estas, ŝi korektis sin
rapide, -- mi scias la desegnadon en sufiĉa grado, por povi pretigi
por juvelistaj laboraĵoj la necesajn modelojn.
Elparolante ĉi tiujn vortojn kun ia febra rapidado, ŝi aliris al
la longforma tablo kaj sidiĝis sur la loko, kiun ĵus forlasis la
juvelista desegnisto. La junaj homoj, kiuj laboris ĉe la tablo,
forŝoviĝis iom kun siaj seĝoj, interrompis sian laboradon kaj
rigardis la inter ili sidiĝantan virinon kun miro kaj samtempe kun
ironio. Sen ironio, sed ankaŭ kun granda miro ŝin rigardis la
juvelisto. Ŝi nenion atentis, nenion vidis. Ŝi kaptis krajonon kaj
komencis desegni sur folieto da papero, kiun ŝi trovis ĝuste antaŭ
si. Absoluta silento regis en la magazeno. Sur la klinita vizaĝo de
la virino aperis ruĝeto, ŝia brusto spiris malrapide kaj profunde,
la mano per firma movado, sen ia eĉ plej malgranda tremado aperigis
sur la papero delikatajn, mallongajn aŭ retuŝitajn konturojn.
La desegnisto, kiu antaŭ momento estis elirinta en la apudan
ĉambron, revenis en la magazenon, sed, vidante, ke lia loko estas
okupita, li haltis sur la sojlo. Tio estis viro, havanta la aĝon
de ĉirkaŭ dudek tri jaroj, peneme vestita, kun frizitaj haroj kaj
glatigitaj lipharetoj. Li metis la manojn en la poŝojn, apogis sin
senzorgece al angulo de muro kaj kun rideto sur la lipoj per la
okuloj interŝanĝadis kun la kolegoj signojn de interkompreniĝo.
-- Sed, kara sinjorino... -- komencis la iom malpacienciĝinta
juvelisto.
-- Tuj, tuj! -- respondis Marta, ne turnante la okulojn for de sia
laboro.
Post momento ŝi leviĝis kaj donis al la juvelisto la folieton, sur
kiu ŝi estis desegninta.
-- Jen estas modelo por braceleto, -- ŝi diris.
La juvelisto tre atente rigardis la desegnaĵon. La modelo estis
farita tre bele. Ĝi konsistis el krono da larĝaj belformaj folioj
interbukitaj per ronda glata krampo, kiun volveĉirkaŭis nur du
torditaj trunketoj.
La braceleto pretigita laŭ ĉi tiu modelo havus en si samtempe
du ĉefajn bonajn ecojn de tiaspecaj objektoj: simplecon kaj
elegantecon.
-- Bele! oni ne povas nei! tre bele! -- diris la juvelisto, klinante
la kapon al ambaŭ flankoj kaj rigardante la desegnaĵon kun mieno de
kontentigita kompetentulo. -- Bele! tre bele! -- li ripetis post
momento, sed nun jam iom konfuzita. -- Viaj desegnaĵoj, sinjorino,
povus esti por mi tre utilaj, sed... sed.... -- Li eksilentis, kaj,
videble embarasata pri bonforma esprimo de sia penso, li ekfrotis
per la manplato siajn densajn grizetajn harojn.
La juna homo, kiu staris ĉe la pordo, daŭrige ridetis.
-- Ho, mia Dio! -- li diris levante la ŝultrojn, -- se vi hezitas
akcepti ĉi tiun sinjorinon kiel deseg... kiel mi tion esprimu...
nu, kiel desegnistinon....
Dekkvinjara knabo, kiu sidis ĉe la tablo, eksplodis per rido. La
juna homo kun la frizitaj haroj diris plue:
-- Se vi hezitas plenumi la postulon de ĉi tiu sinjorino pro
konsidereco rilate min, mi petas, faru al vi nenian embarason. Vi
scias ja, ke ankaŭ sen tio mi laboros ĉe vi jam ne pli ol kelke
da semajnoj, ĉar mi havas la certecon, ke en tiu tempo mi ricevos
oficon en la oficejo de la arĥitekturisto de la urbo Varsovio....
Li parolis tion kun iom da ironio kaj kun plena nezorgeco. Oni povis
vidi en li homon, por kiu la magazeno de la juvelisto estis nur
stacio sur la vojo al lokoj pli altaj kaj pli profitaj.
-- Jes, jes, -- diris la juvelisto, -- mi scias, ke vi baldaŭ min
forlasos... sed mi tamen ja ne povas....
-- Kiom vi pagas al ĉi tiu sinjoro? -- interrompis lin Marta.
La juvelisto diris la sumon, kiun li ĉiutage pagas al la frizita
junulo.
-- Mi akceptos la duonon de tiu pago -- diris la virino. Nun la
juvelisto jam per ambaŭ manplatoj ekfrotis siajn harojn.
-- Aj! aj! -- li ekkriis, irante de unu tablo al la dua, -- malfacilan
problemon vi enbatis en mian kapon. Pasante li ekrigardis la modelon
de braceleto, desegnitan de Marta.
-- Bela! mi ne povas nei! tre bela!
-- Aj! aj! -- li ripetis, kaj liaj spritaj okuloj maltrankvile vagis
ĉirkaŭen. Videble li batalis kun si mem, aŭ eble batalis en li la
deziro havi bonan kaj tre malkaran laborantinon kaj la timo enkonduki
en la laborejon ian ĝis nun ne ekzistintan novaĵon.
Li stariĝis en la mezo de la magazeno kaj, rigardante siajn
helpantojn, diris per demanda tono:
-- Ha? kio?
Verŝajne ĉi tiujn lakonajn demandojn li faris al si mem, sed
kvazaŭ kun videbla respondo li renkontiĝis okulo kontraŭ okulo kun
la kvar vizaĝoj de la laborantoj, sidantaj ĉe la tablo. Sur tiuj
vizaĝoj oni povis vidi iom da miro, sed multe pli da moko. Kaj la
junulo kun la frizitaj haroj ekridis preskaŭ laŭte, kaj, kvazaŭ
intencante doni plenan liberecon al sia ridado, li salte foriĝis en
la apudan ĉambron.
Kial tiuj homoj ridetis kaj mokis? Estus malfacile respondi pri tio,
aŭ pli vere oni povus multe paroli pri tio. Sed la juvelisto en tiu
ridado videble trovis konfirmon de siaj timoj kaj malinklinoj. Per
ambaŭ manoj li faris esprimplenan geston kaj, rigardante Martan, li
ekkriis:
-- Sed, kara sinjorino! vi, kara sinjorino, estas virino!
Ĉi tiu ekkrio estis tute bonkora. En ĝi sonis eĉ bedaŭro de
industriisto, kiu pro motivoj, kiuj lin tute ne tuŝas, perdas bonan
negocon.
Marta ekridetis.
-- Mi estas virino, -- ŝi diris, -- jes, tio estas vero. Kio do
sekvas el tio? Mi scias desegni modelojn....
-- Nu jes, jes! -- ekkriis la juvelisto, frotante siajn harojn kaj
sidiĝante inter siaj helpantoj, -- sed vidu, sinjorino, tio estus
afero nova, tute nova... mi konfesas, mi ne tre amas ĉiujn
novaĵojn!... Kiel vi vidas, ĉe mi ĉi tie laboras junaj homoj... la
mondo estas kalumniema... vi komprenas?...
-- Mi komprenas, -- interrompis Marta, -- kaj mi dankas vin por la
klarigoj, kiuj ne estas novaĵo por mi. Ĉu vi aĉetas mian ringon?
-- Mi aĉetas, kara sinjorino, mi aĉetas....
Li rapide leviĝis de la seĝo, kuris al alia tablo, elŝovis
tirkeston kaj staris super ĝi enpense dum momento.
-- Jen estas la mono, -- li diris, donante al la virino du
monpaperetojn.
Marta klinis salute la kapon kaj direktis sin al la pordo. Estante
jam ĉe la sojlo, ŝi returnis sin al la juvelisto.
-- Vi diris al mi, ke mia ringo valoras tri kaj duonon da spesmiloj,
sed vi donis al mi kvar. Mi sekve ricevis duonon da spesmilo tro
multe.
-- Sed, kara sinjorino, -- elbalbutis la juvelisto, -- mi opiniis... mi
pensis... mi volis... vi, kara sinjorino, desegnis por mi modelon....
-- Mi komprenas, -- interrompis Marta, -- kaj mi dankas vin!
Kioman fojon, depost la tempo, kiam ŝi komencis trenadi sian mizeron
kaj urĝajn bezonojn de unuj homaj pordoj al aliaj, ŝi anstataŭ
dezirata laboro ricevis almozon!
Forlasinte la magazenon de la juvelisto, Marta ne ploris, ne
plirapidigis kaj ne malplirapidigis siajn paŝojn. Sen larmoj, sen
rideto kaj sen sopirĝemo ŝi iris rekte al sia loĝejo per paŝoj
egalaj kaj sammezuraj. Antaŭ unu horo ŝi pensis, ke, ricevinte
monon por la vendita ringo, ŝi aĉetos ankoraŭ hodiaŭ lignon, por
pli bone varmigi la ĉambron por la nokto, kaj manĝmaterialojn, por
pretigi fortigan manĝaĵon al la infano. Ŝi tamen ne plenumis tiujn
siajn intencojn, ŝi ne iris en butikon de manĝmaterialoj; oni povus
diri, ke aŭ ŝi forgesis ĉion en la mondo, aŭ ŝi ne havis forton,
por iri pluen, aŭ kuraĝon, por iri al alia loko krom tiu alte
troviĝanta, nuda kaj malvarma nestaĉo, kiu estis ŝia loĝejo. Ĝis
tiu tago ĉiufoje, kiam ŝi estis revenanta hejmen, ŝi ĉiam rapide
kuradis sur la ŝtuparo, sed nun ŝi iris sur ĝi malrapide, kelkfoje
ŝi puŝiĝis je kruta ŝtupo, ne vidante ĝin en la komenciĝanta
krepusko, aŭ vidante nenion antaŭ si. Muta kaj malvarma kiel tombo
ŝi eniris en la ĉambron, ĵetis nur preterflugantan rigardon sur la
knabineton, kiu kunpremiĝinte sidis antaŭ la kameno, ne ekparolis
al ŝi, deprenis de la kapo la tukon kaj aliris al la litaĵo,
kuŝanta sur la planko. Ŝiaj okuloj vitrece rigardis en la spacon.
Socia elpelindulino! ŝi murmuretis, ĵetiĝis sur la plankon kaj
kuŝiĝis senmova, kun vizaĝo kaŝita en la kuseno, kun manoj
interplektitaj super la kapo. Janjo aliris, aŭ pli vere alrampis
al la loko, sur kiu kuŝis ŝia silentanta patrino, sidiĝis ĉe la
pieda parto de la litaĵo, per la maldikaj malvarmotremantaj brakoj
ĉirkaŭis siajn levitajn genuojn kaj apogis sur ili la videble tre
pezan kapeton.
Profunda silento regis en la ĉambro; nur ekster la fenestro,
malalte, sur vasta spaco bruis la granda urbo, sendante obtuzajn,
ondantajn eĥojn de sia bruo al tiu loko, kie, ŝajne forlasitaj
de Dio kaj de la homoj, rigidiĝis en mizero kaj malrapide agoniis
virino kaj infano.
Marta kuŝis sur la malmola litaĵo, en ŝtona senmoveco, sen ia
penso en la kapo, sen ia alia sento krom morta laciĝo. Laboro
ĝustmaniere entreprenata kaj juste rekompencata estas la plej efika,
eble la sola efika higiena rimedo kontraŭ malsanoj de la korpo kaj
spirito. Sed nenio tiel rapide kaj ĝisfunde ruinigas la fortojn
fizikajn kaj moralajn, kiel ĵetiĝado sur diversajn vojojn de
laboro, febra serĉado kaj netrovado.
Marta nun vidis antaŭ si jam nenian vojon. Estas vero, ke ekzistis
unu, ĉiam malfermita por ŝi, sed ĉi tiu vojo kondukus ŝin tien,
al tiu loĝejo ĉe la strato Krolewska, kaj devigus ŝin diri al tiu
virino kun la velkinta frunto kaj disliberigitaj haroj: mi revenas!
vi diris la veron! mi ne estas homo, mi estas objekto! Sed en la
brusto de la juna virino ekzistis instinktoj, sentoj, rememoroj,
kiuj forturnis ŝin de tiu vojo, kiuj faris ĝin nepensebla por
ŝi. Tial ŝi efektive ne pensis pri ĝi, tiel same kiel ŝi en ĉi
tiu momento pensis pri nenio. Subite ŝi ekaŭdis kvazaŭ en dormo
ronkan, nehaltigeblan tusadon. Ĉi tiuj sonoj tremige ŝin ekskuis
kaj rapidege eligis ŝin el la ŝtona senmoveco. Rapide ŝi leviĝis
sur la litaĵo kaj sidiĝis rektiĝinte.
-- Ĉu tio estis vi, kiu tusis, Janjo?
-- Mi, panjo!
La voĉo de la patrino estis tremanta kaj obtuza, la voĉo de la
infano estis mallaŭta kaj ronka.