oni elpelis min el la domo de la riĉaj parencoj, mi posedis kiel
mian tutan propraĵon kelke da vestoj, oran braceleton, restintan
post mia patrino, kaj tiun ringon kun blua emajlo, kiun vi, Marta,
donis al mi en la tago de via edziniĝo. Mi vendis la braceleton kaj
la ringon. Mi pensis, ke la ricevita sumo sufiĉos al mi, ĝis mi
trovos laborenspezon. Mi imagis al mi, ke mi estas homo, kaj pro ĉi
tiu malsaĝa eraro mi suferis inferajn turmentojn en la daŭro de
kelke da monatoj. Mi ilin suferus eble pli longe, se mi ne renkontus
feliĉe sur la trotuaro de la strato Nowy Swiat sinjoron Eduardon.
Mi lin amis ankoraŭ. Kiam li pasis preter mi sen saluto, tiam mi
fine konvinkiĝis, ke mi estas objekto, kiun estas permesite laŭvole
preni kaj forĵeti. Ĉu iu agus kun homo tiamaniere, kiel agis kun mi
tiu, pri kiu mi revis en la tagoj de trankvileco kaj kies trajtojn mi
revokadis al mia memoro en la horoj de malsato kaj suferoj? Depost
la momento, en kiu mi perdis la kredon pri mia homeco, miaj suferoj
finiĝis. Vi eble aŭdis pri la juna sinjoro Vitalio, kiu havas
maljunan edzinon, grandan bienon proksime de Varsovio kaj belan domon
en Varsovio? Li ofte venadis en la butikon ĉe la strato Ptasia, kie
mi helpadis la posedantinon vendi kandelojn kaj sapon, ricevante
de ŝi por tio en la nokto anguleton sur la planko en la infana
ĉambro kaj en la tago pladon da griaĵo kaj glason da lakto. En
efektiveco mia laboro valoris multe pli grandan rekompencon, sed
la bonkora virino ekspluatis la laborantinon, kiun ŝi levis de la
pavimo senfortigitan, malsatan kaj en ĉifonoj. Du tagojn post tiu
renkontiĝo kun sinjoro Eduardo, post du noktoj, pri kiuj mi nun
jam ne povus al vi rakonti, mi ĉesis vendi kandelojn kaj sapon...
al sinjoro Vitalio mi diris: bone! mi forlasis la butikon kaj la
ĉambron, en kiu kriadis kaj sin batadis kvin malpuraj infanaĉoj; mi
ekloĝis ĉi tie....
Marta sidis kiel ŝtoniĝinta. Sub la manplato, per kiu ŝi ŝirmis
al si la okulojn, oni povis vidi, ke ŝia vizaĝo estas pala kaj
senmova. Apenaŭ rimarkebla ektremo trakuris ŝin de la kapo ĝis la
piedoj, kiam preskaŭ senpere ĉe ŝia orelo eksonis seka, mallonga
rido, kiu nun similis klakilon de nokta gardisto.
-- Mi ne scias, kiamaniere tio fariĝis, sed mi rimarkas, ke mi
enfalis en deklamadon! -- diris ridante la virino kun la libere
pendantaj blondaj haroj. -- Via funebra vesto, Marta, mallumigis al mi
la salonon. Mi ne amas mallumon, plezuron faras al mi briloj, mi amas
ridi ĉe komedio kaj hejme manĝi bombonojn... kredu al mi... tiele
estas pli bone.... -- Ŝi prenis la manon de la vidvino pendantan inter
la faldoj de la nigra vesto kaj alŝoviĝis pli proksime al ŝi.
-- Aŭskultu, Marta, -- ŝi komencis, kliniĝante preskaŭ tute
al la orelo de la kamaradino, -- mi amis vin iam, nun mi vin tre
bedaŭras.... La ringo, kiun vi donis al mi, nutris min en la daŭro
de kelke da semajnoj, nun mi vin subtenos per konsilo kaj helpo.....
Ĝis nun mi parolis al vi nur teorion, nun mi transiras sur la kampon
de la praktiko.... Apud mia loĝejo estas lueblaj tri ĉambroj,
preskaŭ tiaj samaj kiel ĉi tiuj... ĉu vi volas? morgaŭ ni estos
najbarinoj. Vi alkondukos ĉi tien vian infanon, estos al ĝi varme
kaj oportune... postmorgaŭ vi formetos ĉi tiun funebran malbelan
veston....
Marta forprenis la manplaton de antaŭ la okuloj kaj levis la kapon.
-- Karolino! -- ŝi diris leviĝante, -- sufiĉe, ne diru eĉ unu vorton
plu....
-- Nu, -- diris la virino en la atlasaĵoj, -- ĉu ne?
La virino en la funebra vesto ne respondis dum momento. Ŝia vizaĝo
aperigis jen mortan palecon, jen koloron de sango, la voĉo tremis
kaj kvazaŭ venis el la profundo de la brusto, kiam ŝi komencis
paroli.
-- Antaŭ nelonge, ankoraŭ antaŭ nelonge, se iu kuraĝus paroli
al mi tiel, kiel vi parolis, Karolino, mi sentus en mi teruran
ofendon... eble furiozan koleron... nun mi sentas nenion krom granda
doloro! kaj ankoraŭ pli granda honto. Mi certe estas io malpli
alta ol homo, se, havante nenian kulpon, ne farinte eĉ ombron da
malbono, serĉante en la mondo nenion, nenion krom honesta laboro,
mi renkontis tion, kion... mi renkontis.... Ho, kiel malalten, kiel
malalten mi falis! kaj por kio? kaj por kia kulpo?
Dum momento ŝi staris senmove, kun okuloj malgaje rigardantaj la
plankon. Post momento ŝi diris iom pli malsevere:
-- Mi ne malestimas vin, Karolino, mi ne ĵetos sur vin, kiel vi
diris, plenmanon da koto. Mia Dio! Mi scias ja, kio estas la vivo de
malriĉa virino... mi ĝuas ĝin de kelke da monatoj... hodiaŭ mi
englutis plej maldolĉan ĝian guton. Mi ne malestimas vin, sed imiti
vian agadon mi ne povas... ne, neniam... neniam....
Ŝi denove silentiĝis, kaj nun ŝi per atentaj okuloj rigardis unu
punkton en la spaco. Tie ŝi per okuloj de la imago ekvidis unu el la
bildoj de sia pasinteco.
Ĝi ne estis ia bildo el la pasintaj ĝojoj kaj feliĉo, kontraŭe,
ĝi prezentis per si momenton de senlima doloro. Marta ekvidis
kuŝantan sur la lito de malsanulo la solan homon, kiun ŝi amis sur
la tero. Lia vizaĝo estis rigidiĝanta sub la mano de la morto, la
spirado de la malsanega brusto estis ĉiam pli kaj pli malfacila, sed
liaj okuloj, radiantaj per la lasta brilo de la vivo, estis fiksitaj
sur ŝia vizaĝo, lia mano kun spasmo de agonio per la rigidiĝantaj
fingroj premis ŝian manon. «Malfeliĉa mia Marta, kiel vi vivos sen
mi!» Kun ĉi tiuj vortoj sur la bluiĝintaj lipoj li forlasis ŝin
por ĉiam.
-- Ho, kiel mi lin amis! kiel mi lin ankoraŭ amas! -- murmuretis
la vidvino, kaj ŝiaj interplektitaj manoj falis sur la nigran
veston kaj ŝia brusto leviĝis de forta ekĝemo. -- Ne, Karolino!
Pro Dio, ne! -- ŝi ekkriis, alte levante la vizaĝon palan kaj tamen
radiantan; -- mi estis pli feliĉa ol vi. La homo, kiun mi amis,
ne faris el mi objekton. Li edziĝis kun mi, li min amis, li min
estimis. Mortante, li pensis ankoraŭ pri mi kaj pri mia estonteco.
Mi amas lin ankoraŭ, kvankam li ne estas jam sur la tero, mi estimas
lian nomon, kiun mi portas. Amo por li kaj memoro pri li staras en
mia interno kiel altaroj; antaŭ ili brulas lampo plenigita de larmoj
de mia koro, kaj ĝi lumas mian malgajan vojon....
-- Kaj irante tiun vojon, vi baldaŭ atingos la kampojn Elizeajn, kie
blankaj anĝeloj kunigos vin kun via mortinta edzo! -- eksonis akre kaj
interplektite kun rido la voĉo de Karolino.
Marta staris jam kelke da paŝoj for de ŝi kaj metis sur sian kapon
la nigran lanan tukon.
-- Adiaŭ, malfeliĉa Karolino, adiaŭ! -- ŝi diris per mallaŭta voĉo
kaj elkuris en la apudan ĉambron, kie super la ronda mahagona tablo
jam brulis la rozokolora lampo. Ŝi estis jam proksime de la pordo,
kiam ŝi eksentis, ke oni tenas ŝin je la brako. Apud ŝi staris
Karolino kun lipoj tremantaj de rido, kun sia velkinta frunto kovrita
de malgrandaj sulketoj kaj kun malluma brilo en la pupiloj.
-- Aŭskultu! -- ŝi diris, -- efektive mi volas ridi pri vi! vi estas
ekzaltita; strange naiva, mia kara, vi estas ankoraŭ granda infano.
Kaj tamen mi vin bedaŭras! mi eĉ ne scias kial, ĉar fine kion do
povas min interesi tio, kio fariĝos al vi? Por mi estas eĉ pli
bone, ke vi ne estos mia najbarino, ĉar vi estas tro bela.... Sed...
sed via ringo nutris min dum kelke da semajnoj... ne estas ja nepra
devo de mia vivo, ke mi estu sendanka.
Per unu mano ŝi forte tenis la brakon de la juna virino, la duan ŝi
etendis al la fenestro.
-- Pripensu, -- ŝi diris, -- tie estas tiel malvarme, multehome kaj
samtempe senhome. La amasoj vin dispremos per la piedoj, la abismo
vin englutos.... Returnu vin....
-- Lasu min, -- diris Marta per voĉo obtuza sed forta, -- mi vin ne
insultas, sed paroli kun vi mi ne povas... mi venis ĉi tien, por
havi momenton da amikeco kaj ripozo, sed mi trovis novan doloron kaj
plej grandan honton de la vivo... lasu min!
-- Ankoraŭ unu vorton vi devas aŭdi... tiu juna homo, kiu hodiaŭ
iris kun mi sur la strato, estas furioze enamiĝinta en vin... li
fordonos ĉion, kion li havas....
-- Lasu min! -- ekkriis Marta jam laŭte kaj kun dolorĝemo, kaj kun
spasma forto ŝi ektiris sian brakon, ĉirkaŭprenitan de la mano de
la al ŝi klinita virino. Tiu mano plu ŝin ne tuŝis. Marta ĵetis
sin al la pordo.
Ŝi pasis jam kelke da ŝtupoj de la hele lumita ŝtuparo, kiam ŝi
aŭdis post si susuradon de atlaso.
-- Returnu vin! -- kriis al ŝi voĉo de supre, -- vi estos almozulino!
La virino en la funebra vesto kuris sur la ŝtuparo, ne respondante.
-- Vi ŝtelos! -- ripetis la voĉo.
La virino ne returnis la kapon kaj iris plue malsupren.
-- Vi mortos de malsato kune kun via infano.
Ĉe la sono de la lasta vorto la virino haltis, returnis la morte
palan vizaĝon, kaj la okulojn malgaje sed arde flamantajn ŝi
direktis kun febra rigardo al la figuro, kiu staris ĉe la supro de
la ŝtuparo. Abunda gasa lumo ĉirkaŭfluis tiun figuron, donante
striojn arĝentajn sur ĝia violkolora vesto; la granda kameo lumis
ĉe la kolo per koloro blueta, la oraj harpingloj tremis inter la
densaj longaj haroj, kiuj iom leviĝadis pro la blovado de la vento,
kiu penetris tra la malfermita pordo, kondukanta al la strato. Ŝi
staris kun kapo kaj talio klinitaj antaŭen kun lipoj tremantaj de
rido, kun malvarmaj okuloj, ĵetantaj ĉielkolorajn brilojn el sub la
velkinta frunto. Marta rigardis ŝin dum momento per rigardo seka,
ardanta, terurita kaj malgaja, poste ŝi subite sin returnis, saltis
antaŭen kaj rapidege malaperis en la duonkrepusko de la strato.
Pasis apenaŭ kelke da minutoj, kiam tra tiu sama pordo, tra kiu
malaperis Marta, enkuris la gaja Aleĉjo, per kelke da saltoj
transpasis la ŝtuparon kaj enkuris en la loĝejon de Karolino.
-- Nu, kio? -- li demandis, starante sur la sojlo de la saloneto kun la
ĉapelo en la mano. -- Ŝi foriris? Ŝajnas al mi, ke mi rekonis ŝin,
irantan sur la kontraŭa trotuaro de la strato. Kiam do ŝi revenos?
Li faris ĉi tiujn demandojn per tono mallonga kaj rapide; en liaj
nigraj brilantaj okuloj estis esprimita malpacienco de homo sen
volo kaj sen pripensado, de homo, kiu plene submetiĝas al ricevita
impreso.
-- Ŝi tute ne revenos, -- respondis la virino, kiu sidis antaŭ la
kameneto, sur la sama loko, sur kiu antaŭ kelke da minutoj sidis
Marta. Ŝiaj brakoj estis krucigitaj sur la brusto, la okuloj
estis senmove turnitaj al la ardantaj karboj. Ŝi ne turnis la
rigardon al la eniranta juna viro, kaj al liaj malpaciencaj demandoj
ŝi respondis per tono mallonga, pli ol indiferenta, per tono
malkontenta.
-- Ŝi ne revenos? -- ekkriis Aleĉjo, ĵetante sian ĉapelon sur plej
proksiman meblon kaj irante pli profunden en la ĉambron. -- Kion
vi diras? ŝi ne revenos? ĉu vi ambaŭ ne estas amikinoj de la
infaneco?
La virino silentis. La juna viro fariĝis ĉiam pli kaj pli
malpacienca.
-- Kion do ŝi diris? -- li demandis urĝe.
-- Ŝi diris, malrapide respondis la virino, ne ŝanĝante la pozon
nek la direkton de la rigardo, -- ŝi diris, ke ŝi ĝis nun ankoraŭ
amas sian edzon....
Aleĉjo larĝe malfermis la okulojn.
-- La edzon? -- li diris, kvazaŭ ne kredante al siaj propraj
oreloj, -- la mortintan edzon?
Li eksplodis per rido, li levis la vizaĝon kontraŭ la plafonon kaj
ridis laŭte kaj longe. -- La edzon! -- li ripetis, -- kion do ŝi volas
ankoraŭ de tiu kompatindulo, li ja plu ne vivas! Ho, fidela koro...
nekonsolebla vidvino, kiel sentoplena tio estas!
Li ridis senĉese, sed baldaŭ en lia rido eksonis falsaj notoj, en
kiuj tremis io simila al kompato kaj al malagrabla incitiĝo....
-- Vorton de honoro! -- li komencis, denove trakurante la saloneton per
grandaj paŝoj, -- tio estas virino neordinara! ami mortintan edzon
ankoraŭ post paso de kelke da monatoj post lia morto! Kiaj altaj
sentoj! Kio do estus des pli, se ŝi nun ekamus iun vivanton! Ho, se
mi povus esti tiu feliĉulo!
-- Tre povas esti, ke vi povus esti tiu feliĉulo, -- respondis la
virino, sidante antaŭ la kameneto. Ŝi tamen ne forturnis la kapon
kaj faris nenian movon. Li alsaltis al ŝi. Hela ruĝo kovris liajn
vangojn.
-- Mi povus esti! -- li ekkriis, -- ŝi ne forŝiris do de mi ĉiun
esperon! Ho, bela, ĉarma, ora, brilianta sinjorino Karonjo, kompatu
min! mi estas efektive furioze enamiĝinta! mi povus esti tiu
feliĉulo, se... diru, sinjorino, mi petegas, mi ĵurigas vin... se
mi farus kion?...
La virino nun la unuan fojon levis la okulojn al li. Sur la fundo de
ŝiaj pupiloj, sur la iom levitaj brovoj, sur la moviĝantaj anguloj
de la delikataj lipoj kuŝis nepriskribebla esprimo de moko.
-- Se vi, -- ŝi diris malrapide, -- se vi aspirus ŝian manon kaj volus
edziĝi kun ŝi.
Ĉi tiuj vortoj faris sur Aleĉjo impreson surdigan kaj rigidigan.
Dum momento li staris senmova, kvazaŭ ŝtoniĝinta, kun iom
malfermita buŝo kaj kun okuloj fiksitaj al la vizaĝo de la atente
lin rigardanta virino.
-- Edziĝi! -- li ripetis per obtuza voĉo. Liaj lipoj ektremis, kvazaŭ
li tuj estus ridonta, tamen li ne ridis, li nur svingis la manon,
levis la ŝultrojn, duone kolere kaj duone indiferente diris: -- vi
ŝercas, sinjorino! -- kaj foriris de la kameneto.
La virino dum momento akompanis lin per rigardo malvarma kaj moka.
Sur ŝia vizaĝo transkuris dum unu minuto milo da koketaj, mokaj kaj
malestimaj ridetoj. La gaja Aleĉjo denove stariĝis antaŭ ŝi.
-- Vi estas kruela, sinjorino Karolino, -- li ekkriis, -- vi parolas
al mi pri edziĝo! ĉu ekzistas io pli sensenca? ligi sin por la tuta
vivo kun persono, kiun mi apenaŭ konas, kun vidvino, kiu amas ankoraŭ
sian mortintan edzon? fariĝi per unu fojo patro de ia infanaĉo,
bari al si la mondon, preni sur la ŝultrojn tiom da respondeco, tiom
da klopodoj? kaj en mia aĝo? kun mia feliĉa situacio? Ĝi estas
ideo, kiu efektive konvenus al bonkora burĝo, avidanta bongustan
hejman kuiraĵon kaj dekduon da pufvangaj infanaĉoj. Mi supozas, ke
vi ne diris tion serioze; mi scias, ke vi amas ŝerci, tio estas unu
el viaj ĉefaj ĉarmoj.
Karolino levis la ŝultrojn.
-- Kompreneble, mi ŝercis, -- ŝi diris mallonge kaj rigardis denove la
ardantajn karbojn.
La gaja Aleĉjo estis ĉiam pli ekscitita.
-- Kian humoron vi havas hodiaŭ, -- li murmuris, -- ĉu mi nenion plu
sciiĝos?
-- Vi tedas min terure, -- respondis la virino.
-- Kie ŝi loĝas? -- insiste demandis la juna homo.
-- Mi ne scias, mi forgesis demandi ŝin pri tio.
-- Jen bonega historio! kion do mi nun faros? mi devos ŝin serĉi,
sed la urbo estas kiel arbaro, antaŭ ol mi ŝin trovos, mi denove
ŝin forgesos....
Li diris tion kun tre granda ekscitiĝo, preskaŭ kun kolero kaj
plendo en la voĉo. Li timis, ke la nekonstanteco de lia memoro kaj
la ĉiutaga granda nombro da impresoj eble forprenos de li tion, kio
en la nuna momento pasie lin interesas. Subite li ekklakis per la
fingroj, ĝoje ekkriis kaj saltis denove al la kameneto.
-- _Eureka!_ -- li ekkriis; -- ŝi estas ja kudristino? kie? ĉu en
ia laborejo? Bela, ĉarma, ora sinjorino Karonjo, diru....
La virino leviĝis kaj larĝe oscedis.
-- Nu, tie... ĉe la strato Freta, en la kudrejo de sinjorino
Szwejc, -- ŝi diris kun mieno de plej granda enuiĝo, -- iru do jam
fine, mi devas vesti min por la teatro....
Aleĉjo ŝajnis feliĉigita.
-- Ĉe sinjorino Szwejc! mi scias! mi scias! mi vizitadas ŝin!
Unu filino, tiu, kiu altranĉas, estas monstro, sed la dua, juna
edzino de bierfaristo, kaj ankaŭ la nepino per la filo, fraŭlino
Eleonoro, estas ne malbelaj... Tie do pasigas la tempon mia diino!
Ho, morgaŭ... morgaŭ... mi kuros, flugos, rapidos.
Li kaptis la ĉapelon kaj staris jam sur la sojlo.
-- Ĝis revido! -- li ekkriis.
De post la sojlo li ankoraŭ revenis.
-- Sinjorino Karonjo iras hodiaŭ en la teatron? Kaj kion oni ludas?
La virino staris ĉe la pordo de sia dormoĉambro kun brulanta
kandelo en la mano.
-- Flik kaj Flok, -- ŝi diris.
-- Flik kaj Flok! -- ekkriis la homo de eterna rido, -- mi devas tie
esti kaj vidi Laŭron en la egipta danco! Sed ĉu ne estas tro malfrue?
mi devas ankoraŭ iri por momento al Bolĉjo! Ĝis revido! ĝis revido!
mi kuras, flugas, rapidas!
* * *
Ĉiuj grandaj urboj ĝenerale kaj precipe Varsovio posedas en sia
mezo ian nombron da viroj diversaĝaj, kiuj havas perfekte fiksitan
kaj larĝe faman reputacion de glutantoj de virinaj koroj kaj
ruinigantoj de virina honoro. Tiuj homoj, tuj depost la momento, kiam
la patrino-naturo aperigas sur ilia supra lipo la unuan lipharan
lanugon, ĝis la momento kaj ofte eĉ post la momento, kiam la komuna
patrino ornamas al ili la kapon per blanketa prujno de grizhareco,
faras al si kvazaŭ profesion kaj ĉiutagan okupon el admirado
de virinaj ĉarmoj, admirado platona, kie oni alie ne povas,
admirado ne platona ĉie, kie oni povas. Ili estas ordinare homoj
tre agrablaj, viglaj, spritaj, gajaj, komplezemaj, en societoj ili
estas tre dezirataj, en kolegaj rondetoj ili estas admirataj. Ili
ofte havas koron ne sole senteman, sed ankaŭ bonan; intence kaj
kun antaŭpretigita plano ili neniel volus malutili al iu; kaj se
ili tamen ofte kaŭzas malprofitojn, menso malsevera kaj bone ilin
komprenanta ne povas sen maljusteco apliki al ili aliajn vortojn
krom la evangelia: Dio, pardonu ilin, ĉar ili ne scias, kion ili
faras! Cetere, konsiderinte la ordinarecon de la apero, kiun ili
per si prezentas, konsiderinte ĉion, kion ili ordinare plenumas
kaj kion ili ordinare atingas en la vivo kaj en la socia graveco,
tio estas ĝenerale figuretoj, kiuj havas tre malgrandan signifon
en la socio kaj por la socio, ili estas bagatelaj ŝaksoldatoj sur
la granda ŝaktabulo de la homaro, mikroskopaj insektetoj, kiuj
glitas libere sur la por aliaj tro malglata ŝelo de la vivo. Sekve,
konsiderante ilian malgrandecon, oni povus ĉe la prijuĝado de
la sociaj aperoj tute preterpasi tiujn gajajn sensignifulojn, aŭ
eĉ kun rideto apliki al ili tiun faman ekkrion de la poeto pri la
mizera lanugo, se ĉi tiu mizera lanugo, ĉi tiuj eterne moviĝantaj
ŝaksoldatetoj, ĉi tiuj eterne gajaj senkulpaj insektetoj ne estus
mortige danĝeraj por certa klaso da homaj estaĵoj. Ĉi tiu klaso
estas la malriĉaj virinoj. Ni ne parolas jam eĉ pri la koroj,
ĉar la koroj ĉe la tiel nomata bela sekso estas ĉiam tre sentema
kaj samtempe tute sendefenda loko, tute egale ĉu ili troviĝas sub
silkaj aŭ sub lanaj kaj katunaj talivestoj; plej granda bagatelaĵo
povas ilin vundi, plej granda bagatelaĵo povas ilin venki. De tio
venas la doloroj kaj plendoj, larmoj kaj ĝemoj, ŝirado de haroj
kaj grincado de dentoj egale en la salonoj kaj en la subtegmentoj.
Sed objekto, kiu en salonoj treege malofte estas difektata de tiuj
agrablaj petolistoj, sed en la subtegmentoj, subteretaĝoj, kudrejoj
kaj diversaj laborejoj troviĝas tute sub ilia potenco kaj terure
de ili suferas -- estas la reputacio de virino. En ĉi tiu rilato
inter tiuj petolistoj ekzistas tiel grandaj potenculoj, ke ofte sen
longa penado, iafoje eĉ sen intenco, per la sola alproksimiĝo,
per kelke da paŝoj faritaj apud la virino, per kelke da rigardoj
ĵetitaj sur ŝin, ili mortigas ŝian bonan reputacion, ili kreas en
la kapoj de la homoj malbonajn suspektojn. Tio estas agrabla frukto
de ilia bone fortikigita kaj larĝe fama gloro; agrabla efektive por
ili, ĉar ĝi montras antaŭ la mondo ilian vere viran energion, la
grandegan potencon de ilia influo en la mondo, la grandegan abundon
da impresoj, kiujn ili ricevas kaj ricevigas, kaj da plenumataj
faroj; sed eble ne tre agrabla por tiuj, sur kiujn okaze falas la
rigardo de la sinjoro de la kreitaĵoj...
La sinjoro de la kreitaĵoj marŝas sur strato de granda urbo,
flekseblan bastoneton li svingas kiel sceptron. Brilas sur lia kapo
la ĉapelo, brilas sur la manoj la gantoj kun duobla kunkudro, brilas
sur la brusto ora ĉeneto kaj balanciĝas gracie sur la malluma
fono de la surtuto, kiun pretigis la dignaj manoj de la plej granda
tajloro Chabou. Kia majesto! Li kantetas duonvoĉe kanteton el La
Bela Heleno, kaj penetremajn rigardojn li ĵetas ĉirkaŭen. La
randon de la ĉapelo li ofte ektuŝas per la mano, ĉiujn li salutas,
ĉiuj lin salutas, ĉiujn li konas, ĉiuj lin konas. Kia digna socia
pozicio! Li interrompis sian kantetadon, li etendas la kolon, kaj
la piedon li haltigas en la aero simile al ĉashundo, kiu ekflaris
ĉasaĵon, li streĉas la rigardon, li ridetas... Tie sur la angulo
de la strato preterpasis bela buŝeto, eklumis blanka vizaĝeto,
ekbriletis nigraj okuletoj... Antaŭen! kuru kaj pelu! Singarde! la
ĉasaĵo estas jam proksime! oni devas kiel eble plej rapide ĝin
ĉirkaŭbari, ĉar ĝi povus formalaperi! Li aliras de flanke, li
levetas la ĉapelon, li faras saluton plej respektan (ho, ironio!)
kaj per voĉo, plene kopianta la hieraŭ sur la scenejo aŭditan
voĉon de Pariso, li demandas: ĉu vi permesas, sinjorino, ke mi
vin akompanu? Se ŝi permesas, li iras kun ŝi. Se ŝi ne permesas,
li iras ankaŭ. Ĉu li ne estas sinjoro de la kreitaĵoj? Dum la
irado li renkontas konatojn (li havas da ili tiom, kiom la maro
havas da gutoj da akvo), li palpebrumas petole kaj montras per la
okuloj la akompanatinon. De tempo al tempo la koro kun pligrandigita
forto batas en lia brusto: tio estas la unuaj ektremoj de vekiĝanta
papilia amo aŭ eble la ĝojo de triumfo; plej ofte ambaŭ kune.
Ĉiufoje kiam ĉi tiu sinjoro de la kreitaĵoj ekvidas belan aŭ eĉ
beletan ekzempleron de virina vizaĝo, li ĵuras al ĉiuj kaj antaŭ
ĉio al si mem, ke li estas furioze, morte enamiĝinta. Li faras tion
kun plena sincera kredo. Lia koro estas vulkano, kiu eksplodas kelke
da fojoj en tago. Krom tio li sentas bone, ke la okuloj de la homoj
sekvas kun intereso la novan epizodon de la granda epopeo de lia
vivo. Tiuj homaj okuloj tiel kutimis vidi lin nevenkebla, ke tuj de
la unua paĝo ili divenas, ke sur la lasta ili trovos venkon!
Li alproksimiĝis, sekve li ravis. Li ekrigardis, sekve li venkis.
Nek li, nek iu el tiuj, kiuj lin konas, supozas, ke povus esti alie.
La gloro de la brava junulo kreskas; la reputacio de la malriĉa
virino dronas. En la krono, kiu ornamas lian gajan kapon, elkreskas
nova folio de laŭro, sur ŝia malgaja frunto aperas makulo.... Tia
estis la gaja Aleĉjo, unu el multaj.... Lia nura alproksimiĝo
kompromitis virinon, interparolo kun li estis por ŝi dekreto de
malhonoro....
Sinjorino Szwejc havis tri filinojn kaj kelke da junaj nepinoj,
sekve ŝi konis Aleĉjon. Li vizitadis ŝian domon, kaj ŝi eĉ
mem rakontadis, ke unu el la fraŭlinoj Szwejc, tiu, kiu kune kun
la patrino okupiĝadis per altranĉado, pro li perdis fianĉon.
Ĉar kvankam ŝi estis malbela, tamen, havante beletan figuron kaj
lertan langon, ŝi iam turnis sur sin la okulon de la sinjoro de la
kreitaĵoj. Ne estas do mirinde, ke, kaŭze de tiaj cirkonstancoj,
sinjorino Szwejc alŝovis siajn okulvitrojn proksime al la okuloj
kaj rapide almetis la vizaĝon al la fenestra vitro, kiam ŝi unu
matenon ekvidis, ke unu el ŝiaj laboristinoj pasas la korton
en akompano de la nevenkebla Aleĉjo. La knabinoj en ŝiritaj
vestoj, kun flavaj vizaĝoj kaj senkoloriĝintaj kokardoj en la
haroj, ankaŭ ĵetis flankajn rigardojn tra la fenestrojn, per
la okuloj kaj la fingroj ili sendadis al si reciproke signojn de
interkompreniĝo kaj ridetadis. Ĉion ĉi tion rimarkis ankaŭ la
filino de sinjorino Szwejc, kiu staris apud la ronda tablo. Ŝi
leviĝis sur la piedfingroj kaj ĵetis rigardon tra la fenestron. De
la loko, sur kiu ŝi staris, ŝi povis vidi la malgrandajn lipharojn
kaj la barbeton de Aleĉjo... sed la lipharoj kaj la barbeto estis
liaj... ŝi sentis, ke ŝin kaptis impreso kaj rememoroj. Ŝi
elstreĉis ankoraŭ pli la kolon, kaj nun ŝi ekvidis nigran lanan
tukon, kiu kovris tute sendube kapon virinan.
-- Panjo! -- kun kiu el la laboristinoj iras sinjoro Aleksandro?
Sinjorino Szwejc forigis sian vizaĝon de la fenestra vitro.
-- Kun sinjorino Swicka, -- ŝi diris, alproksimiĝante al la tablo.
La frunto de la serioza matrono kovriĝis per densaj nuboj, la «S»
en la nomo de Swicka, elirante el la buŝo de sinjorino Szwejc,
siblis tre akre.
La pli junaj laboristinoj kaŝe interŝanĝis rigardojn. La
vizaĝesprimo kaj voĉsonado de la estrino ne promesis agrablajn
aferojn.
Unu el ili diris mallaŭte:
-- Estos kriado!
-- Eble ŝi forpelos ŝin? -- demandis alia ankoraŭ pli mallaŭte.
-- Oho? -- diris tria plej mallaŭte: -- ŝi nun eble jam eĉ ne timas
tion!