daŭro de mia tuta vivo mi neniam vidis tiel ĉarman, altirantan
estaĵon! Kiel bele ŝi aspektas en tiu malbelega tuko, kiun ŝi
havas sur la kapo. Ho! mi metus sur ŝin vestojn el atlaso, veluro,
oro...
Sinjorino Karolino subite levis la kapon kaj ekrigardis la flamantan
vizaĝon de la juna homo.
-- Efektive? -- ŝi demandis per tirata tono.
-- Efektive, -- respondis Aleĉjo kaj reciproke direktis multesignifan
rigardon en la okulojn de sia kunulino.
La virino en atlasaĵoj ekridis per mallonga, seka rido.
* * *
Vintra tago estis finiĝanta. En saloneto, kies fenestroj donis
vidon sur la straton Krolewska, en eleganta kameneto, ĉirkaŭita
de fera, arte aranĝita kradaĵo, ardis karboj en tia kvanto, ke,
ne tedante per tro granda varmego, ili povu nur eligi ĉirkaŭen
agrablan varmon.
Antaŭ la kameno staris kanapeto, tegita per amaranta damasko, kaj
malalta brakseĝo sur balancarkoj, kovrita per flordesegna tapiŝo,
kun piedbenketo, sur kiu troviĝis bele brodita longorela hundeto.
Sur la kanapeto duone kuŝis gracia virino en nigra vesto kun larĝa
blanka strio malsupre. Sur la brakseĝo, apogante la malgrandajn kaj
elegante vestitajn piedojn sur la piedbenketo, facile balanciĝadis
alia virino en moda vesto el violkolora atlaso, kun multe da veluro
kaj franĝoj de tia sama koloro; ŝi havis sur si neĝoblankan
kolumon, butonumitan per granda ore kadrita kameo; ŝiaj flaveblondaj
haroj estis kombitaj alte super la frunto, iom superŝutitaj per
apenaŭ rimarkebla polveto el blanka pudro, kaj per longaj torditaj
faskoj ili pendis malsupren sur la ŝultrojn, bruston, kolon kaj
manojn, kiuj, blankaj kaj malgrandaj, elŝoviĝis el la blankaj
manumoj kaj, interplektitaj sur la atlasa tuniko de la vesto, brilis
per granda brilianto de unu sola, sed tre multekosta ringo.
La saloneto, en kiu troviĝis tiuj du virinoj, ne estis vasta, tial
des pli frapis la okulojn la eleganteco de ĝia aranĝo. Silkaj
kurtenoj pendis super la du grandaj fenestroj kaj ornamis la altajn
pordojn; larĝa spegulo revidigis en si la starantajn apud la muroj
grupojn da malaltaj kaj molaj mebloj, sur la kameneto staris granda
bronza horloĝo, kaj la tabloj kaj tabletoj portis sur si kristalajn
vazojn plenigitajn de floroj, arĝentajn sonoriletojn, ĉizitajn
bombonujojn, kandelabrojn. Tra la larĝe malfermita pordo oni povis
vidi la kovritan de krepusko apudan ĉambron kun pargeto kovrita
de ŝvelmola tapiŝo, kun ronda polurita tablo en la mezo kaj kun
super ĝi pendanta granda vitra rozokolora globo, kiu entenis en si
lampon. Delikata bonodoro de oranĝeriaj kreskaĵoj, kiuj floris
sub la fenestroj, plenigis tiun malgrandan loĝejon; proksime de la
kameneto, sub ŝirmo de verda ekrano, staris tablo kun porcelana
servico kaj kun restaĵoj de videble ĵus manĝitaj frandaĵoj.
La virinoj, kiuj sidis antaŭ la kameneto, silentis. Iliaj vizaĝoj,
lumitaj de la rozokolora brilo de la ardantaj karboj, havis
karakteron tute malegalan.
Marta tenis la kapon klinita al la kuseno de la mola kanapeto, ŝiaj
okuloj estis duone fermitaj, la manoj pendis senforte sur la nigra
vesto. La unuan fojon post multe da monatoj ŝi tuŝis per la buŝo
bongustan kaj abundan manĝaĵon, ŝi troviĝis en atmosfero sufiĉe
varma, meze de belaj kaj harmonie interkonformigitaj objektoj. La
varmo de la ĉambro kaj la delikata bonodoro de la floroj ebriigis
ŝin kvazaŭ drinkaĵo. Nur nun ŝi eksentis, kiel forte lacigita
ŝi estas, kiom da fortoj forprenis de ŝi la malvarmo, malsato,
malĝojo, maltrankvileco kaj batalado.
Duone kuŝante sur la mola meblo, ĉirkaŭita de varmo, kiu penetris
ŝiajn membrojn, kiuj longe suferis de malvarmo, ŝi spiris malrapide
kaj profunde. Rigardante ŝin, oni povus diri, ke ŝi silentigis en
si ĉiun penson, ke ŝi forigis de si la turmentantajn fantomojn de
zorgoj kaj doloroj kaj, mirigita de la senbrueco, bonodoro, varmeco
kaj beleco de ĉi tiu nekonata paradizo, en kiun ŝi venis, ŝi
ripozis antaŭ nova malsupreniĝo en la malluman abismon de sia
sorto....
Karolino per larĝe malfermitaj, atentaj, penetremaj okuloj rigardis
sian kamaradinon. Ŝiaj blankaj vangoj estis kolorigitaj de freŝa
ruĝo, la buŝo havis koloron de koraloj, la mallumaj okuloj havis
brilon junan kaj viglan. La freŝeco de ĉi tiu virino tamen ne estis
plena. Ĉio en ŝi estis juna kaj almenaŭ ŝajne serena, krom la
frunto. Sur ĉi tiu frunto okulo sperta en legado sur homaj vizaĝoj
povus rimarki postesignojn de longa kaj ankoraŭ ne finita historio
de vivo, de koro, eble eĉ de konscienco. Dum la vizaĝo estis juna,
freŝa, bela, la frunto sola estis velkinta kaj duone maljuniĝinta.
Ĝi havis sur si apenaŭ videblajn, sed densajn fadenetojn-sulketojn,
inter la nigraj brovoj kuŝis senmova kaj videble jam por ĉiam tie
fosita sulko. Malgraŭ la freŝeco de la vangoj, la karmina koloro de
la lipoj kaj la riĉeco de ĉi tiu virino, la esprimo de ŝia frunto
povus veki ĉe atenta kaj kompetenta esploristo de homaj vizaĝoj tri
sentojn: malkonfidon, scivolecon kaj kompaton.
De kelke da minutoj inter ĉi tiuj du virinoj regis silento. Marta la
unua ĝin interrompis. Ŝi levis la kapon de super la kuseno, sur kiu
ŝi apogis sin antaŭ momento, kaj, direktante sian rigardon sur la
kamaradinon, ŝi diris:
-- Via rakonto, Karonjo, forte min mirigis. Kiu povus supozi, ke
sinjorino Herminio iam agos kun vi en tiel kruela maniero! Ŝi,
kiu vin ja edukis, kiu, kiel ŝajnas al mi, estas eĉ via proksima
parencino....
Karolino apogis la ŝultrojn al la dorsa arkaĵo de la brakseĝo
kaj, pli forte premante per sia malgranda piedo la hundeton sur
la piedbenketo, ekbalancis pli rapide sian elegantan lulilon. Kun
malgranda rideto sur la lipoj kaj kun okuloj rigardantaj al la
plafono ŝi komencis paroli.
-- Sinjorino Herminio estis mia parencino ne proksima, sed sufiĉe
malproksima, sed mi portis la saman familian nomon kiel ŝi. Tio
estis sufiĉa por la fiera kaj riĉa sinjorino, ke ŝi bonvolu eduki
la orfinon en sia domo kaj fari el ŝi poste obeulinon aŭ fraŭlinon
por kompanio. Ŝi faris al mi efektive grandan bonfaron, ĉar, kio
ajn poste okazis, mi ĝis la fino de mia vivo povas fanfaroni, ke mi
estis edukata kune kun la amataj hundetoj de la grandmonde konata
sinjorino Herminio. Nia eduko kaj nia maniero de vivado, t. e. de mi
kaj de la hundetoj, estis inter si tre similaj, mi kaj ili dormadis
sur molaj kusenoj, kuradis sur vaksitaj pargetoj, manĝadis bonegajn
delikataĵojn, kaj nur tiu diferenco inter ni ekzistis, ke ili portis
silkajn kovriletojn kaj orajn kolringojn, dum mi portis silkajn
vestojn kaj orajn braceletojn, ke ili ĝis la fino restis en la
paradizo, dum min elpelis el tie la venĝema anĝelo de patrina
fiereco....
Ĉe la lastaj vortoj la virino en la violkolora vesto ekridis per
mallonga, seka rido, kies sono, kontrastante kun ŝia tuta freŝa
eksteraĵo, harmoniis kun la velkinteco de la frunto kaj, simile al
tiu ĉi lasta, povis veki rilate ŝin malkonfidon aŭ kompaton. Marta
videble sentis tiun ĉi lastan senton.
-- Kompatinda Karolino! -- ŝi diris, -- kiom multe vi certe suferis,
kiam vi eliris en la mondon tiel sola, tute sen rimedoj por vivi...
-- Aldonu al tio, mia kara, -- ekkriis Karolino, ĉiam rigardante al
la plafono, -- aldonu al tio la fakton, ke mi eliris en la mondon kun
malfeliĉa amo en la koro....
-- Jes, -- ŝi diris plue, elrektiĝante kaj direktante la rigardon
sur la kamaradinon, -- ĉar sciu, ke mi amis vere, amis terure la
filon de sinjorino Herminio, tiun sinjoron Eduardon, kiu (vi certe
lin memoras) tiel plensente kantadis: «Ho, anĝelo sur la tero!»
kaj kiu havis safirkolorajn okulojn, per kiuj li rigardadis kvazaŭ
rekte en la profundon de la animo... Jes, mi forte lin amis... mi
estis tiel malsaĝa, ke mi amis... -- Ŝi diris ĉion ĉi tion per tono
ŝerca, ĉe la lastaj vortoj ŝi eksplodis per laŭta, longa, sonora
gamo de rido. Jes, ŝi kriis ridante, -- mi estis tiel malsaĝa... mi
amis, ho! kiel mi estis malsaĝa!...
-- Kaj li? -- malgaje demandis Marta, -- ĉu li ankaŭ amis vin vere? Kion
li faris tiam, kiam lia patrino ordonis al vi foriri el ŝia domo al
mizero, soluleco kaj vagado?
-- Li! -- diris Karolino kun imito de patoso, -- li rigardadis min en
la daŭro de tuta jaro per siaj plej ĉarmaj safirkoloraj okuloj
tiamaniere, kvazaŭ li volus penetri en la profundon de mia animo
kaj plenakiri ĝin per sia rigardo; li kantadis ĉe la fortepiano
kantojn, de kiuj fandiĝadis mia koro; li premadis al mi la manon dum
dancado, poste li kisadis ambaŭ miajn manojn kaj ĵuradis per la
ĉielo kaj tero, ke li min amos ĝis la tombo; poste li skribadis al
mi el ĉambro en ĉambron leterojn sopiregajn kaj flamajn; poste...
kiam lia patrino, okaze leginte unu el liaj leteroj, ordonis al
mi iri for, kien kondukos min miaj okuloj, li forveturis pasigi
la karnavalon en Varsovio; kiam li unu fojon renkontis min sur
la strato -- mi tiam estis malsata, malespera, vestita preskaŭ en
ĉifonoj -- li ruĝiĝis kiel peonio, mallevis la okulojn, preterpasis
kvazaŭ ne rekonante min, kaj kelke da tagoj poste en la preĝejo de
la Vizitulinoj li antaŭ la altaro sankte promesis al bela kaj riĉa
bienhavantino ĝismortan fidelecon kaj amon.... Tiel li min amis kaj
tion li faris por mi.... Kaj ŝi denove ekridis, sed nun jam mallonge
kaj seke.
-- Malnoblulo! -- mallaŭte diris Marta.
Karolino levis la ŝultrojn. -- Vi troigas, mia kara, -- ŝi diris kun
plena indiferenteco. -- Malnoblulo! kial? ĉu tial ke li tiris profiton
el rajto, pri kiu li sciis, ke ĝi apartenas kaj ĉiam apartenos
en la mondo al li kaj al ĉiuj liaj kamaradoj? Ĉu tial li estas
malnobla, ke por objekto de amuziĝo li prenis al si junan kaj
malriĉan knabinon, kiu estis tiel malsaĝa, ke ŝi kredis, ke ŝi
estas por li objekto de amo? Tute ne, mia kara. Sinjoro Eduardo
kompreneble ne estis sanktulo nek ia eksterordinara heroo, sed li
ankaŭ ne estis malnoblulo, kiel vi diris. Li havis siajn grandajn
bonajn ecojn, mi vin certigas, sed li nur faris tion, kion fari la
mondo plene al li permesis, li faris uzon de la rajto, kiun oni donis
al li, li estis tia, kiaj estas ĉiuj junaj kaj ofte eĉ maljunaj
viroj.
Ŝi parolis tion kun plena seriozeco, sen ia eĉ plej malgranda
ŝerco aŭ ironio, per voĉo de plena konvinkiteco; poste ŝi
krucigis la manojn sur la brusto kaj, ne ĉesante rigardi la
plafonon, ekkantetis mallaŭte kanton el la opereto «Dek Filinoj
Kandidatinoj». Marta rigardis ŝin per miregantaj okuloj.
Post momento la virino en la atlasaĵoj ĉesis kanteti, la pozon
duonkuŝan ŝi ŝanĝis je pozo sida, kaj, apogante la kubuton sur
la genuo kaj la vizaĝon sur la manplato, ŝi iom kliniĝis al sia
kamaradino.
-- Ĉar fine, -- ŝi komencis paroli per la sama serioza tono kiel
antaŭe, -- kiam oni juĝas pri homoj, oni devas ja konsideri iliajn
kutimojn kaj tiun vidpunkton, el kiu ili rigardas la vivon kaj ĝiajn
aferojn. Se ekzemple la koloroj blanka kaj nigra posedus la povon
pensi kaj senti, tiam la unua, alkutimiĝinte al la supereco, kiun
la homoj konstante donas al ĝi rilate la duan, tre bone povus imagi
al si, ke la nigra koloro estis kreita nur por tio, ke ĝi liveru
diversajn agrablaĵojn kaj amuzojn al la koloro blanka. La plej
grava afero en la interhomaj rilatoj, mia kara, estas la diferencoj,
kiuj ekzistas inter ili; kaj inter sinjoro Eduardo kaj mi ekzistis
diferencoj grandegaj....
-- Certe, -- vive interrompis Marta, -- li estis homo riĉa kaj vi estis
malriĉa knabino, sed ĉu riĉeco donas rajton trakti ofende tiujn,
kiuj ĝin ne posedas?
-- En kelkaj rilatoj, -- respondis Karolino; -- tamen ne pri riĉeco kaj
malriĉeco mi pensis, kiam mi parolis pri la diferencoj, ĉar se mi
estus ne malriĉa virino, sed malriĉa viro, tiam sinjoro Eduardo,
kiu, mi ripetas, havas multe da bonaj ecoj de karaktero, eĉ ne
ekpensus fari al mi maljustaĵon aŭ ofendon. Viro riĉa kaj samtempe
honesta ne faras maljustaĵon nek ofendon al viro malriĉa; se li iam
tion faras, tio ĵetas makulon sur lian karakteron kaj elmetas lin
al puno de publika malaprobo. Sed mi ne estis viro, mi estis virino;
kaj ofendo aŭ maljustaĵo rilate virinon en tia maniero, en kia ĝi
okazis inter mi kaj sinjoro Eduardo, estas afero tute alia ol ofendo
aŭ maljustaĵo rilate viron. _Ça ne tire pas à conséquence!_
Kontraŭe, tio alportas honoron, tio estas nomata sukceso, vira
braveco, tio faras junan homon interesa, donas al li ian ĉarmon de
gloro. «Bravega knabo estas tiu Eduĉjo!» «Kia diabla kaptanto
de koroj!» «Li naskiĝis por ĉiama feliĉo» «Li havas feliĉon
ĉe virinoj» «Por li delogi knabinon estas kiel krevigi nukson»
k.t.p., k.t.p. Ĉiu homo, mia kara, tre amas esti laŭdata, kaj
mallaŭdon li timas kiel fajron. Multe da homoj ne faras malbonon
pro timo de mallaŭdo kaj agas bone pro deziro de laŭdo. Sinjoro
Eduardo havis simpation al mi, ne estas mirinde, ĉar mi havis la
aĝon de dek ok jaroj kaj mi estis bela... li realigis tiun simpation
en tia maniero, kiu certe estis por li agrabla, tio ankaŭ ne estas
mirinda; li sciis bone depost sia infaneco, ke tia realigo estas
lia neforprenebla rajto, ke se li ne faros de ĝi uzon, li estos
nomata en la mondo malsaĝulo kaj mallertulo, kaj se li faros uzon,
li ricevos la titolon de brava lertulo kaj interesa junulo. Li faris
tion, kion sur lia loko farus ĉiu, tial mi havas nenian plendon
kontraŭ li, kontraŭe, mi estas danka al li... li puŝis min en la
mondon, li lernigis al mi la vivon kaj ĝiajn grandajn verojn....
Ŝi etendis la manon, el kristala pladeto, kiu staris sur la tablo,
ŝi prenis rozan sukeraĵon kaj, kraketigante ĝin en siaj blankaj
dentoj, denove forte ekpremis per sia malgranda piedo la broditan
hundeton. La balancarkoj ekmoviĝis pli vigle kaj ekbalancis la
virinon, kuŝantan sur la longa brakseĝo. Ŝiaj pupiloj, kiuj
malrapide vagis sur la ĉirkaŭantaj objektoj, en tiu momento similis
grandan brilianton, brilantan sur fingro sub la lumo de fajro; helaj
ĉielarkaj koloroj briletadis en ili kiel en glaciaj kristaloj
poluritaj de frosto. Sed la okuloj de Marta, fiksitaj sur la vizaĝo
de la estinta kamaradino de ŝia infaneco kaj juneco, esprimis
profundan meditadon ligitan kun turmentanta maltrankvileco.
-- Li puŝis vin en la mondon, vi diras, -- ŝi eldiris post momento
malrapide kaj per mallaŭta voĉo, -- kia do bonfaro tio estas? Ĉi
tiu mondo por malfeliĉa virino estas tiel terura, sufokanta... Li
lernigis al vi la verojn de la vivo? ĉu tiujn verojn, kiuj montras
al homa estaĵo la senfundajn diferencojn, kiuj troviĝas inter
homoj kaj homoj? Tiuj veroj estas teruraj! Ilin kreis ne Dio, sed la
homoj....
-- Kaj kian gravecon tio havas por ni? -- ekkriis Karolino kun sia
mallonga kaj seka rido. Ĉu ilin kreis Dio aŭ la homoj, sufiĉas,
ke ili ekzistas, tiuj veroj, kiuj diras al la viro: «lernu, laboru,
akiru kaj ĝuu!» kaj al la virino ili diras: «estu ludilo, servu kiel
amuzilo al la viro!» Ĉu ili estas diaj, ĉu ili estas homaj, ni
devas scii tiujn verojn, por ke ni ne konsumu niajn korojn per vanaj
afliktiĝoj, por ke ni ne forpasigu nian junecon en vana kaptado
de nekapteblaj sunaj radioj; por ke ni rezignu pri tio, kio ne por
ni ekzistas en la mondo, kaj por ke en ĉasado de virto, amo, homa
estimo kaj similaj tre belaj aferoj ni ne mortu de malsato....
-- Jes, -- diris Marta per apenaŭ aŭdebla voĉo, -- ne morti de
malsato... jen estas la plej alta bono, pri kiu al malriĉa virino
estas permesite revi, kiun estas permesite al ŝi akiri!
-- Efektive? -- demandis Karolino per tirata tono, kaj per la fingro,
sur kiu brilis la brilianto, ŝi montris la ĉirkaŭantajn objektojn
kaj diris:
-- Kaj tamen... rigardu... rigardu ĉirkaŭen....
Marta ne rigardis ĉirkaŭen, ŝi nur malfermis la buŝon, kvazaŭ
ŝi volus fari al sia kamaradino ian demandon, kiun ŝi tamen
rapide retenis. Ambaŭ virinoj silentis sufiĉe longe. Karolino
senĉese malrapide balanciĝadis, manĝadis bombonon post bombono
kaj ne forturnadis sian rigardon de la vizaĝo de Marta, kiu,
profunde enpensiĝinte, sidis kun tempio apogita sur la mano kaj kun
mallevitaj palpebroj.
-- Ĉu vi scias, Marta, -- interrompis la silenton la virino en la
atlasoj, -- ke vi estas vere bela! Kia imponanta staturo! vi certe
estas je duono da kapo pli alta ol mi, la mizero ĝis nun tute ne
malbeligis vin, kvankam la rozokolora kamena rebrilo, kiu nun falas
sur vian vizaĝon kaj imitas delikatan vangruĝon, tre plialtigas
vian belecon kaj aspektas ĉarmege ĉe viaj nigraj densegaj haroj!
Kiel do ankoraŭ estus, se anstataŭ ĉi tiu malbela lana bruniĝinta
vesto vi metus sur vin veston de hela koloro kaj de eleganta fasono,
se anstataŭ ĉi tiu tola glata kolumo vi ĉirkaŭigus vian kolon
per travidigaj puntoj, se viajn harligojn vi levus iom pli alte
kaj ornamus ilin per punca rozo aŭ per oraj harpingloj.... Vi
estus belega, mia kara, kaj se vi nur du aŭ tri fojojn montriĝus
en loĝio de unua etaĝo ĉe la prezentado de ia moda komedio, la
junularo de la tuta Varsovio tuj demandus unuvoĉe: Kiu ŝi estas?
kie ŝi loĝas? ĉu ŝi permesos, ke ni antaŭ ŝiaj piedoj....
-- Karolino! Karolino! -- interrompis Marta, -- elrektiĝante kaj
rigardante la kamaradinon kun mirego, -- por kio vi diras ĉion ĉi
tion? Kia interrilato povas esti inter viaj vortoj kaj la situacio,
en kiu mi troviĝas kun doloro de vidvino, kun zorgoj de patrino? por
kio mi bezonas belecon? por kio mi bezonas riĉajn vestojn?
-- Por kio? por kio? ho! ho! ho!
Ĉi tiuj ekkrioj estis akompanataj de mallonga seka rido kaj kune kun
ĝi ili baldaŭ malaperis. Ambaŭ virinoj denove silentis pli longe
ol antaŭe.
-- Marta! kian aĝon vi havas?
-- Antaŭ ne longe mi komencis la dudekkvinan jaron de mia vivo.
-- Kaj mi komencis la dudekkvaran. Mi sekve estas je unu jaro pli
juna, kaj tamen je kiom mi estas pli saĝa ol vi! kiel multe pli mi
atingis en la vivo ol vi, kompatinda viktimo de revoj kaj iluzioj!
Denove ili silentis momenton. Marta kun esprimo de decideco sur la
vizaĝo levis la kapon.
-- Jes, Karolino, mi vidas mem, ke vi verŝajne estas pli saĝa ol
mi, ke vi pli atingis en la vivo. Vi posedas bonstaton, vi verŝajne
estas trankvila pri via morgaŭa tago, se vi simile al mi havus
malgrandan infanon, vi ne bezonus lasi ĝin suferi ĉe fremdaj homoj,
nek rigardi, kiel ĝi antaŭ viaj okuloj malfortiĝas, paliĝas,
konsumiĝas.... Mi konas vin tiel longan tempon, kian povas ampleksi
mia memoro, ni estis kune infanoj kaj junaj knabinoj, ni amis nin
reciproke... kaj tamen mi ĝis nun ne kuraĝis demandi vin, kie
vi prenis ĉi tiun bonstaton, kiu, kiel mi vidas, vin ĉirkaŭas,
kiamaniere vi sukcesis eliĝi el la malriĉeco, el la mizero, pri kiu
vi aludis al mi en via interparolo.... Mi ne kuraĝis demandi vin pri
tio, ĉar mi vidis, ke vi penas eviti miajn demandojn, sed pardonu
min, Karolino, tio estas malbona de via flanko... al la estinta
kamaradino de viaj infanaj ludoj, al la ankoraŭ antaŭnelonga
konfidatino de viaj junecaj revoj vi devas diri, kiamaniere vi venkis
tiun fatalismon, kiu alkroĉiĝas al la paŝoj kaj premegas la kapojn
de virinoj malriĉaj... eble ĉi tio ankaŭ sur mian vojon ĵetos ian
lumon....
-- Ho, ĝi ĵetos, ĝi sendube ĵetos sur vian vojon lumon tre helan,
tre klarigan! -- diris la virino kun la neligitaj flaveblondaj haroj.
Ŝiaj okuloj denove aspektis kiel du pecoj da malvarma kristalo,
en kiuj vidiĝas ĉielarkaj koloroj, sur ŝiaj malgrandaj lipoj
ludis tremetanta rideto, sed ŝia voĉo havis sonon certecan kaj
trankvilan.
Marta parolis plue:
-- Kiam mi la unuan fojon sola eniris en la mondon, por batali pro
mia vivo kaj la vivo de mia infano, oni diris al mi, ke virino nur
en tiu okazo povas venki en tiu batalo, se ŝi posedas ian perfektan
povoscion, veran kaj perfektigitan talenton... ĉu vi posedis ian
povoscion, Karolino?
-- Ne, Marta, mi posedis nenian. Mi sciis nur danci, amuzi gastojn kaj
vesti min bele.
-- Pri talento mi neniam aŭdis, ke vi ian havas....
-- Mi havis absolute nenian talenton.
-- Eble vi havis riĉajn parencojn, kiuj donis al vi bonstaton?
-- Riĉajn parencojn mi havis, sed ili donis al mi nenion.
-- Kio do... komencis Marta.
-- Kio do? -- interrompis la virino en la atlasaĵoj kaj subite leviĝis
de sia movebla sidejo. La brodita hundeto forte ekbalanciĝis, la
balancarkoj de la seĝo-lulilo brue ekfrapis la plankon. Ŝi mem
stariĝis elrektigite antaŭ la kanapeto, sur kiu sidis Marta.
-- Mi estis bela, -- ŝi diris, -- kaj... kaj mi komprenis, kia estas la
sola por mi akirebla loko sur la tero.
-- Ha! -- mallaŭte ekkriis Marta kaj faris tian movon, kvazaŭ ŝi
volus desalti de sia sidejo. Sed la virino, kiu staris antaŭ ŝi,
alforĝis ŝin al la loko per la forto de sia rigardo. Ŝi staris
kun nemovebla korpo kaj vizaĝo, ŝiaj blondaj haroj kaj ŝia elasta
gracia talio troviĝis sub la rozokolora rebrilo de la ardantaj
karboj. Ŝi levis iom la palpebrojn kaj rigardis la vizaĝon de Marta
profunde kaj obstine, per okuloj, en kiuj nun vidiĝis malluma brilo
de malgaja fajro.
-- Kio do? -- ŝi diris post momento, -- vi timiĝis, naiva estaĵo,
vi volas forkuri? bone, iru! vi havas plenan rajton levi de la
tero plenmanon da koto kaj ĵeti ĝin al mi en la vizaĝon. Kiu
povas hodiaŭ rifuzi al vi tiun rajton? hodiaŭ vi ĝin ankoraŭ
posedas....
Marta ŝirmis siajn okulojn per la manplato.
-- Vi ŝirmas la okulojn, vi ne volas rigardi min! Vi demandas viajn
proprajn pensojn, ĉu efektive mi estas tiu senkulpa, naiva, ideala
Karonjo, kiu kuradis kun vi sur la florplena herbejo de via patro
kaj flugadis en kapturna valso sur la brilantaj pargetoj de la domo
de sinjorino Herminio; kiu pasie amis blankajn rozojn kaj la odoron
de konvaloj kaj en la rivero de la lunaj radioj vidis naĝantaj la
safirkolorajn okulojn de sinjoro Eduardo?... Ho, tio estas mi, mi
mem... sed se rigardi min estas por vi tre malagrable, vi povas
ne rigardi min... nur aŭskultu.... Ŝi faris kelke da paŝoj kaj
sidiĝis sur la kanapeto apud Marta.
-- Aŭskultu, -- ŝi ripetis. -- Ĉu vi iam demandis vin mem kaj ĉu vi
iam penis klarigi al vi precize, kio en la mondo estas virino? Certe
ne. Nu, mi diros al vi: mi ne scias, kiele estas laŭ la leĝoj diaj,
pri kiuj vi parolis antaŭ momento... sed laŭ la leĝoj kaj moroj
homaj virino ne estas homo, virino estas objekto. Ne forturnu de mi
la kapon. Mi diras la veron, eble relativan, sed veron. Ĉu vi volas
vidi homojn? rigardu la virojn. Ĉiu el ili vivas en la mondo per si
mem, li ne bezonas, ke oni alskribu al li ian ciferon por tio, ke li
ĉesu esti nulo. Virino estas nulo, se apud ŝi ne staras viro kiel
cifero pleniganta. Al virino oni donas brilantan kadraĵon, por ke
ŝi, kiel arte polurita diamanto en magazeno de juvelisto, altiru
al si la okulojn de kiel eble plej granda nombro da aĉetantoj.
Se ŝi ne trovas por si akiranton, aŭ se, trovinte lin, ŝi lin
perdas, ŝi kovriĝas per rustaĵo de eterna doloro, per makuloj
de senhelpa mizero, ŝi fariĝas denove nulo, sed nulo malgrasa
de malsato, tremanta de malvarmo, disŝiriĝanta en ĉifonojn per
la vanaj provoj sin movi kaj sin ŝovi. Rememorigu al vi ĉiujn
maljunajn fraŭlinojn, la forlasitajn aŭ vidviĝintajn virinojn,
kiujn vi konis en via vivo, rigardu viajn koleginojn el la laborejo
de sinjorino Szwejc, rigardu vin mem.... Kion vi ĉiuj signifas en la
mondo? kiaj estas viaj esperoj? kie estas la eblo, ke vi elgrimpu el
la marĉejo kaj iru tien, kien iras la homoj? Vi estas vegetaĵoj,
kies trunketoj, edukitaj en oranĝerioj, ne havas la forton, por
kontraŭstari al ventoj kaj fulmotondroj! Certe ja tiel estas, se la
profetoj kaj saĝuloj de la mondo nomis la virinon «la plej bela
el la floroj de la naturo». Virino estas floro, virino estas nulo,
virino estas objekto, ne posedanta la forton de memstara moviĝado.
Ne ekzistas por ŝi feliĉo nek pano sen viro. Virino devas nepre
alkroĉiĝi, en ia ajn maniero alkroĉiĝi al viro, se ŝi volas
vivi; aliokaze ŝi iras en la kudrejon de sinjorino Szwejc kaj
malrapide mortas. Sed kion ŝi devas fari, se ŝin kaptas pasia
deziro vivi? Divenu! vi divenas? bone! kovru al vi la okulojn per via
dua manplato, por ke vi ne povu vidi eĉ randeton de mia vesto, sed
aŭskultu min plue....