diris la veron; eĉ plie, se mi havas la rajton rigardi min kiel
kompetentan, mi povas diri kun certeco, ke vi posedas videblan
talenton por la plumo. Via stilo donas sufiĉe fortan pruvon de tiu
talento, ĝi estas kerneca, vigla, en multaj lokoj plena de vervo kaj
de fajro. Sed... kiom mi povis vidi el via laboro, tiu via senduba
talento restas en stato... pardonu al mi la esprimon... en stato
rudimenta, neprilaborita. Al via talento mankas la apogo de lernado,
mankas la helpo, kiun povas doni nur la sciado de la tekniko de
verkado. La ambaŭ lingvojn, kun kiuj vi ĉi tie havis aferon,
vi konas tro malmulte, por ke vi povu manovri kun ili tiel, kiel
postulis la objekto kaj la scienca nomenklaturo. Eĉ plie, granda
parto de la alta literatura lingvo, kiu uzas multe da esprimoj ne
ekzistantaj en la ĉiutaga vivo, estas al vi videble tre malmulte
konata. De tio venas la oftaj interŝanĝoj de vortoj, neĝusteco
de la esprimoj, neklaraĵoj kaj stilaj konfuzaĵoj. Per unu vorto,
talenton vi havas, sed vi lernis tro malmulte, kaj la arto de
verkado, eĉ se ĝi volas limi sin nur per farado de tradukoj, nepre
postulas certan sufiĉe vastan amplekson da farita lernado, certan
sufiĉe ampleksan sciadon komune sciencan kaj speciale teknikan...
Dirinte ĉion ĉi tion, la libristo silentiĝis, kaj nur post kelka
momento li diris plue:
-- Tio estas la tuta vero, kiun mi eldiris al vi kun doloro. Kiel
via konato, mi bedaŭras, ke vi ne akiris la deziratan de vi povon
labori; kiel homon, tio min afliktas, ke vi ne prilaboris sufiĉe
vian talenton. Vi posedas talenton senduban, estas nur domaĝe, ke vi
ne lernis pli multe, pli vaste, pli fundamente....
Ĉe la lasta vorto la libristo prenis de la tablo la paperan
rulpaketon kaj volis doni ĝin al Marta. Sed ŝi ne etendis la manon,
ne faris eĉ la plej malgrandan movon, ŝi staris rekte, rigide,
kvazaŭ ŝtoniĝinta, kaj nur sur ŝiaj palaj lipoj tremis stranga
rideto. Tio estis unu el tiuj ridetoj, kiuj estas milionoble pli
malĝojaj ol larmoj, ĉar oni vidas en ili spiriton, kiu komencas
moki sin mem kaj la mondon. La vortoj de la libristo, kiu juĝis la
literaturan laboron de Marta, estis preskaŭ laŭvorta ripeto de la
vortoj de la literaturisto, kiu antaŭ kelke da monatoj elparolis
verdikton pri ŝia desegnado. Kredeble ĉi tiu egaleco estis la
kaŭzo de la konvulsia rideto, kiu ektuŝis la tremantajn lipojn de
la virino.
-- Ĉiam tio sama! -- ŝi murmuretis post momento, poste ŝi klinis la
kapon kaj diris pli laŭte: -- Dio mia, Dio, Dio!
Ĉi tiu ekkrio, kiu elsaltis el ŝia buŝo, estis rapida, obtuza,
sed korŝiranta. Ŝi do ne sole ploris antaŭ atestantoj, sed ŝi
eĉ ĝeme kriis. Kio do fariĝis kun ŝia antaŭa fiereco kaj stoika
sindeteneco? Ĉi tiuj ecoj, kiuj troviĝis en la karaktero de Marta,
parte fandiĝis en la iom post iom akirata alkutimiĝo al senĉese
suferataj humiliĝoj, tamen ili restis ankoraŭ en tia kvanto, ke
post dekkelke da sekundoj ŝi sukcesis levi la kapon, reteni la
larmojn sub la palpebroj kaj ekrigardi la libriston per rigardo
sufiĉe klara. Ĉi tiu rigardo esprimis petegon, ho ve, denove
petegon, sekve humiliĝon!
-- Sinjoro, ŝi diris, -- vi estis por mi tiel bona, kaj se mi ne povis
profiti de via boneco, tio estas jam mia kulpo...
Ŝi haltis subite. Ŝia rigardo fariĝis vitreca kaj retirita
internen. -- Ĉu mia? -- ŝi ekmurmuris tre mallaŭte per tono de
demando. Ĉi tiun demandon ŝi faris videble al si mem; la socia
problemo, kies unu el la reprezentantoj kaj viktimoj ŝi estis,
ĉirkaŭprenis ŝin ĉiam pli premante per siaj malmolaj brakoj kaj
ordonis al ŝi rigardi ĝian teruran vizaĝon. Ŝi tamen baldaŭ
forskuis de si la kontraŭvolan enpensiĝon. La rigardon denove
sereniĝintan ŝi direktis sur la vizaĝon de la homo, kiu staris
antaŭ ŝi.
-- Ĉu mi ne povus lerni ankoraŭ nun? Ĉu ekzistas nenia loko en la
mondo, kie mi povus ion ellerni? Diru al mi, sinjoro, diru, diru!
La libristo staris duone konfuzita, duone kortuŝita.
-- Sinjorino, -- li respondis, farante geston de kompato, -- mi konas
nenian tian lokon. Vi estas virino.
En tiu momento el la apuda salono eliris kaj alpaŝis al la libristo
unu el la komizoj kun ia longa registro aŭ kalkulo en la mano.
Marta prenis sian manuskripton kaj foriris. Kiam ŝi adiaŭe donis
la manon al la libristo, ŝiaj fingroj estis malvarmaj kiel glacio
kaj rigidaj, la vizaĝo estis senmova kiel marmoro, kaj nur sur
ŝiaj lipoj senĉese tremadis fulmetanta rideto, kiu kvazaŭ senfine
ripetadis la vortojn, kiujn ŝi antaŭe eldiris. Ĉiam tio sama!
Apenaŭ la pordo fermiĝis post la eliro de Marta, la nejuna homo kun
la kalva kapo kaj la granda vizaĝo ĵetis sur la tablon la libron,
en kiun li ĝis nun ŝajnis enprofundigita, kaj eksplodis per laŭta
rido.
-- Pri kio vi ridas? -- mirigite demandis la libristo, levante la
okulojn for de la registro, kiun oni alportis al li antaŭ momento.
-- Kiel do oni povas ne ridi! -- ekkriis la sinjoro, kaj liaj okuloj tra
la dikaj kaj neklaraj okulvitroj brilis per plenkora gajeco, -- kiel
oni povas ne ridi! Ŝia moŝto ekdeziris fariĝi verkistino,
aŭtorino! Nu, kion vi diros al tio? ha, ha, ha! sed vi donis al ŝi
bonan forregalon! Vere mi havis deziron desalti de la seĝo kaj kisi
vin por tio!
La libristo rigardis sian gaston per iom severa rigardo.
-- Kredu al mi, sinjoro, -- li diris kun nuanco de malkontenteco, -- ke
estis por mi tre malagrable, eĉ tre dolore, aflikti tiun virinon...
-- Kion vi diras! -- ekkriis la homo, kiu sidis super la amaso da
libroj, -- kaj vi tion diras serioze?
-- Tute serioze; ŝi estas vidvino post homo, kiun mi konis, amis kaj
estimis...
-- Nu, nu! mi garantias al vi, ke ŝi estas ia aventuristino! Bonordaj
virinoj ne vagas tra la urbo, serĉante, kion ili ne perdis; ili
sidas hejme, gardas sian mastrumaĵon, edukas infanojn kaj gloras
Dion...
-- Sed pardonu, sinjoro Antonio, ĉi tiu virino havas nenian
mastrumaĵon, ŝi troviĝas en mizero...
-- Ha! lasu, sinjoro Laŭrencio! Mi miras, ke vi povas esti tiel
kredema! Tio ne estas mizero, mia sinjoro, sed ambicio! ambicio! Ili
volus per io ekbrili, gloriĝi, okupi plej altan lokon en la socio
kaj akiri tiamaniere liberecon fari kion ili volas kaj ŝirmi siajn
ekstravagancojn per imagata plialteco, per pseŭdo-laboro!
La libristo levis la ŝultrojn.
-- Vi estas ja literaturisto, sinjoro Antonio, kaj vi devus scii iom
pli pri la problemo de edukado kaj de laboro de virinoj...
-- Virina problemo! -- ekkriis la sinjoro, saltadante sur la seĝo, kun
subite ruĝiĝinta vizaĝo kaj flamantaj okuloj. -- Ĉu vi scias, kio
ĝi estas, tiu virina problemo?
Li silentiĝis por momento, ĉar, perdinte la spiron pro granda
ekscitiĝo, li devis ekspiri pli profunde. Post momento li per jam
pli trankvila voĉo diris plue:
-- Cetere por kio mi parolu al vi, kion mi pensas pri ĉi tiu afero.
Legu miajn artikolojn.
-- Mi legis, mi legis, kaj ili tute min ne konvinkis, ke...
-- Nu! se vi al mi ne kredas, interrompis lin la literaturisto kun
la dikaj okulvitroj, -- vi ne malŝatos ja almenaŭ tion, kion diras
pri tio aŭtoritatoj... grandaj aŭtoritatoj... Jen antaŭ ne longe
doktoro Bischof... vi scias ja, kiu estas Bischof?
-- Bischof, -- diris la libristo, -- certe estas granda scienculo, sed
krom tio, ke vi malbonuzas liajn vortojn kaj trograndigas ilian
signifon, mi ne opinias, ke li havas la rajton elparoli verdikton,
kiu kondamnas milojn da malfeliĉaj estaĵoj...
-- Da aventuristinoj, -- interrompis denove la literaturisto, -- kredu
al mi, ke nur da aventuristinoj, da estaĵoj ambiciaj, arogantaj kaj
ne havantaj moralecon. Por kio, mi vin petas, ni bezonas virinojn
instruitajn? Beleco, mildeco, modesteco, obeeco kaj pieco, jen estas
la virtoj, kiuj konvenas al virino, doma mastrumaĵo, jen estas la
regiono de ŝia laborado, amo por la edzo, jen estas la sola merito
konforma kaj utila por ili! Niaj praavinoj...
En tiu momento en la librejon eniris kelke da personoj, kaj la
rakonto pri la praavinoj haltis nefinita sur la malfermitaj dikaj
lipoj de la literaturisto. Sed kiajn fortajn argumentojn li povus
prezenti por sia ĵus eldirita teorio, kiom multe da nova li povus
diri kaj skribi pri la ambicio kaj enviemeco, kiuj igas la virinojn
transpaŝi la limojn, destinitajn al ili de la naturo kaj de la
grandaj aŭtoritatoj, se li povus en ĉi tiu momento trapenetri la
pensojn de Marta, marŝanta nun sur la strato!...
Elirinte el la librejo, ŝi komence estis kvazaŭ surdigita kaj
sensentigita. Ŝi pensis pri nenio, ŝi sentis nenion. La unua
konscia penso, kiu aperis en ŝia kapo, formuliĝis en la vortoj:
kiel feliĉaj ili estas! La unua sento, kiu klare vekiĝis en ŝi,
estis -- envio.
Ŝi marŝis tiam sur trotuaro kontraŭa al tiu, post kiu vidiĝis la
larĝaj kaj luksaj konstruaĵoj de la Kazimira palaco. Sur la vasta
palaca korto svarmis junuloj kun viglaj vizaĝoj, en uniformoj de
universitataj studentoj. Unuj el tiuj junuloj tenis sub la brako
grandajn librojn en simpla bindo aŭ sen bindo, difektitajn, duone
disŝiritajn de uzado, aliaj ĉirkaŭvolvis per papero elastajn aŭ
ŝtale brilantajn objektojn, verŝajne sciencajn aparatojn, kiujn ili
portis hejmen, por per ilia helpo fari sciencajn eksperimentojn kaj
observojn. Dum kelke da minutoj ili plenigis la korton per bruo de
interparoloj pli aŭ malpli laŭtaj. Ili diskutis, fervore gestadis,
de tempo al tempo el tiu aŭ alia grupo leviĝadis gamo de junula
rido aŭ pli laŭta ekkrio montranta entuziasmon de juna brusto
aŭ atestanta, ke oni parolas pri amata objekto de studado de la
flamaj kapoj. Post kelke da minutoj la grupoj disiĝis, oni vidis,
ke la junaj homoj donas al si reciproke la manojn kaj unuj kun gaja
rideto sur la buŝo, aliaj meditante, aliaj en vigla interparolado,
unuope aŭ duope forlasas la universitatan korton kaj perdiĝas en la
popolaj amasoj, svarmantaj sur la larĝa trotuaro.
Marta iris tre malrapide, kun kapo senĉese turnita al la granda
konstruaĵo, kiu nun ricevis en ŝia imago la signifon de templo
kun ia mistera altira forto. La junaj homoj kun la libroj sub la
brako, kun la serenaj aŭ serioze meditantaj vizaĝoj, ŝajnis al ŝi
estaĵoj posedantaj privilegiojn, dignon kaj feliĉon de duondioj. La
kompatinda virino ekĝemis el la profundo de la brusto.
-- Feliĉuloj! ho, feliĉuloj! -- ŝi diris mallaŭte, kaj, ĵetante
denove ĉirkaŭan rigardon sur la belegan konstruaĵon, kiun ŝi jam
preterpasis, ŝi aldonis: -- Kial mi tie ne estis? Kial mi tie nun ne
povas esti?
-- Mi ne povas? -- ŝi meditis plue, -- kial do mi ne povas? Mi ne havas
la rajton? kial do mi ne havas la rajton?
Kiaj do estas tiuj tiel senlimaj diferencoj, kiuj ekzistas inter mi
kaj tiuj homoj? Kial ili ricevas tion, sen kio estas tiel malfacile
vivi, kaj mi ne ricevis kaj mi ne povas ricevi?
La unuan fojon en ŝia vivo en la brusto de Marta leviĝis ondo de
flamanta indigno, de kaŝata kolero, de maldolĉa envio. Samtempe
aperis en ŝi la sento de neesprimebla premanta humileco. Ŝajnis al
ŝi, ke ŝi farus plej bone, se en ĉi tiu momento ŝi falus sur la
ŝtonojn de la trotuaro, kun la vizaĝo al la tero, sub la piedojn de
la pasantoj. -- Ili min premu per la piedoj! -- ŝi pensis; -- kion
pli mi valoras, mi, malkapabla, tute sentaŭga, kanajla estaĵo!
Kiam la lasta vorto de tiu ĉi penso forsonis en ŝia kapo, la
rulpaketo, kiun ŝi portis, elglitiĝis el ŝia mano kaj falis sub
ŝiajn piedojn.
Falante, la kajero malfermiĝis; ŝi kliniĝis, por levi ĝin, kaj
sur la malfermitaj paĝoj ŝi ekvidis du trispesmilajn paperetojn.
Tio estis donaco de la kompatema libristo, kiu, forrifuzante la
netaŭgan laboron de la virino, deziris tamen doni al ŝi aktivan
pruvon de sia kompato. Marta elrektiĝis, tenante la kajeron en unu
mano kaj la susurantajn paperetojn en la dua. Ŝiaj okuloj havis
en tiu momento brilon akran kaj traborantan, la brusto tremis per
retenata sovaĝa rido.
-- Jes! -- ŝi diris preskaŭ laŭte, -- por ili scienco kaj laboro, por
mi... almozo....
La vortoj siblis en ŝia buŝo, kiu estis preskaŭ tiel blanka kiel
la papero, kiun ŝi tenis en la mano. -- Bone! -- ŝi murmuris post
momento, -- ĝi estu tiele! Kial ili ne donis al mi tion, kion ili
hodiaŭ postulas de mi, tion, kion neniu donis al mi! Ili donu nun
monon... jes... senlabore... mi prenados... ili donu....
Per rapida, nerva movo ŝi enŝovis la monpaperetojn en la poŝon
de la eluzita vesto, kaj ŝiaj piedoj ekŝanceliĝis. Nur nun, kiam
ŝia spirito denove estis ĵetita en la maltrankvilecon de terura
ventego, la korpo rememorigis al ŝi, ke ŝi estas malsata, ke ŝi
pasigis kelkajn dekojn da noktoj super laboro, kiu kondukis al nenia
celo. Ŝi ne povis iri pluen. Tra la nebulo, kiu ŝirmis ŝian
rigardon, ŝi ekvidis antaŭ si ŝtuparon. Tio estis la ŝtuparo de
la preĝejo de la Sankta Kruco. Ŝi fale sidiĝis sur ĝi, apogis
la kapon sur la mano kaj fermetis la okulojn. Post kelka momento la
rigidiĝintaj trajtoj de ŝia vizaĝo remoliĝis, la glacio, kiu
frostigis la sentojn en ŝia brusto, fandiĝis, el sub la mallevitaj
palpebroj sur la marmorblanka vizaĝo ekfluis larmoj, guto post guto,
abundaj, pezaj, ili faladis sur la malgrasajn manojn kaj kaŝiĝadis
inter la faldoj de la funebra vesto.
Dum ĉi tio okazis al Marta, sur la trotuaro de la strato Krakowskie
Przedmiescie marŝis paro da homoj: virino kaj viro. Ili marŝis per
paŝoj facilaj kaj rapidaj, ili interparolis kun granda vigleco. La
virino estis juna, elegante vestita kaj bela, la viro ankaŭ estis
juna, bonguste vestita kaj tre belfigura.
-- Diru kion vi volas, ĵuru kiel vi volas, mi tamen ne kredos al vi,
ke vi povis iam en via vivo esti vere enamiĝinta!
Dirante tion, la juna virino ridis per la buŝo kaj per la okuloj.
Inter ŝiaj koralkoloraj lipoj montriĝis du vicoj da blankaj kaj
malgrandaj dentoj, la brunaj pupiloj brilis kaj ĵetadis ĉirkaŭen
rapidajn rigardojn. La viro ekĝemis. Tio estis parodio de ĝemo kaj
enhavis en si pli da petoleco kaj gajeco, ol la rido de la virino.
-- Vi ne kredas al mi, bela Julinjo, kaj tamen Dio povas esti mia
atestanto, ke mi estis enamiĝinta dum tuta tago ne sole vere,
sed furioze, tute perdinte la kapon! Ĉar vi devas prezenti al vi
tiun dian estaĵon! Alta kiel poplo, okuloj nigraj kaj grandaj,
vizaĝkoloro kiel alabastro, haroj kiel plumoj de korvo, longegaj kaj
ne artaĵaj, mi diras al vi, ke ne artaĵaj, sed propraj, mi estas
kompetenta en tiaj aferoj... malgaja, pala, malfeliĉa... ho, diino!
Sed ĉio ĉi tio ankoraŭ ne estas grava; estas vero, ke ŝi plaĉis
al mi tuj, tamen mi diris al mia koro: silentu! ĉar mi sciis, ke mia
kuzino tre serioze ŝin ekamis kaj decidis gardi ŝin kontraŭ mi
kiel kontraŭ fajro... Sed kiam ŝi venis al mia kuzino kaj per sia
mirinda, ĉarma, najtingala voĉeto diris: mi ne povas instrui vian
filinon ... sed mi al vi, bela sinjorino... Julinjo, jam rakontis
tiun historion ... jen tiam mi enamiĝis en ŝin tute vere. Dum tuta
tago mi poste iradis kiel ebria tra ĉiuj stratoj, serĉante mian
diinon....
-- Kaj vi ŝin ne trovis?
-- Mi ne trovis...
-- Vi ne sciis, kie ŝi loĝas?
-- Mi ne sciis. Mia kuzino sciis, sed ba!... ĉiufoje kiam mi demandis
ŝin pri la adreso de la bela vidvino, ŝi ĉiam respondadis al mi:
kial vi, Aleĉjo, ne iras en la oficejon?
La virino eksplodis per rido.
-- Via kuzino verŝajne estas terure serioza persono! -- ŝi ekkriis.
Ĉi tiun fojon la viro ne ridis nek ekĝemis.
-- Ni ne parolu pri mia kuzino, fraŭlino Juliino, -- li diris per
voĉo, en kiu sonis certa decideco. -- Pli bone aŭskultu la daŭrigon
de la dramo de mia vivo. Ha! tio estis dramo... prezentu al vi, ke
en tiu tago, renkontinte sur la strato fraŭlinon Malvinon X., mi
ŝin salutis nur de malproksime, antaŭ la pordo de la restoracio de
Stempkonjo mi preteriris kun klinita kapo kaj kun ĝemo en la brusto,
mi vidis sur la afiŝo la «Belan Helenon» kaj tamen ne iris en la
teatron, per unu vorto, mi enfalis en malesperon tiel profundan, ke
se la bona Bolĉjo ne kondukus min en la sekvanta tago en certan
loĝejon ĉe la strato Krolewska, kie mi ekvidis la plej belan el la
surteraj diinoj....
-- Ho, ho! -- interrompis la virino duone kun rido, duone kun koketa
indigno, -- nur sen komplimentoj, sen komplimentoj.
-- Mi jam ĝis nun, plue diris la viro, -- mi jam ĝis nun... trovus
tiun, kiu malaperis de antaŭ miaj okuloj...
-- Kaj kiun vi plu ne serĉis...
-- Mi ne serĉis...
-- Kaj kiun vi forgesis...
-- Mi ne forgesis, ho, mi ne forgesis. Sed la vundo de la koro iel
cikatriĝis... kion fari? _vivre c'est souffrir..._
Eldirinte la lastajn vortojn, la juna homo levis supren la okulojn
kun rigardo plena de melankolio kaj mallaŭte ekfajfis la arion de
Kalĥas el la Bela Heleno.
Subite li ĉesis fajfi, haltis kaj ekkriis: ha! La virino, kiu iris
apud li, ekrigardis lin mirigite. La rigardo de la gaja Aleĉjo
estis fiksita sur unu punkto, kaj mirinde! de lia buŝo malaperis
la eterna rideto. La belforma kaj delikata linio de tiu buŝo, kiel
ankaŭ ĉiuj aliaj vizaĝaj linioj de la junulo, ŝanĝiĝadis kaj
ondiĝadis, kiel okazas ordinare ĉe homoj kun impresebla naturo,
kiam ili subite estas ekscititaj.
-- Kio do tie estas? -- demandis la bela virino per iom nekontenta
voĉo, -- vere, -- ŝi diris kokete, -- mi devas senti min ofendita de vi,
sinjoro Aleĉjo! Vi iras kun mi, kaj vi rigardas mi ne scias kiun...
-- Tio estas ŝi! -- mallaŭte diris Aleĉjo, -- ha, kiel bela ŝi estas!
Dum momento la juna kaj eleganta virino, kiu estis nomata Juliino,
serĉis per la rigardo la punkton, sur kiu tiel obstine estis fiksita
la rigardo de ŝia kunulo. Subite ŝi iom kliniĝis kaj, etendante
antaŭen la manojn, kaŝitajn en zibela mufo, ekkriis: Tio estas ja
Marta Swicka!
Ili troviĝis en malproksimeco de apenaŭ kelke da paŝoj de la
ŝtuparo de la Sanktkruca preĝejo, kie sidis la virino en la funebra
vesto, kun nigra lana tuko kovranta ŝian kapon kaj krucigita sur la
brusto.
Marta jam ne ploris. Per la larmoj, kiuj antaŭ momento forte,
kvankam silente fluis el ŝiaj okuloj, ŝi videble elploris parton
de tiuj mordantaj sentoj, kies kruela atako ŝin senfortigis kaj
duone svenintan ĵetis sur ĉi tiun lokon. Nun ŝia vizaĝo estis
blanka kiel marmoro kaj turnita supren, kaj ŝiaj sekaj okuloj kun
flama brilo kaj profunda esprimo senmove rigardis al la blua ĉielo.
Cetere ŝia tuta figuro estis senmova. Eĉ plej malgranda ektremo ne
montris vivon en ŝiaj levitaj palpebroj, nek en la fermita buŝo,
nek en la manoj interplektitaj meze de la dikaj faldoj de la vesto.
De malproksime oni povus vidi en ŝi statuon, ornamantan la eniron
de la belega templo, statuon, kiu prezentas animon preĝantan aŭ
demandantan, aŭ samtempe preĝantan kaj demandantan.
Marta rigardis la ĉielon, en ŝiaj okuloj estis varmega preĝo, sed
samtempe ankaŭ ia profunda, pasia, preskaŭ truda demando.
-- Kiel bela ŝi estas! -- mallaŭte ripetis la gaja Aleĉjo kaj,
klinante sin al sia kunulino, ankoraŭ pli mallaŭte diris plue: Se
oni povus ŝin en ĉi tiu pozo kune kun la ŝtuparo transporti en
teatron, sur la scenejon... kia granda efekto ĝi estus!
-- Estas vero, ke ŝi estas bela, -- respondis mallaŭte la kunulino
de la gaja Aleĉjo, -- sed mi ja konas ŝin bonege... Kio fariĝis
kun ŝi?... kial ŝi sidas ĉi tie? kaj kiel vestita! Ĉu ŝi estas
almozulino, aŭ io alia?...
Interŝanĝante ĉi tiujn vortojn, la juna paro alproksimiĝadis
ĉiam pli al la virino, kiu turnis sur sin ĝian atenton.
Marta ne rimarkis, ke ŝi estas objekto de ies atento. Depost la
momento, kiam senforta kaj elturmentita de la atako de la sentoj ŝi
sidiĝis ĉi tie por momenta ripozo, eble multe da personoj pasantaj
tra la strato rigardis ŝin, sed ŝi neniun vidis. Ŝia tuta animo
vagis en tiuj lazuroj, en kiuj kvazaŭ dronis ŝiaj okuloj, tie ŝi
serĉis ian bonan kaj potencan forton, kiu volus kaj povus frakasi
la fatalon, kiu ŝin premas. Subite super la kapo de la profunde
enpensiĝinta virino eksonis du voĉoj.
-- Sinjorino! -- diris unu voĉo, vira kaj aperiganta ekscitiĝon aŭ
respekton.
Marta ne aŭdis ĉi tiun voĉon.
-- Marta! Marta! -- ekkriis la dua voĉo, virina.
Ĉi tiun voĉon Marta aŭdis, en ĝi sonis tonoj, kiujn ŝi konis
bone, de longe. Ŝajnis al Marta, kvazaŭ en ĉi tiu momento
ŝia pasinteco vokas ŝin per ŝia nomo. Malrapide kaj kun kelka
malfacileco ŝiaj okuloj fortiriĝis de la altaj lazuroj kaj
direktiĝis al la vizaĝo de la virino, kiu staris antaŭ ŝi, ĵetis
la zibelan mufon sur la neĝon antaŭ ŝiaj piedoj kaj etendis al ŝi
du malgrandajn manojn, kovritajn per lilikoloraj gantoj.
-- Karolino! -- murmuretis Marta kun unuaminuta miriĝo, sed post
momento lumaj radioj aperis sur ŝia vizaĝo kaj disfandis la
rigidecon de ŝiaj trajtoj.
-- Karonjo! -- ŝi diris pli laŭte kaj leviĝis.
Ŝi kaptis la ambaŭ al ŝi etenditajn manojn de la virino.
-- Karonjo, ŝi ripetis; -- mia Dio, ĉu tio estas vi, efektive?
-- Ĉu tio estas vi, Marta? -- reciproke demandis la virino en la
atlasaĵoj kaj zibelaĵoj, kaj siajn brilantajn okulojn ŝi malgaje
fiksis dum momento sur la pala, malgrasa vizaĝo, kiu, ekvidinte
ŝin, ĝoje ektremis. Sed en tiuj okuloj malgajeco videble ne povis
longe teniĝi.
La virino en la atlasaĵoj ekridis, kaj, turnante sin al sia kunulo,
ŝi diris:
-- Ĉu vi vidas, sinjoro Aleksandro, kiel homoj renkontiĝas en la
mondo! Mi kaj Marta ni konas ja nin reciproke de la infaneco.
-- Jes, de la infaneco! -- ripetis Marta, nur nun rimarkante la gajan
Aleĉjon kaj salutante lin per klino de la kapo.
-- Pri kiu vi portas funebron? -- demandis la virino en la zibelaĵoj,
ĵetante rapidan rigardon sur la mizerajn vestojn de Marta.
-- Pri mia edzo.
-- Pri via edzo! sekve vi vidviniĝis! domaĝe! bela knabo estis via
Jaĉjo; vi estas do vidvino! kie vi loĝas konstante, en la kamparo
aŭ ĉi tie?
-- Ĉi tie en Varsovio.
-- Ĉi tie? kaj kial vi ne reiris en la kamparon?
-- La bienon de mia patro oni kelkajn monatojn post mia edziniĝo
vendis per aŭkcio.
-- Per aŭkcio! jes! domaĝe! vi posedas do nenian havon, ĉar tiu
bona Jaĉjo amis vin furioze kaj certe elspezis por vi ĉion, kion li
havis. Kion do vi nun faras? kiel vi vivas?
-- Mi estas kudristino.
-- Malfacila laboro! -- diris ridante la virino en la atlasaĵoj, -- mi
ankaŭ iom ĝin provis, sed mi ne sukcesis.
-- Vi, Karonjo! vi estis kudristino! -- siavice mirigita ekkriis Marta.
La virino en la atlasaĵoj denove ekridis.
-- Mi provis esti kudristino, sed mi ial ne sukcesis! Kion fari? tiel
volis la sorto, kontraŭ kiu mi tamen tute ne plendas...
Kaj ŝi denove ridis. Ŝia tiel ofte ripetata ridado, duone
facilanima, duone koketa, ŝajne venis pli de kutimo al konstanta
ridado, ol de gajeco. Nun Marta ĵetis ĉirkaŭrigardon sur la
riĉajn vestojn de la virino, kiu staris antaŭ ŝi.
-- Ĉu vi edziniĝis? -- ŝi demandis.
La virino denove ekridis.
-- Ne! -- ŝi ekkriis, -- ne, ne! mi ne edziniĝis, mia kara! tio estas,
kiel diri al vi? sed ne, ne! mi ne edziniĝis...
Dirante tion, ŝi konstante ridis, sed ŝia rido ĉi tiun fojon jam
havis la neagrablan sonon de ia sindevigo. La gaja Aleĉjo, kiu ne
forprenis la okulojn for de Marta, ĉe ŝia lasta demando ekrigardis
Karolinon, ektuŝis siajn malgrandajn lipharojn kaj ekridetis.
-- Kion do mi faras? -- ekkriis la virino en la atlasaĵoj, -- per mia
babilado mi retenas vin en la malvarmo, dum ni povus sidiĝi en
droŝko kaj tuj veturi al mia loĝejo. Vi veturos kun mi, Marta, ne
vere? ni interparolos longe kaj rakontos al ni reciproke la historion
de nia vivo...
Ŝi ekridis denove kaj, ĵetante ĉirkaŭen rapidajn kaj brilantajn
rigardojn, diris plue:
-- Ho, tiuj historioj de nia vivo! kiel amuzaj ili estas! ni rakontos
al ni reciproke, Marta, ne vere?
Marta videble ŝanceliĝis momenton.
-- Mi ne povas, -- ŝi diris, -- mia infano min atendas...
-- Ha! vi havas infanon! kion do tio malhelpas? ĝi atendos ankoraŭ
iom.
-- Mi ne povas.
-- Nu, venu do al mi post unu horo... bone? mi loĝas ĉe la strato
Krolewska...
Ŝi diris la numeron de la domo kaj premis en siaj manoj la manon de
Marta.
-- Venu, venu! -- ŝi ripetadis, -- mi vin atendos... ni rememorigos
al ni la de longe pasintajn tempojn.
La de longe pasintaj tempoj ĉiam havas grandan ĉarmon por tiuj, al
kiuj la novaj tempoj alportis nenion krom larmoj kaj doloro.
Marta sentis sin refreŝigita kaj tre kortuŝita per la vido de la
neatendite retrovita kamaradino de sia juneco.
-- Post unu horo, -- ŝi diris, -- mi venos al vi, Karonjo...
Se en tiu momento iu atente observus la grupon de tiuj tri personoj,
kiuj staris sur la trotuaro, li povus rimarki, ke kiam Marta eldiris
la vortojn «mi venos», Aleĉjo eksentis preskaŭ nereteneblan
deziron alte eksalti kaj ekkrii: _victoria!_ Li tamen faris nek
la unuan nek la duan, li nur iom ĵetiĝis malantaŭen kaj ekklakis
per la fingroj. Liaj nigraj okuloj brulis kiel ardantaj karboj kaj
estis avide fiksitaj sur la pala vizaĝo de Marta, sur kiu nun lumis
rideto. Kiam fine la juna virino foriris, la homo de eterna rido
turnis sin al sia kunulino.