ĝis nun min trafis, ĉar se la fortoj min trompis, miaj intencoj
estis honestaj. Mi faris ĉion, kion mi povis kaj kapablis. La esenco
de mia malfeliĉo konsistas en tio, ke mi povis malmulte, ke mi
nenion sufiĉe kapablis. Sed miaj ĝisnunaj provoj ne ampleksis ja
ankoraŭ la tutan rondon da diversaj homaj laboroj; eble inter ili
troviĝas ankoraŭ io ankaŭ por mi. Ĉu mi povas havi ian esperon?
Diru al mi sincere kaj sen hezito, mi petas vin en la nomo de tiu,
kiu iam ĝuis vian amikecon kaj kiu jam ne vivas, en la nomo de la
estaĵoj, kiuj estas karaj por vi....
La libristo premis la al li etenditan manon. Lia manpremo estis varma
kaj kora. Post momenta medito li komencis paroli:
-- Ĉar vi, sinjorino, ordonis al mi esti sincera, mi devas diri la
malĝojan veron. Esperon plibonigi vian sorton per laboro vi povas
havi nur malgrandan kaj tre necertan! Vi diris pri la amplekso de
la homaj laboroj; sed la amplekso de la laboroj ĝenerale homaj kaj
la amplekso de la laboroj virinaj estas koncerne sian grandecon du
nemezureble malegalaj ampleksoj. La lastan vi jam preskaŭ la tutan
elĉerpis per viaj senfruktaj provoj.
Marta aŭskultis tiujn vortojn kun mallevitaj okuloj, en pozo
senmova. La libristo rigardis ŝin per okuloj plenaj de kunsento.
-- Ĉion ĉi tion mi diris al vi por tio, ke vi ne iluziu vin per
tro granda espero kaj ne spertu novan seniluziiĝon, eble ankoraŭ
pli doloran ol la aliaj. Mi tamen ne volus, ke vi foriru de ĉi tie
kun la penso, ke mi ne volis doni al vi helpan manon. En la daŭro
de kvin jaroj vi estis la ĉiutaga kunvivantino de homo klera, tio
signifas multe; mi scias, ke en la aŭtunaj kaj vintraj vesperoj vi
havis la kutimon kune legi, de tio devis kolektiĝi ĉe vi certa
provizo da scioj. Krom tio permesu al mi diri, ke via maniero de
sinesprimado kaj via maniero rigardi la vivon montras, ke via menso
ne estas tute neprilaborita. Tial mi opinias, ke provi laboron sur
nova kampo vi povas kaj devas....
Ĉe la lastaj vortoj la libristo deprenis de breto negrandan libron.
La okuloj de Marta ekbrilis.
-- Ĉi tio estas ĵus aperinta verketo de unu el la francaj
pensemuloj; ĝia traduko povas esti utila por nia publiko kaj por
miaj interesoj. Mi intencis komisii la tradukon al iu alia, sed nun
mi estas feliĉa, ke mi povas servi per ĝi al la edzino de nia amata
kaj neforgesebla sinjoro Swicki....
Dirante tion, la libristo envolvis en paperon la bluan volumeton.
-- Ĝi estas verko, kiu traktas pri unu el la aktualaj sociaj
demandoj; ĉar ĝi estas skribita klare kaj por ĉiuj kompreneble,
ĝi ne estos tro malfacila por traduki. Por ke vi sciu, pro kio vi
laboros, mi povas difini, ke honorarion (pardonu ĉi tiun oficialan
esprimon) mi povos doni al vi en la kvanto de cent spesmiloj. Se ĉi
tiu okupo montriĝos taŭga por vi, tiam poste troviĝos eble ankaŭ
io alia por traduki. Krom tio ne mi sola estas ja ĉi tie eldonisto,
kaj se vi akiros la reputacion de bona tradukistino, oni vin vokos
al diversaj lokoj. Pri la lingvo germana vi diris al mi, ke vi scias
ĝin en tre malforta grado; tio estas domaĝa. Tradukoj el ĉi tiu
lingvo estus pli dezirataj kaj pli bone pagataj. Tamen se en kelke da
laboroj vi bone sukcesos, vi havos la eblon preni kelkajn dekojn da
lecionoj... en la tago vi tradukados verkojn francajn, en la noktoj
vi perfektiĝados en la lingvo de la germanoj... tia devas esti la
laborado de virino. Paŝo post paŝo kaj _self-help_...
Marta per tremantaj manoj prenis la al ŝi donatan libron.
-- Ho, sinjoro! -- ŝi diris, prenante per ambaŭ manoj la manon de la
libristo. -- Dio rekompencu vin per feliĉo de tiuj, kiujn vi amas.
Nenion plu ŝi povis diri, post kelke da sekundoj ŝi estis jam sur
la strato. Ŝi iris nun per rapidaj paŝoj. Kun kortuŝeco ŝi pensis
pri la nobla ago de la libristo rilate ŝin, pri la afableco kaj
servemeco, kiun li montris al ŝi. El ĉi tiu penso elvolviĝis penso
alia. Mia Dio, diris en sia spirito la juna virino, tiom da bonaj
homoj mi renkontas sur mia vojo, kial do estas al mi tiel malfacile
vivi? La libro, kiun ŝi portis, bruligis al ŝi la manojn. Ŝi
dezirus kun rapideco de sago atingi sian ĉambreton, por trarigardi
la paĝojn, kiuj eble estis alportontaj al ŝi savon. Dum la vojo
tamen ŝi eniris en malgrandan butikon kun ŝuoj kaj aĉetis paron da
malgrandaj ŝuetoj. Kiam ŝi fine enkuris en la pordegon de la granda
domo ĉe la strato Piwna, ŝi ne iris rekte sur la ŝtuparon, sed
ŝi direktis sin en la profundon de la korto al la malgranda pordo
de la loĝejo de la kortisto. Ĉar tie, sub la pagata observado de
la kortistedzino, Janjo pasigadis ĉiutage la longajn horojn, dum
kiuj ŝia patrino kudradis en la laborejo de sinjorino Szwejc. En la
eksteraĵo de la infano dum la pasintaj monatoj montriĝis ankoraŭ
pli grandaj kaj pli profundaj ŝanĝoj, ol en la eksteraĵo de la
patrino. La vangoj de Janjo kaviĝis kaj kovriĝis per malsaneca
flavo; ŝia funebra, bruniĝinta kaj en kelkaj lokoj disŝirita
vesteto kvazaŭ pendis sur ŝia malgrasiĝinta korpo, la nigraj
okuloj plivastiĝis, perdis la antaŭan brilon kaj moviĝemecon,
kaj en ilia esprimo oni vidis tiun mutan dolorplendon, per kiu
distingiĝas la rigardo de infanoj premataj fizike kaj morale.
Ekvidinte la patrinon, Janjo ne ĵetiĝis al ŝia kolo, ne ekpepis
kiel ŝi faradis antaŭe, ne ekplaŭdis per siaj malgrandaj manetoj.
Kun klinita kapeto kaj malgrasaj, frostomalvarmaj manetoj, alpremitaj
ĉirkaŭ la lana tuko, per kiu ŝi sin kovris, ŝi eniris kun la
patrino en la subtegmentan ĉambreton kaj tuj sidiĝis sur la planko
antaŭ la malplena kameno en pozo kuntirita kaj sufere kunpremita.
Marta metis la libron sur la tablon kaj elprenis kelke da lignopecoj
el malantaŭ la forno. Janjo sekvis ŝin per siaj senbrilaj kaj
larĝaj okuloj.
-- Ĉu vi hodiaŭ jam plu nenien iros? -- ŝi diris post momento per
voĉo, kies obtuza kaj serioza sonado prezentis frapantan kontraston
kun la malgranda infana figuro.
-- Ne, mia infano, -- respondis Marta, -- mi nenien plu iros hodiaŭ.
Morgaŭ estas granda festo, kaj hodiaŭ posttagmeze oni diris al ni,
ke ni ne venu.
Dirante tion, Marta metis la lignon sur la kamenon kaj genuiĝinte
volis enbrakigi la filineton.
Sed apenaŭ ŝi ektuŝis ŝian brakon, el la buŝo de Janjo elsaltis
krieto de doloro.
-- Kio estas al vi? -- ekkriis Marta.
-- Min doloras ĉi tie, panjo! -- respondis la infano, sen plendo en la
voĉo, sed tre mallaŭte.
-- Doloras! kial? kiel longe? -- zorge demandadis la patrino. Janjo
silentis kaj sidis senmove kun mallevitaj okuloj. Nur ŝia pala
buŝeto iom tremis, kiel okazas ordinare ĉe la infanoj, kiam ili
penas reteni fortan ploron. Martan maltrankviligis la obstina
silentado de la infano eble pli, ol la elmontrita doloro. Rapide ŝi
disbutonumis la malstreĉe surpendantan vesteton kaj deŝovis ĝin de
unu brako de la infano. Sur la malgrasa blanka brako, kiun nudigis
la mano de la patrino, vidiĝis nigre-blua makulo. Marta konvulsie
kunplektis la manojn. Videble ia terura penso trakuris ŝian kapon.
-- Ĉu vi falis aŭ frapiĝis? -- ŝi demandis mallaŭte kun okuloj
fiksitaj sur la malluma makulo.
Janjo silentis ankoraŭ momenton, poste ŝi subite levis la
mallevitajn palpebrojn, kaj tiam montriĝis, ke ŝiaj okuloj estas
plenaj de larmoj. Tamen ŝi ĉiam ankoraŭ detenis sin de plorado,
ŝia malgranda brusto forte laboris, la maldikaj lipoj tremis kiel
folietoj.
-- Panjo, -- ŝi murmuretis post momento, alkliniĝante al la
patrino, -- mi sidis hodiaŭ tie ĉe la forno... estis al mi
malvarme... Antoniowa portis akvon al la fajro... kroĉetiĝis je mia
vesteto, disverŝis la akvon kaj koleriĝinte batis min tiel forte...
forte....
La lastajn vortojn ŝi diris tre mallaŭte, per la kapo kaj brusto
ŝi alpremiĝis al la brusto de la patrino kaj tremis per la tuta
korpo. Marta ne ekĝemis kaj ne ekkriis, ŝia vizaĝo dum momento
aspektis kiel ŝtoniĝinta, sed la palaj lipoj kunpremiĝis pli forte
kaj el la okuloj senmove rigardantaj en la spacon brilis ĉiam pli
akra kaj pli malserena lumo.
-- Ha! -- ŝi fine ekĝemegis kaj ĉirkaŭprenis la flamantan frunton
per siaj interplektitaj manoj. En ĉi tiu mallonga ekĝemo sonis
obtuza kolero kaj senfina doloro. Dum kelke da minutoj la patrino
kaj la infano prezentis grupon da du brustoj kaj du vizaĝoj, el
kiuj unu, la virina, kun sekaj kaj malserene flamantaj okuloj
kliniĝis super la dua, infana, pala kaj malseka de larmoj. Post
momento Marta forprenis la manojn de la frunto kaj metis ilin sur
la kapon de la filino. Ŝi forŝovis de la infana frunto ŝiajn
interkonfuzitajn harojn, forviŝis la larmojn de la malgrasaj
vangetoj, butonumis sur la brusto la vesteton, varmigis inter siaj
manplatoj la frostiĝintajn manetojn. Ĉion ĉi tion ŝi faris
silente. Kelke da fojoj ŝi malfermis la buŝon, kvazaŭ ŝi volus
ion diri, sed mankis al ŝi la voĉo. Fine ŝi leviĝis de la planko
kaj levis Janjon. Ŝi sidigis ŝin sur la lito kaj elprenis el la
poŝo la ŝuetojn envolvitajn en papero.
Sur ŝia buŝo estis nun rideto, stranga rideto! Ĝi enhavis en si
ion artan, sed samtempe ankaŭ ion tre altan; samtempe kun pena
sindevigado oni povis vidi en ĝi amon kaj heroecon de patrino, kiu
siajn proprajn dolorojn aliformigas en ridetojn, por sekigi per ili
la larmojn de sia infano.
La tago finiĝis, la urbaj horloĝoj sonis noktomezon, sed en la
subtegmenta ĉambreto ankoraŭ brulis la lampo; ĉi tiu ĉambreto
aspektis nun ankoraŭ pli malgaje ol tiam, kiam la juna virino
la unuan fojon transpaŝis ĝian sojlon. Ne troviĝis jam en ĝi
la ŝranko, nek la komodo, nek la du ledaj saketoj. La unuajn du
objektojn kune kun la du novaj seĝoj la luantino fordonis al
la domadministranto, ĉar ŝi ne povis plu pagi por ilia luado;
la lastajn ŝi vendis en tagoj de grandaj frostoj, por ke ŝi
povu aĉeti por la ricevita mono pli da hejtoligno. Restis en la
ĉambreto nur unu lito, sur kiu en ĉi tiu momento, ĉirkaŭkovrita
de la nigra tuko de la patrino, dormis Janjo, du lamaj seĝoj kaj
unu nigre kolorigita tablo. Sub la blanka lumo de la lampo kaj
ĉirkaŭita de dika plektaĵo de nigraj harligoj, la vizaĝo de
la ĉetable sidanta virino bele kaj severtrajte distingiĝis en
la duonlumo de la ĉambreto. Marta ankoraŭ ne laboris, kvankam
ĉiuj materialoj de ŝia estonta laboro, la libro, papero, plumo,
kuŝis antaŭ ŝi. Ŝin kaptis neforpelebla, nevenkebla revado.
Neatenditaj, brilantaj perspektivoj kreiĝis antaŭ ŝiaj okuloj,
ŝi ne povis forŝiri de ili sian rigardon, lacigitan de la mallumo.
Ŝi ne estis jam tiel fidoplena kiel tiam, kiam ŝi antaŭ tiu sama
tablo sidiĝis kun krajono en la mano, sed ŝi ne havis sufiĉe
da fortoj, por aŭskulti la murmuradon de dubo. Ĝi estis en ŝi,
tiu murmurado, sed ŝi forturnadis de ĝi sian orelon, dum ŝi
aŭskultadis senĉese la vortojn de la libristo, kiuj plenigis
ĉiujn ŝiajn pensojn. El tiuj vortoj ŝpiniĝis longa vico da oraj
revoj de la virino, de la patrino. Povi plenumadi laboron agrablan,
kvankam malfacilan, laboron, kiu altigas la spiriton kaj respondas al
ĝiaj plej profundaj bezonoj, -- kia plezurego tio estas! Laborenspezi
dum kelke da semajnoj cent spesmilojn -- kia riĉeco tio estas! Kiam
ŝi iam fariĝos tia riĉa granda sinjorino, la unua afero, kiun
ŝi faros, estos preni ian honestan nejunan servantinon, kiu havas
siajn infanojn aŭ almenaŭ amas infanojn kaj sekve povus varti
Janjon zorge, prudente. Poste... (Marta demandis sin mem, ĉu ŝi
ne estas tro postulema en sia revado) poste ŝi eble forlasos ĉi
tiun nudan, malvarman, malserenan ĉambron, en kiu al ŝi mem estas
tiel malgaje kaj kiu por ŝia infano estas tiel malsaniga, kaj ŝi
luos ie, ĉe ia malgranda sed pura senbrua strato, du ĉambretojn
varmajn, sekajn, sunajn... Poste... se ŝi akiros reputacion de bona
tradukistino kaj ricevados multajn mendojn, se tiuj cent spesmiloj,
tiu grandega sumo multe da fojoj venos en ŝiajn manojn, ŝi serĉos
instruistojn de lingvoj kaj de desegnado, ŝi lernos en la daŭro de
tutaj tagoj kaj noktoj, sen ripozo, kun fervoro kaj pacienco, ĉar
tia devas ja esti la laboro de virino, paŝo post paŝo kaj per
propraj fortoj... Poste... Janjo kreskos... Kun kia atento la okulo
de la patrino observados kaj divenados ŝiajn naturajn talentojn,
por neniun el ili lasi sen uzo, sed kontraŭe, el ĉiu el ili forĝi
por la estonta virino spiritan trezoron, batalilon por la batalo
pri la vivo... La lernado de Janjo, ŝia klereco, forto, feliĉo
kaj sendanĝereco de la tuta estonteco estos frukto de laborado de
ŝia patrino. Kun kia trankvileco ŝi tiam fermados siajn okulojn
por fortiga dormo, kun kia ĝojo ŝi malfermados ilin ĉiumatene,
salutante novan tagon de laboro kaj devoplenumo, sed samtempe ankaŭ
de trankvileco kaj kontenteco! Kun kia fiereco ŝi irados tiam inter
la homojn, sentante, ke ŝi estas egala al ili rilate la forton kaj
homan indecon; kun kia senpezigita kaj feliĉe tuŝita koro ŝi
genuiĝos sur la tombo de la homo, kiun ŝi amis, kaj al lia eterne
antaŭ ŝiaj okuloj staranta bildo ŝi diros: mi fariĝis inda vin!
mi ne subfalis al la malbona sorto! mi evitis morton permalsatan kaj
vivon peralmozan! Mi kapablis ŝirmi per prizorgado kaj eduki por la
estonteco vian kaj mian infanon! Poste....
Nun la okuloj de Marta trafis la bildeton, kiu pendis proksime de
ŝi sur la muro. Tio estis tiu desegnaĵo, kiu estis forrifuzita de
ŝiaj pandonantoj kaj redonita al ŝi. Ŝi estis ornaminta per ĝi
la malriĉan nudan ĉambreton, kaj nun ŝi fiksis sur ĝi la silente
flamantajn okulojn. Malgranda kampara dometo, branĉlarĝa arbo,
birdeto kantanta sur siringa arbetaĵo, klara aero de kamparo kaj
profunda silenteco de bonodoraj kampoj... Ho Dio! se ŝi povus tiom
laborenspezi, tiom multege, ke lia modesta loketo, freŝa, verda,
povu fariĝi ŝia propraĵo! Ŝi tiam estos jam nejuna virino, la
venteto, kiu murmuros en la branĉoj, malvarmetigos ŝian frunton
ŝvitkovritan de la laboroj de la vivo, la lacigitaj okuloj ĝuos
la koloron de freŝa verdaĵo, kaj la birdeto, kiu kantis, kiam ŝi
estis en lulilo, kantos por ŝi super ŝia por eterne dormiĝanta
kapo la lastan kanton de ĉi tiu tero.
Tiel revis la malriĉa virino. En tiu nokto en la subtegmenta
ĉambreto la lampo restis neestingita ĝis la mateniĝo. Marta legis
la libron, kiun oni komisiis al ŝi traduki el fremda lingvo. Komence
ŝi legis malrapide, atente, poste kun entuziasmo, kun preskaŭ
febra intereso. Ŝi komprenis la penson de la aŭtoro, la objekto
de la verko trapenetris ŝian cerbon, klara kaj preciza ĝi staris
antaŭ ŝiaj okuloj. Ŝia komprenado fariĝis kvazaŭ elasta rondo kaj
ampleksis ĉiam pli grandan, pli plenan tutaĵon; la intuicio, tiu
alta kaj malofta naturdono, kiu el homo faras duondion, leviĝis el
la profundo de la spirito de la juna virino kaj murmuris al ŝi en la
orelon vortojn de ĝis nun ne konataj problemoj.
Estis jam luma tago, kiam Marta estingis la lampon kaj prenis plumon.
Ŝi skribis, kaj de tempo al tempo, fortirante la okulojn for de la
papero, ŝi direktadis ilin al tiu flanko de la ĉambro, kie staris
la lito kun la dormanta infano. Ĉe la blanka lumo de la vintra
mateno Janjo aspektis pale kaj suferante. Kiam la unua radio de la
suno penetris en la ĉambron, ŝi malfermis la okulojn. Tiam la
patrino leviĝis, genuiĝis ĉe la lito kaj, ĉirkaŭprenante per la
brako la duone dormantan korpon de la infano, klinis al la kuseno la
lacan, varmegan kapon.
En tiu sama momento movado ekbolis en la urbo. Ekbruis veturiloj,
eksonis preĝejaj sonoriloj, ekbolis interparoloj, ridoj, krioj.
Varsovio salutis la novan jaron.
* * *
Depost la tago, en kiu Varsovio salutis la novan jaron, pasis ses
semajnoj. Je la unua horo posttagmeze Marta, kiel ordinare forlasis
la kudrejon, por iri hejmen kaj pretigi tagmanĝon por si kaj por
la infano. Ŝi kisis Janjon, kiu, malgaja kaj korpremata en la
malvasta ĉambreto de la kortisto, iom revigliĝadis ekvidante la
patrinon, kaj, almetinte al negranda fajro poteton kun manĝaĵo, la
juna virino elŝovis la tirkeston de la tablo kaj elprenis el ĝi
dekkelke da folioj da papero. Tio estis la jam finita traduko de la
franca verko. Por ĝin pretigi, ŝi laboris kvin semajnojn, kaj la
transskribo okupis unu semajnon. Nun kun rideto sur la buŝo ŝi
trarigardis la paĝojn plenajn de belforma kaj pura skribaĵo.
Dum la lasta pasinta tempo en ŝia eksteraĵo aperis novaj ŝanĝoj,
sed tute aliaj ol antaŭe. Ŝi laboris duoble, ĉar ŝi laboris
tage kaj nokte. Dek horojn en la tago ŝi kudradis, naŭ horojn en
la nokto ŝi skribadis, unu horon ŝi pasigadis en interparolado
kun la infano, kvar horojn ŝi dormadis. Tio estis vivmaniero
certe ne konforma al la reguloj de la higieno, kaj tamen la strioj
de malsaneca flavo malaperis de la vizaĝo de Marta, ŝia frunto
glatiĝis, la okuloj ricevis denove la antaŭan brilon. Ŝi tusis
malpli ofte, aspektis sane kaj preskaŭ freŝe. Ŝia spirito,
kvietigita de trankvileco kaj vigligita de espero, fortigis la
antaŭe senfortigitan korpon, nobla kontenteco pri si mem denove
rektigis la gracian talion, redonis la serenecon al la frunto. Post
la tagmanĝo, kiu konsistis el unu tre simpla manĝospeco kaj peco
da nigra pano, Marta ĉirkaŭvolvis per folio da maldika papero la
trarigarditan manuskripton. Ŝi tion faris kun ia aparta penado, kaj
sur ŝia vizaĝo oni povis vidi la senton de zorgemeco kaj samtempe
de interna profunda plezuro. Sur unu el la altaj turoj de la urbo
eksonis la dua horo. Marta forkondukis Janjon al la ĉambro de la
kortisto kaj eliris en la urbon. Je la tria horo ŝi devis esti sur
sia ordinara loko de la kudrejo de sinjorino Szwejc, sed antaŭe ŝi
volis viziti la konatan librejon.
La libristo-eldonisto staris, kiel ordinare, malantaŭ la magazena
skribtablo kaj estis okupita je enskribado de ciferoj kaj notoj
en grandan libron. Kiam Marta eniris, li levis la kapon. Al la
enirantino li faris tre afablan saluton.
-- Vi jam finis vian laboron, -- li diris, prenante la manuskripton el
la mano de Marta, -- bone, mi atendis ĝin senpacience. Ĉi tiu verko
devas esti eldonata nun aŭ neniam... la problemo estas aktuala, tre
grava por la momento, ĝi ne povas atendi... hodiaŭ ĝi interesas
la publikon, morgaŭ ĝi povas esti indiferenta por ĝi. Kun la
trarigardo de la manuskripto mi rapidos. Volu veni morgaŭ je la sama
horo, kaj mi povos doni al vi sciigon decidan.
En tiu tago en la kudrejo de sinjorino Szwejc Marta malmulte sukcesis
en sia laborado. Ŝi penis plenumi kiel eble plej bone tion, kion
malgraŭ ĉio ŝi nomis sia devo, sed ŝi ne povis. Ŝiaj manoj
tremis, de tempo al tempo nebulo kovris al ŝi la okulojn, ŝia
koro frapis tiel forte, ke ŝi ne povis libere spiri. Nun, en ĉi
tiu momento, eble la libristo-eldonisto tenas antaŭ si ŝian
manuskripton, legas ĝin... trakuras per la okuloj eble la kvinan
paĝon... ho, ke li ĝin rapide trakuru, ĉar ĝuste tie troviĝas
unu loko, kiu, estante malplej facile komprenebla, malplej bone
aperis en la traduko... sed kompense la fino de la manuskripto,
ĝiaj lastaj paĝoj, estas tradukitaj bonege... skribante ilin
Marta mem sentis, ke ŝin kaptas efektiva inspiro, ke la penso
de la majstro speguliĝas en ŝiaj vortoj kiel majesta vizaĝo de
saĝulo en plej pura spegulo... En la loĝejo de sinjorino Szwejc
la horloĝo sonis la naŭan horon, la laboristinoj disiris, Marta
reiris al sia ĉambreto. Je la noktomezo ŝi prezentis al si, ke la
libristo-eldonisto ĝuste nun fermas la de ŝi skribitan kaj de li
legitan kajeron. Ho, kiom multe ŝi donus por tio, se ŝi povus en
ĉi tiu momento vidi lian fizionomion! Ĉu ĝi estas kontenta aŭ
malgaja, severa aŭ promesanta plenumon de ŝia espero? Matena lumo
jam penetris en la ĉambreton, kiam Marta, apogiĝinte sur kuseno,
per okuloj, kiuj dum la tuta nokto ne fermiĝis eĉ por momento,
rigardis la pecon da ĉielo videblan tra la malgranda fenestro.
En tiuj okuloj, kiuj estis larĝe malfermitaj kaj senmovaj, sub
la pala frunto vidiĝis profunda petego, el ili fluis muta, sed
varmega preĝo. Je la oka horo ŝi devis laŭ la kutimo iri al la
kudrejo, sed ŝiaj piedoj tiel tremis, ŝia kapo tiel flamis kaj la
brusto tiel doloris, ke ŝi falis sur seĝon, ĉirkaŭprenis per
la manplatoj la frunton kaj diris al si: mi ne povas! Leviĝante,
kombante siajn longajn silkecajn harojn, surmetante la malnoviĝintan
funebran veston, preparante matenan trinkaĵon por la infano kaj eĉ
parolante kun Janjo, ŝi ĉiam havis la saman penson en la kapo: ĉu
li akceptos mian laboron aŭ ne akceptos? ĉu mi kapablas plenumi
tiajn laborojn aŭ ĉu mi ne kapablas? «Amas, ne amas» murmuretadis
la ĉarma Gretchen, deŝirante laŭvice la neĝoblankajn folietojn de
kampa astro; «kapablas, ne kapablas» meditadis la malriĉa virino,
ekbruligante sur la kameno du malgrandajn lignopecojn, kuirante la
mizeran manĝaĵon, balaante la malgajan ĉambreton kaj alpremante
al la brusto sian palan amatan infanon. Kiu povus difini kun plena
certeco, en kiu el la du demandantaj virinoj kuŝis pli profunda, pli
terura dramo, kiun el ili la sorto per sia respondo estis pli kruele
frakasonta, kiu el ili estis pli malfeliĉa kaj pli danĝere minacata
malgraŭ sia tre malgranda postulemeco?
Ĉirkaŭ la unua horo posttagmeze Marta estis denove sur la trotuaro
de la strato Krakowskie Przedmiescie. Ju pli ŝi alproksimiĝis al la
celo de sia irado, des pli ŝi malrapidigis siajn paŝojn. Jen ŝi
estis jam antaŭ la pordo de la librejo, kaj tamen ŝi ne eniris;
ŝi faris kelke da paŝoj flanken, apogis sin per la mano al la
balustrado, kiu ĉirkaŭis unu el la belegaj palacoj, kaj staris dum
momento kun kapo klinita.
Nur post kelke da minutoj ŝi transiris la sojlon, malantaŭ kiu
atendis ŝin ĝojo aŭ malespero.
Ĉi tiun fojon krom la mastro de la magazeno en la librejo estis
nejuna homo kun okulvitroj, kun kalva kapo, kun granda vizaĝo
distingiĝanta per larĝaj kaj ŝvelformaj vangoj. Li sidis en
la profundo de la granda salono super kelkaj dekoj da volumoj
disĵetitaj sur granda tablo kaj tenis libron en la mano. Marta
ne donis eĉ la plej malgrandan atenton al la nekonata homo, ŝi
preskaŭ lin ne vidis. Ĉiuj fortoj de ŝia spirito koncentriĝis
en ŝiaj okuloj, kiuj tuj de la sojlo renkontis la vizaĝon de
la libristo kaj kvazaŭ algluiĝis al ĝi. La libristo ĉi tiun
fojon sidis malantaŭ la skribtablo kaj legis gazeton. Antaŭ li
kuŝis rulpaketo da paperaĵo. Marta rekonis sian manuskripton kaj
eksentis tremon, kiu trakuris ŝin de la kapo ĝis la piedoj. Kial
tiu manuskripto troviĝis ĉi tie kaj estis kunvolvita tiamaniere,
kvazaŭ ĝi estus tuj fordonota al iu? Eble la libristo intencas iri
tuj al la presejo kaj tial li metis antaŭ si la kajeron? eble li
ĝin ankoraŭ ne legis, li ne havis tempon?... Ĉiuokaze ĝi kuŝas
ĉi tie ne por tio, ke oni ĝin redonu al tiu, kiu pasigis super ĝi
kelkajn dekojn da noktoj, ekamis ĝin, eldorlotis ĝin, enŝlosis en
ĝin sian plej karan esperon... la solan esperon! Ne, tiel ne povas
esti! Ĉi tiuj pensoj kvazaŭ garbo da fulmoj trakuris la kapon de
Marta.
Ŝi alpaŝis al la libristo, kiu leviĝis kaj, ĵetante rigardon
sur la troviĝantan en la magazeno nejunan homon, etendis al ŝi la
manon. Marta rimarkis lian ĝenatecon, sed ŝi pensis, ke la kaŭzo
de tio estas la ĉeestado de flanka persono. Tamen tiu lasta ŝajnis
tute enprofundigita en la legadon; de la loko, sur kiu kontraŭ
la libristo staris Marta, la nekonatulon apartigis interspaco de
dekkelke da paŝoj.
Marta profunde ekspiris kaj demandis mallaŭte:
-- Ĉu vi tralegis mian manuskripton?
-- Mi tralegis, sinjorino, -- respondis la libristo... Pro Dio!
kion povas signifi tiu sonado de la voĉo, per kiu li eldiris
siajn vortojn? En la malaltaj tonoj de lia voĉo sonis kvazaŭ
malkontenteco, mildigata de sincera kompato!
-- Kian do sciigon mi ricevos de vi? -- demandis la virino ankoraŭ
pli mallaŭte ol antaŭe, kaj kun retenita spirado, kun larĝe
malfermitaj okuloj ŝi streĉe rigardis la vizaĝon de la libristo.
Ho, ke ŝia vido montriĝu erara! Sur la vizaĝo oni povis vidi
konfuzon, ligitan kun tiu sama kompato, kiu sonis en la voĉo!
-- La sciigo, sinjorino, -- komencis la libristo duonvoĉe kaj
malrapide, -- la sciigo estas nefavora... tio min doloras, tre doloras,
ke mi devas tion diri al vi... sed mi estas eldonisto, respondeca
antaŭ la publiko, mi estas industriisto, devigata gardi miajn
interesojn. Via laboro posedas multe da bonaj flankoj, sed... ĝi ne
taŭgas por presado...
La buŝo de Marta iom ekmoviĝis, tamen ĝi eligis nenian sonon. La
libristo, post momenta silento, dum kiu li videble serĉis en sia
kapo vortojn konformajn al la situacio, komencis paroli.