strato Swieto-Jerska, verŝajne kun la intenco redoni la donacon,
kiu kolorigis ŝian frunton per flamanta ruĝo de humiliĝo. Ŝiaj
paŝoj, komence rapidaj kaj febraj, baldaŭ tamen fariĝis ĉiam pli
malrapidaj kaj malfirmaj. Ĉu la moralaj ekscitiĝoj, kiujn ŝi tiom
multe havis en tiu tago, ekŝancelis ŝian fizikan forton? Aŭ eble
okupis ŝin ia profunda primeditado, ia interna ŝanceliĝado ekskuis
la intencon, kiu naskiĝis en ŝi antaŭ momento? Ŝi premis en la
mano la delikatan koverton, en kiu susuris kelke da monaj paperetoj,
kaj ĉe la angulo de la strato Swieto-Jerska ŝi haltis. Ŝi haltis,
kaj dum momento ŝi staris senmove, apogante sin per la mano al
angulo de muro, kun vizaĝo pala kaj klinita. Subite ŝi direktis sin
al alia flanko kaj rapide ekiris al sia loĝejo.
Fiereco kaj tima zorgo malfacile kaj kruele batalis interne de ŝi,
kaj en ĉi tiu batalo la lasta venkis la unuan. Juna kaj sana, de
nenio ankoraŭ senfortigita kaj lacigita, per ĉiuj siaj fortoj
dezireganta laboron, Marta akceptis almozon. Eble ŝi ĝin ne
akceptus, eble la sento de persona indeco ne cedus en ŝi antaŭ la
timo de mizero, se ŝi estus sola en la mondo. Sed en la plej supra
parto de alta domo, inter kvar nudaj muroj, ŝia infano tremis de
malvarmo, per sopirantaj okuloj ĝi rigardis en la fumnigrigitan
profundon de la malplena kameno, per la paleco de sia vizaĝo, per la
kaveco de siaj vangoj, per la malsaneca maldikeco de sia korpeto ĝi
petegis pli abundan nutradon....
Kaj en la vivo de la juna virino tio estis tago tre grava, kvankam
pri ĝia graveco ŝi eble mem ne havis plenan klarecon. Tio estis
tago, en kiu ŝi la unuan fojon akceptis almozon kaj sekve gustumis
tiun panon, kiu, estante maldolĉa por maljunuloj kaj kripluloj,
estas venena kaj putriga por homoj junaj kaj sanaj.
Tiun vesperon en la ĉambreto en la mansardo sur la kameno brulis
gaja fajro, ĉe la tablo super telero plena de supo sidis Janjo.
La unuan fojon post longa tempo tiu infano ĝuis agrablan senton
de varmo kaj manĝis kun apetito bone preparitan kaj fortodonan
manĝon. Tial la grandaj nigraj okuloj de la knabineto transsaltadis
jen sur la lumitan profundon de la kameno, jen sur la pecon da pano,
kiu kuŝis apud la telero kaj estis kovrita de tavoleto da butero,
kaj ŝia buŝo eĉ por momento ne fermiĝis. Marta sidis antaŭ la
fajro en senmova teniĝo; ŝia profilo sur la ruĝeta fono de la
flamo estis serioza kaj enpensa. Ŝiaj okuloj brilis per seka brilo,
la brovoj kuniĝis kaj formis profundan sulkon meze de la blanka
frunto.
Antaŭ ŝi, pendante en la malplena spaco, staris virina figuro
kun morta angoro sur la vizaĝo, kun ruĝo de honto sur la frunto,
kun manoj interfingrigitaj. Tiu figuro estis ŝia propra figuro,
reflektita en la spegulo de ŝia imago.
-- Ĝi estas do vi, -- diris Marta en siaj pensoj al la fantomo, kiu
naskiĝis el ŝia propra spirito, -- ĝi estas do vi, tiu sama virino,
kiu tiel bele promesis al si kaj al sia infano, ke ŝi laboros,
ke per persisteco kaj energio ŝi trabatos al si vojon inter la
homoj kaj akiros al si lokon sub la suno! Kion do vi faris depost la
momento de tiuj decidoj? Kiel vi plenumis la promeson, kiun vi en la
profundo de via spirito faris al la kara ombro de la patro de via
infano?
La virina figuro ekbalanciĝis simile al fleksebla branĉo, skuata
de ventegoj; anstataŭ ĉia respondo ŝi pli forte interbatis la
manplatojn kaj murmuretis per tremantaj lipoj: -- mi ne estis kapabla!
mi ne povoscias!
-- Ho, malkapabla estaĵo! -- ekkriis Marta en siaj pensoj, ĉu vi estas
do inda porti la nomon de homo, se via kapo estas tiel sensaĝa,
ke ĝi ne scias bone, kion pensi pri si mem, viaj manoj estas tiel
malfortaj, ke ili ne povas ŝirmi per prizorgado eĉ unu malgrandan
kompatindan infanan kapeton! Pro kio do la homoj iam vin estimis? Ĉu
vi povas do nun estimi vin mem?
La virina figuro displektis la manojn kaj kovris per ili sian
vizaĝon, kiu profunde kliniĝis.
El la ĝis nun sekaj okuloj de Marta per varmega torento ekfluis
larmoj kaj traverŝiĝis inter la fingroj, per kiuj ŝi kovris al si
la vizaĝon.
-- Vi ploras, panjo! -- ekkriis la malgranda Janjo kaj desaltis de la
seĝo. Ŝi stariĝis antaŭ la patrino, per okuloj duone mirantaj
kaj duone kortuŝitaj ŝi rigardis ŝin dum momento, kaj subite ŝi
malleviĝis sur la plankon, ĉirkaŭprenis per la malgrandaj brakoj
ŝiajn genuojn kaj komencis kovradi per kisoj ŝiajn piedojn kaj
manojn. Marta forprenis la manojn for de la vizaĝo kaj sidis kelke
da minutoj kiel ŝtonigita. La dolĉaj kisoj de la infana buŝo
bruligis ŝin, kvazaŭ inferaj serpentoj rampus sur ŝia korpo, la
varmega amo de tiu malgranda estaĵo, kiu genuis antaŭ ŝi, ŝiris
al ŝi la koron kaj turmentegis la konsciencon....
Ŝi kliniĝis, prenis la infanon en siajn brakojn, kelkfoje alpremis
la buŝon al ĝia frunto kaj vangoj, poste ŝi rapide leviĝis de la
seĝo, alsaltis al la fenestro kaj, genuiĝinte, levis la rigardon
kaj la manojn al la peco da ĉielo, kies malluma kaj profunda fono
brilis per steloj.
-- Dio! -- ŝi ekkriis preskaŭ laŭte, -- donu al mi lokon sur la tero!
almenaŭ malgrandan, malriĉan lokon, sur kiu mi povus teni min kune
kun mia infano! Ne permesu, ke mi, sveninta kaj senforta, duan fojon
devu akcepti almozon, ke mi ne plenumu la patrinan devon, ke mi perdu
la trankvilecon de la konscienco kaj la estimon por mi mem!
Efektive! la petoj, kiujn tiu virino sendis al la ĉielo, estis
sensencaj, maljustaj, tro postulemaj, ĉu ne vere, miaj legantoj?
Estas vero, ke ŝi ne postulis sidi sur seĝo de ministro, nek
laŭtigi sian nomon en la mondo per multebuŝa famo, nek ĝui
malpermesitajn plezuregojn en senbrida libereco, sed ŝi deziris vivi
kaj al la sola estaĵo, kiun ŝi amis sur la tero, subteni la vivon
per peco da pano, ŝi deziris eviti sorton de almozulo kaj povi ne
flami per honto antaŭ si mem.... Kiel do ambicia, enviema, postulema
kaj senbrida en siaj postuloj ŝi estis! ne vere?
Ŝi denove venkis sin mem, ŝi forpremis kaj silentigis la ŝin
turmentantajn honton, suferon, maltrankvilecon, ŝi leviĝis kun
trankvila vizaĝo, prenis la plorantan knabineton sur siajn genuojn
kaj komencis per kvieta voĉo rakonti ŝian amatan fabelon. Videble
ŝi posedis en si sufiĉan kvanton da fortoj de spirito kaj volo. Ĉu
tiuj fortoj devis resti por ŝi sen uzo, servi ŝin nur en la batalo
de sentoj, sed humile fleksiĝi kaj fali senforte sub la malamika
potenco de la malkapableco de la kapo kaj manoj kaj de la pezeco de
la ŝin ĉirkaŭantaj eksteraj elementoj?
En la daŭro de tuta longa vintra nokto Marta per eĉ momente
ne fermiĝantaj okuloj rigardis en la mallumon, kiu regis en la
ĉambreto, aŭskultis la trankvilan spiradon de la infano, kiu dormis
apud ŝi, kaj meditis pri tio, kion ŝi devas fari morgaŭ.
La sekvantan tagon ĉirkaŭ la tagmezo funebre vestita virino eniris
en ne tre grandan, sed tre elegantan magazenon, en kiu malantaŭ
la fenestroj pendis pufaj virinaj vestoj kaj, simile al svarmo da
papilioj, per plej diversaj koloroj briletis elegantaj ĉapeletoj kaj
malgrandaj kufetoj. Tio estis magazeno, en kiu iam Marta ordinare
aĉetadis la objektojn por sia tualeto.
Ĉe la eksono de la sonorilo, kiu ekbalanciĝis super la pordo, el
la apuda ĉambro eliris virino ankoraŭ juna kun bela talio kaj tre
agrabla vizaĝo. Ekvidinte Martan, ŝi ekridetis kaj salutis tre
afable. Videble ŝi rekonis sian antaŭan klientinon kaj kun plezuro
vidis ŝin denove en sia magazeno.
-- Kiel longe jam vi ne estis ĉe ni, -- diris la mastrino de la
magazeno kun senŝanĝe afabla rideto, sed tuj, ĵetinte rapidan
rigardon sur la funebran veston de Marta, ŝi diris plue: -- Mia
Dio! mi aŭdis pri la malfeliĉo, kiu vin trafis. Mi konis ja bone
sinjoron Swicki!
Esprimo de doloro trakuris la vizaĝon de la juna vidvino. La sono
de la nomo de la homo amita kaj perdita ekpikis la vundon de ŝia
koro kvazaŭ per la pinto de ponardo. Sed ne estis permesite al ŝi
stari longe sur la vojo kaj senfare aŭskulti la voĉojn, plorojn kaj
rememorojn, kiuj murmuris en ŝia koro.
-- Sinjorino! -- ŝi diris levante la okulojn al la virino, kiu staris
antaŭ ŝi, -- ĝis nun mi venadis ĉi tien ordinare por aĉeti
diversajn objektojn, nun mi venas al vi kun peto, ke vi volu aĉeti
de mi mian tempon kaj la laboron de miaj manoj.
Dirante tion, ŝi penis kaŝi la tremadon de sia voĉo kaj sur siaj
lipoj ŝi perforte aperigis rideton.
-- Mi sincere dezirus per io esti utila al vi, sed... mi ne bone
komprenis la signifon de viaj vortoj.
-- Ĉu vi ne akceptos min en vian establon kiel kudristinon?
La mastrino de la magazeno, aŭdinte tiujn vortojn, tute ne ŝajnis
mirigita aŭ konfuzita, ne ŝanĝis sian vizaĝesprimon plenan de
afableco kaj kunsento. Dum momento ŝi staris silente kaj meditante,
poste ŝi montris per la mano la pordon de la apuda ĉambro kaj diris
tre ĝentile:
-- Volu eniri en la laborejon; tie ni povos pli oportune paroli pri la
afero.
La laborejo, kiu estis apud la magazeno, konsistis el sufiĉe granda
ĉambro, en kiu ĉe tablo, kiu staris sub la fenestroj kaj estis
ĵetkovrita de multe da rubandoj, puntoj, plumoj, floroj kaj pecoj da
ŝtofo, sidis tri junaj virinoj, preparante ĉapelojn, kapornamojn
kaj vestornamojn, postulantajn delikatan prilaboradon. En la profundo
de la salono oni aŭdis bruon de du kudromaŝinoj, super kiuj estis
klinitaj ankaŭ du virinaj figuroj, kaj en la mezo staris tablo,
kiu estis tute kovrita de tajloraj tabeloj kaj de grandaj pecoj
da drapoj, toloj, batistoj, muslinoj, inter kiuj brilis ŝtalaj
tondiloj, kretoj kaj krajonoj en plumbaj ingoj. Ĉiuj virinoj, kiuj
estis en la laborejo, estis diligente okupitaj je siaj laboroj, nur
unu el ili ĉe la eniro de Marta levis la kapon de super la maŝino;
ŝi ekrigardis la enirantan kaj, renkontiĝinte kun ŝia rigardo,
faris al ŝi ĝentilan saluton.
La mastrino de la magazeno montris al Marta seĝon ĉe unu el la
tabloj, poste ŝi turnis sin al juna fraŭlino, kiu en tiu momento
estis alaranĝanta multekostan plumon de struto al velura ĉapelo.
-- Fraŭlino Bronislavo! -- ŝi diris, -- ĉi tiu sinjorino deziras labori
ĉe ni. Ŝajnas al mi, ke la cirkonstancoj aranĝiĝas feliĉe.
Ĝuste hieraŭ ni parolis kun vi, ke ankoraŭ unu paro da manoj estus
por ni tre utila.
La fraŭlino, al kiu tiuj vortoj estis diritaj kaj kiu videble
okupis la unuan lokon inter la laborantinoj de la magazeno, leviĝis
kaj alproksimiĝis al la tablo.
-- Jes, sinjorino, -- ŝi diris, -- depost la foriro de fraŭlino
Leontino unu el la maŝinoj restas sen funkciado. Fraŭlino Klaro
kaj fraŭlino Kristino ne povas plenumi la tutan kudradon, kiu
estas necesa. Mi ankaŭ neniel povas altranĉi tiom, kiom estas
necese, ĉar mi devas gvidi la ellaboradon de la ĉapeloj. La laboro
malfruiĝas, la mendoj ne estas plenumataj ĝustatempe.
-- Vi estas tute prava, respondis la mastrino post kelka pripenso, --
mi pensis jam mem pri tio. Kaj, ĉar sinjorino Swicka venis ĉi tien kun
deziro labori ĉe ni, tial ŝajnas al mi, ke nenio malhelpas, ke mi
povu plenumi la deziron de persono, kiu en alia tempo estis afabla
por ni.
Fraŭlino Bronislavo ĝentile salutis.
-- Certe, -- ŝi diris, -- se sinjorino nur scias altranĉadon.... Ĉi
tiuj vortoj estis eldiritaj per tono de demando. En tiu sama momento
unu el la maŝinoj silentiĝis kaj la juna virino, kiu sidis ĉe ĝi,
levis la kapon kaj komencis aŭskulti la interparoladon kun videbla
atento.
La tri personoj, kiuj staris apud la granda tablo en la mezo de
la salono, silentis dum momento. La mastrino de la magazeno kaj
ŝia helpistino rigardis Martan kun demanda vizaĝesprimo; Marta
rigardis la tajlorajn tabelojn, kiuj kuŝis sur la tablo kaj de
supre ĝis malsupre estis desegnekovritaj de nigraj linioj, punktoj,
serpentaĵoj, kiuj, kurante laŭlonge kaj laŭlarĝe de la folio,
kruciĝante, kuniĝante kaj disiĝante, havante la formon de la plej
diversaj geometriaj figuraĵoj, prezentis por nekompetenta okulo
ĥaoson tute nesolveblan.
La palpebroj de Marta leviĝis malrapide kaj malfacile.
-- Mi ne povas, -- ŝi diris, -- ŝajnigi min kompetenta en afero, en
kiu mi posedas nenian kompetentecon; tio estus malhonestaĵo de mia
flanko kaj cetere ĝi nenion utilus. Altranĉadon mi iom scias,
sed tre malmulte, nur tiom, ke mi povus altranĉi kolumon, eble eĉ
ĉemizon... sed vestojn, supervestojn kaj eĉ iom pli elegantan
tolaĵon mi altranĉi ne povus....
La mastrino de la magazeno silentis, sed sur la lipoj de fraŭlino
Bronislavo aperis iom nekontenta rideto....
-- Strange! -- ŝi diris, turnante sin al la mastrino, -- multe da
personoj deziras okupiĝi per kudrado, kaj tamen estas tiel malfacile
trovi iun, kiu bone scius altranĉadon. Ĝi estas ja la fundamento de
la tuta laborado.
Ĉe tiuj vortoj la kompetenta kaj sendube alte pagata kudristino
turnis sin al Marta:
-- Kaj koncerne la kudradon mem? -- ŝi diris per denove demanda tono.
-- Kudri mi scias sufiĉe bone, -- respondis Marta.
-- Per la maŝino, kompreneble?
-- Ne, sinjorino, per maŝino mi neniam kudris.
Fraŭlino Bronislavo faris rigidan mienon, kunmetis la manojn sur la
brusto kaj staris silente. La mastrino de la magazeno ankaŭ aspektis
en tiu momento iom pli rigida kaj pli malvarma ol antaŭe.
-- Vere... ŝi komencis post momento, balbutante kaj iom konfuzite,
-- mi estas vere tre afliktita... mi bezonis personon, kiu estus
kapabla precipe por altranĉado... cetere ankaŭ por kudrado, sed per
maŝino... ĉe ni oni ne kudras alie ol per maŝino.
Kaj denove inter la virinoj, kiuj staris apud la tablo, regis momenta
silento. La lipoj de Marta iom tremis, sur ŝia vizaĝo flamanta
ruĝo alternis kun paleco.
-- Sinjorino, -- ŝi diris, levante la okulojn al la mastrino de la
magazeno, -- ĉu mi ne povus lerni... mi laborus dume senpage... nur ke
mi povu ellerni....
-- Tio ne estas ebla! -- ekkriis fraŭlino Bronislavo per iom akra
tono.
-- Tio estas afero malfacila, -- interrompis la mastrino, kaj pli
ĝentile ol ŝia helpantino ŝi parolis plue: -- Ni pretigas diversajn
vestojn plejparte laŭmende kaj el ŝtofoj multekostaj, kiuj ne
povas servi por lernado kaj ekzerciĝado... la laborojn ni devas
plenumi rapide, ĉar jam sen tio pro manko de perfekte instruitaj
laboristinoj ni sentas iom nesufiĉecon de la nombro da manoj
kaj ni malfruiĝas... kaj tio alportas al ni malprofiton kaj
malagrablaĵojn. Tial ni povas akcepti nur tiajn laboristinojn,
kiuj estas jam sufiĉe preparitaj... Mi tre bedaŭras, kredu al
mi sinjorino, ke mi tre bedaŭras, ke mi ne povas plenumi vian
deziron....
Ne pli frue ol tiam, kiam la mastrino de la magazeno finis
tiujn vortojn, la maŝino, kiu eksilentis ĉe la komenco de la
interparolado, ekbruis denove. La virino, kiu estis klinita super
ĝi, havis larmojn en la okuloj.
Elirinte el la magazeno, Marta direktiĝis ne al sia loĝejo, sed en
tute alian flankon. El la esprimo de ŝia vizaĝo oni povus vidi,
ke ŝi iras sen celo, ŝiaj manoj estis kaŝitaj en la manikoj de
la supervesto kaj forte kunigitaj inter si. Marta ĉiam sentis
senkonscian, sed fortan deziregon levi supren la kunigitajn manojn
kaj kunpremi per ili la kapon, kiu flamis kaj estis tre peza. En tiu
kapo estis nur unu penso, kiu ripetiĝadis kun obstina senĉeseco
kaj eksterordinara rapideco: mi ne povoscias! Tiu penso ripetiĝadis
kvazaŭ miloj da fulmoj, kvazaŭ miloj da ponardoj, kiuj traflugadis
la cerbon, pikadis la tempiojn kaj faladis per siaj pintoj sur la
fundon de la brusto. Post kelke da minutoj Marta diris al si: ĉiam
kaj ĉie tio sama....
Dum momento ŝi denove pensis pri nenio, aŭ, pli vere, ŝi jam
senkonscie, sed senĉese ripetadis en siaj pensoj: mi ne povoscias!
Subite ŝi faris al si la demandon:
-- Kio ĝi estas, kio akompanas min ĉiam kaj ĉie, elpuŝas min el
ĉie?...
Ŝi frotis la frunton per la mano kaj respondis al si mem:
-- Ĉiam kaj ĉie mi mem iras kun mi kaj mi mem elpuŝas min el
ĉie....
Kun granda malfacileco ŝi streĉis sian cerbon, por povi pensi,
kaj rememorigis al si la pasintecon, komencante de la momento, kiam
en la salono de la informa oficejo ŝi sidiĝis al la fortepiano,
por malfeliĉe ekludi la malfeliĉan _Prière d'une vierge_,
ĝis tiu lasta momento, kiam, starante en la laborejo de la riĉa
magazeno, ŝi la faratajn al ŝi demandojn devis respondadi per: mi
ne povoscias!...
-- Ĉiam tio sama! -- ŝi ripetis en siaj pensoj, -- iom de ĉio, nenion
fundamente kaj ĝis la fundo... ĉion por ornamo aŭ por bagatelaj
oportunaĵetoj de la vivo, nenion por utileco....
Tiuj ĉi nemultaj vortoj, kiujn ŝi elpremis el sia cerbo, kiun
kvazaŭ per reto ĉirkaŭvolvis la sola penso «mi ne povoscias»,
lacigis ŝin. En tiu tago, elirante el sia domo, ŝi estis tiel
zorgoplena, tiel okupita, preskaŭ flamigita de la nova plano,
kiu venis al ŝi en la kapon, ke ŝi tute ne pensis pri manĝo.
Rigardante Janjon, kiu trinkis sian kutiman matenan glason da lakto,
ŝi sentis eĉ ian abomenon kontraŭ manĝado. La ĉiam turmentata
kaj vundata flanko morala silentigis la flankon fizikan. Ŝiaj piedoj
ŝanceliĝis, ŝia koro frapis forte kaj kun granda rapideco, kvankam
ŝi iris malrapide. Nun en ŝia kapo baraktis nova demando, kiu
komence konsistis nur el la mallonga vorto: kial? Post momento al tiu
ĉi vorto komencis alkreskadi aliaj vortoj, komence senordaj, poste
ordiĝantaj en formo de ia logika fadeno da pensoj. -- Kial... estas
tiel? -- demandis sin mem la juna virino, -- kial la homoj postulas
de mi tion, kion neniu al mi donis? Kial neniu donis al mi tion,
kion la homoj hodiaŭ postulas de mi?
Subite Marta ektremis, ŝi sentis, ke iu facile tuŝis ŝian brakon.
-- Ĉu vi permesos, sinjorino, ke mi rememorigu al vi mian
konatecon? -- eksonis post ŝi milda, eĉ iom nekuraĝa virina voĉo.
Marta returnis sin kaj ekvidis tiun saman virinon, kiu en la momento
de ŝia eniro en la laborejon de la magazeno levis la kapon de super
la maŝino kaj faris al ŝi ĝentilan saluton, poste ĉesis kudri
kaj atente aŭskultis la interparoladon, kiu estis decidonta pri
ŝia sorto. Tio estis persono ne bela kaj tute ne bonstatura, tamen
sufiĉe gracia, kiel preskaŭ ĉiu Varsovianino, tre bonorde vestita,
kun esprimo de prudento kaj boneco sur la varioldifektita vizaĝo.
-- Vi eble ne rekonas min, -- diris la fraŭlino, marŝante flanke de
Marta, -- mi estas Klaro, mi laboras en la magazeno de sinjorino N.
preskaŭ jam kvin jarojn, mi kudradis iam vestojn por vi kaj mi
portadis ilin al vi sur la straton Graniczna.
Marta rigardis la apud ŝi irantan virinon per nebulitaj okuloj.
-- Efektive, mi rememoras, -- ŝi eldiris post momento kun kelka
malfacileco.
-- Mi petas pardonon, ke mi estas tiel aroganta kaj mi atakas vin sur
la strato, -- diris plue Klaro, -- sed vi estis iam por mi tiel ĝentila
kaj bona... vi havis tiel belan malgrandan filineton... ĉu via
filineto....
Ŝi hezitis kun la finado de la demando, sed Marta divenis ŝian
penson.
-- Mia infano vivas, -- ŝi diris.
La lasta vorto elglitis el ŝia buŝo verŝajne malgraŭvole, ĉar
rapide kaj neklare, sed en ĝi eksonis tia maldolĉeco, kia ĝis
nun neniam estis en ŝia voĉo. Klaro silentis momenton, kvazaŭ
meditante, poste ŝi diris:
-- Mi aŭdis pri la morto de sinjoro Swicki kaj tuj mi diris al mi en
la pensoj: ha, kiamaniere la sinjorino helpos al si en la mondo...
kaj ankoraŭ kun infano! Mi tre ĝojiĝis, kiam mi vidis vin venanta
en nian magazenon kaj mi pensis, ke vi laboros kune kun ni. Tio estus
tre bona, ĉar sinjorino N. estas bona kaj pagas sufiĉe bone... nur
fraŭlino Bronislavo estas iom kaprica kaj iufoje faras grimacojn,
sed se oni estas malriĉa, oni ja devas iufoje ion toleri... se oni
nur havas laboron. Tial estis al mi malagrable, tre malagrable, kiam
mi aŭdis, ke sinjorino N. rifuzas al vi laboron.... Mi tuj rememoris
mian kompatindan Eminjon.... -- La lastajn vortojn la kudristino
elparolis malpli laŭte kaj kvazaŭ al si mem, sed Martan ili frapis
pli ol ĉiuj antaŭe aŭditaj.
-- Kiu do ŝi estas, tiu kompatinda Eminjo? -- demandis la juna vidvino.
-- Tio estas mia kuzino, malpli juna ol mi per kelke da jaroj. Mia
patrino kaj ŝia patrino estis fratinoj, sed, kiel ofte okazas,
iliaj sortoj estis ne egalaj. Ŝia patrino edziniĝis kun oficisto,
mia edziniĝis kun metiisto. Kiam ni ambaŭ fariĝis pli aĝaj,
Eminjo estis fraŭlino kaj mi estis simpla knabino. Krom tio ŝi
estis bela kaj min variolo tute malbeligis, kiam mi havis ankoraŭ
la aĝon de dek du jaroj. Tial la onklino konstante paroladis: al
Eminjo mi donos bonan edukon kaj poste mi ŝin bone edzinigos....
Komence ŝi tenis por ŝi guvernantinon, poste ŝi sendis ŝin en
ian malgrandan edukejon. Mia patrino komence estis tre afliktita,
ke la variolo min tiel terure malbeligis, sed la patro ne tre estis
afliktita. -- Kio do grava, -- li diradis, -- ŝi estos malbela, ŝi ne
edziniĝos! granda malfeliĉo! ĉu malmulte da viroj ne edziĝas, kaj
tamen ili vivas en la mondo kaj ne estas al ili tre malbone! -- Mia
patrino respondadis: -- viro estas alia afero! se, Dio gardu, io okazos
kun ni, tiam Klaro, ne edziniĝinte, mortos de malsato! Sed la patro,
anstataŭ afliktiĝi kiel la patrino, ofte ridadis kaj koleradis. -- Ho
vi, virinaĉoj, virinaĉoj! -- li diradis, -- laŭ via cerbo, se oni nur
ne edziniĝas, oni tuj mortas de malsato! Ĉu la knabino ne havas
manojn? Kaj vi devas scii, ke li mem estis ĉarpentisto kaj li amis
fanfaroni per sia forto. Li ofte diradis: -- La manoj, mia sinjoro, tio
estas la ĉefa afero! Kapon Dio al unu homo donas, al alia ne donas,
sed manojn ĉiu havas! Mi havis la aĝon de dek tri jaroj, kiam la
gepatroj komencis sendadi min en kudrejon, por lerni; kompreneble
ili pagis por mi kaj pagis multe, sed dank' al Dio mi efektive lernis
ĉion, kio estas necesa....
-- Kaj ĉu vi longe lernis? -- demandis Marta, kiu kun ĉiam pli granda
intereso aŭskultis la senartifikan rakontadon de la kudristino.
-- Ho, mi lernis ne malpli ol tri jarojn, kaj eĉ poste mi ankoraŭ
ne povis tuj laborenspezi, sed tutan jaron mi laboris en magazeno
senpage, por nur lertiĝi en la altranĉado, en la kudrado per
maŝino, kaj por ellabori al mi bonan guston. Sed dank' al tio nun
mi estas jam tiel kompetenta, ke mi povus mem fondi kudrejon aŭ
magazenon, se mi havus monon, ĉar por tio oni bezonas almenaŭ iom
da mono... sed antaŭ tri jaroj nia patro mortis, krom mi restis ĉe
la patrino du miaj pli junaj fratoj, el kiuj unu lernoservas ĉe
lignaĵisto, kaj la dua vizitas lernejon... por la lernado de ambaŭ
estas necese pagi, kaj ankaŭ al la patrino, kiu estas jam nejuna
virino, estas necese havigi ian negrandan komforton....
-- Kaj vi sola laboras por ĉio ĉi tio?
-- Preskaŭ sola, ĉar post la patro restis al ni nur malgranda dometo
sur la strato Solna, kaj en tiu dometo ni loĝas... almenaŭ por
loĝejo ni ne bezonas pagi... cetere sinjorino N. pagas al mi bone,
kaj per tio, kion mi ricevas de ŝi, ni iel aranĝas nian vivon, ke
ni ekzistu kaj ke ni pretigu estontecon por la fratoj.
-- Mia Dio! -- ekkriis Marta, -- kiel feliĉa vi estas!
-- Jes, -- respondis Klaro, -- estas vero, ke ĝi ne estas tre gaja vivo,
kiam oni sidas la tutajn tagojn ĉe laboro kaj nur en dimanĉo aŭ en
festo oni eliras en la mondon de Dio; sed kiam mi ekpensas, ke mia
laborado donas rimedojn por la vivo al mia patrino kaj garantias ian
tolereblan estontecon al miaj fratoj, mi sentas min tre feliĉa kaj
mi tre kompatas tiujn, kiuj, kiel diradis mia patro, havas nek kapon,
nek manojn. Ho, kiom da aflikto mi havis pri tiu Eminjo, kiom multe
mi ploris pro ŝi....
-- Ĉu ŝi ne edziniĝis? -- demandis Marta.