ŝiaj okuloj kovriĝis per vitreca vualo, kiu tamen ne fandiĝis
en formo de larmoj, ŝia brusto spiris rapide kaj malfacile, sed
ploron ĝi ne eligis. Turmenta ploro videble ŝiris la internon de
ĉi tiu virino, sed ŝi batalis kontraŭ ĝi, batalis kontraŭ sia
koro, penante kvietigi ĝian rapidigitan frapadon, kaj kontraŭ
sia varmegigita kapo, forpuŝante de ĝi la svarmojn da rememoroj
kaj ondon da revoj. Estis en ŝi ia kaŝita voĉo, kiu admonis,
ke kun ĉiu larmo, kiu elfluos el ŝia okulo, kun ĉiu ĝemo, kiu
skuos la bruston, kun ĉiu sekundo, kiun ŝi pasigos en la terura
turmento de spirito ploranta super la tomboj de siaj esperoj kaj
amo, foriros parteto de ŝiaj fortoj kaj de ŝia volo, malaperos
parteto da energio, pacienco kaj persisteco. Kaj tiujn fortojn, tiun
volon, tiun persistecon ŝi tiom, tiom bezonis! La tagmezo de ŝia
vivo fariĝis por ŝi tiel kruda, tiel postulema, kiel karesa kaj
malsevera estis ĝia mateno. Janjo levis al la patrino sian palan
vizaĝeton.
-- Panjo! -- ŝi diris per ĝema voĉo, -- kiel malvarme estas ĉi tie
hodiaŭ! Faru fajron sur la kameno!
Anstataŭ ĉia respondo Marta kliniĝis, prenis la knabineton en
siajn brakojn, alpremis forte al sia brusto ŝian malgrandan korpon,
al ŝia frunto ŝi alpremis sian buŝon kaj tiele restis senmova en
la daŭro de momento.... Subite ŝi leviĝis, ĉirkaŭvolvis Janjon
pli zorge per la lana ŝalo, sidigis ŝin sur la malalta benketo,
genuiĝis antaŭ ŝi, ekridetis, kisis ŝin sur la pala buŝeto kaj
per voĉo preskaŭ tute libera diris:
-- Se Janjo trankvile ludos kun sia pupo, mi morgaŭ aŭ postmorgaŭ
finos la laboron, mi aĉetos lignon kaj mi faros por Janjo tiel
belan, varman fajron. Bone, Janjo? bone, mia amata infano?
Ŝi ridetis, dirante tion, kaj penis varmigi en siaj manoj la
malvarmajn manojn de la knabineto. Janjo ankaŭ ridetis, ŝia buŝo
per du kisoj fermis por momento la ŝin rigardantajn okulojn de la
patrino, ŝi prenis sian pupon kaj kelke da malgrandaj lignaj ludiloj
kaj ĉesis rigardi en la fummalpuran, malplenan kaj malvarmoblovantan
profundon de la kameno. Plena silento denove regis en la ĉambreto,
Marta sidis ĉe la tablo kaj rigardis atente la laboron de la bonega
desegnisto.
Nun la rememoroj kaj kordoloroj, venkitaj kaj forpuŝitaj per la
ordono de la volo, kuŝiĝis sur la fundo de ŝia brusto ne mortinte,
sed silentante; ŝia vizaĝo esprimis trankvilan kunstreĉiĝon de
ĉiuj fortoj de la menso, kaj nur la okuloj lumis per viva brilo de
fervoro, kun kiu ŝi alpaŝis al tiu nova provo de siaj fortoj kaj
kapabloj. Nun la atento de Marta enprofundiĝis jam ne en la ideon
de la artisto, ne en la kortuŝantan sentemecon kaj poeziecon de
la bildo, sed en la teknikon de la plenumo, en tiun teknikon, kiu,
lerta per kompetenteco, riĉa per rimedoj, iris ĝis la fundo de la
esenco de l' arto kaj samtempe kun facileco de birda plumo glitis sur
ĝia supraĵo, per malgrandaj rimedoj kreis aferojn belajn, enmetis
ideon en ĉiun eĉ plej subtilan linion, sciis fari uzon el ĉiu
parteto de la plata supraĵo, kiun ĝi kvazaŭ laŭvole ĵetkovris
per strioj da lumo kaj ombro. Marta neniam pentris laŭnature, sed
ŝi iam kopiadis malgrandajn pejzaĝojn, arbojn, florojn, homajn
vizaĝojn. Tial la perfekteco de la desegnaĵo, kiu kuŝis antaŭ
ŝi, ravis ŝin, sed ne fortimigis.
Certe mi ne estas tia artistino, kiel tiu, kiu desegnis ĉi tiun
belegan bildeton, ŝi pensis, sed kopii ies laboron mi espereble
povos... mi devas povi....
Tiel pensante, ŝi malfermis longforman skatolon, en kiu troviĝis
ilaro por desegnado. Mario Rudzinska per la boneco de la koro
kaj delikateco de la sentoj divenis la novan embarason, en kiu
troviĝos la malriĉa virino, kaj enmanigis al ŝi tiun skatolon
kune kun la modelo, de kiu devis esti farata kopio. La krajono de
Marta ŝoviĝadis sur la glata papero, ŝi sentis, ke ŝia mano
iras facile, ke ŝia penso precize kunfandiĝas kun la penso de la
artisto, ke ŝia okulo sen malfacileco rimarkas la plej komplikitajn
fleksojn de la linioj, la plej subtilajn diferencojn kaj alternadon
de la lumo kaj ombro. Ŝia koro frapadis ĉiam pli forte kaj ĝoje,
la spirado fariĝadis ĉiam pli facila, ruĝeto aperis sur la palaj
vangoj, la okuloj flamis de sereneco kaj entuziasmo. Laboro, la
konsolanto de suferantoj, la kunulo de soluloj, la vartisto de tiuj,
kiujn ĵetas tien kaj reen la ventegoj de la vivo, venis en la
malriĉan mansardon kaj alportis kun si trankvilecon. Vane la suna
radio, kiu matene karesis la nudajn murojn de la ĉambreto, malaperis
nun malantaŭ la altaj tegmentoj de la domoj, vane la granda urbo
ruladis malsupre siajn obtuzajn misterajn senĉesajn bruojn, Marta
nenion vidis kaj nenion aŭdis.
De tempo al tempo ŝi levadis la okulojn for de la laboro, por iom
rigardi la infanon, kiu silente ludis en angulo de la ĉambreto, ŝi
diradis al ĝi kelke da vortoj kaj denove profundiĝadis en sian
okupon. Iufoje ŝiaj brovoj kunŝoviĝadis, la esprimo de profunda
pripenso aperadis sur la frunto. La malfacilaĵoj kaj problemoj de la
arto aperadis tiam antaŭ ŝi, prezentante obstinan kaj nevenkeblan
taskon. Sed ŝi batalis kontraŭ ili, kaj ŝajnis al ŝi, ke ŝi
ilin feliĉe solvas. Kiam ŝi levadis la kapon kaj rigardadis sian
laboron, ŝi havis sur la buŝo rideton, kiu tamen malaperadis, kiam
ŝi komencis komparadi ĝin kun la laboro de la majstro. En ŝia
kapo videble naskiĝadis duboj kaj timoj, sed ŝi forpuŝadis ilin
de si kiel ion tro altrudiĝeman, tro pezan por ŝiaj fortoj, tro
turmentan por ŝia koro. Ŝi laboris kun granda streĉo de sia cerbo
kaj de sia volo, kun entuziasmiga fervoro de imago, kiu kun plena amo
fordoniĝis al la objekto de sia laborado, ŝi laboris per sia tuta
kapo, per sia tuta animo kaj per siaj tutaj fortoj, kaj ŝi ĉesis
labori nur tiam, kiam en la ĉambreto komencis kolektiĝi la unuaj
ombroj de la vespera krepusko. Tiam ŝi alvokis al si Janjon, sidigis
ŝin sur siaj genuoj kaj, rigardante la vizaĝeton de la infano,
denove ridetis al ŝi. Sed nun ŝia rideto estis alia, ol matene, ne
perforte eldevigita el ŝia dolorplena koro, ne kontraŭparola al
la malgaja esprimo de la okuloj. La rideto nun elnaĝis per si mem
kaj sen perforteco el la brusto de la juna patrino, kiun kvietigis
laboro, varmigis espero.
Marta rakontis al sia malgranda filineto unu el tiuj fabeloj, kies
enhavo, plektita el aperoj miraklaj, el koloroj belegaj, el kantoj
de birdoj kaj el flugiloj de anĝeloj, tiel forte absorbas la menson
kaj ravas la imagon de infanoj; sed dum ŝia buŝo ŝpinis la longajn
fadenojn de fantaziaj rakontoj al la oreleto, kiu jam de longe
ne havis tian plezuron, ŝian kapon plenigis unu sola penso, kiu
senĉese ripetiĝadis kiel rekantaĵo, kiu enhavas en si la temon de
la kanto de l' vivo: se mi sukcesis... se mi sukcesos... se mi estas
kapabla!...
Ĉu mi sukcesis? ĉu mi estas kapabla? -- pensis Marta kelke da tagoj
poste, suprenirante sur la ŝtuparo de la loĝejo de gesinjoroj
Rudzinski.
Tiuj internaj demandoj de la juna virino ĉi tiun fojon ne ricevis
definitivan respondon. Sed ĝi estis baldaŭ venonta: ĉar la
morgaŭa tago estis tago destinita por la redakcia kunsido, en kiu
kompetentaj homoj estis donontaj sian juĝon pri la grado de la
artistaj kapabloj de Marta kaj pri la valoro de la laboro, kiun ŝi
faris.
-- Venu postmorgaŭ matene, -- diris Mario Rudzinska. -- Mia edzo
alportos por vi el la morgaŭa kunsido jam certan sciigon.
Marta venis en la difinita tempo. La mastrino de la bela salono
renkontis ŝin kun la ordinara afableco kaj montris al ŝi
brakseĝon, starantan ĉe la tablo, sur kiu kuŝis la antaŭ du tagoj
finita laboro de Marta kaj ĉe kiu sidis viro de meza aĝo, kun
vizaĝo prudenta, nobla kaj malsevera. Tio estis Adamo Rudzinski; per
movo plena de respekto li leviĝis, por saluti Martan, etendis al
ŝi la manon, kaj kiam ŝi sidiĝis, li ankaŭ sidiĝis, mallevis la
okulojn kaj silentis momenton.
Mario foriĝis en la profundon de la salono, kaj, apoginte sur la
mano la videble afliktitan vizaĝon, ŝi sidis ankaŭ silente kun
mallevitaj okuloj. Dum minuto peza silento regis en la salono. Por
ĉiu el la tri ĉeestantaj personoj la unua vorto de la komencota
interparolado videble estis malfacila por eldiri. Adamo Rudzinski
unua interrompis la silenton....
-- Estas al mi tre dolore, -- li diris, -- ke mi estas sendato, kiu
alportas al vi sciigojn verŝajne ne tre agrablajn. Mi tamen ne havis
la eblon fari ilin aliaj, ol ili estas....
Li eksilentis kaj rigardis Martan per okuloj, en kiuj lumis nobla
malkaŝemeco, ligita kun sincera kunsento. Li interrompis por momento
sian paroladon eble por tio, ke la juna virino havu tempon, por
kolekti siajn fortojn, por pretiĝi al la akcepto de la bato, kiu
ŝin atendis. Marta iom paliĝis kaj subite mallevis la okulojn,
kiuj ĝis nun kun streĉita atento rigardis la vizaĝon de la viro,
kiu parolis kun ŝi. El ŝia buŝo tamen eliris neniu ekkrio kaj
el ŝia brusto neniu ĝemo. Adamo Rudzinski laŭ la teniĝo kaj
vizaĝesprimo de la juna virino divenis, ke ŝi povis sin reteni kaj
povis esti fortanima. Tial post momento li parolis plue:
-- En la afero, kiu nun vin interesas, mi mem persone ne estas
kompetenta juĝanto kaj mi ripetos ĉi tie nur la vortojn, kiujn
oni komisiis al mi ripeti antaŭ vi. Kaj mi tion faros kun plena
nekaŝemeco pro tio, ke mi antaŭsavu vin de novaj trompiĝoj kaj
disreviĝoj, kaj ankaŭ pro tio, ke materiale kaj morale nenio por
homo estas pli malutila, ol nekonado de siaj propraj posedaĵoj, kun
kiuj li venas al la pordego de la socia vivo, kaj ol ofta trompiĝado
pri si mem. El la laboraĵo, kiun vi pretigis, montriĝas evidente,
ke vi lernis desegni kaj vi havas efektive kapablon, sed... vi lernis
tion tro malmulte, tro supraĵe, tro neprecize, kaj kaŭze de tio
ankaŭ viaj kapabloj ne estas sufiĉe ekzercitaj, kaj, ne konante
sufiĉe la postulojn de la arto, ili ne atingas sufiĉan gradon
de disvolviĝo kaj forto. Ĉiu arto posedas du flankojn: unu, kiu
rezultas el la naturo mem de la homo, kiu sin dediĉas al la arto,
el lia natura talento, kaj alian, kun kiu neniu naskiĝas, kiun
oni povas akiri nur per laborado, per lernado. El la talento certe
naskiĝas inspiro, sed ekzistantan inspiron devas regi povosciado.
Povosciado teknika, ne vivigata de talento, ne povas krei veran
artaĵon kaj servas maksimume al laboroj metiistaj, sed aliflanke
talento eĉ la plej alta, kiu ne havas povosciadon teknikan, estas
forto primitiva, blinda, ne disvolvita kaj samtempe senbrida, kiu
en la plej bona okazo estas kapabla krei nur objektojn kriplajn,
ĥaosajn kaj nekompletajn. Vi posedas talenton por desegnado,
talenton eĉ sufiĉe altan, ĉar oni povas diveni ĝin en via
laboraĵo, malgraŭ la pli ol erara tekniko de ĝia plenumo. Sed....
-- Adamo! -- eksonis en tiu momento la voĉo de la loĝejmastrino.
Mario Rudzinska leviĝis kaj, alproksimiĝante al la tablo, ĉe
kiu havis lokon la interparolado, rigardis la edzon kun esprimo de
peto en la okuloj kaj la lin aŭskultantan virinon kun kompato kaj
maltrankvileco. Marta komprenis la timon de la bona virino. Ŝi
levis la kapon kaj diris per firma voĉo:
-- Sinjorino! mi deziras aŭdi la tutan, tutan veron. Per miaj ĝis
nun mallongaj provoj mi konvinkiĝis pri la granda praveco de tio,
kion via edzo ĵus diris: nenio estas materiale kaj morale pli
malutila por homo, ol nekonado de la propraj posedaĵoj, kun kiuj li
venas al la pordego de la socia vivo, kaj ol ofta trompiĝado pri si
mem....
Mario sidiĝis ĉe la tablo, Marta direktis la rigardon al Adamo
Rudzinski, kiu parolis plue:
-- La arto posedas diversajn gradojn, ĝian konadon la homoj akiras
por diversaj celoj. Eĉ sufiĉe malalta grado de artista klereco
sufiĉas, por liveri al la ĝin posedanta homo certan sumon da
agrablaĵoj, per kiu li beligas kaj diversformigas la momentojn de la
vivo al si kaj al la ĉirkaŭantoj. Tiu supraĵa konado de la arto,
posedado de nur malgranda parto da scioj pri ĝi kaj pri la rimedoj,
kiuj servas al ĝia enkorpigo, estas nomata artista diletanteco,
ĝi posedas kelkan valoran signifon en salonoj, aŭ almenaŭ en
salonetoj, konvenas al stato de riĉeco, aŭ almenaŭ de bonhaveco,
spicante ĝin per certa dozo da ĉarmo, poezio, festeco de impresoj
kaj okupoj. Sed ĉi tiu diletanteco, kvankam ĝi ne estas tute sen
flankoj noblaj kaj utilaj, kvankam ĝi okupas sufiĉe larĝan lokon
en la spirita ekonomio de la homaro, ne povas esti io alia krom
aldono, ornamo de la vivo, ĉarma radio, ĵetita sur la esencon de
la ekzistado, por ĝin belkolorigi kaj diversecigi. Konstrui sur ĝi
sian ekzistadon fizikan, volvi ĉirkaŭ ĝi ŝpinaĵon de spirito
tiel longan, kiel longa estas la homa vivo, estas nefareble kaj
nefarinde. Nefareble, ĉar el kaŭzo nekompleta ne povas naskiĝi
sekvaĵo kompleta; nefarinde, ĉar tio, kio faras al la mondo
servon malgrandan kaj tre partetan, ne havas la rajton postuli de
la mondo servon reciprokan tiel gravan kaj kompletan, kia estas
ekzistado fizika kaj trankvileco morala. Nur super la artista
diletanteco, en alteco, pri kiu tiu ĉi lasta ofte ne havas eĉ la
plej malgrandan komprenon, ekzistas artismo, forto potenca, kompleta,
konsistanta el natura talento disvolvita ĝis la plej lastaj limoj,
regule perfektigita, kaj el fundamenta, vasta scienco. Diletanteco
estas amuzilo de la vivo, -- nur artismo povas esti por ĝi ŝtona
starejo. Ĝi povas esti por la vivo starejo, kiu subtenas samtempe la
ekzistadon fizikan kaj moralan. Sed en la regiono de la arto, tiel
same kiel en la regiono de scienco aŭ metio, plej multe ricevas
tiu, kiu en siajn verkojn, proponatajn al la socio, enmetas la plej
grandan kapitalon da tempo, laboro, povosciado kaj ekzerciteco. Ĉi
tie, same kiel aliloke, ekzistas konkurado, postulado kaj proponado
staras kontraŭ si, reciproke sin rigardas kaj pesas; ĉi tie, kiel
aliloke, la grado de bonstato de la laboristo estas rekte proporcia
al la grado de perfekteco de la laboraĵo. En la regiono de la
arto, same kiel en ĉiu alia regiono, kiu prezentas kampon por homa
laborado, la homo povas akiri sufiĉe bonajn, iufoje eĉ bonegajn
kondiĉojn por sia ekzistado, sed li povas ilin akiri nur tiam, se li
posedas talenton ne sole naturan, sed ankaŭ klerigitan, se li estas
ne sole diletanto, sed artisto.
Eldirinte ĉion ĉi tion, Adamo Rudzinski leviĝis kaj, respekte
salutante Martan, diris plue:
-- Pardonu, sinjorino, ke mi parolis tiel longe. Mi tamen ne povis
limigi per kelke da vortoj mian interparoladon kun vi. Mi timis,
ke vi eble supozos, ke tiuj, kiuj per mia buŝo forpuŝas vian
laboron, gvidas sin per kaprico aŭ per ia antaŭjuĝo, kiu en ĉi
tiu okazo estus preskaŭ krimo. Via desegno ne respondas al la
bezonoj de la revuo, por kiu ĝi devis servi. Ĝi ne estas sufiĉe
korekta, nek sufiĉe preciza, ne redonas sufiĉe la ideon kaj la
karakteron de la originalo. Ekzemple la vizaĝo de la juna patrino
estas desegnita de vi kun videbla sentemeco kaj amo, kaj tamen ĝiaj
trajtoj aperas nebulaj en komparo kun la esprimopleneco, kiun donis
al ĝi la lerta kaj sperta desegnisto. Kiom multe, kaŭze de tiu
nebuleco, perdis la esprimo de tiuj okuloj, kiuj atente observas
la movojn de la estaĵoj, kiuj estas tiel karaj por ili! aŭ la
karaktero de tiu kapo, kiu estas iom klinita antaŭen, kvazaŭ preta
ekkrii averte aŭ dorlote! Ĉi tiu arbo, kiu sur la originalo tiel
lukse disvolvas sian densan branĉaron, aspektas ĉi tie mizere kaj
malsane; la vojo, kiu elkuras el malantaŭ la domo, kaj kiun la
artisto intence kovretis per mistera nebulo, sur via desegno estas
preskaŭ tute kovrita per tro krudaj strekoj de krajono kaj fariĝas
por la okulo de la rigardanto preskaŭ enigma, nekomprenebla, nigra
strio. Vi komprenis la ideon de la artisto, trapenetris kaj ekamis
ĝin; tio estas videbla, sed ne malpli videble estas, ke ĉe ĉiu
detalo, ĉe ĉiu tiro de la krajono vi batalis kontraŭ la tekniko
de la arto kaj ne venkis la malfacilaĵojn, kiujn ĝi prezentis
al vi; vi ne trapenetris ĝiajn problemojn, ĉar vi ne posedis en
via mano sufiĉajn rimedojn de sciado, de sperto.... Jen estas la
tuta vero, kiun mi eldiras kun duobla malĝojo. Kiel via konato, mi
bedaŭras, ke vi ne ricevis la laboron, kiun vi bezonas; kiel homo,
mi malĝojas, ke vi ne edukis sufiĉe vian talenton. Vi posedas
nedubeblan talenton; estas domaĝe, ke vi ne lernis pli multe, pli
fundamente, pli vaste, ke nun lerni vi, kiel ŝajnas, ne havas jam la
eblon....
Marta leviĝis, malrapide disliberigis la interplektitajn manojn kaj
diris mallaŭte:
-- Jes, lerni nun mi jam ne havas la eblon.... Mi ne havas tempon
por tio, -- ŝi diris plue, poste ŝi eksilentis kaj staris momenton
senparole kun okuloj mallevitaj.
Adamo Rudzinski rigardis ŝin kun granda intereso, eĉ kun iom da
admiro. Li esperis, li eble timis larmojn, plorojn, riproĉojn,
svenon kaj spasmojn, sed anstataŭ tio li aŭdis apenaŭ kelke da
vortoj, esprimantaj bedaŭron pri neebleco de lernado, pri manko de
tempo necesa por lernado.
Gracia, delikata, kun nobla staturo kaj bela vizaĝo, tiu virino
certe havis multe da energio, se ŝi povis sen larmo, sen ĝemo,
elaŭskulti la severan verdikton, kiu kondamnis al morto ŝian karan
esperon, preni sur siajn ŝultrojn tiun neesprimeblan ŝarĝon de
necerteco kaj nedifiniteco de situacio, kiu post mallonga plifaciligo
falis sur ilin denove. La koro kaj kapo de la juna virino certe estis
tre pezaj en tiu momento, tamen ŝi ne ekploris, ne ekkriis, eĉ ne
ekĝemis.
Videble la tempo de laŭtaj ĝemoj kaj ploro, ne hontantaj la okulojn
de homoj, ne venis ankoraŭ por ŝi, ŝia homa fiereco ne estis
ankoraŭ rompita, ŝiaj fortoj ne estis ankoraŭ ruinigitaj. Ŝi
staris ja nun ankoraŭ ĉe la komenco de sia Kalvaria vojo, ŝi pasis
ankoraŭ ne pli ol du ĝiajn staciojn, nur du fojojn ekbrulis en
ŝi la interna honto kaj ŝi ektremis profunde en la konscio de sia
propra senkapableco.
Ŝi posedis ankoraŭ sufiĉe da fortoj, por reteni per fiereco kaj
volo la eksplodojn de siaj propraj sentoj, ŝi ne posedis sufiĉe da
konado de si mem, por ĉesi esperi....
Adamo Rudzinski respektis la silentan suferon de la malriĉa virino;
estante por ŝi tute fremda, apenaŭ kelke da fojoj vidita de ŝi,
li sentis, ke en ĉi tiu momento li devas foriĝi. Dirinte adiaŭ
al Marta per saluto plena de respekto, li eliris el la salono, sed
lia edzino tiam kaptis la manojn de Marta kaj, premante ilin en siaj
manoj, diris rapide:
-- Ne perdu la esperon, mia kara sinjorino! mi ne povas trankvile
akcepti la penson, ke vi tiun ĉi fojon denove forlasos mian domon
ne konsolita kaj ne trovinta plenumon por viaj justaj postuloj. Mi
ne konas vian pasintecon, sed ŝajnas al mi, ke mi ĝuste divenas,
kiam mi supozas, ke la malriĉeco trafis vin neatendite, ke vi ne
estis preparita por okupi en la socio lokon de laboristino, kiu devas
akiradi ekzistadon por si kaj por aliaj....
Marta subite levis la okulojn al la parolantino.
-- Jes, -- ŝi vivece interrompis, -- jes, jes....
Ŝi denove mallevis la okulojn kaj silentis momenton. Estis videble,
ke ŝia penso neatendite estis frapita per la esprimiĝo de tio, kio
ĝis nun staris antaŭ ŝi en neklaraj konturoj.
-- Jes, -- ŝi ripetis post momento per forta voĉo. -- La malriĉeco kaj
bezono de laboro trafis min neatendite. Nenio armis min kontraŭ la
unua, nenio instruis al mi la lastan.... Mia tuta pasinteco estis
kvieto, amo kaj amuziĝo... kontraŭ ventego kaj soluleco mi nenion
elportis el ĝi....
-- Terura sorto! -- diris Mario Rudzinska post iom da silento; -- ho, se
ĉiuj patroj, ĉiuj patrinoj povus ĝin trapenetri, diveni, kompreni
ĝian tutan terurecon!...
Ŝi tuŝis per la manplato siajn okulojn kaj, rapide venkante sian
kortuŝitecon, turnis sin al Marta.
-- Ni parolu pri vi, -- ŝi diris. -- Kvankam jam de du vojoj, kiujn vi
provis iri, vin forpuŝis la manko de iloj por sin trabati, tamen ne
perdu la esperon kaj kuraĝon. La profesioj instruista kaj artista
montriĝis ne konformaj por vi, sed laboro mensa kaj artista ne
prezentas ja la tutan amplekson de la aktiveco de homo, eĉ de
virino. Restas ankoraŭ industrio, komerco, metio. Dum vi parolis
kun mia edzo, venis al mi en la kapon feliĉa penso.... Mi konas
pli proksime la posedantinon de unu el la plej riĉaj magazenoj de
silkaj ŝtofoj... mi eĉ estis dum kelke da jaroj kune kun ŝi en
edukejo, kaj de tiu tempo restis inter ni rilatoj se ne de amikeco,
tamen almenaŭ de bona konateco. La granda, moda kaj riĉa magazeno
bezonas la servon de vera armeo da komizoj, oficistoj k.t.p. Eĉ
plue, ne pli ol antaŭ unu semajno Evelino D., renkontiĝinte kun mi
en la teatro, diris al mi, ke ŝi perdis nun unu el la plej utilaj
komizoj de sia magazeno kaj troviĝas pro tio en kelka embaraso. Ĉu
vi konsentus stari en magazeno malantaŭ la magazena tablo, akceptadi
la gastojn de la magazeno, mezuradi ŝtofon, aranĝadi ekspozicion en
la fenestroj k.t.p.? Tiaj oficoj estas tre bone pagataj, kaj por
plenumi la agojn, kiujn ili postulas, oni bezonas preskaŭ nenion pli
krom honesteco, konvena eksteraĵo kaj bona gusto. Ĉu vi veturos
kun mi al Evelino D.? Mi vin prezentos al ŝi, en okazo de bezono mi
petos, admoninklinigos....
Kvaronon da horo post tiuj vortoj de Mario Rudzinska, droŝko, en kiu
sidis du virinoj, haltis antaŭ unu el la plej luksaj magazenoj de
la strato Senatorska. Antaŭ la pordo, kiu havis larĝajn spegulajn
vitrojn, staris du kaleŝoj, kun aljungitaj tre belaj ĉevaloj, kun
livree vestitaj kaleŝservantoj sur la konduksido.
La du virinoj eliĝis el la droŝko kaj eniris en la magazenon. Kiam
eksonis la sonorilo, pendanta super la pordo, el malantaŭ la longa
tablo, kiu dividis la magazenon en du partojn, elkuris juna viro kaj
kun tre gracia saluto demandis la virinojn, kion ili deziras.
-- Mi dezirus vidi sinjorinon Evelinon D., -- diris Mario
Rudzinska; -- ĉu ŝi estas hejme?
-- Mi ne scias kun certeco, -- respondis la juna homo kun nova
saluto, -- sed mi tuj servos al vi per respondo.
Finante ĉi tiujn vortojn, li alsaltis al la kontraŭa muro kaj
almetis la buŝon al la aperturo de tubo, kondukanta al la supraj
etaĝoj la voĉon, parolantan malsupre.
-- Eliris, sed baldaŭ revenos, -- oni respondis de supre.
La juna homo alsaltis returne al la du virinoj, kiuj staris proksime
de la pordo.
-- Volu sidiĝi, sinjorinoj, -- li diris, -- montrante velurtegitan
kanapon, starantan en angulo de la magazeno, -- aŭ, -- li diris
plue, etendante la manon en la direkto al la ŝtuparo, kovrita de
tapiŝo, -- eble supren....
-- Ni atendos ĉi tie, -- respondis Mario Rudzinska, kaj kune kun
la ŝin akompananta virino ŝi sidiĝis sur la kanapo. -- Ni povus
iri supren kaj atendi la revenon de sinjorino Evelino en ŝia
loĝejo, -- diris mallaŭte Mario al sia akompanantino, -- sed ŝajnas
al mi, ke estos bone, se antaŭ la parolado kun la posedantino de la
magazeno vi observos la ordinaran okupon de la personoj, kiuj vendas
komercaĵojn, kaj vi vidos, el kio ĝi konsistas.
La vidaĵo, kiu prezentiĝis al la okuloj de la du virinoj en la
profundo de la magazeno, estis plena de vivo. Ĝi konsistis el ok
homaj estaĵoj, kiuj parolis laŭte kaj kun eksterordinara fervoro,
kaj el amasoj da ŝtofoj disvolvataj kaj kunvolvataj kun senĉesa
susurado de la silko, brilantaj kaj ŝanĝlumantaj per ĉiuj koloroj
de la mondo. Ĉe unu flanko de la longa tablo, kiu tute estis kovrita
de pecoj da multekostaj ŝtofoj, altamase kuŝantaj unuj sur aliaj
aŭ disvolvitaj kaj ondiĝantaj, staris kvar virinoj, vestitaj per
atlaso kaj zibelo, certe la posedantinoj de la du kaleŝoj atendantaj
antaŭ la pordo de la magazeno. Ĉe la dua flanko de la tablo estis
kvar junaj viroj... jes: estis, ĉar por difini la pozicion, en kiu
ili estis, ne estas eble uzi alian esprimon krom tiu, kiu difinas
samtempe _ĉiajn_ poziciojn de homa korpo: staradon, iradon,
saltadon, kliniĝadon al ĉiuj flankoj, grimpadon sur ĉiujn murojn,
disdonadon de salutoj de ĉiuj signifoj kaj mezuroj, plenumadon de
plej diversaj gestoj per plej diversaj movoj de la manoj, brovoj,
eĉ de la brusto, de la kapo, de la buŝo, de la haroj.... Ĉi
tiuj lastaj, kvankam en ordinaraj cirkonstancoj ili ludas sufiĉe
malgravan rolon en la organismo kaj en la eksteraĵo de homo, ĉi tie
meritis apartan atenton.