al mi nur diri al vi adiaŭ kaj danki vin por la boneco kaj afableco,
kiun vi montris rilate min.
Mario etendis la manon al eleganta koverto, en kiu oni povis vidi
kelke da monbiletoj, sed en tiu sama momento iu de flanke ektuŝis
ŝian manikon. Tio estis la gaja Aleĉjo, kiu en la tuta tempo de
la interparolado staris malproksime en pozo tre modesta kaj kun
vizaĝesprimo tute ne gaja. Liaj okuloj duone kun raviteco, duone kun
sincera kompato estis fiksitaj sur la vizaĝo de la juna vidvino, kiu
eĉ plej malmulte ne atentis lian ĉeestadon. Eble, enirante en la
salonon, ŝi lin vidis, sed kion povis interesi ŝin unu homo pli,
kiu estos atestanto de ŝia humiliga konfeso, kiam la plej terura
kaj neforigebla atestanto estis ŝi mem? Kion povis ŝin interesi
la supozo, ke ies okuloj rigardas ŝin en la momento, en kiu ŝia
propra rigardo kun teruro estis direktita en la profundon de ŝia
propra senkapableco kaj en la senfundan abismon de la sorto, kiu ŝin
atendas? Tial Marta ne atentis la ĉeestadon de la juna homo, Mario
ĝin forgesis, kaj, sentante, ke iu ŝin tuŝete tiras je la maniko,
ŝi turnis la vizaĝon kun iom da miro. Ŝi miris ankoraŭ pli, kiam
ŝi vidis la fizionomion de Aleĉjo. Liaj moviĝemaj okuloj estis
nun plenaj de malĝojo, la buŝo, sur kiu oni ordinare ĉiam vidis
malseriozan rideton, havis nun esprimon bonkoran kaj eĉ iom kvazaŭ
seriozan.
-- Marinjo! -- diris mallaŭte la juna homo, -- via edzo laboras ĉe
unu el la ilustritaj revuoj, eble oni tie bezonus iun, kiu scias
desegni....
Mario ekplaŭdis per la manoj.
-- Vi estas prava, -- ŝi ekkriis, -- mi demandos pri tio mian edzon!...
-- Sed oni devas tion fari tuj! -- ekkriis Aleĉjo jam kun sia ordinara
vigleco, -- ĝuste hodiaŭ estas kunsido en la redakcio....
-- Kaj mia edzo estas en la kunsido....
-- En la kunsido oni plej facile povus informiĝi pri tio....
-- Mi tuj skribos al mia edzo....
-- He, kian sencon havos skribado! tio daŭros tro longe! mi iros kaj
mi elvokos Adamon el la kunsido....
-- Iru, iru, Aleĉjo....
-- Mi iras, mi rapidas, mi flugas! -- ekkriis la juna homo, kaptis
la ĉapelon, kaj, kun ekstrema rapideco metante ĝin sur la kapon
ankoraŭ antaŭ la pordo, forgesante diri adiaŭ al la du virinoj,
li elkuris en la antaŭĉambron. Tie li ĵetis la palton sur la
ŝultrojn, kaj, kriante ankoraŭ unu fojon -- mi kuras, flugas,
rapidas --, li efektive kuris, rapidis kaj flugis de la ŝtuparo tiel
same, kiel li faris antaŭ unu monato, kiam li volis kuratingi la
junan belulinon, kiun li vidis tra la fenestro.
Mario ne eraris, kiam ŝi havis la konvinkon, ke ŝia kuzo posedas
bonan koron, tial ŝi nun kun certa kontenteco akompanis lin per
la okuloj ĝis la sojlo, poste ŝi turnis sin denove al Marta. La
juna vidvino staris senmove, kun ankoraŭ pli ardanta ruĝo sur la
vizaĝo. Ŝi ne povis ne vidi, ke ŝi vekis kompaton ne sole en ĉi
tiu virino, kiu antaŭ momento premis ŝiajn manojn, sed ankaŭ en
tiu juna homo, kiun ŝi preskaŭ tute ne konis, ĉar ŝi apenaŭ
kelke da fojoj pasante lin vidis. Nun la unuan fojon en sia vivo ŝi
estis objekto de homa kompato, ŝi preskaŭ mem ĝin elvokis, eviti
ĝin aŭ forpuŝi ĝin ŝi, premata de fortega bezono, ne povis,
kaj tamen ĉi tiu sento, kiun oni montris al ŝi, sento per si mem
bona, falis sur ŝian kapon kiel premeganta pezo kaj klinis ĝin
malsupren.... Ŝi estis malkontenta de si mem, de sia interparolo kun
Mario, ĉar tiu interparolo ĉe homoj tute fremdaj por ŝi elvokis
simptomojn de kompato al ŝi.... Tra ŝia kapo trakuris la penso, ke
ŝi devis esti pli forta, pli kaŝema, pli sindetenema, ŝi havis
tian senton, kvazaŭ en ĉi tiu momento forfalus parteto de ŝia
persona kaj homa indeco, kvazaŭ ŝi la unuan fojon etendus la manon
por almozo. Kiam la gekuzoj interŝanĝis inter si frazojn, kiuj
koncernis ŝin, kiam la juna homo elkuris el la ĉambro, por porti
al nekonataj, de ŝi neniam viditaj homoj peton en ŝia nomo, tiam
naskiĝis en ŝi fortega deziro foriri, foriri tuj, per vorto de
danko pagi por la momento da kompato, sed la almozon ne akcepti kaj
diri:
-- Mi esperas, ke mi mem min helpos.
Tiu deziro estis forta, ŝtopis la voĉon en la brusto de la juna
virino, ondo da sango ĵetiĝis en ŝian kapon, kaj tamen ŝi ne
submetiĝis al tiu deziro, ne foriris, staris senmova kun kapo
klinita kaj manoj interplektitaj. En la plej profunda interno de
ŝia estaĵo eksonis malgaja murmuro: -- mi ne esperas, ke mi povos
min helpi, mi ne povas fidi min mem! -- Tio estis naskiĝanta konscio
de propra senkapableco. Sub la influo de tiu ĉi sento kreskis en
ŝi honto nedifinebla, sed turmenta. -- Ho, se mi estus sola!... -- ŝi
pensis. -- Se mi ne havus infanon!
-- Volu diri al mi, -- ekparolis Mario, -- kiamaniere mi povos sciigi
vin pri la rezultato de la penadoj, kiujn mi kaj mia edzo faros, por
trovi por vi okupon.... Eble vi lasos ĉe mi vian adreson?
Marta meditis dum momento.
-- Se vi permesos, -- ŝi respondis, -- mi venos ĉi tien mem, por
informiĝi.
En la unua momento ŝi volis doni sian adreson, sed tra ŝia kapo
trakuris la penso, ke la juna feliĉa virino povas forgesi ŝin. Ŝin
hontigis la kompato, kies objekto ŝi estis, sed ankoraŭ pli ŝin
timigis la supozo, ke la espero pri laborenspezo, kiu ekbrilis antaŭ
ŝiaj okuloj, denove malaperos kaj lasos ŝin en terura necerteco,
nedifiniteco de la situacio.
Laborenspezo! kia proza, triviala, pure tera vorto ĝi estas! vi
eble ekkrios, legantoj. Se anstataŭ ĝi estus ĉi tie ia flamanta
amo, kora sopiro, alta revo, tiam la sentoj de la juna virino sin
turnus en pli konvena por ili rondo de moralaj aperoj, vekus pli da
simpatio, pli fortan kunsenton! Povas esti, mi ne scias. Sed certa
estas tio, ke Marta pensis aŭ antaŭsentis, ke la sola garantio por
la vivo kaj sano de la sola objekto de ŝia amo, de ŝia infano, la
sola kvietigo de la sopirado, kiu plenigis la solecajn angulojn de
ŝia malriĉa ĉambreto kaj ŝiajn se ne altajn, tamen purajn kaj
honestajn revojn kaj pensojn -- estis laboro, donanta laborenspezon.
Eble Marta eraris; nur ŝia estonteco estis pruvonta la verecon aŭ
erarecon de tiu ŝia opinio.
Post ankoraŭ kelke da interŝanĝitaj vortoj Marta Swicka diris
adiaŭ al la mastrino de la loĝejo. Mario denove etendis la manon al
la koverto kun la lilikoloraj randoj.
-- Sinjorino, -- ŝi diris iom nekuraĝe, -- jen estas la ŝuldo, kiun mi
havas koncerne vin por la tutmonata instruado de mia filino.
Marta ne etendis la manon.
-- Vi nenion ŝuldas al mi, -- ŝi diris, -- ĉar mi absolute nenion
lernigis al via filino.
Mario Rudzinska volis insisti, sed Marta kaptis ŝian manon, premis
ĝin forte en siaj manoj kaj rapide forlasis la ĉambron. Kial ŝi
foriris tiel rapide? Eble ŝi deziris la unuan fojon en sia vivo
forkuri de la sentata malbona tento? Ŝi sentis, ke la mono, kiun oni
proponis al ŝi, ne apartenas al ŝi, ke ŝi per nenio ĝin meritis,
krom eble per senfruktaj bonaj deziroj, ke se ŝi ĝin akceptus,
ŝi farus agon nehonestan. Tial ŝi ĝin ne prenis; sed kiam en
la vespera krepusko, pro ŝparemeco ne lumigante la lampon en sia
ĉambreto, ŝi ĉe la malforta lumo de la finiĝanta tago malfermis
sian monujon kaj kalkulis la tie troviĝantajn malgrandajn monerojn;
kiam ŝi ekpensis pri tio, ke krom tiu mono, kiu povas sufiĉi
apenaŭ por kelke da tagoj, ŝi havas jam nenian alian, kaj ĉi tiu
estas restaĵo de la sumo, kiun ŝi ricevis per la vendo de unu el la
du vestoj, kiujn ŝi posedis; kiam la malgranda Janjo, alpremante sin
al ŝiaj genuoj, plendis pri la malvarmo, kiu regas en la ĉambro,
kaj petis ekbruligi fajron sur la kameno, kaj ŝi devis tion rifuzi,
ĉar la provizo da ligno estis jam tre malgranda kaj pri ĝia
pligrandigo ŝi nun ne povis eĉ revi; kiam fine ĉirkaŭis ŝin
nokta mallumo, kiu pligrandigas la malgajecon kaj maltrankvilecon
aliformigas en timegon, -- tiam antaŭ ŝiaj okuloj, elvokita de ia
mistera forto de la imago, preterŝoviĝis la eleganta koverto,
ornamita per lilikoloraj randoj, kun la tri kvinspesmilaj biletoj
interne. Marta desaltis de la seĝo kaj eklumigis la lampon. La
fantomo de la nelabormeritita mono malaperis kune kun la mallumo, sed
en la kapo de Marta restis post ĝi ia nedifinebla teruro.
-- Ĉu povas esti, ke mi bedaŭris tion, ke mi ne faris malhonestaĵon?
Ĉi tiu profunde hontiga penso vekis en ŝi reakcion de la spirito,
novan streĉiĝon de la momente falinta energio. -- Ŝajnas al mi, -- ŝi
diris al si, -- ke mi vane estas tiel maltrankvila. Oni ja promesis al
mi novan okupon... mi desegnis ja iam ne malbone, oni eĉ trovadis
en mi sufiĉe grandan kapablecon por desegnado.... Tiun taskon, se
oni nur donos ĝin al mi, mi ja verŝajne bone plenumos! Mia Dio!
Kiel fervore mi penados, ke ĉi tiun fojon la laboro ne elglitu el
miaj manoj. Kaj la fakto, ke ĝin donos al mi homoj fremdaj, pro
kompato, pro kunsento? kian do gravecon ĝi havas? Tio ne devas min
humiligi! Mi estas ankoraŭ tro fiera! Estas vero, ke mi ofte aŭdis,
ke malriĉeco povas iri kune kun fiereco, sed tio verŝajne estas nur
teorioj, mi nun konvinkiĝas, ke estas alie!
Ĉi tiu lasta penso reaperis en la kapo de Marta, kiam la sekvantan
tagon matene ŝi iris malsupren kaj nekuraĝe frapetis la pordon de
la loĝejo de la domadministranto.
La administranto de la domo akceptis ŝin en ĉambro bone varmigita
kaj komforte aranĝita.
-- Sinjoro, -- diris Marta, -- post du tagoj estos la fikstempo, en
kiu mi devas enporti la luan pagon por la loĝejo kaj la mebloj.
-- Jes, sinjorino, -- respondis la administranto per tono jesanta kaj
samtempe demanda.
-- Mi venis, por sciigi vin, ke mi ankoraŭ ne havos la eblon enporti
tiun pagon....
La vizaĝesprimo de la administranto montris ĉe tiuj ĉi vortoj
sufiĉe videblan malkontentecon. Li tamen ne estis homo tro severa,
li havis fizionomion honestan, mildan kaj portantan la postesignojn
de multe da travivitaj jaroj kaj de multe da havitaj zorgoj. Li
rigardis atente la vizaĝon de la juna virino kaj respondis post
minuta medito:
-- Tio estas tre malagrabla... sed kion fari? La loĝejo, kiun vi
okupas, estas negranda, kaj mi pensas, ke la dommastro ne volos
rifuzi ĝin al vi ĉe la unua neakurateco en la pagado. Tamen se ĝi
ripetiĝus....
-- Sinjoro! -- vive interrompis Marta, -- oni promesis al mi laboron,
kiu, mi esperas, donos al mi rimedojn por vivado.
La administranto silente salutis.
Marta kun ruĝa vizaĝo kaj mallevitaj okuloj eliris sur la straton.
Baldaŭ ŝi revenis en sian ĉambreton, alportante en tuko diversajn
aĵojn, aĉetitajn en la urbo. Ŝi ne povis jam preni tagmanĝojn el
la restoracio, ŝi eĉ faris al si riproĉojn, ke ŝi prenadis ilin
ĝis nun, ĉar ŝi elspezis por ili pli, ol ŝi povis elspezi. Pri
si ŝi pensis malmulte; konsidere la zorgojn, kiuj ŝin ĉirkaŭis,
kaj la celon, kiu staris antaŭ ŝi, la kvanto kaj eco de la manĝo,
kiu devis subteni ŝian vivon, ne povis okupi grandan lokon en ŝiaj
pensoj. Ŝi opiniis, ke per glaso da lakto kaj per kelke da bulkoj
ĉiutage ŝi povos dum kelka tempo sufiĉe subteni siajn fortojn. Sed
la malgranda Janjo, kiu ofte tremis de malvarmo en malbone varmigita
ĉambro, bezonis nepre almenaŭ unu fojon en tago varman manĝon.
Tial la juna vidvino por la iom da spesdekoj, kiuj restis al ŝi,
aĉetis iom da butero, grio kaj malgrandan poteton.
-- Anstataŭ matene, mi nun hejtados la fornon tagmeze, -- ŝi
pensis, -- kaj samokaze mi kuirados ĉiutage por Janjo iom da varma
manĝo!
Ŝi ankaŭ ne povis alkutimiĝi al la penso, ke ŝia infano ĉesos
manĝi viandon. Jam sen tio ĝi estis pala, malforta, elturmentita
de la multaj maloportunaĵoj, kiujn ĝi antaŭe ne konis. Sed freŝa
viando kostas multe, kaj por pretigi el ĝi manĝon oni devas ankaŭ
forbruligi multe da ligno. Tial Marta aĉetis funton da fumaĵita
ŝinko. Dum ŝi faris siajn aĉetojn, venis al ŝi en la kapon penso
pri restoracioj por malriĉuloj. Ŝi aŭdis iam pri ili, kiam ŝi
estis ankoraŭ edzino de oficisto, kiu ricevadis sufiĉe grandan
salajron, kaj ŝi mem malavare donadis sian parton al kolektoj, kiuj
estis aranĝataj por la bono de filantropiaj institucioj. Tamen krom
tio, ke restoracio por malriĉuloj en ŝia nuna situacio povus esti
por ŝi ankoraŭ tro kara, Marta sentis instinktan, nevenkeblan
abomenon kontraŭ serĉado de helpo ĉe ia filantropia institucio.
-- Ili ekzistas por maljunuloj, -- ŝi pensis, -- por malsanuloj,
kripluloj, por infanoj, kiuj ne havas prizorgantojn, aŭ por homoj
absolute malkapablaj aŭ kadukiĝintaj morale kaj mense. Mi estas
juna kaj sana, ankoraŭ multajn aferojn mi ne provis fari, kiujn mi
eble estos kapabla fari, kaj se mi ne sukcesis trovi laborenspezon en
unu profesio, ĉu pro tio mi devas turni min al publika filantropio?
Neniam! -- ŝi ekkriis en siaj pensoj, kaj, malferminte denove sian
monujon, ŝi kalkulis la moneretojn, kiuj restis en ĝi post la
faritaj aĉetoj. Tie troviĝis ankoraŭ ĉirkaŭ kvindek spesdekoj.
-- Tio sufiĉos ankoraŭ dum semajno por lakto kaj bulkoj por mi kaj
por Janjo, -- ŝi pensis, -- dume tiuj bonaj homoj certe trovos por mi
laboron....
La konatoj de Marta, kiuj loĝis ĉe la strato Swieto-Jerska, estis
efektive homoj tre bonaj, kaj ili sincere penis trovi helpon por la
malriĉa virino, kiu vekis ĉe ili kunsenton kune kun estimo.
Al tiuj bonkoraj penoj multe helpis la feliĉa situacio, en kiu
la edzo de Mario Rudzinska troviĝis rilate unu el la Varsoviaj
ilustritaj revuoj, plej riĉaj kaj povantaj doni laboron al plej
multe da homoj. En tiu revuo li estis kunlaboranto malnova, merita
kaj alte estimata. Lia voĉo havis grandan valoron ĉe la eldonisto
kaj ankaŭ en la redakciaj kunsidoj, lia klopodado por iu, lia
peto por iu ne povis esti malŝatata. Krom tio Adamo Rudzinski
estis verkisto, kiu preskaŭ ekskluzive dediĉis sin al esplorado
de demandoj sociaj kaj inter ili ankaŭ al la socia situacio de
malriĉaj virinoj. Martan li vidis kelkfoje en sia domo, kiam ŝi
donadis lecionojn al lia filino, kaj la interesanta eksteraĵo de la
juna virino, ŝia funebra vesto, la dignoplena teniĝo kaj ŝia nobla
ago, pri kiu kun granda entuziasmo Mario al li rakontis, pligrandigis
la fervorecon de lia penado.
La rezultato de tiu penado estis sukcesa kaj rapida.
Unu paro da manoj plie ne montriĝis superflua por revuo, kiu bezonis
vastan kunlaboradon, kaj la afero dependis jam nur de la grado de
kapableco de la nova laborantino, kio devis decidi pri la akcepto aŭ
malakcepto de ŝia peto.
Tamen kvankam la penado de Adamo Rudzinski rilate la naturon de
la cirkonstancoj havis efikon tre rapidan, rilate la situacion de
Marta la tempo de daŭrado estis tre longa. Depost la tago, en kiu
ŝi memvole rifuzis la profesion instruistan, pasis semajno, la tre
malgranda mona provizo de la juna virino preskaŭ tute elĉerpiĝis,
krom tio la devigata senlaboreco premis ŝin terure, ne lasis dormi,
maltrankviligis la konsciencon. Unu tagon matene, elirinte en la
urbon, Marta iris sur la straton Dluga kaj vizitis la oficejon de
informoj. Ludovikino Zminska akceptis ŝin multe pli malvarme kaj pli
oficiale, ol antaŭe.
-- Mi aŭdis, -- ŝi diris, -- ke vi jam ne donas lecionojn en la domo de
gesinjoroj Rudzinski. Estas domaĝe, tre domaĝe, kiel por vi, tiel
ankaŭ por mi, ĉar de la opinio de tiaj domoj plejparte dependas la
reputacio de tiaj oficejoj kiel mia.
Marta tuta ruĝiĝis; ŝi komprenis la riproĉon, kiun entenis la
vortoj de la mastrino de la oficejo. Tamen ŝi rapide levis la kapon
kaj respondis kun esprimo de nekaŝemeco:
-- Pardonu min, sinjorino, ke mi kaŭzis al vi trompiĝon....
-- La trompiĝo, kaŭzita al mi persone, havus tre malgrandan signifon,
-- interrompis Zminska, -- sed se aliaj personoj trompiĝas per mia
vorto, mia oficejo tre multe suferas de tio....
-- Mi erarigis vin, sinjorino, -- plue diris Marta, -- ĉar mi eraris
pri mi mem. Fraŭlino Rudzinska estis por mi lernantino tro multe
jam progresinta en la lernado. Mi tamen pensas, ke, se la afero
koncernus instruadon efektive komencan, mi estus eble kapabla plenumi
la taskon. Kun ĉi tiu penso mi venis ankoraŭ unu fojon al vi. Ĉu
mi ne povas ricevi lecionojn de instruado komenca?
La teniĝo de Ludovikino Zminska estis tre malvarma.
-- Da personoj, kiuj deziras doni lecionojn de komenca instruado estas
multe pli ol da tiaj, kiuj volas ilin preni, -- ŝi respondis post
momento kun iom da ironio en la voĉo. -- La konkurado estas grandega,
sekve la prezoj estas tre malaltaj. Dudek spesdekoj, maksimume tridek
spesdekoj por horo....
-- Mi konsentas akcepti kian ajn pagon, -- diris Marta.
-- Certe oni devas konsenti, se alie ne povas esti. Mi tamen nenion
al vi promesas. Mi vidos, mi penos... en ĉiu okazo ĉiuj lokoj, pri
kiuj mi scias, estas hodiaŭ okupitaj, kaj vi devos longe atendi.
Kiam la mastrino de la oficejo parolis tiujn vortojn, Marta atente
ŝin rigardis. Ŝiaj okuloj malgajaj, enpensaj, sed trankvilaj,
eble serĉis sur la vizaĝo de la nejuna virino tiun brileton de
kortuŝiteco kaj bondezireco, kiu aperis sur ĝi tiam, kiam ŝi tie
estis la unuan fojon; sed Zminska ĉi tiun fojon estis neŝancelebla,
malvarma kaj oficiala. Marta rememoris la vortojn, kiujn ŝi antaŭ
du monatoj aŭdis el la buŝo de la mastrino:
«Virino nur tiam povas trabati al si vojon de laboro, akiri
sendependan vivon kaj respektatan situacion, se ŝi posedas ian
neordinaran talenton aŭ perfektan povoscion de io.» Marta posedis
nenian el tiuj kondiĉoj; la mastrino de la informa oficejo, jam unu
fojon trompiĝinte pri ŝi, ekkoninte la malgrandan valoron de ŝiaj
kapabloj, rigardis ŝin videble kiel klientinon pli trudiĝeman kaj
kompromitantan, ol promesantan al ŝia institucio ian profiton. Sed
tie, kie ĉiutage aperadis multe da personoj, troviĝantaj en tia
sama situacio, kiel ŝi, kun tia sama peto sur la lipoj, kun tia sama
nesufiĉa provizo en la kapo, -- pri serioza kunsento de la flanko de
la persono, kiu ŝin akceptis, ne povis esti eĉ parolo.
Marta komprenis, ke ŝia kariero en la profesio instruista decide
finiĝis, ke kien ajn ŝi nun sin turnus kun sia propono, oni antaŭ
ĉio esplorus la komercaĵon-klerecon, kiun ŝi alportas, kaj,
konvinkiĝinte pri ĝia tro malgranda taŭgeco, oni foririgus ŝin
kun malplenaj manoj aŭ oni puŝus ŝin en la vicon de tiuj, kiuj tre
longe atendas tre malgrandajn laborenspezojn. Ŝi certe konsentus
akcepti laborenspezon eĉ malgrandan, sed longe atendi ŝi ne povis.
Irante de la strato Dluga al la strato Swieto-Jerska, Marta havis
nur unu penson en la kapo. Kiel malprudenta mi estis, kiel mi ne
konis la mondon nek min mem, kiam mi en tiu unua vespero post la
enloĝiĝo en la mizera ĉambreto pensis, ke mi bezonas nur iri kaj
diri, ke mi deziras labori, kaj mi jam estos akceptita en la vicon de
la laborantoj. Jen mi nun iradas de strato sur straton, de unu domo
al alia kaj mi serĉas.... Kaj tamen... se mi povoscius!...
Mario Rudzinska renkontis la venintinon kun vizaĝo gaja, premis tre
kore ŝiajn manojn kaj, ne atendante demandon, diris:
-- La revuo, en kiu mia edzo estas kunlaboranto kaj parte ankaŭ
kunredaktoro, ĝuste bezonis personon, kiu scias desegni. Jen estas
skizo, desegnita de fama desegnisto, oni komisiis al vi kopii ĝin.
Koncerne la pagon, ĝi dependos jam tute de la grado de boneco de via
laboro; la laboro, kiun vi nun faros, estas provo, kiu decidos pri
pluaj mendoj.
Pala radio de decembra suno, trabatante al si la vojon tra multego
da kornicoj kaj muraj anguloj, origis la malgrandan fenestreton de
la mansardo kaj glitis sur la nigra supraĵo de la tablo, ĉe kiu
sidis Marta kun okuloj fiksitaj sur desegnaĵo, kiu kuŝis antaŭ
ŝi. La desegnaĵo prezentis nur kelke da branĉolarĝaj arboj,
kelke da densaj arbetaĵoj, en ilia ombro oni vidis belan figuron
virinan kaj kelke da ridetantaj infanaj kapetoj, elkliniĝantaj el la
branĉaj plektaĵoj. Malproksime, per neklaraj sed ĉarmaj konturoj,
vidiĝis kampara dometo kun verando kovrita de hedero, kaj el post
la dometo iris vojo, kies fleksita kaj nebulita strio disfluis kaj
malaperis en la malproksimo. Tio estis verko simpla, prezentanta unu
el la scenoj de la ĉiutaga vivo, sed, farita de lerta kaj inspirita
mano de talenta desegnisto, ĝi prezentis belan, kvankam malgrandan
artaĵon. Komencante de la kampara dometo, kiu per siaj kvar simplaj
fenestroj ĉarme ridetis al la rigardanto, kaj de la gracia virina
figuro, kiu en ĝua senĝena teniĝo sidis en la ombro de arbo, kaj
finante per la petolemaj infanaj vizaĝetoj, kiuj rigardis tra la
plektaĵoj de la rozarbetaj branĉetoj, kaj per la fleksita strio de
la vojo, disfluanta en la nebulo kaj malproksimo, -- ĉio portis sur si
la stampon de lerte kaptita kaj bone esprimita karakteraĵo, ravis
la okulon, instigis la imagon, inklinigis la penson al komparado kaj
divenado. Perfekta korekteco kaj mirinda facileco de desegno estis
tie kunigita kun poezieco de la ideo, reliefigante kaj altigante
ĝian valoron. Inspiro kaj konado de tekniko ambaŭ helpis la
artiston en la momento, kiam per mano facila kaj samtempe konscianta
sian fortecon li ĵetis sur la paperon tiun faskon da linioj, el kiu
aperis la tutaĵo, plena de profunda sento, simpla ĉarmo kaj kvieta
harmonio.
Tamen la teknika valoro de la desegnaĵo ne tuj altiris al si la
atenton de Marta; per la forto de rememoroj kaj per la tragedieco
de la kontrasto kaptis ŝin antaŭ ĉio la ideo de la verko. El la
kampara dometo, el la ombraj arboj kaj branĉoplenaj arbetaĵoj,
el la vizaĝo de la juna patrino, kontrolanta per sia rigardo la
petolemajn movojn de du malgrandaj infanaj figuroj malantaŭ la
densaĵo, elsaltis al la juna virino rememoroj, verŝantaj en ŝian
bruston ondon da sento dolora kaj samtempe plezurega. Ŝi ankaŭ
iam estis en tia paca, flora, ombra kampejo, paŝadis per malpeza
piedo sur lanuga herbokovro, deŝiradis rozojn de kliniĝantaj
al ŝi arbetaĵaj branĉoj kaj kun malgrandaj manoj, plenaj de
bonodoraj floroj, kuradis al tia sama verando, ombrita per tia sama
hedero, kiel ĉi tie, etendanta inter kvar fenestroj, varmigitaj
de la ardanta suno, verdan tendon, ĉiam pretan akcepti sub sian
malvarmetan kaj freŝigan ŝirmon la amatan infanon de la domo!
Ankaŭ ŝiajn rapidajn paŝojn akompanadis iam zorgoplena rigardo de
patrino, ankaŭ al ŝi zorgoplena voĉo de patrino kriadis, ke ŝi ne
kuru malproksimen de la domo, sur tiun vojon, kiu, plena de ŝtonoj
kaj kavoj, baroj kaj danĝeroj, fleksite kuris kaj malaperis inter
misteraj altaĵoj kaj nepenetreblaj spacoj. Vana vokado! vana tremado
de la patrina koro!
Venis la tempo, kiam la infano de la kampara domo eliris sur tiun
vojon, kiu el malantaŭ la muroj de tiu domo kuris per fleksita
ŝtonoplena strio, kaj ĝi iris en la mondon, inter la misterajn
altaĵojn kaj nekonatajn spacojn, inter la barojn kaj danĝerojn,
kaj fine alvenis ĉi tien, kie en la plej supra pinto de alta urba
konstruaĵo staris kvar muroj malvastaj, nudaj, malvarmaj, aermankaj,
solecaj.... Ĝi estis kontrasto inter la pasinteco kaj la nuneco.
Marta deturnis la okulojn de la desegnaĵo, rigardis ĉirkaŭen en la
ĉambreto, haltigis la rigardon sur la pala infano, kiu, envolvita
pro malvarmo en la lanan tukon de la patrino, tamen tremis kaj,
simile al elturmentita birdo, alpremis la kapon al ŝiaj genuoj....
En la orelo de la virino sonis konata, bone memorata kantado de
malgranda birdeto, kvazaŭ de tiu sama birdeto, kiu sur la desegnaĵo
tuŝetis per la etenditaj flugiloj la pinton de roza arbetaĵo, kaj
kun tiu eĥo de longepasintaĵa rememoro ligiĝis la malfacila,
tremanta de malvarmo spirado de ŝia infano.... Per la fadeno de
rememoroj alnaĝis al ŝi la bela vizaĝo de la patrino, poste la
mildaj trajtoj de la patro, poste ŝi ekvidis kvazaŭ pendantajn en
la aero mallumajn okulojn de junulo, kiuj, fikse rigardante ŝin kun
profunda esprimo, parolis al ŝi: mi amas! dum lia buŝo parolis:
fariĝu mia edzino! Ĉiuj tiuj trajtoj, kiuj estis por ŝi pli karaj
ol la vivo kaj nun estis por ĉiam englutitaj de la mallumo de la
morto, ĉiuj lokoj, en kiuj disvolviĝis la sennuba idilio de ŝia
infaneco kaj de ŝia unua juneco, ĉiuj estingitaj lumoj, forblovitaj
ĉarmoj, venenitaj ĝojoj kaj rompitaj apogiloj ektremis nun per
vivo, akceptis la pasintajn formojn kaj kolorojn, kuniĝis en unu
bildon kaj ekpendis antaŭ ŝi, kvazaŭ en kadro de terura malbeleco
kaj nudeco, enkadrigitaj en la malplenaj, grizaj, malvarmaj anguloj
de la soleca ĉambreto.