kapon kaj rigardis la mastrinon per tiel larĝe malfermitaj okuloj,
kun tiel komika esprimo de plendo, ofendiĝo kaj mirego, ke Mario ne
povis sin deteni de preskaŭ laŭta rido.
Tamen baldaŭ seriozeco anstataŭis ĉe ŝi la momentan gajecon.
-- Vi ne estas haringo, -- ŝi diris, rigardante la laboron, kiun ŝi
tenis en la mano, verŝajne pro timo, ke ŝi denove ne ridu, -- vi ne
estas haringo, sed vi estas....
-- Mi ne estas haringo! -- ekkriis la juna homo, profunde ekspirante,
kvazaŭ post granda timegiĝo, -- dank' al Dio, mi ne estas haringo!
kaj ĉar mi ne estas tia, estas do afero tute simpla, ke mi ne
povas la tutajn tagojn sufokiĝi en la oficejo, kiel haringo en la
barelo....
-- Sed vi estas homo kaj vi devas ja unu fojon jam pli serioze
pripensi la vivon kaj ĝiajn taskojn. Ĉu oni povas tiel konstante
faradi facilanimaĵojn kaj kuradi post diinoj? Estas efektive domaĝe
pri via bona koro, kiun vi ja havas, kaj pri viaj kapabloj, kiuj ja
ankaŭ ne mankas al vi. Se pasos ankoraŭ kelke da jaroj da tia vivo,
vi fariĝos unu el tiuj homoj sen celo, sen okupo, sen estonteco, da
kiuj ni sen tio havas jam tro multe....
Ŝi haltis, kaj kun esprimo de vera malĝojo ŝi mallevis la vizaĝon
al la laboro. La juna homo elrektiĝis kaj diris kun soleneco:
-- Amen! La prediko estis longa, oni tamen ne povas malkonfesi en ĝi
kelkan esencon moralan, kaj banita en ĝi, kiel spongo trempita en
larmoj, mia koro falas al viaj piedoj, kara kuzino!
-- Aleĉjo! -- diris la mastrino leviĝante, -- hodiaŭ vi estas ankoraŭ
pli malprudenta ol ordinare... mi ne povas plu interparoli kun vi;
iru al la oficejo, kaj mi iros en la kuirejon!
-- Fratineto! Marinjo! en la kuirejon! _fi donc! c'est mauvais
genre!_ La edzino de literaturisto en la kuirejon! ŝia edzo eble
skribas pri la poezieco, kiu estas deviga por virino, kaj ŝi iras en
la kuirejon!
Tion dirante, li leviĝis kaj kun etenditaj brakoj rigardis la
forirantan virinon.
-- Fratino! -- li ekkriis ankoraŭ unu fojon, -- Mario! ha, ne forlasu
min!
Mario ne returniĝis kaj estis jam apud la pordo de la antaŭĉambro.
Tiam la juna homo alsaltis al ŝi kaj kaptis ŝian manon.
-- Ĉu vi koleras min, Marinjo? Ĉu vi efektive koleras min? Nu,
hontu! Ĉesu! Ĉu mi volis vin ofendi? Ĉu vi ne scias, ke mi vin
amas, kiel samgepatran, plej karan fratinon? Marinjo! Nu, ekrigardu
min! Kion do mi estas kulpa, ke mi estas juna? Mi pliboniĝos, vi
vidos, mi nur antaŭe iom maljuniĝu! -- Dirante ĉion ĉi tion, li
kisadis la manojn de la juna virino, kaj lia fizionomio prezentadis
tian esprimon de interligitaj aŭ rapide sin reciproke sekvantaj
plendo, facilanimeco, malĝojo, sentemeco, plaĉemeco, ke, rigardante
ĝin, oni povis ridi, aŭ foriri, levante la ŝultrojn, sed koleri
tiun grandaĝan infanon oni absolute ne povis. Tial ankaŭ Mario
Rudzinska, batalante momenton kontraŭ la karesoj kaj la pardonpetoj
de la kuzo, finis per rideto.
-- Kiom multe mi donus por tio, ke vi povu ŝanĝiĝi, Aleĉjo....
-- Kiom multe mi donus por tio, ke mi povu ŝanĝiĝi, Marinjo! sed...
la natura karaktero ne estas servanto, ĝi la lupon en la arbaron...
tiras....
Dirante la lastan vorton, li kuntiriĝis kiel infano, kiu nekuraĝe
esprimas sian deziron, kaj la montran fingron li etendis al la pordo
de la kabineto.
-- Ĉu denove? -- diris Mario, metante sian manon sur la anson de la
pordo.
-- Jam eĉ unu vorton mi ne diros plu pri tiu nigrokula diino, kiun,
kiel mi vidas, vi simile al anĝelo gardanto ŝirmas per flugiloj
de pia prizorgado! -- ekkriis Aleĉjo, kaptante denove la manon de la
kuzino; -- sed vi prezentos min al ŝi, fratineto? Ĉu ne vere, vi
prezentos?
-- Mi ne havas eĉ la plej malgrandan intencon, -- respondis Mario.
-- Mia kara! mia ĉarma! mia sola! prezentu min al ŝi, kiam ŝi
eniros ĉi tien! Diru: jen estas mia frato, modelo de ĉiuj ecoj kaj
perfekteco, knabo bona....
-- Kaj samtempe granda sentaŭgulo!
Kun la lastaj vortoj Mario eliris el la salono, Aleĉjo staris
momenton apud la pordo, kvazaŭ ŝanceliĝante, ĉu li devas resti
aŭ iri post la kuzino, poste li sin turnis sur la kalkano, stariĝis
antaŭ la spegulo, ĝustigis la kravaton kaj frizon, ekmurmuretis
kanteton, ĉesis murmureti, sur la fingroj de la piedoj aliris al la
pordo de la kabineto kaj, iom forŝovinte la pordokurtenon, almetis
la orelon al la pordo. Malantaŭ la pordo oni aŭdis la voĉon de la
malgranda Jadvinjo:
-- _L'imparfait du subjonctif!_ mi forgesis, kiel oni devas
skribi la trian personon. De kia verbotempo, sinjorino, oni devenigas
_l'imparfait du subjonctif_?
Respondo venis ne tuj. Oni aŭdis transturnadon de la folietoj de
libro. Videble la instruistino serĉis en libro la respondon, kiun
ŝi devis doni al sia instruatino.
-- _Du passé défini de l'indicatif_, -- diris Marta post momento.
Aleĉjo rektiĝis, levis supren la okulojn kaj mallaŭte ripetis:
-- _De l'in-di-ca-tif!_ kia anĝela voĉeto!
En la kabineto denove regis silento. La lernantino videble estis
okupita per skribado, kaj nur post kelka tempo ŝi lasis sin denove
aŭdi:
-- _Batau!_ mi ne scias, sinjorino, kiel oni skribas _bateau_.
_E-a-u_ aŭ _a-u_?
Estis nenia respondo, la instruistino silentis.
-- Ho! -- diris Aleĉjo al si mem, -- iel malfacile iras la afero ĉe
mia diino! videble ŝi ne scias, kion respondi al la demando de tiu
malgranda saĝulaĉino... aŭ eble ŝi revas... ha!
Sur la fingroj de la piedoj li foriris de la pordo kaj stariĝis ĉe
la fenestro; sed apenaŭ li ekrigardis tra la vitro sur la multehoman
kaj multemovan straton, li ekkriis:
-- Kion mi vidas! fraŭlino Malvino jam tiel frue estas en la urbo. Mi
kuras, flugas, rapidas!
Tion dirante, li efektive kuris al la pordo kaj, malfermante ĝin per
forta puŝo, renkontiĝis okulo al okulo kun Mario, kiu revenis en la
salonon.
-- Pro Dio, -- diris la mastrino, retirante sin al la antaŭĉambro,
-- kien do vi tiel flugas? Ĉu al la oficejo?
-- Mi vidis tra la fenestro fraŭlinon Malvinon, -- respondis la
juna homo, rapide surmetante la palton, -- ŝi iris al la placo de
Krasinski, certe al la magazenoj, por fari aĉetojn. Mi devas ja tie
nepre esti kun ŝi....
-- Ĉu vi timas, ke fraŭlino Malvino eble elspezos tro multe da mono,
se vi ŝin ne prizorgos?...
-- La mono estas nenio! sed peceton de sia koro ŝi povas perdi en la
vojo. Ĝis revido, Marinjo... salutu de mi la nigrokulan diinon....
La lastajn vortojn li elparolis jam sur la ŝtuparo.
Pli-malpli unu horon poste Marta eniris en sian ĉambreton en la
mansardo. Forlasante ĝin, ŝi havis vizaĝon viglan, paŝon facilan,
kun rideto ŝi alpremis al la koro kaj kisis sur la frunto la
malgrandan filineton, instruante ŝin, kiel ŝi, en la tempo de ŝia
forestado, devas ludi kun sia pupo kaj kun la du kriplaj seĝoj, kiuj
servis al la pupo kiel lito kaj lulilo; ŝi revenis per malrapidaj
paŝoj, kun mallevitaj okuloj kaj kun esprimo de premanta enpensiĝo
sur la vizaĝo. Al la salutaj ekkrioj kaj karesoj de la infano ŝi
respondis per apenaŭ tuŝanta, silenta kiso. Janjo rigardis la
patrinon per siaj grandaj inteligentaj okuloj.
-- Panjo! -- ŝi diris, ĉirkaŭprenante la kolon de la patrino per sia
malgranda brako, -- ĉu oni ne donis al vi laboron. Vi jam ne ridas, ne
kisas min, vi estas denove tia, kia vi estis tiam... tiam, kiam oni
ne donis al vi laboron.
Ĉi tiuj ambaŭ estaĵoj de malsamaj aĝoj tiel interkonformiĝis
reciproke, meze de mizero kaj soluleco, ke la infano laŭ la esprimo
de la vizaĝo kaj la forteco de la kiso divenadis la malĝojojn kaj
maltrankvilecojn de la virino. Sed ĉi tiun fojon Janjo demandadis
vane, ŝia patrino apogis la frunton sur la manplato kaj tiel
profunde enpensiĝis, ke ŝi ne aŭdis eĉ ŝian voĉon. Post kelka
tempo tamen Marta leviĝis.
-- Ne, -- ŝi diris mallaŭte, -- tiel ne povas esti. Mi lernos, mi devas
lerni, mi devas povi! Mi bezonas librojn, -- ŝi diris plue, kaj post
momenta pripenso ŝi malfermis malgrandan ligpakaĵon, elprenis el
ĝi ian objekton, ĉirkaŭkovris ĝin per la tuko kaj eliris en la
urbon.
Kiam ŝi revenis, ŝi alportis kun si tri librojn. Tio estis franca
gramatiko, krestomatio kaj destinita por lernejoj historio de la
franca literaturo.
Vespere en la ĉambreto de la mansardo brulis malgranda lampeto,
kaj antaŭ ĝi super malfermita libro sidis Marta. Ŝi apogis la
frunton sur la manplatoj kaj englutadis per la okuloj la paĝojn de
la libro. La komplikitaj gramatikaj reguloj, la miloj da problemoj de
unu el la plej malfacilaj ortografioj en la mondo, interkonfuziĝis
antaŭ ŝiaj okuloj, kiel buloj da interimplikitaj fadenoj, kiel
labirinto da instruaj montroj kaj faktoj tute ne konataj, aŭ eble
iam konitaj, sed jam de longe forgesitaj. Marta alcentrigis la tutan
forton de sia komprenado, ĉiujn fortojn de sia memorado, por en la
daŭro de unu vespero, de unu nokto, kompreni, ekmemori, alproprigi
al si tion, kies komprenado postulas la laboron de kelke da jaroj,
laboron malrapidan, paciencan, sisteman, logike kondukatan kaj grade
kompletigatan kurson. La kompatinda virino pensis, ke forte streĉita
febra penegado kompensos al la cerbo la jarojn da senlaboreco, ke
la eta nuna momento iros sur la pesilon kontraŭ la tuta pasinteco
kaj superpezos ĝin, ke grandega dezirado egalvaloras en la vivo la
povadon. Ŝi faris al si iluziojn. Sed la iluzioj ne povis teniĝi
longe. Ŝia penegado sin mem konsumadis en la febro, lacigis
la korpon kaj la spiriton, per sia propra tro forta streĉiĝo
nepovebligis ĉiun progreson; la nuna momento, plene okupita de
turmenta maltrankvileco, penetrigis ankoraŭ nedifinitan sed jam
mordantan maldolĉecon en la koron de la virino, kiu, forlasita de
ĉiuj sur la tero, komencis kompreni, ke ŝi trompiĝis rilate sin
mem, ke ŝia situacio estas plej malfavora por studado, kiu, por doni
riĉajn fruktojn, bezonas trankvilecon, kiel birdo por la disvolvo
de siaj flugiloj bezonas aeron. La plej forta dezirado, la plej
varmega aspirado de la spirito, la plej turmenta streĉiĝo de la
volo ne povis fari tion, ke menso neinstruita penetru per unu fojo la
misterojn de la scienco, ke la neekzercitaj organoj de komprenado kaj
de memorado fleksiĝu kiel delikataj kordoj, ke ili simile al fulmo
saltu rapidajn rondojn, simile al vakso moligita per fajro ensorbu en
sin tion, kion oni enŝutas en ilin.
Longe fari al si iluziojn Marta ne povis; sed surdigante en si ĉian
analizemecon per la tuta forto de sia spirito kaj volo, ŝi obstine
ripetadis al si la penson: ellernu! tiel same kiel ŝiprompiĝulo,
kiu batalas kontraŭ la ondegoj de la maro, per la tuta forto de siaj
ambaŭ manoj tenas sin je la sola tabulo, kies apogo obstine subtenas
en lia kapo la penson: mi restos sur la supraĵo!
Nun kiel antaŭe, dum la longaj aŭtunaj noktoj, simile al ventego,
bruis kaj per senfinaj gamoj leviĝadis kaj malleviĝadis la misteraj
murmuroj de la granda urbo, sed Marta ilin ne aŭskultis, timis
aŭskulti ilin, ĉar ili vekis en ŝi tiun nedifinitan teruron, kiu
kaptas homan estaĵon, kiu sentas senhelpan eniĝadon en elementon
potencan, nekonatan, senfundan.
Nun en la mezo de la nokto ŝi marŝadis en la ĉambreto lumata de
la pala flamo de la lampeto, kun ruĝo sur la vangoj, kun nigraj
harligoj mallevitaj sur la ŝultrojn, kun manoj nerve interplektitaj,
kun buŝo senĉese murmuranta fremdajn vortojn, ĉerpitajn el tiu
libro, kiu, malfermita sub la radioj de la lampo, kvazaŭ per dornoj
estis plenigita de vicoj da sennombraj gramatikaj finiĝoj, signoj,
ciferoj notantaj regulojn, parentezoj, esceptoj. Tiu libro estis la
verko de Chapsal kaj Noël, kiu instruas al multaj la misterojn de
la subtila lingvo de la francoj. La vortoj, kiujn la lipoj de Marta
ripetadis de vespera krepusko ĝis noktomezo, ofte de noktomezo ĝis
tagiĝo, estis tiuj enuigaj deklinacioj kaj konjugacioj, super kiuj
sur la tera globo ĉiutage oscedas miloj da infanoj.
Sed Marta ne oscedis. La sekaj kaj monotonaj sonoj, kiuj la
ĉambrojn de la lernejoj plenigas per enuo, posedis en ŝia buŝo
signifon tragedian. Ŝi batalis kun ili kaj kun si, kun sia nesperta
komprenado, kun sia neekzercita memoro, kun la pensoj, forflugantaj
ien aliloken, kun la malpacienco, metanta la korpon en nervan
tremadon. Ŝi batalis kun ĉio, kio estis ĉirkaŭ ŝi, plej precipe
kun tio, kio estis en ŝi mem, kaj de tiu obstina batalado ŝi
ricevis nenion, aŭ preskaŭ nenion.
Ŝi progresadis malrapide, tre malrapide; la morgaŭa tago
ofte ruinigadis kaj ĵetadis en abismon de forgeso tion, kion
ŝi kun granda malfacileco sukcesis atingi hieraŭ: la sciado
alproksimiĝadis kaj retiriĝadis, donadis pecetetojn da profito
kaj forprenadis multegon da fortoj kaj tempo. Marta interbatadis la
manojn, kiel senmova statuo kun ŝtonigita vizaĝo ŝi sidadis super
la libro en la daŭro de tutaj horoj; ŝi leviĝadis, per febraj
paŝoj trakuradis la ĉambreton, trinkadis malvarman akvon, trempadis
en ĝi la frunton kaj la okulojn kaj lernadis denove, devante tamen
la morgaŭan tagon, vekiĝinte, diri al si: mi ankoraŭ nenion scias!
-- Tempon! tempon! -- ofte kriadis en la penso la juna virino,
kalkulante, kiom da linioj ŝi povas ellerni ĉiutage, aŭ kiom da
paĝoj ĉiusemajne. -- Se mi havus antaŭ mi du jarojn, unu jaron, aŭ
almenaŭ kelke da monatoj da tempo!...
Sed la tempo, kiu iam estis por ŝi tiel malavara dum ŝia
senlaboreco kaj ripozado, nun pelis ŝin per teruro de malsato,
malvarmo, honto, mizero. Ŝi deziris ekposedi kiel sian absolutan
propraĵon almenaŭ unu jaron, dume jam la morgaŭ ne apartenis al
ŝi. Morgaŭ ŝi devis jam scii ĉion, kion apenaŭ jaro aŭ serio da
jaroj povas ellernigi; ŝi devis, ŝi devis, se ŝi ne volis, ke el
ŝiaj manoj elfalu ilo de laborenspezado. La tempo, en kiu tiu virino
komencis la batalon pro ekzistado por si kaj por sia infano, ne estis
jam por ŝi tempo favora por lernado, kaj tamen ŝi lernis...
Jam estis finiĝanta monato depost tiu tago, en kiu la juna
vidvino la unuan fojon eniris en la belan loĝejon ĉe la strato
Swieto-Jerska. La mastrino de tiu loĝejo renkontadis ŝin ĉiam
ĝentile, paroladis al ŝi amike, eĉ kore, sed al la koreco
aliĝadis ĉiam pli videbla nuanco de silenta kompato, ofte
eĉ de embaraso, de sindevigo, kiu retenadis sur la lipoj iajn
vortojn malfacile eldireblajn. La malgranda Jadvinjo rilate sian
instruistinon restis ĉiam ĝentila, kiel bone edukita infano, sed
el ŝiaj moviĝemaj, tre viglaj okuloj de tempo al tempo elflugadis
ironia radieto, sur la freŝa buŝo aperadis petola rideto, kvankam
tuj forigata, tamen sufiĉe montranta internan kontentecon aŭ miron
de lernantino, kiu kaptas la malgajan sekreton de senklereco de sia
instruantino, aŭ diras al si interne: sed mi ja estas pli scianta ol
ŝi!
Venis la tago, en kiu Marta devis ricevi de la patrino de sia
lernantino la pagon por sia tutmonata laboro. Mario Rudzinska sidis
en la salono kun laboraĵo en la mano, kiun ŝi tamen enpense faligis
sur la genuon. La ordinare serena frunto de la feliĉa virino en tiu
tago estis iom nebulita, ŝiaj belaj okuloj kun esprimo de malgajeco
estis direktitaj al la fermita kaj kurtenita pordo de la kabineto.
-- Ĉu estas permesite scii, kio mian karan fratinon metis hodiaŭ en
tiel malgajan humoron? -- eksonis vira voĉo apud la fenestro.
Mario direktis la rigardon al la flanko de la parolanto.
-- Mi estas efektive tre afliktita, Aleĉjo, kaj mi vin petas, ke vi
konsideru la staton de mia animo kaj ne malpaciencigu min per iaj
ŝercoj....
-- Ho! ho! ho! ho! -- diris la juna homo, demetante la gazeton, per kiu
li ĝis nun ŝirmis al si la vizaĝon; -- kia soleneco de parolado!
Kio do fariĝis? Ĉu artikolon, verkitan de la talenta plumo de
mia bofrato, oni ne volis akcepti por presi? Ĉu al la malgranda
Jadvinjo ekdoloris la pinto de la nazeto? Ĉu la pudingo el pomoj ne
sufiĉe elbakiĝis? Ĉu.... -- La juna homo faris tiujn demandojn kun
sia ordinara komika emfazo en la voĉo, sed subite li ĉesis paroli,
leviĝis, aliris al la kuzino, sidiĝis apud ŝi kaj en la daŭro de
minuto rigardis ŝian vizaĝon kun pli longa kaj pli profunda atento,
ol kiom oni povis atendi de tiel moviĝema kaj ventanima estaĵo.
-- Ne, -- li diris post momento, -- ĝi ne estas artikolo, nek la nazeto
de Jadvinjo, nek pudingo. Vi, Marinjo, estas efektive afliktita kaj
de io grava... kio estas....
La lastajn vortojn li eldiris kun efektiva sentemeco en la voĉo.
Samtempe li prenis la manon de la kuzino kaj alpremis ĝin al sia
buŝo.
-- Nu, -- li diris, rigardante al ŝi en la okulojn, -- kio estas,
kio vin tiel afliktas? diru....
En tiu momento tiu homo de eterna ridado havis la aspekton de knabego
bona kaj sincere sindona al sia kuzino. Tial ankaŭ Mario rigardis
lin amike.
-- Mi scias, ke vi havas bonan koron, Aleĉjo, kaj ke mia malĝojo vin
sincere afliktas. Volonte mi ĝin klarigus al vi, sed mi timas elvoki
viajn ŝercojn.
Aleĉjo elrektiĝis kaj almetis la manon al la koro.
-- Parolu kuraĝe, mia fratino! -- li diris, -- mi aŭskultos vin
kun seriozeco de pastro, kiu sidas en la konfesprena seĝo,
kaj kun sento de frato, por kiu vi multe da fojoj estis bona
anĝelo-konfesprenanto.... Mi vin aŭskultos kun preteco por
ĉio.... Se vi ekdeziris havi la arbon kantantan, aŭ la birdon
parolantan, mi iros serĉi ilin trans la montoj kaj maroj.... Se
al Jadvinjo ekdoloris la nazeto aŭ la buŝeto, mi tuj kunvokos
ĉiujn kuracistojn, kiuj en Varsovio dormas kaj manĝas... Se iu
vin ofendis... mi vokos lin al duelo aŭ... aŭ mi lin prilaboros
per bastono, kaj ke mi ĉion ĉi tion faros kaj plenumos, mi ĵuras
per ĉiuj belaj okuloj de ĉiuj miaj diinoj... per la memoro pri la
infanaj jaroj, kiujn mi pasigis kun vi, Marinjo, per la polvokovritaj
muroj de mia oficejo kaj per la kameretoj de mia koro, en kiuj fluas
sango tiu sama kiel via!
Dum la juna homo parolis ĉion ĉi tion, lia ĥameleona naturo
kovradis al li la vizaĝon kaj la staturon per tiel diversaj kaj
rapide ŝanĝiĝantaj koloroj, de senenhava ventanimeco, de kora
sentemeco, de troigata emfazo kaj de efektiva preteco por sin oferi,
ke Mario videble havis deziron jen koleri, jen ridi, jen premi la
manon al tiu ventanimulo, kiu tamen rememorigadis al ŝi la infanajn
jarojn, pasigitajn kune kun li, kaj la samecon de la sango, kiu fluis
en la vejnoj de ili ambaŭ.
-- Cetere ĝi ne estas afero tiel eksterordinare grava, ŝi diris
post momento de ŝanceliĝado, -- nenio, kio povus havi influon sur
mia sorto aŭ sur la sorto de la personoj, kiuj estas al mi plej
proksimaj. Sed mi terure bedaŭras tiun kompatindan virinon, kiu en
la nuna momento estas tie, malantaŭ tiu ĉi pordo....
-- Ha! sekve la afero koncernas la nigrokulinon? Nu! dank' al Dio! mi
spiras pli libere... mi pensis jam efektive, ke ia malfeliĉo....
-- Ĝi estas efektive malfeliĉo, sed koncernanta ne nin, sed ŝin....
-- Malfeliĉo, efektive? nu, tiam ankaŭ mi iom bedaŭros tiun
interesan vidvinon. Sed kio do povis fariĝi al ŝi? Ĉu ŝi vidis en
sonĝo la formortintan edzon? ĉu....
-- Lasu la ŝercojn, Aleĉjo! ŝi estas, kiel mi vidas, virino pli
malfeliĉa, ol kiom mi en la komenco opiniis... malriĉa, kaj videble
nenion povoscias....
Aleĉjo larĝe malfermis la okulojn.
-- Nenion povoscias! tio estas la tuta malfeliĉo! ha! ha! ha! _beau
malheur ma foi!_ Tia juna kaj bela....
Li subite silentiĝis, ĉar la punca pordokurteno forŝovetiĝis
kaj en la salonon eniris Marta. Ŝi eniris, faris kelkajn paŝojn
antaŭen kaj stariĝis kun mano apogita sur brako de brakseĝo. Ŝi
estis en tiu momento tre bela. Ia malfacila batalado, eble la lasta
momento de batalado, kiu longe havis lokon en ŝia brusto, kovris
ŝiajn palajn vangojn per hela ruĝo; antaŭ unu aŭ du minutoj,
en atako de ia granda doloro, ŝi verŝajne enigis la manojn en
siajn densajn nigrajn harojn, ĉar du iliaj faskoj, karbonigraj
kaj krispaj, pendis nun sur ŝia frunto, kiu per sia plena paleco
malgaje kontrastis kun la ruĝo sur la vangoj. Kiam ŝi staris kun
iom klinita kapo kaj duone fermitaj okuloj, ŝia teniĝo esprimis nek
ŝanceliĝon, nek suferon, sed nur profundan, definitivan decidon.
Estis sufiĉe ĵeti sur ŝin nur unu rigardon, por diveni, ke ŝi
decidis nun fari ion, kio havis por ŝi grandegan gravecon, fari ian
paŝon, kiun ŝi ne povis fari sen granda peno, sen koncentrigo de
ĉiuj fortoj de sia volo. Fine ŝi levis la kapon kaj alpaŝis al la
mastrino de la loĝejo.
-- Ĉu la leciono jam estas finita? -- eldiris Mario, kiu ĉe la eniro
de la juna vidvino leviĝis kaj penis aperigi senĝenan rideton.
-- Jes, sinjorino, -- respondis Marta per iom mallaŭta, sed firma
voĉo, -- mi finis la hodiaŭan lecionon kun fraŭlino Jadvigo kaj
mi venis, por sciigi al vi, ke ĝi estis la lasta. Mi ne povas plu
instrui vian filinon, sinjorino....
Sur la vizaĝo de Mario Rudzinska aperis miro, aflikto kaj konfuzo.
La lasta estis la plej forta. La koro de la bona virino ne permesis
al ŝi, ĉe tiu memvola rifuziĝo, eldiri vorton, pri kies eldiro ŝi
jam de longe pensis.
-- Vi ne instruos jam mian filinon? -- diris Mario balbute, -- kial,
sinjorino?
-- Tial, -- respondis Marta malrapide kaj mallaŭte, -- ĉar mi ne scias
instrui.
Dirante tion, ŝi mallevis la okulojn; la ruĝo, kiu kovris ŝiajn
vangojn, leviĝis sur la frunton kaj kovris la tutan vizaĝon per
esprimo de premanta honto.
-- Mi eraris pri mi mem, -- ŝi diris plue; -- fariĝinte malriĉa, mi
komprenis, ke mi devas labori... mi aŭdis, mi vidis, ke malriĉaj
aŭ malriĉiĝintaj virinoj plejparte fariĝas instruistinoj... tial
mi pensis, ke ankaŭ mi en ĉi tiu profesio trovos por mi laboron kaj
panon.... Oni diris al mi, ke mi estas kapabla instrui nur la francan
lingvon, mi opiniis efektive, ke tiun lingvon mi posedas, ĉar mi
parolas en ĝi sufiĉe korekte kaj facile. Nun mi konvinkiĝis, ke
bona parolado ne estas ankoraŭ tuta konado de la lingvo, ke mi
neniam lernis ĝin fundamente, kaj tiun malgrandan sciadon, kiun
mi akiris en la infaneco, mi forgesis.... Tio estis fragmentaj,
supraĵaj, ne precize komprenitaj scioj, ne estas do mirinde, ke ili
forflugis el mia memoro. La fremdlandulino, kiu ĝis nun donadis
lecionojn al via filino, estis perfekta instruistino... fraŭlino
Jadvigo povoscias multe pli ol mi....
Ŝi silentiĝis por momento, kvazaŭ ŝi bezonus denove kolekti siajn
fortojn.
-- Laborenspezo estas por mi certe afero tre grava, -- ŝi
diris, -- tamen, kiam mi konvinkiĝis, ke mi ne povas rapide ellerni
ĉion, kion mi bezonas scii, mi diris al mi, ke mi ne devas agi
kontraŭ mia konscienco.... Farante interkonsenton kun mi, vi
diris ja al mi, ke antaŭ ĉio kaj preskaŭ ekskluzive vi postulas
de instruistino de via filino, ke ŝia instruado estu larĝa kaj
fundamenta, ke ĝi ampleksu ĉiujn flankojn de la objekto... mi pri
tia instruado ne povas eĉ revi... plue vi estis por mi tiel bona, ke
krom nehonesta mi estus ankoraŭ sendanka, se mi....
Tiam Mario ne permesis plu al la malfeliĉa virino paroli. Ŝi kaptis
ambaŭ ŝiajn manojn, kaj, premante ilin forte en siaj manoj, ŝi
diris:
-- Kara, amata sinjorino! mi certe ne povas refuti tion, kion vi diras
pri vi mem, sed kredu al mi, ke estas al mi tre, tre dolore disiĝi
de vi. Eble almenaŭ mi povas per io esti utila al vi... mi havas
konatojn, rilatojn....
-- Sinjorino, -- diris Marta, levante la okulojn, -- mia sola dezirego
estas ricevi la eblon labori....
-- Sed kiel, en kio vi volus kaj povus labori? -- rapide demandis la
mastrino.
Marta longe silentis.
-- Mi ne scias, -- ŝi fine diris per mallaŭta voĉo, -- mi ne scias,
kion mi povoscias, ĉu mi ion bone povoscias.
Ĉe la lastaj vortoj ŝiaj palpebroj malleviĝis; en la voĉo tremis
profunda humiliĝo.
-- Eble vi volus donadi lecionojn de muziko? Unu el miaj parencinoj
ĝuste nun serĉas iun, kiu donadus lecionojn de muziko al ŝia
filino.
Marta neante skuis la kapon.
-- Ne, sinjorino, -- ŝi diris, -- en la muziko mi estas ankoraŭ dekoble
pli malforta, ol en la franca lingvo.
Mario enpensiĝis. Ŝi tamen ne ellasis la manon de Marta el siaj
manoj, kvazaŭ ŝi timus, ke tiu virino ne foriru de ŝi sen ricevo
de konsilo kaj helpo.
-- Eble, -- ŝi diris post momento, -- eble vi laboris almenaŭ iom
en sciencoj naturaj? Mia edzo edukas junan knabon, kiu malfacile
progresas en la lernejo, tial por lin helpi, por kunripetado....
-- Sinjorino, -- interrompis Marta, -- miaj scioj en la regiono de
la sciencoj naturaj estas tiel supraĵaj, ke ili estas preskaŭ
nenio....
Ŝi iom ŝanceliĝis kaj post minuto diris plue:
-- Mi scias iom desegni. Se vi konas iun, kiu bezonus lecionojn de
desegnado....
Mario post momenta pripenso neante skuis la kapon.
-- Kun ĉi tio, -- ŝi diris, -- estas plej malfacile... malmulte da
homoj lernas desegnadon, kaj krom tio plejparte instruas ĝin
viroj.... Jam tia estas la kutimo.