Jak powinny działać białe w celu zapędzenia króla czarnych do narożnika
i zamatowania go ?
Bezpośrednia szarża hetmanem na e6 lub d7 nie jest oczywiście wskazana
ponieważ hetman nie będzie broniony na tych polach, tak więc, król
mógłby go po prostu zbić. Atak z dużej odległości, z h2, g3, d3 lub h6
również nie będzie efektywny, ponieważ nie ograniczy możliwości
poruszania się króla, który może przesunąć się zarówno na d5, jak i na
e6 lub e5, czyli nie do narożnika, gdzie należałoby go skierować.
Właściwy sposób manewrowania dla białych polegał będzie na stałym
ograniczaniu króla czarnych do coraz to mniejszego terytorium, aż
ostatecznie będzie on zmuszony wycofać się do krawędzi, a następnie do
narożnika szachownicy. Te rozważania prowadzą do następującej linii gry:
(1) Hh3-f5 Kd6-c6
(2) Hf5-e5 Kc6-d7
(3) Kc3-c4 Kd7-c6
(4) He5-e7 Kc6-b6
(5) He7-d7 Kb6-a6
Białe muszą teraz bardzo uważać aby nie doprowadzić do pata, który
powstałby, jeżeli pozbawiłyby króla czarnych możliwości ruchu, nie
szachując go jednocześnie. Tak się stanie jeżeli wykonają ruch Hd7-c7.
Wtedy czarne nie będą mogły postawić króla na b5, ponieważ to pole
kontrolowane jest przez króla białych, nie będą mogły również wykonać
ruchu na któreś z pozostałych czterech pól będących w zasięgu króla, ze
względu na hetmana białych, który wszystkie je kontroluje. Właściwe
posunięcie to (6) Kc4-c5. Pozostawia ono dla czarnego króla tylko pole
a5 i białe matują (7) Hd7-a7 lub (7) Hd7-b5.
Jeżeli na diagramie 9 białe dysponowałyby wieżą, a nie hetmanem, proces
zamatowania trwałby o kilka ruchów dłużej, ale i tak dla czarnych nie
byłoby ratunku.
I znowu zadaniem białych jest ograniczanie czarnych do coraz to
mniejszych zakresów pól. Najlepszym posunięciem początkowym będzie więc
(1) Wh3-e3. Niezależnie od tego jak odpowiedzą czarne, nie zdołają
zapobiec zapędzeniu ich króla do krawędzi szachownicy w sposób podobny
do podanego w następującym przykładzie:
(1) ... Kd6-d5
(2) We3-e1.
To jest POSUNIĘCIE WYCZEKUJĄCE. Czarne muszą opuścić d5, pozwalając w
ten sposób przesunąć się do przodu białemu królowi lub zająć pole e5
białej wieży.
(2) ... Kd5-c5
(3) We1-e5 Kc5-d6
(4) Kc3-d4 Kd6-c6
(5) We5-d5 Kc6-b6
(6) Wd5-c5 Kb6-b7
(7) Kd4-d5 Kb7-b6
(8) Kd5-d6 Kb6-b7
(9) Wc5-b5 Kb7-a6
(10) Kd6-c6 Ka6-a7
(11) Kc6-c7 Ka7-a6
(12) Wb5-h5 Ka6-a7
(13) Wh5-a5 mat.
Przedstawione poniżej przypadki świadczą o tym, że zapędzenie króla do
narożnika nie jest niezbędne, że przy pomocy hetmana czy wieży można
zamatować go na dowolnym polu na skraju szachownicy. Można zauważyć, że
w pozycji mata trzy z sześciu pól będących w dyspozycji czarnych są
kontrolowane przez białego króla, a pozostałe trzy przez wieżę (lub
hetmana. Jeżeli białe miałyby do pomocy królowi tylko gońca lub
skoczka, nigdy nie byłyby w stanie dać mata, ponieważ ani goniec ani
skoczek nie mogą jednocześnie atakować króla oraz kontrolować pola
przyległego do tego, na którym stoi król. Jest to warunek konieczny do
wymuszenia mata, nawet w najbardziej niekorzystnej dla matowanego króla
pozycji – w narożniku.
+---------------------------------------+
8 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
7 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
6 | ^S | | | | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | | | # |
|---------------------------------------|
2 | | | | | | ^K | | #K |
|---------------------------------------|
1 | | | | | | | | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h