Alphonse Daudet.--Esperantigis A. Baissac (Constantine).
Mi vivis dum mia infaneco en granda Franca urbo dividita en du partojn
de tre obstrukcata, tre movema rivero kiu junfrue naskis en mi emon por
la vojaĝoj kaj pasion por la marveturo. Precipe estis surbordangulo
apud ponteto St. Vincent kiu neniam mi memoras eĉ hodiaŭ senekscite.
Mi revidas la surskribon najlitan pinte de stango: "Cornet: Ŝipoj por
lui" kaj la ŝtupareton kiu atingis la akvon, tute glitigan kaj
nigrigitan de akvumaĵo, la aron da ŝipetoj freŝe pentritaj de helaj
koloroj, ordigitaj malsupre de la ŝtupareto, kviete balanciĝantaj
bordo kontraŭ bordo, kvazaŭ malpezigitaj de la beletaj nomoj blanke
desegnitaj sur lia posto "La Muŝbirdo," "La Hirundo." ...
Poste, inter la longaj remiloj ankaŭ tutblanke pentritaj kiuj sekiĝis
kontraŭ la deklivo, la nomitan patron Cornet kun lia pentrujo, liaj
grandaj penikoj, lia vizaĝo tanita, fendetita, sulkigita de mil
sulketoj kiel la rivero dum blovas malvarmeta vespera vento. Ho, tiu
patro Cornet! Li estis la Satano de mia infaneco, mia dolora pasio, mia
peko, mia riproĉo de konscienco. Kiom da krimoj liaj ŝipetoj incitis
min por fari! Mi forlasis la lernejon, mi vendis miajn librojn. Kion mi
ne estus vendinta por surakvoveturi posttagmezon.
Ĉiuj miaj lernokajeroj funde de la ŝipo, mia jako demetita, mia
ĉapelo kapmalantaŭe kaj tra la haroj la bona ventumilbato de la akva
venteto, firme mi tiris miajn remilojn sulkigante la brovojn por tute
ŝajni maljunan marlupon.
Dum la tuta tempo kiam mi estis en urbo mi restis meze de la rivero,
samspace de la du bordoj kie la maljuna marlupo povis esti rekonata.
Kia triumfo partopreni al tiu granda movado de barkoj, flosaĵoj,
vaporŝipmuŝoj kiuj ĉiuflanken moviĝis kaj ne tuŝiĝis unuj la
aliajn, nur malkunigitaj de mallarĝa ŝaumobanderolo. Tie estis pezaj
boatoj kiuj turniĝis por eniri la fluon, kaj tio delokigis multajn
aliajn. Subite vaporŝipaj radoj batis la akvon apud mi; aŭ dika ombro
alvenis min, tio estis la antaŭo de boato ŝarĝita de pomoj. "Atentu
do, muŝido!" ekkriis al mi raŭka voĉo; kaj mi ŝvitis, mi baraktis,
implikita en la iro--deiro de tiu rivera vivo kiun la strata vivo
trasuperis senĉese, per ĉiuj tiuj pontoj aŭ pontetoj kiuj aperigis
omnibusojn en la spegulan akvon sub miaj remiloj. Kaj la fluo tiel forta
ĉe la pinto de la pontarkaĵoj, kaj la akvoturniĝoj, la fama truo de
la "Morto-kiu-trompas!"
Pensu ke tio ne estis malgranda afero por gvidi sin meze de ĉio tio per
dekdujaraj brakoj kaj neniu por teni la direktilon.
Kelkafoje, feliĉe, mi renkontis la _ĉenon_. Rapide mi alkroĉiĝis
post tiuj longaj ŝiparoj kiujn ĝi posttiris kaj, la remiloj senmovaj,
sternitaj kiel flugiloj alte flugante, mi lasis min veturi je tiu
silenta rapideco kiu ŝajnis tranĉi la riveron per longaj
ŝaŭmorubandoj kaj malaperigis ĉiuflanke la surbordajn domojn. Antaŭ
mi, malproksime, tre malproksime mi aŭdis la unutonajn batojn de la
ŝipŝraŭbego; hundo kiu bojas sur unu el la ŝipoj kie forflugas el
malalta kamentubo, iom da fumo, kaj ĉio kredigis al mi kvazaŭ grandan
vojaĝon kun la mara ŝipvivado.
Bedaŭrinde tiuj renkontoj maloftaj estis. Plej ofte estis necese ke mi
remu kaj remu dum la sunaj horoj. Ho tiuj tagmezoj kun la suno alfalante
rekte sur la riveron; ŝajnas al mi ankoraŭ ke ili min bruligas. Ĉio
flamis, ĉio rebrilis. En tiu atmosfero blindiganta kaj suna kiu flosas
super la ondoj kaj vibras je ĉiuj iliaj movoj, la mallongaj subakvigoj
de miaj remiloj, la ŝnuraĵo de la ŝiptiristoj eltiritaj el akvo tute
disfluantaj, pasigis helajn polurarĝentajn lumojn. Kaj mi remis
fermante la okulojn. Iafoje pro miaj energiaj penadoj, pro la
antaŭensalto de la akvo sub mia barko, mi imagis ke rapidege antaŭen
mi iris; sed levante la kapon, ĉiam mi vidis la saman arbon, la saman
muron kontraŭ mi.
Fine post multaj fortuzoj, tute ŝvita kaj ruĝa pro varmeco mi sukcesis
foriri el la urbo.
La bruego de la malvarmaj banejoj, lavŝipejoj, enŝipigejoj
malpligrandiĝis. La pontoj maloftiĝis sur la bordoj plilarĝigitaj.
Kelkajn posturbajn ĝardenojn, fabrikejajn kamentubegojn nur oni vidis
de tempo al tempo. Sur la horizonto verdaj insuloj ŝajnis tremi. Tiam
konsumita de laciĝo, mi rifuĝis apud la bordo, meze de la
kankreskaĵoj tute zumaj, kaj tie, duonesveniĝinta de la suno, la
laceco, tiu multepeza varmeco kiu supreniris el akvo stelumita de
larĝaj flavaj floroj, la maljuna marlupo eksangadis el la nazo kaj
longe tio daŭris. Neniam miaj vojaĝoj havis alian finiĝon. Sed kion
vi volas! mi trovis ilin ĉarmegaj.
Io terura estis la realveno, la reeniro. Kvankam mi revenis per
rapidegaj remilbatoj mi alvenis ĉiam tro malfrue, post la eliro el
lernejoj. La impreso de la tago krepuskiĝanta, la unuaj flamingoj en la
nebulo, la militaj trumpetaj sonoj por reeniri en soldatejojn, ĉio
pligrandigis miajn timojn, miajn bedaŭrojn. Mi enviis la homojn kiuj
pasis, trankvile reenirante en sian hejmon; kaj mi kuris havante mian
kapon pezan kvazaŭ ĝi estas plena je suno kaj akvo kun konkaj ronkoj
en la oreloj, kaj jam sur mia vizaĝo la ruĝigo pro mensogo kiun mi tuj
diros.
Ĉar tio estis necesa por ĉiufoje respondi al tiu terura "El kie vi
venas?" kiu atendis min ĉe la pordo. Estis tiu demando, tuj je mia
apero, kiu plej min timigis. Mi devis respondi tie, sur la sojlo, ne
atendante, ĉiam havi ian historion pretan, ion por diri, kaj tiel
mirigan, tiel mirigegan ke, pro surprizo oni forgesu demandi aliaĵojn.
Tio al mi donis tempon por eniri, retrovi spiradon, kaj por tiun celon
atingi, ĉion mi estus farinta. Mi elpensis malfeliĉegojn, revoluciojn,
terurajn fariĝojn; tuta urba kvartalo kiu brulas, la fervoja ponto
elfalinte en la riveron ... Sed jen tio kion plej forte mi trovis.
Tiun ĉi vesperon mi alvenis tre malfrue. Mia patrino kiu min atendis de
unu longa horo, staris supre de la ŝtuparo. "El kie vi venas," ŝi
ekkriis.
Diru al mi kiaj diablaĵoj povas naskiĝi en infana kapo. Nenion mi
trovis, nenion mi preparis; tro rapide mi estis alveninta. Subite min
alvenis ideo freneza. Mi sciis ke la kara virino estis tre pia,
katolikino enradikita kiel Romanino kaj mi respondis al ŝi, spiregante
kvazaŭ pro granda eksciteco: "Ho patrineto ... se vi scius!..." "Kion
do?... Kio okazas ankoraŭ?..." "La Papo mortis." "La Papo mortis!..."
rediris la kompatinda patrino, kaj tre pala ŝi apogis sin kontraŭ la
muro. Rapide mi alpaŝis en mian ĉambron, iom timigita de mia sukceso
kaj la grandegeco de mia mensogo, tamen mi maltimis subteni ĝin ĝis
fino.
Mi memoras vesperon funebran kaj kvietan, la patro kun malĝoja
seriozeco, la patrino premegita.... Mallaŭte oni parolis ĉirkaŭ la
tablo. Mi mallevis la okulojn, sed mia aventuro estis tiel forgesita pro
la ĝenerala ĉagrenego ke iu ne pensis plu pri ĝi.
Ĉiu, vice, citis ian virtagon de tiu kompatinda Pio IXa; kaj iom post
iom la interparolado perdiĝis en la historio de la Papoj. Mia onklino
Rozo parolis pri Pio VIIa kiun ŝi tre memoris esti vidinta, trairante
la Sudfrancujo en tiama veturilo inter ĝendarmaro. Oni memorigis la
faman scenon kun la Franca Imperiestro: "_Komediante_!...
_traĝediante_!..."
Eble estis la centa fojo kiam oni rakontis tiun teruran scenon; ĉiam
per la samaj tonaĵoj, la samaj gestoj, kaj tiu neŝanĝebleco de
familiaj tradicioj kiuj, alprenitaj de la posteularo tiaj kiajn ĝi
aŭdis ilin, restas tie, infanaj kaj lokaj kiel monaĥaj historioj.
Malgraŭ ĉio, iam ĝi ne ŝajnis al mi tiel interesa.
Mi ĝin aŭskultis kun hipokritaj ekĝemoj, demandoj, ŝajno de malvera
intereso, kaj konstante mi diris al mi: "Morgaŭ matene, sciiĝante ke
la Papo ne mortis, ili estos tiel kontentaj ke iu ne kuraĝos min
riproĉi."
Tion pensante, malgraŭ mi, miaj okuloj fermiĝis kaj mi vidis,
duondorme, blukolorajn ŝipetojn kun angulo de Saonorivero varmegigita
de la suno, kaj grandajn akvaraneajn piedegojn ĉien kurantajn kaj
sulkigantajn la vitran akvon kiel diamantaj pintoj.