(i.). Esperanto estas lingvo jam plene kaj vere science konstruita,
tute preta por tuja efektiva praktika uzado, parole kaj skribe, kaj
ne nur frenezaĵo, tia kia eble multe da aliaj estintaĵoj estis.
(ii.). Estas vera postulo por tia internacia helplingvo.
(iii.). La lernado de Esperanto estas multege pli facila ol la
lernado de ia sola alilingvo, kun gramatiko kiu estas modelo de
scienca simpleco, kaj ke estas plezura surprizo ĝin ellerni.
(iv.). Homoj, kies nomoj portas sendube aŭtoritaton en aferoj
filologiaj, ĝin publike aprobas.
(v.). Nuntempe la amaso da temoj instruitaj ĉe niaj lernejoj
permesas nenian tempon por bone lerni eĉ la patrujan lingvon, kaj
ĉe multe da okazoj la penadoj por instrui alilandlingvojn sekve
montras indiferentajn rezultatojn: kaj tiu ĉi okazas precipe ĉe
junaj studentoj, kiuj devas frue forlasi lernejojn por eniri
profesiojn kaj komercajn situaciojn, tie gajni vivilon senprokraste.
(vi.). Kiam libertempo okazas por la studado de fremdaj lingvoj
(prefere en la landoj mem) akiro de Esperanto estas neniel malhelpo,
sed estas vere helpo por lernantoj.
Se ni povas (kaj ni nur povas penadi), konvinkigi la publikon pri
tiuj ĉi punktoj, la memstaraj bonecoj de Esperanto certe trafigos
ĝin.
Multe da diskutado nuntempe aperas en ĵurnaloj pri la Greka kaj
Latina lingvoj, kiel cerbaj gimnastikaj uzadoj; kiom valoraj tiuj ĉi
estu por libertempuloj, kiuj deziras ilin lerni legante, parolante,
kaj skribante, la frua studo precipe de la gramatiko sendube naŭzas
la plej multe da lernantoj, kvankam ili ĝuus tradukojn. Nenio povas
esti plifacila ol la gramatiko Esperanta. Se oni deziras lerni la
bilardaludon, oni uzas rektan ilon, anstataŭ la pinton de
ombrelo--kvankam eble oni povus penade ludi tiamaniere!
Se cerbaj gimnastikaj uzadoj estas valoraj, ĉu ni ne havas
matematikojn, kaj el ludoj, ŝak- kaj vist-ludojn?
En la ĉiutagaj ĵurnaloj nuntempe multa diskutado okazas kontraŭ la
Stato de Edukado en tiu ĉi lando, pri kiu vastega sumo da mono
elspeziĝadas.
Pro la severa kunkurso, precipe el Germanujo kaj Ameriko, oni
plendegas, ĉiaflanke, je nesufiĉaj rezultatoj. Oni diras ke
niaj knaboj, el ĉiuj klasoj de Societo, foriras de lernejo kun
malmulte, eĉ neniom, da inteligenta taŭgeco kontraŭ la
vivbatalado. Ke kamparanetoj lasas lernejon atinginte nenian
kapablecon je ia metio, kaj kun nenia deziro pliigi sian sciadon, tia
kia ĝi estas, kaj tiel nekapablaj legi inteligente, ke ili ne havas
la eblon fari progreson, eĉ tion dezirante. Kaj ke ili ricevas
nenian sciencan instruadon nek kuraĝadon tiun direkton. Ke junuloj
difinitaj por la Militistaro aŭ la Reĝa Ŝiparo povas nek skribi
nek silabi ĝuste sian propran lingvon, kaj konas preskaŭ neniom da
alilandaj lingvoj, da geografio aŭ da ĉirkaŭekzistantaj
natursciencoj.
Ankoraŭ, aliaj, starante pli alte, eliras el Kolegio kun malmulte
pli ol supraĵa kono de Latina kaj Greka, sen povi senĝene paroli
ian modernan lingvon.
La celo de Edukado estas instruadi lernantojn pri sciencaj
pensad-metodoj, instruadi ilin kiel ellernadi kaj deprenadi por si
mem, laŭ la maniero la plej efektiva kaj sen malŝpari valoran
tempon: tiel ke, kiam ili lasos la lernejon, ili sin sentos
kuraĝigitaj je plia studado: anstataŭ ol, kiel kutime, naŭzitaj je
verko, pleje libraverko ĉambre, kun ĝia akompananta nescio pri
ĉirkaŭaferoj.
Unue, ŝajnus necese koni, se estus eble, por kiu metio aŭ profesio
la knabo estas edukota: ni konas, ke tio ĉi ne ĉiam estas ebla.
Tiaokaze ĝenerala praktika instruado, alfarita al lia stato, estas
ĉio, kio estas cirkonstance ebla. Sed, kiam tio estas konata, la
afero estus multe pli facila. Videble, ne estas rezone instruadi por
Inĝeniero knabon iĝonta farmisto, aŭ por la Ŝiparo Reĝa se
iĝonta Soldato aŭ por Advokato se iĝonta Kuracisto, k.t.p.
Tiamaniere, devas esti punkto kie instruado devas komenci
specialiĝi, prefere ĉe lernejoj specialigitaj.
Rilate knabinoj, ne okazas la sama malfacileco: kvankam ĝi iom
ekzistas.
Kompreneble, por la alta edukado, precipe kontraŭ la libertempuloj,
niaj Universitatoj provizas okazon: kvankam sendube ili estus
plibonigeblaj.
Ne estas kaŭzo por timi, ke iu, bezonante studi Latinan aŭ Grekan
aŭ ian alian lingvon, vivan aŭ nevivan, ne trovos plenan okazon en
la estanteco, kiel en la estinteco.
Kontraŭ Latina kaj Greka, oni pretendas ke, ĉar ili estas lingvoj
tre malfacilaj, ilia akiro farigas neegalan instruadon por la
spirito: kaj forigante ilin, ni ne povus ĝuste kompreni nian propran
lingvon.
Kvankam tio ĉi eble estas iom vera, kaj kono pri ili, tiel ĉia
scieco, estus profite akirinda, estas ja multe da verkistoj de
pravegaj Anglaj libroj, kiu scias nenion pri ili.
Tial ili ne estas necesaj, kaj vortodeveno estas lernebla el
lernolibroj, aŭ eĉ el bona vortaro. Scieco pri historio de la homa
progreso estas atingebla per tradukoj el lingvoj nevivaj kaj vivaj.
Sinjoro Profesoro Huxley diras: "_La vera celo de vivo ne estas
scieco, sed agado._"
Nun, por la ordinara lernanto, eble estos utile instruadi "Esperanto,"
ĝis kiam li povas trovi tempon por lerni estontajn utilajn alilandajn
lingvojn. El Esperanto li povas lerni la gramatikon en la formo la
plej severe simpla, kaj scienca, fondita sur la sperto el multe da
gramatikoj de nunaj kaj antikvaj lingvoj. Plie li nepre trovos ĝin
vortodevena helpon pri la lernado de modernaj lingvoj.
Ankaŭ, oni demandas, ke niaj junuloj devas ricevi instruadon pri
patriotismo, siaj rajtoj kaj devoj kiel Angloj: la graveco de nia
Imperio, la Administracio de nia patrujo, k.t.p.