Originale verkita de J. Booth, M.C.E.
Eble la plej karakteriza afero kiun oni povas vidi en tiu ĉi lando
estas unu el niaj grandaj ŝaftondejoj dum plena irado.
La konstruaĵo uzata por tiu afero nesimilas kian ajn, ĝia vidiĝo
estas ofte pentrinda, ofte mala. La aktiveco de la afero dum
tond-tempo estas miriga; dum neuzatempo, miro estas ke la loko aperas
tiel lasata kaj senbrua, kiel dezerto.
La konstruaĵo, kiun ni nomas "Woolshed" (elp. ŭulŝed), estas
konstruata el ligno, per grandaj pezegaj stangegoj kaj traboj,
trunkoj de arboj faligitaj en najbaroj arbaroj, apenaŭ pli ol
deŝeligitaj, aŭ malebene segitaj kaj hakitaj. Ĝi estas tegmentata
per ŝelo, aŭ, pli malantikve, per zinkita fero, murata per
lignaĵoj, kaj interne dividata je multaj ŝafkortoj kaj vojetoj. Ĝi
havas neniajn fenestrojn sed nur truojn, kovratajn, se bezone, per
lignaj kovriloj.
Internaj dividaĵoj de la "ŝed" estas farataj per lignabariloj por
konstrui ejojn en kiuj staras la ŝafoj.
Ĉe unu fino de la "ŝed" estas la granda ŝafenirejo, ĉe la alia,
la pordego tra kiu la sakegoj de lano estas portataj al vagonoj.
Inter la ŝafejo kaj tiu pordego staras la tablo aŭ benko sur kiu
oni ekzamenas la ŝaflanojn; kaj ankaŭ la lanpremegilo. Apud tiu ĉi
sin trovas ujoj por inko, numeriloj, brosoj, kudriloj kaj ŝnuretoj,
k.t.p. La oficejeto de "ŝed-estro" kutime lokiĝas en proksima
angulo. La "ŝed" eble ne estas afero tre beleta, sed tamen oni devis
ĝin sperte desegni ĉiudetale, tial ke ne estu ia tempperdo nek
difekteco al ŝafoj aŭ lano, nek malhelpo al tondistoj.
Nu vidu kampon, tiel grandan kaj larĝan ke oni ne povas vidi limojn
ie, jen arbata per Eŭkaliptoj, altaj aŭ malaltaj laŭ iliaj specoj
sed ĉiam verdaj, jen tute nearbata nature aŭ nearbigata homlabore,
aŭ ankoraŭ, kaj plej ofte, nek nearbata, nek verdigata per arboj;
sed plena je arboj, mortigitaj per ŝeltranĉado ringe (tie ĉi
nomata "ringado," Angle, _ringing_).
Tiu ĉi ringado, mi devas klarigi, estas la tranĉo tute ĉirkaŭ
arbo, tute tra la ŝelo, intence ĝin mortigi por plibonigi la
kreskadon de la ĉirkaŭa herbaro, sen la laborego postulata por
arbon elfosi.
Blankaj, nudaj, malbelaj, staras tiuj mortaĵoj, aŭ en sunbrilego,
aŭ en malvarma blua lunlumo; sed iel tamen rigardindaj kaj majestaj,
ĉar ili estas tiel multaj, tiel grandaj, tiel similaj.
Ĉe tia loko sin trovas nia konstruaĵo, eblege apud rivereto, eble
apud fosita akvotruo, ĉar riveroj estas malmultaj tie ĉi. Ĉirkaŭe
staras dometoj por tondistoj kaj laboristaj. Krom tiuj, kaj kelkaj
lignaj bariloj, nenio estas videbla pli proksime ol eble kelkaj
mejloj.
Neuzatempe, ĉio estas sufiĉe malaktiva, sed tiam kiam la tempo
alvenas kiam la tondegado komencas, kia ŝanĝo! Tiam la tuta loko
ekviviĝas, dometoj estas enloĝigitaj, eĉ troplenigataj, viroj kaj
knaboj kuradas tien ĉi kaj tien, kaj anstataŭ ol la antaŭa
senbruego, oni aŭdadas bruegadojn, ekkriojn, babilaĵojn
ĉiaspecajn, kaj, pli laŭte ol ĉio, blekon blekegon, blekadon de
ŝafoj kaj iliaj idoj!
Tiu ĉi estas la okupega tempo el jaro por la ŝafposedantoj. Dum
tiuj ĉi tri aŭ kvar semajnoj ili kolektas sian ĉiujaran
lanrikolton; ĉiuj iliaj ŝafoj kiuj dum la jaro paŝtis sur vastaj
kampoj nun estas tie ĉi amasigataj. Tien ĉi venas tondistoj de la
tuta ĉirkaŭaĵo, kaj la lokaj laboristaj, tiom kiom oni povas
forsendi de ilia kutima laboro, kaj multe da aliaj laboruloj kiuj
serĉas laboron; ĉiuj kunrenkontiĝas por kune labori ĉe tiu ĉi
afero, dum ia mallonga tempo kaj tiam poste disiri ree laŭ siaj
diversavojoj.
Kiel la laboro estas farata? Kion tiu amaso faros?
Jen nu la afero komencas. Matenfrue (aŭ ofte vespere de la antaŭa
tago) tiom da ŝafoj, kiom povas enhavi la plej granda ŝafkorto de
la _ŝed'o_, estas kurigataj en ĝin, tiam poste, kiam ĉio estas
preta, oni plenigas el tiu ĉi ŝafkorto la pli malgrandajn
dividaĵojn, kiuj ĉeestas laŭlonge ambaŭaj flankoj de la
konstruaĵo. Brua laboro ĝi estas; tia vokego, tia puŝado, tia
blekado, tia piedgratado, kiu daŭras ĝis la lasta ŝafo tondiĝis.
La laboristoj plenumas tiun ĉi laboron kaj ili ankaŭ faras ĉiun
ordinaran nespertan laboron, da kiu estas nature multo.
Inter tiuj ĉi centraj dividaĵoj, kaj la flankaj muroj staras la
tondistoj. Horo batas. Ŝedestro elvokas "tempo!" Ĉiu tondisto
ekprenas unu el siaj ŝafoj, trenas aŭ portas ĝin en larĝejon,
rapide ĝin renversas, tenas ĝin inter siaj kruroj; kaj post
malmulte da minutoj, ĝia blanka lanaro kuŝas amasata sur la planko.
Tuj la nuda maldika bruteto estas forpelata tra malgranda truo en
malgrandan eksterkorteton, kie oni kalkulos la nombron pro kiu ĉiu
tondegisto estas pagota. En tiu ĉiu korteto ankaŭ oni gudropresas
la ŝafojn kaj presas per varmega feraĵo la ŝafidojn kiuj unuafoje
venas al tondegado. Ofte oni tranĉas la haŭton de ŝafo dum ĝia
tondegado, sed tuj knabo alkuras al ĝi kun gudro-bastono, tiun
surmeti kiel kuracsebo sur vundoj. Tiuj ĉi knaboj ankaŭ tuje levas
la lanon kaj nudpiede kuras por ĝin alporti al tiu, kiu dividas
ĉiujn lanarojn laŭ specoj kaj eco, metante ĉian econ en ĝian
propran ejon. Tio farita, la premistoj komencas sian laboron je
la lano. Ili prenas, eble, cent, aŭ ĉirkaŭ tiom da lanaroj kaj
enmetas ilin en grandan kvadratan sakegon, tenatan en kaj per duobla
ligna skatolego. En ĝin kaj en ĝi ili premas lanon per peza maŝino,
de kiu la skatolo estas parto. Tiu ĉi maŝino estas farita el
ligno kaj fero, havanta grandan radon kaj ŝraŭbon. Kiam sakego
estas plena de multepremata lano, la premilo estas forlevata, la
flanksuproj enfaldataj kaj kudrataj, kaj la sakego, nompresa kaj
numerata, estas ruligata apud la pordego. Ĝi restas tie ĝis oni
metas ĝin sur lano-vagono por forpreni al plej proksima stacidomo
aŭ urbo por vendi; aŭ eble oni ĝin sendas rekte al ŝipoj por
vendi en aliaj landoj.