Rakonto de V. Korolenko. Tradukita de Alfonso Wachter (Riga).
La vilaĝeto kviete dormetas. La nebulaj konturoj de la malriĉaj
dometoj nur malklare disegniĝas. Ie lumo lumetas, nur malofte
pordego kraketas aŭ gardahundo ekbojas: iafoje el la malhela maso de
la bruetanta arbaro la formoj de piedirantoj aŭ de solaj rajdantoj
movas; aŭ la radoj de veturilo grincas. Tiuj estas la loĝantoj de
la unuopaj vilaĝetoj, kiuj kunvenas en sian preĝejon festi la
printempan feston.
La preĝejo staras sur monteto, en la mezo de la vilaĝeto. La
fenestroj radias je lumo. La malnova, alta, malluma sonorilejo alte
superstaras en la malhele blua ĉielo.
La ŝtupoj de la stuparo krakas; la maljuna sonorigisto Miĥeiĉo
supreniras la turon, kaj baldaŭ lia malgranda lanterno perdiĝas en
la spaco, kiel en la aero libere flugpendanta stelo. La supreniro de
la ŝtuparo kaŭzas penadon al la maljunulo. La piedoj ne volas obei
plu, kaj la okuloj vidas nur malbone. Jam estas tempo iri je ripozo,
sed Dio ankoraŭ ĉiam ne sendas la morton. Li enterigis la filojn,
la nepojn, li sekvis la maljunulojn kaj la junulojn al la tombo kaj
li vivas ankoraŭ! Estas malfacile....
Ofte li jam festis la printempan feston; ofte, li ne scias kiel ofte,
li atendis la festan horon tie ĉi en la sonorilejo.
La maljunulo paŝas la galerion de la preĝeja turo kaj li apogiĝas
je la balustrado. Sube, ĉirkaŭ la preĝejo, etendiĝas la tomboj de
la vilaĝa tombejo; la malnovaj krucoj troviĝas tie, kvazaŭ
defendantaj brakoj super la mortintoj. Tie ĉi kaj tie betulo
kreskas, kies foliaro ankoraŭ ne burĝonas. De tie la bona spica
odoro de junaj burĝonoj kaj la malĝoja trankvileco de eterna dormo
atingas al Miĥeiĉo.
Kio estos kun li post unu jaro? Ĉu li denove staros tie supre sub la
metala sonorilo veki per laŭta sono la dormetantan nokton? Aŭ ĉu
li kuŝos tie sube, en la malluma angulo de la tombejo? Dio scias! Li
estas preta, sed tiun ĉi fojon Dio lasis lin festi la feston. "Al la
Sinjoro estu danko!" la maljunaj lipoj murmuretis la kutiman
formulon, kaj Miĥeiĉo suprenrigardis en la stelplenan altaĵon, en
la ĉielon, kie radiis milionoj da lumoj....
"Miĥeiĉo, Miĥeiĉo!" eksonas de sube, tiel same, maljuna tremanta
voĉo. La maljuna diakono rigardas supren je la turo kaj tenas la
manon antaŭ la palpebrumantaj larmantaj okuloj, sed li malgraŭe ne
vidas Miĥeiĉon. "Kion vi volas? Tie ĉi mi estas," la sonorigisto
respondas, kaj, kurbiĝante el la turo: "Ĉu vi ne vidas min?"
"Ne, ĉu ne estas jam tempo? Kion vi pensas?"
Ambaŭ ili rigardis la stelojn. Mil lumoj de Dio lumetas super ili en
la alteco. La flamanta "veturilo" staras jam tre alte. Miĥeiĉo
meditas. "Ankoraŭ ne, estas ankoraŭ tro frue. Mi scias la tempon!"
Li scias; li bezonas nenian horloĝon. La tero, kaj la ĉielo, kaj la
blanka nubeto kiu mallaŭte naĝas en la etero, kaj la malluma
arbaro, kiu tre mistere paroletas, kaj la murmureto, ĉiuj estas
konataj, ĉiuj estas parencaj al li. Ne vane li vivis tie ĉi sian
tutan vivon.
La malproksima estinteco viviĝas antaŭ li. Li memoras kiel li foje
supreniris ĉi tiun sonorilejon. Ho Dio! Kiel longe de tiu tempo. Kaj
do mallongatempo! Li vidas sin kiam blonde bukla knabo; la okuloj
brilis, la vento--ne tiu kiu turnigadas la polvon sur la stratoj, sed
aparta vento, kiu per liaj senbruaj flugiloj blovas sur tero--ludis
en liaj bukloj. Sube, tute malproksime malmulte da malgrandaj homoj
iris, la dometoj de la vilaĝo staris, kaj la arbaro etendiĝis, kaj
nur la maldensejo sur kiu la vilaĝo staris ŝajnis grandega,
preskaŭ senlima. "Kaj tie ĝi ja estas, en ĝia tuta grandeco!"
ridetas la maljunulo, kaj li malsupren rigardas je la malgranda
maldensejo.
Tia estas ankoraŭ la vivo! En la juneco ni vidas nek finon, nek
limon. Kaj tiam ĝi kuŝas tie, kiel sur la supraĵo de la mano, de
la komenco ĝis la fino, tie en la angulo de la tombejo! Estas tempo
por ripozi! Ja estas tempo! Miĥeiĉo ankoraŭ unufoje rigardas je la
steloj, leviĝas, surmetas la ĉapelon kaj kolektas la ŝnurojn de la
sonoriloj.
Post minuto, la nokta aero ektremas pro laŭta sono, dua, tria, kvara
sekvas unu la alian, kaj en la varmetan nokton elsonas potencaj,
longetirataj, kantantaj, kaj sonorantaj tonoj.
Ili silentas. En la preĝejo komencas la Diservo. En la pli fruaj
jaroj Miĥeiĉo estis ĉiam malsuprenirinta, kaj estis starinta ĉe
la pordo por preĝi kaj aŭskulti la kanton. Sed nun li restas en sia
alteco, li do estas tiel laca hodiaŭ. Li sidiĝas sur la benko,
aŭskultas la mutiĝantan sonoradon de la svinganta metalo, kaj
meditas. Pri kio? Eĉ li povis doni nenian respondon je tiu ĉi
demando. La turo estas nur nesufiĉe lumigata per la malgranda
lanterno, la sonoriloj mem estas perditaj en mallumo; de
malsupre el la preĝejo kelkafoje eksonas mallaŭta kanto, kaj nokta
vento movas la ŝnurojn kiuj estas alligitaj al la feraj koroj de la
sonoriloj.
La maljunulo lasas profunde malleviĝi la kapon, en kiun venas
neklaraj pensoj.
"Ili kantas la himnon," li pensas, kaj vidas sin en la preĝejo.
Infanokuloj malsuprene rigardas de la ĥorejo. La maljuna pastro, la
mortinta Patro Naŭmo, preĝas je tremanta voĉo la finan preĝon.
Cent kapoj de vilaĝanoj subfleksiĝas kiel maturaj spikoj je la
vento, kaj denove stariĝas. Ili faras la signon de la kruco. Estas
nur konataj vizaĝoj. Tie la severa vizaĝo de la patro, tie la pli
maljuna frato kiu profunde ekĝemas. Tie li mem, florante en sano kaj
forto, plena de nekonata espero kaj feliĉeco, de la ĝojoj de la
vivo!
Kie estas la feliĉeco? Malsuferebla laboro, turmento, zorgo! Kie
estas la feliĉeco? La malfacila sorto fosas faltojn sur la juna
frunto; fleksigas la fortan dorson; instruas ekĝemi kiel la pli
maljuna frato!
Sed tie, maldekstre, inter la vilaĝaninoj, kun humile subfleksita
kapo, staras lia "knabino." Ŝi estis bona edzino, ŝi ripozu en
paco! Kaj multajn suferojn ŝi suferis, la amatino!
Mizero, kaj laboro, kaj sufero detruas la plej belan virinon; la
brilo de la okuloj estingiĝas, kaj esprimo de ĉiama timo antaŭ la
neatenditaj batoj de la sorto anstataŭas la ĉarmegan belecon de
juneco! Jes, kie estas ilia feliĉeco?
Unu el la filoj estis restinta al ili, ilia espero, ilia ĝojo, sed
ankaŭ ĉi tiun la maljusteco de la homoj detruis.
Jes, tie li sidas, la riĉa pekulo, kaj subfleksas sin ĝis la tero,
kaj opinias ke per tio li povos delavi la larmojn de la orfoj;
humilege li falas sur genuojn, kaj batas la frunton kontraŭ la tero.
Sed Miĥeiĉo furiozas, kaj la malhelaj vizaĝoj de la sanktuloj sur
la muroj serioze rigardas super la homa sufero kaj la homa
maljusteco.
Ĉio tio estis pasinta, ĉio tio kuŝas malproksime je li. Nun la
mondo konsistas por li el ĉi tiu malvasta turo, kie la vento en la
mallumeco kriegas kaj ekmovas la sonorilajn ŝnurojn.
"Dio juĝos vin," la maljunulo murmuras, kaj larmoj fluadas sur liaj
maljunaj vangoj.
"Miĥeiĉo, he Miĥeiĉo! Kio estas? Ĉu vi ekdormis?" eksonas de
sube. "Kion!" vokas la maljunulo, kaj li rapide saltas sur la
piedojn. "Dio, mi do ne estas ekdorminta! Estas la unua fojo!"
Kaj, je rapida lerta mano, li kolektas la ŝnurojn. Sube, preskaŭ
kiel formikoj, moviĝas la amaso de la vilaĝanoj, la orbrilantaj
standardoj de la preĝejo flugetas en la aero. Estas la ĉirkaŭiro.
La procesio ĉirkaŭ la preĝejo estas finita, kaj Miĥeiĉo aŭdas
la ĝoja voko "Kristo estas reviviĝinta."
Kaj tiu ĉi voko pelas ondegon for de la maljuna koro de Miĥeiĉo.
Ŝajnas al li ke la vakskandeloj pli hele ekbrilas, ke la amaso pli
dense ondetadas, kaj la standardoj pli gaje flugetas.
Antaŭe neniam la maljuna Miĥeiĉo tiel sonoris. Ŝajnas, ke la
plenega maljuna koro vivigas la senvivan metalon, kaj la tonoj
ĝojegas kaj kantas, ridas kaj ploras, kaj ĉiam pli alte ĝis fine
ili atingas la steloplenan ĉielon. Kaj la steloj brilas kaj brilegas
ĉiam pli hele, kaj la sonoriloj tremas kaj supreniras, kaj denove
falas, keresante, sur la tero.
La granda baso sonegas, kaj vokas per potenca forta voĉo, pro kio
ektremas ĉielo kaj tero: "Kristo estas reviviĝinta!"
Kaj du tenoroj, tremantaj pro egalaj batoj de la feraj koroj de la
sonoriloj, unuvoĉe kaj belsone kantas: "Kristo estas reviviĝinta!"
Kaj du tute malgrandaj sopranoj, kvazaŭ timeme, miksiĝas inter la
grandaj, kaj ĝoje kaj kiel malgrandaj infanoj, rapideme kantas:
"Kristo estas reviviĝinta!"
Kaj ŝajnas, ke la malnova sonorilejo tremas kaj ŝanceliĝas, kaj ke
la vento, kiu ventumas la vizaĝon de la sonorigisto, etendas siajn
larĝajn flugilojn kaj kunkantas: "Kristo estas reviviĝinta!"
Kaj la maljuna koro forgesas la vivon, kun ĝiaj zorgoj, kaj ĝia
mizero. Li forgesas ke sia vivo estis forfluinta nur en ĉi tiu
malvasta kaj malhela turo, ke li restas sola en la mondo, kiel
maljuna arbo, kiun la fulmo frakasis. Li aŭskultas la tonojn, tiujn
ĉi kantantajn kaj ĝemantajn sonorilojn, kiuj svingas al la fiera
ĉielo, kaj denove malsupreniras sur la malriĉa tero, kaj ŝajnas al
li, ke li estas denove ĉirkaŭata de siaj filoj kaj nepoj, kaj ke
iliaj ĝojaj voĉoj unuiĝas al la ĥoro kaj kantas al li pri
feliĉeco, pri ĝojo kiujn li ja ne konis en vivo.
La maljuna sonorigisto tiris la ŝnurojn; grandaj larmoj fluis sur
liaj vangoj, kaj lia koro frapis pli forte, pro la iluzia feliĉeco.
Sube, la vilaĝanoj aŭskultis kaj interparolis. Neniam la maljuna
Miĥeiĉo tiel mirinde sonigadis!
Subite la granda sonorilo tremis falstone, kaj mutiĝis.
La voĉoj mutiĝis, kvazaŭ oni volis aŭskulti la malĝojan
etenditan tonon, kiu tremis, kaj ploris, kaj ĝemis kaj, iom post
iom, sin perdis en la aero.
La muljunulo refalis senforte sur la benkon, kaj du lastaj larmoj
fluis malrapide sur liaj palegaj vangoj....
Anstataŭ lin, vi tie sube! La maljuna sonorigisto elsonoris!