Originale verkita de Edward Metcalfe, M.A. (Oxon.).
Por ĉion klarigi mi diros, ke tio ĉi okazis en Jerusalemo.
Je la Sankta Vendredo, la antaŭtago de la ceremonio, kiun mi deziras
priskribi, ni vizitis la Preĝejegon de la Sankta Tombo, kie ni vidis
kelkajn tre strangajn preparojn.
Apud kolono oni estis etendinta kelke da tapiŝetoj kaj kapkusenoj
sur kiuj kuŝas virinoj kaj geinfanoj, kies la viroj staras apude.
Unu el la virinoj dormas; la aliaj nin rigardas per ŝajno de
senvigla miro; preskaŭ mi diris, de _bovina_ miro!
Sed la geinfanoj! Sur ĉiu vizaĝo estas ŝajno kvazaŭ ili tiom da
mirindaĵoj estas vindintaj, ke neeble estus ilin ankoraŭ mirigi pri
ia ajn afero.
* * *
Kio do estas la Sankta Fajro!
Estas miraklo! Jes, por tri kvaronoj el la rigardantoj estas vera
miraklo!
Dum tiu ĉi Sabato la Savinto kuŝis en la Tombo, kaj ĉiujare (tiel
ili kredas) la fajro malsupreniras en la Tombon el la ĉielo.
* * *
"_Ne-harak-said._" Mi ekrigardas!
Enirante en la hotelon estas soldato Turka. Sur la kapo li portas
ruĝan Tarbuŝ'on aŭ fez'on; sur la korpo bluan vestonzuavan, sur la
kruroj bluan (sed pli palan bluan) pantalonon, kies la supro estas
larĝa kiel sako, kaj la malsupro tre prema ĉirkaŭ la maleoloj.
Botoj pezegaj vestas liajn piedojn kaj larĝa zono lian talion. Ĉe
lia flanko svingetas kurba glavo, kaj tra la zono li estas trapasinta
aron da pistoloj kaj ponardoj.
Sed tio, kion mi plej rimarkas, estas grandan pezegan Bastonegon,
kiun li tenas per la dekstra mano. Ĝia akra pinto kaj ĝia supro,
kiu etendis sin ĉiu flanke laŭ formo de sigelilo estas farita el
blanka metalo (kredeble ŝtalo) kaj brilis kiel arĝento.
Mi redonas la saluton kaj venigas la Dragoman'on (gvidiston kaj
tradukiston), laŭ kies konsilo ni singarde malaperigas niajn
poŝhorloĝojn kaj valoraĵojn.
Tiam per sonora frapo de sia Bastonego la soldato donas al ni la
signalon de foriro; tiun ĉi frapadon li daŭrigas la tutan vojon, en
longaj balancoj svingante la Bastonegon, kaj ĉiam frapante la teron
per la sama sonora frapo.
La hotelo staras ekster la muroj, tial ĝis la pordego al _Joppa_
(per kiu ni eniras la urbon) tre facila estas la irado. Tie ĉi
la amaso fariĝas multe pli densa.
Ni trapasas tra la _Strato de David_ kaj eniras en _Kristanan
Straton_.
Nun ni ekvidas la utilon de la Bastonego; ĝia akra pinto, potence
minacante la sandalvestatajn piedojn de la amasegataj popoloj,
malfermas al ni, por la momento, liberan vojon. Tamen nia irado estas
laŭ maniero de ŝipo, tra maro de malbonherboj.
Tiel ni alvenas al la placeto antaŭ la pordego de la Preĝejego, kie
de ĉiuflanko la amaso _ondegas_ kontraŭ nin; grandaj barbaj,
nelavitaj vizaĝoj kun esprimo miksita el mallerteco kaj kredemego;
virinoj, malgrandaj geinfanoj; ĉiu el ili havas sian specialan
odoron. Multe da fojoj ili separas nin de nia gvidanto, sed la
Bastonego havas ankoraŭ aŭtoritaton kvankam neeble estas ĝin
svingigi. Certe ĝi daŭrigas la frapadon, sed nur post longaj
intertempoj, kaj preskaŭ en tiun saman lokon ĝi frapas la teron el
kiu ĝi leviĝas antaŭ kiom da tempo?
Tre malrapide ni antaŭeniras, sed ni antaŭeniras, kaj nun ni eniras
en la Preĝejegon. Pli kaj pli densiĝis la amasego. Baldaŭ la
gvidanto mem estas haltigita.
Aliaj soldatoj per Bastonegoj frapadas; inter tiuj ĉi kaj la nia
fariĝas interparolado. Tro densa la amasego! Estas neeble ĝin
trapasi en tiun direkton. Malantaŭen ni komencas nin tordi, kiel
hundo sin tordas el kuniklujo. Baldaŭ ni nin turnas dekstren, kaj
iom post iom alvenas al la rando de la amasego. Ni trapasas
malgrandan pordon kaj eniras monaĥejon, kie troviĝas nur kelkaj
monaĥoj. Kia kontrasto!
Tiel tra ĉambroj, tra trairejoj, suprenirante ŝtuparojn, ĉiam
suprenirante ni fine alvenis al unu el la galerioj de la Preĝejego.
Pli ĝuste diri ni alvenis al unu sekcio de la galerio, ĉar ĝi
estas divida en sekcioj enhavantaj po sep aŭ ok arkojn per bariloj
fermataj.
Ni trovas nin en la Rotundo mem kaj vidas malsupren la Sanktan Tombon
(t.e., la konstruaĵon kiu enhavas la Tombon), kaj ni ankaŭ vidas
grandan porcion de la amasego da popoloj, kiun ni ĵus estas
trapasintaj.
En ĉiu sekcio de nia galerio troviĝas grandan homaron, kaj pli alte
mi vidas alian galerion tute per virinoj amasigata.
Ĉie oni rapidas la preparojn; ĉie mi vidas andelojn, sed
kompreneble ne ankoraŭ ekbruligitajn. El tiu vasta amasego preskaŭ
neniu estas, kiu ne tenas unu kandelon, eble eĉ du.
El la galerio de virinoj Greka pastro per ŝnuro mallevas aron da
ili.
Nun oni komencas malaperigi la lumojn. Pli kaj pli la Preĝejego
fariĝas malluma. Nur murmureto de atendeco sin levis el tiu grandega
amasego.
Tiam:--Sonoradegon de sonoriloj. Monaĥo post monaĥo elsaltas el
malfermaĵo en la konstruaĵo, kiu enhavas la Sanktan Tombon, kaj
rapidas supren sur ĝia eksteraĵo. Ĉiu el ili triumfe svingas
brulantan kandelon. Ĉie kaj ĉie komencas ekbruligi la kandeloj.
En la galerio de virinoj mano post mano la monaĥo tiras antaŭen
sian ŝnuron; ĉe ĉiu ekskuo svingiĝas en hemirondo la aro de nun
ekbruligitaj kandeloj kaj ĉiuflanken disĵetas sian sebon sur la
amasigatan homaron.
Al la barilo ĝi alvenas. Apenaŭ li ekprenas ĝin, kiam pli ol dudek
kandeloj estas al li puŝegataj, kaj de li ekbruligataj.
De tiuj aliaj, kaj de tiuj ankoraŭ aliaj. Ĉiuflanke oni elsendas la
lumon en la plejproksiman sekcion, kaj en unu momento oni vidas tutan
brilegantan rondon. Tiel brilas la tuta Rotundo, tiel la flankaĵoj.
Ĉie oni vidas la brulantajn kandelojn ĝoje agitatajn; kaj la voĉoj
sin levas, kiel la sono de la marbordo, kiam koleraj ondegoj brulege
rulas la ŝtonetojn.
Kaj nun procesio de la pastraro rondiras la Tombon; procesio kiun la
premego de la popolo ĉiu minute _ĉifas_ kiel knabeto ĉifus
paperon.
Sed jam tro longa la priskribo! _Du_ soldatojn ni trovas ĉe la
reveno. Kial _du_? mi pensas, ĉar la Preĝejego kiam ni ĝin
reeniras estas kompare senhoma. Malgrandan knabon mi rimarkas, kiu
tenas per ĉiu mano brulantan kandelon, kaj per siaj grandaj okuloj
nin rigardas. Plene li kredas, ke la _Sankta Fajro_ ne povas bruligi
la homan korpon. Tion kredas, kredeble, preskaŭ la tuta pilgrimaro!
Elirante el la Preĝejego ni tuj ekvidis kial la _du_ soldatoj.
Ŝajnas kvazaŭ la tuta amasego estas forlasinta la Preĝejegon je la
sama momento; el kiu aro ĉiu ero treege penegas sin puŝi antaŭ
sian proksimulon.
La Bastonegoj perdas nun sian aŭtoritaton. Pro manko de spaco neeble
estas ilin movi; tial la frapado ĉesas.
Forte puŝegas per la ŝultroj niaj du soldatoj, kaj, ĉar ili ne
sole reprezentas aŭtoritaton sed ankaŭ estas ambaŭ fortuloj, ili
sukcesas malfermi vojon por _si mem_.
Sed ne por ni!
Ĉi tie ni supreniras tiujn malaltajn ŝtupetojn el kiuj konsistas
plej ofte orienta strato.
Sur la ŝtupetoj kiel amasego!
Oni kredas ke ju pli longe brulas la kandelo des pli longe daŭros la
feliĉeco de la venonta jaro; tial ni vidas virinojn per la manoj
malfacilege ŝirmantajn la ankoraŭ brulantajn kandelojn; homojn ni
vidas el ĉiu raso, kaj bone ni scias ke tie ankaŭ troviĝas
geinfanoj. Foje, eble mi tion imagis, ŝajnas al mi ke mi aŭdas la
ekkrion: "_Leprulo._"
Gutoj de akvo, ni estas dispelataj per ĉiu ondolinio de la homa
Oceano.
Malproksimiĝantaj mi vidas la gvidantojn. Fortege batalantaj ili
ĉiam supreniras. Subite ili haltas. Unu el ili tie restas por gardi
la posicion, la alia revenas nin serĉi.
Ha! tiu vojirado, tiu terursonĝa progresado! Tirataj, premegataj,
puŝataj, ni alvenas al kelkaj malgrandaj kolonetoj, kiuj iom baretis
la vojon.
Ĉi tie la premego fariĝas teruriga. Iu nekonata sin savas de
subpremado per la piedoj ĉirkaŭprenante min.
Bonega ideo! Mi fariĝas samideano! Miaflanke mi ĉirkaŭprenas la
talion de la pli forta el la du soldatoj, kaj (mi malŝatas ĝin diri
sed ĝi estas la vero) en tiu malnobla maniero mi estas eltirita el
la Turniĝado de la _Sankta Fajro_!
* * *
_En jaro 1834a pli ol 6,000 personoj estis en la Preĝejego._
_Okazita Tumulto, la soldatoj Turkaj mortigis pli ol 300 pilgrimojn._