ZEBEDEO. Cxu vi vizitis pregxejon hieraux?
TOBIO. Ne, Dio pardonu min.
ZEBEDEO. Domagxe, domagxe, granda domagxo. Johano Kurkelo tie
predikis tiel, ke resonis la muroj en templo de l' Sinjoro.
TOBIO. Johano Kurkelo! Jen filo de ricxulo sukcesas, kontrauxe
farigxas kun malricxulo.--Cxu vere Johano jam aperis en la
predikkatedro? Mi konas lin jam de lia infaneco kaj sxajnis li al mi
iom naivega, tamen li nun estas magistro.
ZEBEDEO. Gimnaziano, gxis plue gimnaziano; sed en tiu junulo logxas
spirito de l' Sinjoro. Se vi estus lin vidinta en la predikujo kaj
auxdinta liajn vortojn, mi vetas, ke ecx viajn renojn li estus
tremiginta. Certe li unue estis paleta kaj lia vocxo tremetis. Sed
baldaux li sin orientis, rugxigxis kiel fajra forno kaj skuante la
kapon lauxte kriis: "vekigxu, kiu dormas, vekigxu, kiu dormas".--En
du partojn li dividis sian predikon; la unua temis pri terurajxoj
de infero, la dua pri gxojoj de cxielo.--Ho, ho, tia knabo! Angxelon
de l' Sinjoro li similis, kiam li varme komentariis, sxvitante kaj
spiregante. Kaj fine vidigxis la efiko de lia patoso: subite dolcxa
emocio kaptis la virinaron en la pregxejo kaj poste mallauxta kaj
dauxranta ploreto auxdigxis, kiel cxiam okazas je trafo de la Vorto.
TOBIO. Kaj la viroj?
ZEBEDEO. Ili longe sidis rigidaj kvazaux sxtipoj.
TOBIO. Tion mi kredas. La virino estas felicxa. Sxi savos sian animon
pro sia impresema koro; kredu min, kantoro, certe inter ni pli multaj
pereos ol inter la virinoj.
ZEBEDEO. Bedauxrinde vi estas prava, tion pruvas la cxiutagaj
ekzemploj. Tio cxi vidigxas ankaux en la kunvenoj sabatvespere cxe la
pastra helpanto--vere religia viro--la virinoj cxiam cxeestas pli
multnombre ol la viroj; la virinoj tien rapidas are, sed nur malofte
mi tie vidas viron. Iliaj koroj estas hardigxintaj, jes hardigxintaj.
Sed sub severa postulo ecx virbesto naskas, diras la proverbo, kaj
tiel okazis dum la prediko de Johano. Longe li plorigis la virinojn
antaux ol la Vorto faris impreson cxe la viroj; fine doninte al ili
kelkajn flamajn rigardojn kaj forte kriante: "ecx pri tiu prediko
vi foje estos responda", vidu, la mentono cxe kelkaj maljunuloj
tremetis kaj la hartufoj sxanceligxis. Kaj nun, kiam li alvenis al
la dua parto de sia prediko kaj komencis pentre priskribi la cxielon,
tiam peza mugxado auxdigxis en la tuta pregxejo, kiel en la arbaro
dum hajlas kaj fulmotondras en la alteco; kaj ne ecx unu okulo restis
seka. Tia estis la hierauxa diservo, kies cxarmon vi, Tobio, ne
gxuis.
TOBIO. Certe min malhelpis je tio diablo, la malnova intrigulo.
La Cxiopovulo gardu tiun junulon, kiu eble iam konvertos la duonan
mondon.--Kiel li sin klarigis kun la proklamoj?
ZEBEDEO. Verdire, la finna traduko lin tre embarasis, nu, li ja estis
komencanto. En granda embaraso li estis kaj sen mia helpo eble estus
okazinta malsukceso.
TOBIO. Kiel li proklamis pri la edzigxatesto de Esko?
ZEBEDEO. Bone.--Jes, vi edzigas vian filon. Sed mi volas vin demandi:
cxu vi bone informigxis pri la karaktero de via estonta bofilino?
Memoru, plibone estas sub gutanta tegmenta defluilo ol unuigita kun
malbona virino.
TOBIO. Oni asertas, ke sxi estas cxasta knabino. Vi ja scias, Greto
de Karri. Bonmora kaj modesta junulino. Kiu estus kredinta, ke la
afero tiel sukcesus? Unue gxi estis kiel musxo, sed kreskis kiel
bovon, jen gxia komenco: En lasta printempo, kiam Esko kune kun
Micxjo Vilkastus vizitis sorcxulon, li konatigxis kun la knabino, dum
ili en sama domo atendis la hejmrevenontan sorcxulon. Micxjo observis
kelkajn ekrigardojn inter Esko kaj Greto. Li divenis la situacion,
brave uzis la okazon, farigxis svatisto kaj la afero sukcesis bonege.
ZEBEDEO. Cxu cxio sin bazas sur tio?
TOBIO. Ne tute; en somero, du semajnojn post la festo de Sankta
Johano, la afero estis sankciata de Karri kaj mi. Tio okazis en la
Mezvoja drinkejo, kie ni renkontis unu la alian veturante al la urbo.
Ha, la manpremojn kaj postnegocan regalon! Kia plezuro dum la tuta
tago kaj ecx iom dum la sekvinta! Hi hi hi!
ZEBEDEO. Cxu mi en la atesto nomos la junulinon servistino aux
edukatino de Karri?
TOBIO. Ili cxiam agis kun sxi kiel kun edukatino kaj tute malricxa
sxi ne sxajnas esti; oni certigas, ke sxia tenejo enhavas diversajn
ajxojn. Du tagojn post la edzigxofesto la pakveturiloj, laux
interkonsento, alvenos tien cxi.--Hodiaux Esko kaj Micxjo ekiros,
morgaux ili alvenos al hejmo de la fiancxino tiel frue, ke ili
ankoraux havos tempon prizorgi la edzigxproklamon por proksima
dimancxo, kiam la unua proklamo okazos.[2] La intertempon gxis la
sankcio Micxjo pasigos cxe tieaj parencoj kaj Esko en hejmo de la
fiancxino botlaborante. Mi supozas, ke tiu tempo farigxos al li
plezurega.
ZEBEDEO. Plezurega la tempo farigxis por Jakobo dum atendo al la
junulino Rahxelo. Pardonu min, botisto! Mi kutimas cxiam rekte eldiri
miajn pensojn, ecx kvankam ili malplacxus al la auxskultanto.--Mi
scias, ke ia stranga testamento devigas vian filon, Esko, kaj vian
zorgatinon, Janjo, edzigxi kiel eble plej baldaux, cxar, kiu tion
unue faros, estas heredonta kvincent talerojn. Sxajnas al mi, ke via
filo farigxos la felicxulo; sed atentu, Tobio! Esko estas viro, li
havas patron kaj patrinon, hejmon kaj metion, lia estonteco do ja
estas certa. Janjo, male, estas orfino kaj malricxa; al sxi estas
"marcxo tie, koto cxi tie, seka nenie". Kaj atentu plue: sxi estas
pliagxa ol Esko. Mi ne diras pli. Vi komprenas?
TOBIO. Mi komprenas vin. Sed cxiuj en la mondo al si mem petas
la cxiutagan panon. Estas devigo; ni logxas sur la erikejo, sur la
seka erikejo kun aleno en la mano. Nuntempe ekzistas botistoj cxie
kiel grizaj katoj, emaj elsxiri la okulojn unu de la alia. La terura
malsato certe nin minacus, se mi ne posedus terpomkampeton kaj du
malgrandajn herbejacxojn apud la marcxo, kiuj ebligas nutri bovinon.
Sed estas peniga laboro inter arbetoj kaj sxtipoj. Fine mi do ricevas
laktoguton en mian kuveton kaj iafoje ecx butereron sur mian
panpecon. Jes, bona kantoro, la malricxulo devas klopodi per ungoj
kaj dentoj por gajni sian porvivon.
ZEBEDEO. Certe la malricxeco ne estas honto nek krimo, sed tamen
peza sxargxo, kaj la ricxulo estu dankema. Pro tio, botisto, mi
kuragxas diri al vi kelkajn vortojn, kuragxas vin riprocxi pro via
maldankemeco al Li, de kiu cxio bona venas. Vi estas pli bonhava ol
kontrauxe; la pano neniam mankis al vi, vi posedas cxevalon kaj
bovinon kaj mi scias, ke cxiam auxtune vi bovidon kaj porkidon
bucxas; tamen vi nomas vin malricxa.
TOBIO. Hi hi hi! Vi estas prava; verdire neniam mankis la pano kaj
cxiam kelkaj argxentmoneroj tintas en fundo de mia sako. Pro tio
dank' al Dio!
ZEBEDEO. Do, estante bonhavulo, vi povas cedi tiun heredajxon al
malricxulino, tion vi devas fari kaj ne gxin proprigi al vi mem per
maljusto.
TOBIO. Tio koncernas al Marto. En kelkaj aferoj mi permesas sxin agi
laux sxia propra volo kaj jen estas unu el ili. Kaj tial mi ne
kontrauxdiras nek malhelpas.
ZEBEDEO. Laux legxo vi, kaj ne via edzino, estas kuratoro de Janjo.
TOBIO. Cxio dependas de Marto kaj mi devas obei sxin; nenio helpas.
Aliparte, kiu povas min kulpigi pri malrajta proprigo de la
heredajxo? Mi rajtigas mian filon edzigxi, cxar li tion humile petas,
kaj se li edzigxas antaux ol Janjo, li ricevos la heredajxon, tiel
klare diras la testamento. Mi ankoraux vin foje demandas, cxu tio
estas malpraveco?
ZEBEDEO. Nu, ne, se vi nur ne senkauxze malhelpas vian zorgatinon
edzinigxi pli frue ol via filo. Pardonu min! mi estas auxdinta, ke
la forgxisto Kriscxjo amas la junulinon kaj sxi amas lin, sed vi de
cxiuj fortoj malhelpas ilian unuigxon.
TOBIO. Estas vere; mi kontrauxstaras la aferon por la bono de Janjo
mem. La forgxisto estas nesincera viro, granda ruzulo kaj plena
de intrigoj. Certe tre mizera sorto atendas junulinon, kiun li
tromplogos edzinigxi kun si. Kredu min, bona kantoro, li estas la
plej granda kanajlo en nia parohxo. Jen kelkaj el liaj petolajxoj:
Vi, kantoro, ekzemple sidas en la forgxejo, li prezentas al vi pipon,
vi fumas momenton, subite vi auxdas pafbruon antaux la nazo, kaj vi
trovigxas meze de pulvofumo, kaj estu gxoja, se nur kun doloretanta
vizagxo kaj bruligitaj brovoj vi foriras de tie. Cxu vi scias kion li
faris al Manjo Mahlamaki, kiu iom raportacxis pri li cxe la eklezia
ekzameno de legoscio? Li jxetis en brutarejon de kompatinda Manjo
saketon entenantan salon, malton, latunan ringon kaj tri
cxevaldentojn. Li mem bone sciis, ke tiaj objektoj nenion efikas, sed
li ankaux sciis la supersticxemon de Manjo. Kaj kion faris Manjo?
Kvazaux sago sxi flugis al la pastrejo kun la sorcxsaketo en la
mano. Ho, kiel la preposto Kriscxjon riprocxis. Tia estas la viro.
ZEBEDEO. Seriozeco kaj vereco estas kolonoj de l' vivo kaj mi malamas
malseriozajn intrigojn, tamen pro tio oni ne devas jugxi la homon
malinda.
TOBIO. Sed mi bone konas lin kaj ne permesas mian zorgatinon
edzinigxi kun li antaux ol min legxo devigas, kaj tiam la junulino
kulpigu sin mem, cxar mi faris mian eblon. Kaj dum la afero de Janjo
tiel implikigxas, okazas, ke mia filo fervore kaj nekontrauxstareble
volas edzigxi kaj mi ne povas lin deteni de la honorinda etato.
ZEBEDEO. Certe vi povas lin deteni, se vi volas, gxis li atingos sian
21:an jaron.
TOBIO. Tio estas afero de Marto kaj mi devas submetigxi vole-ne-vole.
Cetere oni ne povas nin riprocxi pro tio, ke ni per permesata maniero
profitas al ni. Nun, Janjo kulpigu sin mem pro tio, ke sxi rifuzis
farigxi nia bofilino, spite deziro de Esko, Marto kaj mi. Eble ilian
edzigxon ankaux la kaporalo celis per sia testamento. Li estis
stranga viro, melankolia kaj ofte kolerema, skribis versojn kaj cxiam
asertis sin la plej malfelicxa en la mondo. Sed li tre amis Esko'n
kaj Janjo'n, kiuj tiam estis nurcxemizaj infanetoj. Li admiris la
rondajn, seriozajn okulojn kaj blankan haregon de Esko, li enamigxis
en la milda kaj sagxa rigardo de Janjo kaj versis pri gxi. Li iomete
vizitis lernejon en sia juneco.--Nu, kio okazis? Kelkajn semajnojn
antaux sia morto li decidis, ke ambaux infanoj estu liaj heredantoj,
sed laux stranga kondicxo. "Tiu el ili"--li difinis--"kiu unue
edzigxas, heredu kvincent talerojn". Kredeble tiu kondicxo estis
sxerco, cxar li cxiam emis surprizi aliajn. Jes, tiel faris la
kaporalo. Kio nun pli konvenus ol edzigxo de tiuj ambaux junaj
personoj? Esko siaparte faris sian eblon, sed Janjo ne konsentis. Pro
tio, post edzigxo de Esko, mi kun bona konscienco iros al la preposto
kaj akceptos la talerojn, kiuj lauxlegxe apartenas al ni.
ZEBEDEO. Faru kiel al vi plej bone sxajnas, mi diris mian opinion
malkasxe, laux mia kutimo. Pardonu al mi, botisto Tobio, pardonu, mi
petas!
TOBIO. Nu nu, nu nu!
ZEBEDEO. Nun mi silentu kaj plenumu senprokraste mian taskon.
(Elprenas el sia posxo la skribilaron, kiun li metas sur la tablon.)
TOBIO. Unu vorton, sinjoro kantoro.
ZEBEDEO. Nu, mi auxdas.
TOBIO. Malgranda ektrinko eble malkonfuzigus viajn pensojn. Brito
Tienhaara logxas, kiel vi scias, nur kelkajn centpasxojn de tie cxi.
ZEBEDEO. Tobio, la pano estas kreita al ni por mangxi kaj la akvo por
trinki, kvankam la homaro, tiu mizera homaro, eble por eterne
deflankigxis el la naturo.
TOBIO. La homo estas perdita sxafo. Sed unu tosto, bona kantoro, ne
domagxas, nur aldonos novajn fortojn.
ZEBEDEO. Novajn fortojn! Kiel senpripense parolite! Novajn fortojn!
Sed kial miri; tiel ja diras ankaux aliaj, forgesante, ke cxiu
ekscito en nia korpo kaj sango konsumas nian vivforton kaj tiu eluzo
estas nekompensebla. Jam je la naskigxo estas al cxiu donita certa
kvanto da tiu forto kaj laux gxi dependas ankaux nia vivdauxro kaj
kiam gxi estas eluzita la vivfadeno rompigxas. Tio estas vero,
kiun mi observas en la naturo kaj trovas konfirmata en la libroj.
Tion memoradu kaj malpli ofte fleksu la brakon.
TOBIO. Certe estus bone vivi laux la Vorto. Sed cxu tio okazas? La
homo estas surdema, obstinema kaj malsagxa, cxar li ne komprenas kio
utilas al li. Jes, kantoro; la malsagxeco de la homaro estas granda
kaj cxiekonata en la mondo. Pro tio ni devas atenti al la
ekzemploj.--Nun, jen estas Esko kaj Micxjo. (Esko kaj Micxjo
envenas.)