rex Portugalie ponet terciam partem navigiorum semper singulis annis,
dicta guerra durante, requisitus per dictum dominum ducem, et dominus
dux Andegavensis ponet duas partes, ita quod pars domini regis non
excedat quindecim galeas.
Item, quod omnia mobilia que capientur in guerra, tam in terra quam in
mari, per quemcunque et qualitercunque, cedant utilitati lige et
dominorum regis et ducis, pro rata expenssarum per quemlibet ipsorum
sustentarum in dicta guerra, salvo jure capitaneorum et capiencium
secundum morem guerre.
Item, quod civitates, ville, castra, fortalicia, opida et alia loca que
capientur in regno Maioricarum, in insulis Maioricarum, Evice et
Furmentarie, in comitatibus Rossilionis, Ciritanie, Confluentie et
Vallis Spirvi ac aliis terris eisdem adjacentibus, per quoscunque et
qualitercunque, sive gratis, sive per vim, illa incontinenti et sine
mora restituerentur tanquam sua propria, libere absque custu dicto
domino duci aut habenti mandatum ab eo.
Item, quod si rex Castelle se ponat in ista guerra in auxilium dictorum
dominorum regis et ducis, et ipsos juvet cum potestate sua tam per
terram quam per mare, ut dicto domino duci concessit, quecumque loca,
caatra et fortalicia que in partibus Murcie seu in quibus ostendat se
jus habere in terra Moline et per quemcumque capiantur seu acquirantur,
ipsi regi Castelle incontinenti restituentur tanquam sua propria, libere
et sine custu; de bonis autem mobilibus ibidem captis, fiat ut supra
dictum est de aliis.
Item, quod de prima conquisita civitatum, villarum, castrorum, opidorum
et fortaliciorum et aliorum quorumcunque locorum, que fiet in regnis
Aragonie et Valencie seu comitatus Barchinonensis, vel aliis
quibuscunque preter superius expressatum, regi Portugalie primo salvetur
et satisfiet, eo ipso libere, sine custu aliquo, de et super istis
civitatibus, castris, vilis et fortaliciis, de summa ducentarum mille
duplarum auri, in quibus rex Aragonie dicto domino regi Portugalie
tenetur et est obligatus; et ipsi regi Portugalie de dicto debito
integraliter satisfacto, ut est dictum, omnes alie civitates, ville,
oppida, castra fortalicia et alia loca, quecumque sint et qualitercunque
capiantur in dictis regnis Aragonie, Valencie et comitatu Barcinonensi,
communicentur inter dictos dominos reges Portugalie et Castelle et ducem
Andegavensem, et quilibes habeat partem suam in eisdem, pro rata
quantitatis sumptuum et expensarum quos eorum quilibet in dicta guerra
facerit, secundum numerum classium et gencium, armorum et aliorum
paramentorum, tam per terram quam per mare, justa ordinacionem seis
militum, duorum videlicet positorum per quemlibet ipsorum regum et
ducis; et per eosdem milites fiet divissio dictarum civitatum, villarum,
castrorum, opidorum et aliorum locorum que acquirentur in dictis regnis
Aragonie, Valencie et comitatu Barchinonensi inter ipsos reges et ducem
pro rata expensarum per quemlibet ipsorum factorum in dicta guerra, ut
est dictum.--Verumtamen, civitates, villa, castra, opida et alia loca
que capientur in comitatu Barchinonensi, regnis Aragonie et Valencie,
antequam dominus dux integraliter recuperaverit regnum Maioricarum et
dictas insulas eidem adjacentes ac comitatus Rosellionis et Ciritanie et
alias terras predictas eisdem adjacentes, deliberabuntur et tradentur
dicto domino duci incontinenti; qui dictus dominus dux ea tenebit in
manu sua quousque conquestaverit regnum Maioricarum et comitatus
Rosselionis et Ciritanie, et quidquid ad ipsum pertineat, ut est dictum.
Et dictus dominus dux dabit fidem et faciet homagium et juramentum de
restituendo cuilibet partem suam, secundum divisiones predictas, cum
conquisierit dictum regnum et comitatus, insulas et alias terras suas
integraliter ut est dictum, vel aliud composuerit cum rege Aragonum
super predictis. Intelligatur tamen quod rex Portugalie non teneatur
tradere domino duci loca super et in quibus erit sibi satisfactum de suo
debito supradicto.
Item, quod civitates, ville, castra, opida et alia loca que regi
Portugalie asignabuntur et distribuentur, tam pro suo principali debito
quam pro parte sua ipsum contingente justa divisissionem predictam, per
dictum dominum regem tradentur et liberabuntur justo precio dicto domino
duci, si ipsi dominus dux habere voluerit, justa et secundum
ordinacionem duorum militum ab utraque parte eligendorum; et si non
possint concordare, eligatur tercius per ambas partes qui possit
concordare et definire.
Item, quod si contingeret quod aliquis de sanguine regio Aragonie, aut
de sanguine regio aliquorum adherencium suorum, seu capitaneus aut
aliquis dominus aut alius notabilis homo per quemcunque, sive in terra,
sive in mari caperetur, ipse captivus, nomine dictorum regum et ducis
tenebitur nec ponetur ad financiam seu liberabitur sine consensu et
voluntate utriusque.
Item, quod, ab ista die in antea, ipsi domini rex et dux, heredes et
successores eorum quicunque aut habentes ipsorum causam, cum dicto rege
Aragonie, liberis, heredibus, successoribus, adherentibus suis
quibuscunque, tractatum, pacem, concordiam, aut aliquas amicicias
tractare, proloqui, facere, contrahere, promittere aut jurare, aut
treugas capere vel concedere non valeant seu possint sine consensu et
voluntate expressis utriusque; ymmo eorum quilibet continuabit guerram
et faciet donec quilibet recuperaverit jus suum.
Item, quod si contingeret quod, ista guerra incepta, sive ante guerram
inceptam, post tamen istas confederaciones juratas, aliquis seu aliqui,
quacunque occasione vel causa, moveat seu moveant guerram contra
predictos dominos regem Portugalie et ducem andegavensem vel eorum
alterum seu contra valitores suos, alter teneatur eum juvare requisitus
cum tota potestate sua tam per terram quam per mare, ad expensas illius
contra quem fuerit mota guerra.
Item, quod gentes que erunt in guerra per terram et ille que erunt in
navigiis per mare, teneantur se invicem juvare et defendere et sucurrere
indigenti.
Item, quod dominus dux se obligabit tenere mare contra potenciam regis
Aragonie et ejus valitorum, subditorum et colligatorum, usque ad
quadraginta quinque galeas duntaxat, computatis in dicto numero
quadraginta quinque galearum dictis quindecim galeis dicti domini regis
Portugalie.
Item, quod dictus dominus dux exiget juramentum, fidem et homagium ab
admirato suo, capitaneis et patronis classium suarum quod ipsi
succurrent et juvabunt in casu necessitatis regem Portugalie et terram
suam et gentes suas toto posse et tota diligencia, fraude et captella
cessantibus quibuscunque, sicut facerent classes proprie regis
Portugalie si ibi essent omnes armate.
Item, quod dominus dux se obliget quod totam classem suam mitit usque ad
districtum Gibaltaris exclusive ad recipiendum et recoligendum galeas
quas dictus rex Portugalie mitet in sucursum et adjutorium domini ducis,
qualibet anno quo volet dominus dux et continget armari.
Item, quod, quando dominus dux volet armatam facere, debeat notificare
domino regi Portugalie, infra quindecimam diem mensis Januarii illius
anni, quot galeas intendit armare pro tempore venienti seu illa saysone,
ad hoc quod dictus dominus rex Portugalie habeat tempus competens ad
parandum galeas suas; et tunc dictus rex mitet dictas galeas bene
armatas taliter quod recedent de portu infra quintam decimam diem mensis
Aprilis, pro veniendo in sucurssum et adjutorium dicte guerre, et
morentur in dicta guerra usque ad primam diem mensis Septembris.
Item, quod si aliqua questio oriretur inter dictos reges et ducem vel
duos ex eis occasione dicte lige, dominus Papa aut rex Francie aut alter
ipsorum sit judex in dicta questione dirimenda et de jure vel amicabili
composicione, secundum quod Papa et rex Francie seu alter ipsorum volet;
et sit in ellectione conquerentis quem dictorum dominorum, Papam et
regem, velit adire.
Post quorum articulorum seu capitulorum et dictas lectionem et
audicionem ac intelligenciam, prout dicti dominus dux et procuratores
seu anbaxiatores dicebant et asserebant, idem dominus dux, pro se et
heredibus suis et successoribus universsis, palam, publice, in presencia
dictorum procuratorum et anbaxiatorum et nostrûm, notoriorum et testium
infrascriptorum, de sua certa sciencia et consultus, confessus fuit quod
ipse concordaverat cum dictis procuratoribus et anbaxiatoribus dicti
domini regis Portugalie dicta capitula et omnia et singula in eisdem
contenta, prout in eisdem describitur et continetur. Ideo dictus dominus
dux, volens et cupiens quod predicta omnia et singula in dictis
capitulis descripta et contenta suum debitum sorciantur effectum, bona
fide, per pactum sollempne et firmam stipullationem, pro se et suis
heredibus et successoribus universis, promisit dictis procuratoribus seu
anbaxiatoribus dicti domini regis Portugalie et nobis notariis
infrascriptis, stipulantibus et obligacionem recipientibus nomine dicti
domini regis Portugalie et omnium illorum quorum interest et interesse
poterit in futurum, pro se et suis heredibus et successoribus
quibuscunque, quod ipse, de puncto ad punctum, tenebit, observabit,
faciet et complebit integraliter et sine defectu omnia et singula
contenta et descripta in dictis capitulis seu articulis, et quod in
nullo contraveniet aut fieri et veniri permitet; et quod predicta, sicut
dictum est, dictus dominus dux tenebit, complebit et inviolabiliter
observabit, ad Sancta Dei evangelia dictus dominus dux corporaliter
juravit et fecit homagium, et ut regis filius dedit fidem. Et casu quo
contra predicta vel aliquid de predictis faceret, quod Deus advertat,
voluit incidere in penam centum milium marcharum auri, aplicandarum
dicto regi Portugalie tenenti et observanti predicta. Et pro securiori
cautela premissorum, dictus dominus dux obligavit dicto domino regi seu
procuratoribus et anbaxiatoribus, nomine predicto, omnia bona sua
presencia et futura; et vice versa, dicti procuratores et anbaxiatores
dicti domini regis Portugalie, palam et publice, in presentia dicti
domini ducis et nostrum, notoriorum et testium infrascriptorum, de sua
certa sciencia et consulti, confessi fuerunt quod ipsi, nomine dicti
domini regis Portugalie, concordaverunt cum dicto domino duce dicta
capitula, et omnia et singula in eisdem contenta, prout in eisdem
describitur et continetur. Ideo dicti procuratores volentes et cupientes
quod predicta omnia et singula, in dictis capitulis descripta et
contenta, suum debitum sorciantur efectum bona fide per pactum solempne
et firmam stipulationem, nomini dicti regis Portugalie, pro se et suis
heredibus et successoribus universis, promiserunt dicta domino duci
stipulanti et dictam obligacionem pro se et suis heredibus et
successoribus quibuscunque recipienti, et nobis notariis stipulantibus
et dictam obligacionem recipientibus nomine illorum omnium quorum
interest et interesse poterit in futurum, quod ipse dominus rex
Portugalie de puncto ad punctum tenebit, observabit, faciet et complebit
et integraliter et sine defectu omnia et singula contenta et descripta
in dictis capitulis seu articulis, et quod in nullo contraveniet au
faciet aut fieri vel veniri permitet.
Et quod predicta, sicut dictum est, dictus dominus rex Portugalie
tenebit, complebit et inviolabiliter observabit et ejus successores,
dicti procuratores seu anbaxiatores, ad Sancta Dei evangelia, in animam
dicti domini regis Portugalie cujus sunt procuratores et anbaxiatores,
corporaliter jura verunt et homagium fecerunt et fidem dicti domini
regis Portugalie eidem domino duci dederunt. Et nichilominus, dicti
procuratores, nomine predicto, promiserunt dicto domino duci quod dictus
dominus rex Portugalie, omnia et singula concordata inter dictos dominum
ducem ex una parte et dictos procuratores seu anbaxiatores, nomine quo
supra, ex altera, et contenta omnia in hoc presenti instrumento,
ratificabit hinc ad festum beati Martini hyemalis proxime instantis, et
ad predictorum omnium et singulorum observanciam in nullo contravenire,
per se vel per alium, directe vel indirecte se obligabit, mediantibus
fidem dantibus, juramento et homagio factis, et pene centum milium
marcharum auri adjectione et suorum bonorum presentium et futurorum
obligacione, et submissionibus et aliis clausulis necessariis et
oportunis, in omnibus et per omnia sicut dictus dux se obligavit pro
predictis.
Et fuit expresse conventum et in pactum deductum inter dictos dominum
ducem et dictos procuratores seu ambaxiatores predictos et expresse
retentum per ipsum dominum ducem quod, si dictus dominus rex Portugalie
non fecisset dictam ratificationem sicut supra dictum est hinc ad dictum
festum beati Martini hyemalis proxime instantis, quod hujuscemodi lige
tractatus, promissiones, pacta, juramenta, homagia et fides, et
generaliter omnia et singula in hoc presenti instrumento contenta, sint
venitus cassa et vana et ipso jure nulla, irrita in omnibus et per omnia
pro non facta, ac si de predictis nunquam fuiset factum verbum. Insuper
convenerunt dicte partes quod lige sive capitula concordata hactenus
inter dictum dominum regem Portugalie, ex una parte, et venerabiles et
discretos viros, dominos Robertum de Nogeriis, archidiaconum
rothomagensem et Yvonem, procuratores domini ducis, ex altera, super
ligis fiendis inter dictos dominos, sint penitus cassa, irrita atque
nulla et nullius eficacie et valoris. Et generaliter quelibet dictarum
partium renunciavit omni juri per quod poset contra predicta vel aliquid
predictarum venire.
Et pro premissis et premissorum singulis firmiter adimplendis et
inviolabiliter observandis, dictus dux se et ejus bona quecumque,
presentia et futura juridictioni et cohercitioni curie camere apostolice
domini auditoris et vice-auditoris ejus supposuit et submisit, quodque
dicti procuratores et anbaxiatores, nomine quo supra, se et dominum suum
regem Portugalie predictis curiis supposuerunt et submiserunt pro
premissis et premissorum singulis in dictis capitulis seu articulis
inviolabiliter tenendis et observandis post ratificationem dicti domini
regis ut prefertur, et in nullo contravenire in parte vel in toto,
publice vel clam, directe vel indirecte, sub penis predictis.
Voluerunt eciam dicte partes et consenserunt quod quicumque
contraverinet supradicta, in toto vel in parte, et non adimpleret, ut
prefertur, solveret dictam penam alteri tenenti et custodienti tocies
quocies contrafactum fuisset, tunc hiis omnibus et singulis in suo
robore non duraturis.
Supra qui bus omnibus et singulis, ex et pro parte serenissimi principis
dicti domini ducis andegavensis ac dictorum procuratorum et anbaxiatorum
nomine dicti serenisimi principis regis Portugalie, nos, notarii
infrascripti, fuimus instanter requisiti de et super instrumentis
conficiendis sibique dandis ac concedendis.
Acta fuerunt hec, anno, die, ora, loco, indictione, et pontiticatu
predictis, presentibus Serenissimo principe domino Ludovico duce de
Borbonis, reverendis in Christo patribus et dominis Armerico,
parisiensi, Milone, belvacensi, et Lourencio, briotensi[15], Dei gratia
episcopis et consiliariis regis Francorum, et venerabilibus Hugone,
permissione divina obbate Sancti Guillelmi de Deserto, Regnaldo de
Dormano, archidiacono in ecclesia catalaunensi, et pravidis et nobilibus
Petro Statisse, milite, ac venerabili et circumspecto viro domino
Raymundo Bernardi Flamench, legum doctore, consiliario domini ducis
andegavensis, testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Sequitur procuratorium serenissimi principes domini regis Portugalie,
per suos procuratores seu anbaxiatores exhibitum:
Fernandus, Dei gratia, Portugalie et Algarbii rex, per presentes
litteras notum facimus universis et singulis quos nos, cupientis
nostrorum sequi vestigia predecessorum in dictis regnis qui, auxiliante
Domino, semper fuerunt amici regum et regalium Francie regni, et vice
versa, sic quod taliter se invicem dilexerunt et inter se bonas
habuerunt confederaciones et pacem et in nullo sibi fuerunt molesti;
experti et solicitam diligenciam et fidelissimam curam venerabilium
virorum Laurencii Johannis Fogaca, juris utriusque periti,
vice-cancelarii, et Johannis Gonsalvi, sacretarii, et Petri Cavalerii,
archidiaconi Ulixbonensis, dillectorum nostrorum, consulti et deliberati
in nostro pleno consilio, facimus, constituimus et ordinamus nostros
certos et speciales procuratores, nuncios et anbaxiatores, vos omnes
tres insimul, et destinamus et mitimus ad Serenissimum principem dominum
Ludovicum, regis quondam Francorum filium, ducem andegavensem et
turonensem ac comitem cenomanensem, consanguineum nostrum carissimum, ad
tractandum, faciendum et firmandum ligas inter nos ex una parte et
dictum ducem ex altera, specialiter et expresse contra regem Aragonum,
filios et heredes, successores, vassalos, subditos et valitores ipsius
et causam suam quoquomodo faventes, necnon confederatos eidem et amicos;
et ad promitendum eidem duci in juvamen ad hoc terciam partem galearum
quas ipse volet armare contra dictum regem Aragonum, ut prefertur, dum
tamen galee dicti ducis non excedant numerum quadraginta quinque
galeorum; et ad conveniendum secum super divisione tam rerum immobilium
quam mobilium, captarum in dicta guerra, eo modo quo qui vobis videbitur
et poterit convenire cum ipso; et omnia facienda que vobis videbuntur et
fuerunt oportuna; et pro predictis sic tractatis et conventis cum ipso
duce complendis, ad nos obligandum et bona nostra presentia et futura
eidem duci, et jurandum in animam nostram, et dandam sibi nostram fidem
regiam, et pro nobis et nomine nostro faciendum homagium et promitendum
predicta cum dicto duce consanguineo nostro concordata, sub penis que,
ad validandum dictas ligas, vobis videbuntur expedire; et ad promitendum
quod nos, omnia et singula tractata et concordata per vos, nostro
nomine, cum ipso, infra certum tempus ratificabimus, confirmabimus cum
roboracione juramenti per nos prestandi et homagii faciendi; et quod
fidem regiam dabimus de predictis, et cum obligacione bonorum nostrorum
presencium et futurorum, illis eisdem modis et formis quibus ipse dux
consanguineus noster se obligabit pro predictis; et quod possitis nos et
bono nostra submittere curie camere apostolice et ejus auditori aut
vice-auditori et in ipsos juridicionem prorogare; et ad recipiendum
similiter ab eadem duce consanguineoque carissimo, nomine nostro,
quecunque homagia, obligaciones, promissiones et juramenta per que
posint dicte lege firmius validari. Et Nos, etiam de presenti,
promittimus omnia et singula, que cum ipso consanguineo nostro
concordaverunt, ratificare cum talibus firmitatibus et cautelis,
juramentis, homagiis et fidei dacione, obligacionibus et submissionibus
equalibus ipse consanguineus noster firmaverit predicta. Et in
testimonium premissorum, vobis fieri fecimus presentem litteram sive
cartam, nostre bulle sive sigilli plunbei appendicione seu apposicione
et nostre manus regie subscriptione munitam et raboratam.
Quod est actum in paladio nostro de Tentugal, Colimberiensis diocesis,
duodecima die mensis aprilis, anno Domini millesimo trecentesimo
septuagesimo septimo.--Sic signatum: Rex vidit.
Et seqintur: Nos vero, dux andegavensis predictus, ad premissorum
confirmationem, presens instrumentum, per nostri magni sigilli
appendicionem et nostri nominis manu propria subscriptionem roboravimus
et roboramus: Loys.
Et sequebatur ultra:
Ego Stephanus Borneti, clericus lingonensis, publicus apostolice et
imperiali auctoritatibus notarius, qui, premissis concordie, lige et
fraternitatis oblïgacionibus, promissionibus, submissionibus et aliis
omnibus, dum ut supra fierent et agerentur, una cum notario et testibus
supra et infra scriptis, presens interfui, ideoque presens publicum
instrumentum alia manu, me aliunde legitime impedito, scriptum, signo
meo solito et publico signavi, huicque me subscripsi ad premissa et
premissorum singula instanter requisitus, in testimonium premissorum
vocatus specialiter et rogatus.
Et sequebatur in fine:
Et ego Johannes Orrii, clericus andegavensis diocesis, publicus
auctoritate apostolica et imperiali notarius, predictis concordi, lige
promissionibus, submissionibus, juramenti prestatione et omnibus aliis
et singulis, dum per dominum ducem et procuratores predictos agerentur
et fierent, una cum prenominatis testibus presens fui, eaque fieri vidi
et audivi; ideo huic presenti publico instrumento per alium scripto, me
circa alia legitime prepedito, et signo notarii suprascripti signato,
signum meum solitum apposui, requisitus, licet illa articula post
ratificationem non sint in eodem ordine in alio simili instrumento
posita.
Quibus quidem capitulis ac instrumento premissis, hostensis, lectisque
seriatim, auditis et clarissime intellectis, prout dictus dominus rex
asserebat, tunc memoratus dominus rex Portugalie palam et publice, in
presencia mei notarii infrascripti ac testium infrascriptorum, de sua
certa sciencia, consultus, confessus fuit et viva voce expressit se
omnia et singula, per nominatos procuratores et anbaxiatores suos, cum
predicto principe ac duce andegavensi contracta, jurata et concordata,
ac per eosdem promissa et stipulata ipsius nomine, prout jacent et in
predictis capitulis et instrumento plenius continentur et describuntur,
ex tune quo prius inita et firmata fuerunt et ex nunc grata, rata et
firma habere in perpetuum et tenere, eaque prout concordata et firmata
sunt laudavit, approbavit et confirmavit. Et volens insuper et cupiens
quod omnia et singula, in predictis capitulis descripta et contenta,
suum debitum sorciantur effectum bona fide per pactum solemnem et firmam
stipulacionem, pro se suisque heredibus et successoribus universis
promisit in sua fide regia et mihi notario infrascripto stipulanti et
obligacionem recipienti, nomine predicti ducis andegavensis et omnium
illorum quorum interest et interesse poterit in futurum, quod ipse rex
de puncto ad punctum tenebit et observabit, faciet et complebit
integraliter et sine defectu omnia et singula contenta et descripta in
dictis capitulis seu articulis et quod in nullo contraveniet, aut faciet
aut fieri aut veniri directe vel indirecte permitet. Et quod predicta
sic ut dictum est, idem dominus rex tenebit et complebit et
inviolabiliter observabit, ad sancta Evangelia per eum corporaliter
tacta juravit et homagium fecit et ut rex in fide sua regia dedit fidem.
Et casu quo contra predicta vel aliquid de predictis faceret, quod Deus
advertat, consensit et voluit incidere in penam centum milium marcaram
auri aplicandarum dicto duci andegavensi tenenti et observanti predicta
ut in predictis articulis seu capitulis continetur. Et pro securiori
cautela premissorum, dictus dominus rex obligavit dicto domino duci et
mihi notario, ipsius nomine stipulanti et obligacionem pro eo recipienti
omnia bona presentia et futura, et sub premissis data fide, juramento et
homagio factis, ut premittitur, et pene centum milium marcarum auri
addictione, et suorum bonorum presentium et futurorum obligacione, ac
submissionibus et aliis clausulis necessariis et oportunis, in omnibus
et per omnia sicut dictus dominus rex se obligavit pro predictis.
Et generaliter renunciavit omni juri per quod posset contra predicta vel
aliquid predictorum venire.