"Maar Racier, kunnen ze 'n mensch óók al oppakken,"--vroeg ik--"omdat
je onnoozelweg gezegd hebt: "o God, nou ben 'k reddeloos verlore?"
"Welnetuurlijk wel, man, weges spreke met je lijfelijke stem as
doofstomme zijnde, netuurlijk!... Maar jij ben me met je vrage aldoor
vóór ... Affijn, da's wel goed ook, want dan krijg 'k meer lucht in
me overlaje gemoed. Zie je wel an me, hoe 'k d'r nog altijd kappot
onder ben?... 't Is me knak gewees ... As je eige beeldschoone vrouw
je verleidt, wor je daar onmenschelijk tegenin, en heb je de eerekroon
van je hoofd verlore ... Nou, dan ben je zóó al klaar voor misdaad
en zonde, en staat de lik wijgewaad ope voor jou ...
"Zoe koest as 'n làm ben 'k d'r dan ook ingedraaid. 't Onderzoek na
die zaak duurde dertien dage, van 's morges tiene tot 's middags viere,
dat die rechter van extructie mijn in z'n lemoenknijper hieuw ... Wat
'n kunst, met al die geleerdigheid en 'n zwerm cipiers as gerechtigheid
staande tege één gesjochte, verraje man. Want ik sprak ommers gewoon
en heb direc' alles bekend ... Kon 't mijn verders verlaaitafele--'n
atheïst vloekt nooit!--ja, wat ze deje met mijn, toe 'k tòch beroofd
was van me Carlientje.
"Zeit die commissaris van pelisie da'lijk al op 't bereau: Hoe hè je
d'r toe kenne komme, want je heb God na de ooge gespot?"--"De Natuur,
bedoel je," verbeter ik 'm subiet, as atheïst zijnde; "en wie sta,
ziet toe dat ie niet en valt ... Maar die vrouw het 't van de eerste
nacht af gewete, dat haar doofstomme man alevel kos spreke!" Dat loog
'k netuurlijk. Maar 'k denk: as jij mijn verraait, néém ik jou ook
effe tuk, overspelige Magdalena ..."
--Carlien, wil je zeggen."
"Nee, da's juist 'n woordspeling van mijn ... mot je net zóó in dat
tooneelstuk van je plaasse.--Nou, en 'k wier dan voor de rechtbank
veroordeeld weges ..."
--Oplichterij!"
"Praat jij d'r toch niet aldeur tusschenin, man, want je het er ommers
't minste verstajem nie van! Nee, juist niet weges oplichterij ... Dat
sting er met onderstreepte woorde in, in dat vonnis: "Heelegaar om géén
oplichterij, maar om 't artikel ... drie honderd ... ènne ... twaal
... van bedele met geveinsdheid, waar òp slaat: zes maande bajes en
'n jaar na de schans ..."
--Ga maar vast zitten!"
"Nee, ga maar niet zitte ... Je begrijpt 'r gloof 'k geen lor
van!... Daarvoor kon 'k ommers de menister van justicie vééls te
spéciaal ... Da' was óók 'n Franschman in die dage ... nou, en daar
ha 'k netuurlijk in Parijs naast gezete op school ... in dezèlde
bank!... Dat wou ie zoo graag, zie je?--want die jonge was schrikkelijk
hardleers ... 'n merakel zoo'n imbéciel knaapie as dàt was ... Zie je,
en daarom kroop ie naast mijn, dat ik met mijn verstand hem alles voor
kon zegge, netuurlijk ... Nou, dus da' begrijp je, wil zoo'n man ommers
nooit wete, dat ie door mijn voorspraak op de troon van de hoogste
gerechtigheid is geklomme.--'k Had 'm in me macht. 'k Heb er wel
's meer een in de Asmodee ontmaskerd ... Tjonge ja, hoor ... zou hij
niet wete, as je de baas ben van al de speurders en pelitie-honde in
't land ... Dus vanzelfs schrijft 'k 'n briefie an hem.--Dirk hiet ie
... "A mon ami intime Dirk",--da' wil zegge: "Didé ... rique",--zette
ik d'r bove. 'k Denk, da' trekt nog, onz' beider moerstaal, notre
langue maternelle ... Vive la france! Poeh nou ...
"Toch het ie me nog effe late darre, om as menister z'n lef op mijn
te koele, netuurlijk. Want op school had ik hèm vaak gedeukt, hè,--'t
was 'n akelig ventje, entre nous soit dit--nou, en nou had ie mijn
in zijn macht, en toe knauwde hij mijn ... Had gelijk; was z'n recht.
"Maar na zes en twintig dage sting ondergeteekende dan toch alweer
op z'n vrije voete ... Want 'k had netuurlijk nederig gevraagd an
z'n eksjellentie, of 'k, as eenigste koswinner mijner moeder, voor
die edelvrouwe weer 't werk op mocht vatte ... Vlieg jij daar in,
eksjellentie--docht ik bij m'n eige--dan snor ik die vrouw van mijn
temet wel op, om d'r effe voor d'r kop te blaze, zonder dat zij
een benane-gil ken geve .... Ja, want da' kon 'k nie' verknoerste,
hè, dat die meid nou in de wereldsche welluste zat, en dat ik an
't celibaat was overgelate ... Helaas, van dat idee is niks magge
komme, want 'k heb 'r niet weer ontmoet voor na een jaar en twáálf
dage. Toe was zij voor 't altaar gehuufd, en ik was me rechte kwijt,
want as je tege 'n kerkelijk getrouwd vrouwmensch wat uithaalt,
krijg je netuurlijk alle jare van de wereld.
"Maar op Europeesch grondgebied was dat toch me eerste logeere geweest
voor rijkskoste ... Tegeswoordig ben ik bij de Staat as kind an huis
.... Schande genog ... Want as 'k er niet in zit, ben 'k toch zoo
goed as op weg ...
"Toetertijd greep me dat nog schrikkelijk an. Ja, wat 'n affront,
hè, zoo'n eerste keer in die lik? 'k Schaamde m'n eige zóó, da'
'k voor 't tribunaal een naam opgaf, die 'k nog nooit had gedrage:
Ferdinant Rascrosi! En ze vrage je je heele kattebak, dus 'k denk:
zeg 'k dat ondergeteekende van 't atheïstegloof is, dan ben de
edelachtbare heere netuurlijk niet in d'r schik. Daarom had 'k me
toen voor Roomsch-Katholiek uitgegeve.
"Maar da' was 'k in me cel netuurlijk al lang weer vergete, want van
dat prakkeseere was me gedachte heelegaar weg ... en toe komt me daar
in eens 'n pastoor in me kooi, om te vrage of 'k me Pasche wel zou
houwe ... Da' wier ik kwaad, en zooas 'k later strijk en zet met de
domenees dee', gaf 'k Zijn Eerwaarde 'n tik met dat driepikkertje
waar je op zit,--dat die goeie man nog dacht: nummer 483 z'n hoofd
is een wepsenest.
"Toen ie terug kwam, zei hij: ik vergeef 't u, Rascrosi."
"'k Zeg: ik uwe ook, weleerwaarde." Want ik, as Racier zijnde, dacht:
die geestelijke het zich bepaald 'n deurtje vergist ... Ja, die
valsche naam--pseudeniem!--was me ommers gladweg ontschote .... Maar
toe hebbe me same as verstandige mensche ordentelijk gepraat, en
hij heeft mijn niet voor de roomsche relizie, en ik hèm niet voor
't atheïsme bekeerd. Zooas dat dan gaat ... Toch goeie vrinde gebleve
... As je mekaar maar verstaat ...
"Trouwes, erte-zoeke is nou óók zooveel niet gedaan in 't eerst. Want
as doofstomme leurder, kon 'k daar netuurlijk niet als te best mee
overweg. In die zeve weke ..."
--Zes en twintig dagen, bedoel je."
"O, sla jij de plank weer net effe mis, man?.... Da' was toe niet;
da' was netuurlijk 'n andere keer. Kan ik al dat zitte uit mekandere
houwe? Maar zooa'k zeg, in zéve weke schifte ik 'n rond mud, en daar
won ik mee ... de som van 45 cente. Goed betaald! ... Toch tel 'k net
zoo lief bankpapier, as misdadiger zijnde ... dat 'r nog 's een an
me duimlid blijft kleve ... Ja, zoo ben 'k--En 'k wou 'k die cente
's bij mekandere zag, die ik nadien al 's heb geflescht van me leve.
"Maar as jij dat nou allegaar van 't verraad en dat zitte in ons
tooneelstuk zet, denk er dan om dat er avecate op de banke bij kanne
weze, die daar ook d'r weetje over hebbe. En daar maak je dan een
pauze voor, tussche die actes in. Dat de heere in de fumoir 'n habana
kenne rooke, en de edelvrouwe-met-gekapte-hoofde 'n glas pons of wat
ze dan luste ... ijs de vanille gaat ook.
"Zie je, want 'k heb ook me straf eerst later uit motte zitte. Zoolang
'n vrouw in 't ziekehuis leit, is die man ommers ontoerekenbaar,
en wordt niet gestraft as zijnde 't hoofd van dat gezin.--Of ben
jij nou heelemaal zoo'n kind in die wette?--Wat de man doet, kanne
de vrouw en de kindere toch niet helpe?... Maar toe ik gevonnist
wier, was zij temet haast gehuufd ... Mijn lot was beslist ... Want
'k mog 'r toch ook zoo gráág, man ... 'k Heb er zoo ziels veel van
gehouwe! Gloof mijn: 'k zag ze nog liever dan de appele van me ooge ...
"En dan in de Schans tussche allegaar kerels te zitte!..."
--Ben je dan tòch naar Veenhuizen opgezonden?"--vroeg ik naief, nog
telkens met mijn nuchter verstand geschokt op de hooge golven zijner
fantasieën. Maar dan keek hij mij even diep-medelijdend aan, omdat
ik de breede vlucht van zijn stoute verbeelding niet kon volgen. En
geprikkeld door de stoornis, snauwde hij:
"Let dat jou soms wat, wannéér of ik nou precies in die Krentetuin
heb gezete?... A'k klaar ben, zal me d'r is een telsom bij make,
maar dan kon 't wel beure, da'k er nòg een possie of wat van vergeet
... Nou heb je me heelemaal weer uit me verbande gerukt ... En as
jij d'r aldeur je neus tussche steekt, kan er nooit 'n tooneelstuk
van komme ... Mot je dan zelfs ook maar wete ..."
--Neem me niet kwalijk, Generaal.--Je zat in Veenhuizen ...?"
"Dat lieg je: in de Ommerschans ..."
--Dat wou ik zeggen ..."
"Wou je zegge in de Ommerschans?... Nou, dan was je de zaak net
... zestien jare vooruit. Want eerst zestien jaar nà Veenhuize ben
'k na de Schans toe gebrocht.--Mijn blijft 't anders lood om oud
ijzer. 'k Ken 'n kerel--ami intime--as die z'n cente op benne,
gaat ie er immédiatement weer na toe. Want die zit liever op de
pepereilande van Java, dan in de cel. Nou zit er 7000 man ... As
d'r drank binne kon, dan zat er de halve wereld! Maar je ken er niks
inkrijge as pekelharing en bokking: dat smokkele ze binne tussche die
dubbelde bojems van de beertonne. En 't wordt à prix fixe verkocht,
as de majoor d'r niet is op de zaal ...
"Maar ik mot er niet weze. 'k Zit liever eenzaam.--'k Hoop dat de
Natuur mijn d'r voor mag beware ... Maar a'k d'r weer inkom, dan zal de
wereld over mijn spreke!... Daarom ben 'k nou al bezig om wat cente te
krijge zoogezeid voor 'n wage met handel ... Mot je begrijpe!... Zoodra
'k de moos eenmaal had, kocht ik d'r subiet dinamiet voor ... Ja,
want a'k die autemebiele van 't groote kapitaal zoo zien rije en
rosse ... Hèèè!" Toen wreef hij zich schrikkelijk z'n magere handen.