"'k Heb nog wat vergeten!"--zoo viel Racier den volgenden ochtend
met de deur in huis.--Dat wil zeggen ... bij manier van spreken. Want
z'n entrée de chambre was meest onheilspellend luideloos. Hij waarde
binnen.
Wanneer je dan argeloos van je werk opkeek, zag je plots dien langen
kerel als een geest in 't slepend hulsel van z'n dallesdekker, en je
welgedane burgerziel verschoot van dat dreigend spook der menschelijke
ellende. Zoo prachtig gestyleerd kon die schooier coquetteeren met
z'n armzaligheid.
Trouwens, 'k geloof, dat hij er z'n professioneele eer in stelde,
in dat verraderlijke binnensluipen. Want als ie dan in m'n ontstelde
gezicht keek, lachte hij zoo witjes zelfgenoegzaam, en 'n tikje
triomfantelijk zei ie: "Ja, waarde gastheer, me voici: Charles
Edouard Racier lui même!" Daar strekte hij, als 'n goochelaar, z'n
beide groezelbleeke handen ruggelings uit, zoo of ie vragen wilde:
hoe stiekem heb 'k 'm dat nou weer gelapt, hè?--Later dacht ik ook
wel, of dit manuaal bewijzen moest, dat ie toch heusch niets achter
mij had weggegapt.
Maar op dien morgen, waar ik nu van spreek, wachtte hij niet naar
gewoonte zwijgend tot 'k toevallig om zou kijken ... want hij was te
vol gedacht. Had er 's nachts op logement, waar die Belg naast 'm zat
te valsche-munten, niet van kunnen slapen, zooals de verbeeldingen
in schrijnend licht door z'n moeën kop heen zwaaiden.
"'k Heb nog wat vergeten! De edele daad van trouwe moederliefde. Hoe
die nobele vrouwe, in de zwarte weduwrouw, met zilverwitte krulle
langs d'r slape ... en 'n zware gouwe lorgnet op, as 'n markiezin,
te voet viel voor haar zoon, waarbij zij uitriep--schrijf dat effe
op, man, dat je 't niet vergeet--en snikkend uitriep: "Charles,
Edouard! mijn kind, hoe diep gij ook gezonke zijt, ik min u nòchtans,
kom aan mijn bloedend hart ... mon coeur saignant, et embrassez-moi
.... immédiatement!"
"Waar wàs dat?"--vroeg 'k verbaasd.
"Wel, netuurlijk in die Krentetuin"--verviel hij uit den
rederijkerstoon plots in z'n vertrouwelijk patois.--"Da' was mijn
moeder, die me effe 'n bankbiljet van duzend gulde brocht, man. Oók
'n kaantje ... In envelop, gecacheteerd, met 't familiewape ... kroon
d'r bove, piek fijn.--A'k 'n slag slaan, za'k er 's 'n zegelring voor
koope ... mot je zien hoe ridderlijk dat staat. Tjonge ja, hoor. Da'
dee mijn mama ... Maar 'k bèlam a'k snap, hoe zij toch, met háár eer
en deugd, an al die cente kwam. Want pa had na die Commune netuurlijk
alles meegenome ... Papa het mijn en allemaal in 't ongeluk gestort,
en hoe dat toe is afgeloope, 't rechte wat daar tussche zit, is mijn
tot hede een raadsel ... Affjn, mijn edel bloed roept om geen wrake
... 'k vergeef die man ... enne ... de Natuur hebbe z'n ziel ...
"Dat van Dreyfus was anders óók mooi, hé? Maar in Frankrijk benne ze
niet link genog. Ik had 't wel gewete, wie die verrajer was ... Die
juffrouw met die zwarte sluier ... die het de borderels vervalscht
... Maar 'k hou me mond; Racier het an geen verrajers-borste gezoge
... Tjonge nee, man, en 't is tòch ommers één klont zwijnderij! Daarom
ben ik nou maar zoo blijd, hè, da' wij--ik en papa--Napoléon achter
z'n vodde hebbe gezete, dat ie van arremoei 't land uit most, zoo'n
doerak ... Nooit, nooit nog he'k dáár 'n oogeblikkie spijt om gehad,
al zal Racier niet licht gesjochte jonges an de galg helpe ... In
die kerel knauwde 'k ommers al 't onrecht van de maatschappij,
de macht van overheid en heerschappij ... èn 't groote kappitaal,
waar ondergeteekede de grooste hekel an gezien het, nou! Met d'rlui
rot-autemebiele!
"Och màn! 'k Wou dat je 's àlles wist ... Za' 'k me 's vermomme
voor jou? Dan kom 'k met donkere an je deur, en de juffrouw ken
mijn niet--die dienstbooi, zoo gezeid ... beeldschoone vrouw, hoor,
twee druppels water 'n prinses, die meid! Maar die zal mijn niet
meer herkenne; nooit!... En jij?--'k Zal in je kamer komme, hier
op diezelfde plek gaan zitte, man, en jij zal denke da' je 'n èchte
markiezin voor je het ... 'k Ben nòg 's in vrouwekleere rondgeloope,
in ... Valvecienne, as je weet. Geen mensch die dan wat an mijn ziet,
zóó weet ik me te houwe ... Dan maak 'k nèt zukke kleine stappies
... 'n beetje stijfies draaie met me achterwerk ... en 'k bin'
vanbinne die rokke vast met sterk linne, da 'k me slank beweegt
... Maar dan mos 'k netuurlijk eerst 'n goud-blond kapsel hebbe, met
zoo'n Belze lok ... Hè man ... da's nou net 'n rol voor mijn, dat 'k
bij die millionairs an huis komt in me prachtgewade, stijf van 't goud
en edelsteene ... en lief en aardig, je begrijp me ... maar as zoo'n
man z'n eige dan vergeet, dan is die schoone fee gesmeerd, en leit er
'n sardineblikkie in z'n pot de chambre ... met zoo'n lontje ... hèèè
man! As je mijn maar goed begrijpt ... Ssss ... boem!! Pelisie, leger,
bereje ruiterij ... de spuite trekke uit ... Te la-a-t. 't Noodlot
is geveld. De onschuld het weer overwonne ... Maar ik neem me kuite
en verstop me bij mijn vrinde inne ... Siberië. En pas later kom 'k
uit me schuilhok ... Dan gaan 'k vierkant op die trappe van de Beurs
staan, slaan me op me fiere borst, en roep, dat 'n elkeen mijn ken
verstaan: Die held, die 't groote kappetaal het opgeblaze en verwoest,
die man was ik! Hier staan 'k, Charles Edouard Racier, Chevalier,
van moeders zijde markiezin ... maar door de wereld deur dat slijk
gesleurd as atheïst ...'k Trek me pistool, loop an me mond. Een knal,
een gil ... Ik ben niet meer!... Hèèèè, man!"
Met z'n bloedrooden zakdoek veegde hij de tranen van z'n gezicht
.... "Wat 'n held .... wat 'n held voor de menschheid!"--snikte hij
na--"Gevalle, gevalle ... voor Vaderland en Koningin. Want snij je
mijn hart ope ... zien je één bonk oranje!... En zij die dan wete, dat
de wieg van die volksbevrijer toch maar sting in 't armzalige dorpie
Sluis, die zelle zich afvrage: Wat ken daar komme uit Nazareth?--En
daar komme zjuust die gróóste name van daan ..."
Maar 't huilen van een vagebond is erg penibel ..... Daarom zocht
'k een nuchter zinnetje om 'm weer uit z'n grotesken heldenhemel neer
te halen.
--En toen je er toen uitkwam, uit de Schans, wat ben je toen voor je
kostje begonnen, Racier?"
Hij keek me even lodderig aan, als iemand die plots wakker
wordt. Meteen ontspande de fanatieke wijding van z'n gezicht, net als
bij een ouden tooneelrot die afkomt uit een zware rol en direct heel
zakelijk tegen de knechts gaat snauwen.
"Wàt ... Schans?... 'k Gloof dat jij slaapt ... Weet je dan niet,
dat De Háág altijd me standplaas is geweest? As je mot zitte, vraag
dan of 't in de Haag mag, in Schevelinge zoogezeid. Dat gerommel
van die zee wor je slaperig van en is goed tege 't prakkezeere. Ook
is die lucht d'r nog 's frisschies zilt, en as je over je koekoek
kijkt, zien je vaak de meeuwe vliege .... Geef 'n arme gevangene z'n
vertier. Maar da' wou'k niet zegge, want daar het 'n iedereen geen
gevoel voor .... Nee, wat meer zeit: 't ete is d'r beter. Je krijgt
er wel geen biefstuk alledag, of zwezerikke met gebraje haantjes,
goud-bruin in de echte boter gefruit,--geen appeltjes met bloedbeuling,
offe ... kabeljauwstaart onder de schijfies lemoen .... Och, man! Maar
toch komt je lichaam d'r vol. Want zóó goochem ben 'k wèl, dat mijn
maag netuurlijk in alle gevalle geen roggebrood kan leie ... En
't Rijk is rijk genog, dus in Schevelinge smoes 'k wel zóó, da 'k
me dag an dag wit tarwemik voor laat zette .. 'k heb er ommers mijn
rechte as habitué!
"Maar toe 'k weer an die poort wier gezet, was ondergeteekende één
gulde en 35 cente rijk. Daar kocht 'k me een hartige brok van, stuk
kaas of vleesch, wat 'k lustte, want drinke doen 'k tòch nooit, en
as 't hier of daar mot, stoot 'k bij ongeluk me glaassie nog om. Dus
die eerste nacht he 'k dan weer in me lijflogement intrek genome, en
toen zeit die bollebof tege mijn: 'k zou maar Brabantsche kant neme,
en maar pratende langs die huize gaan. Dat heb 'k dan ook vier weke
gedaan. Maar 'k dorst in die stad me niet wage, en dus nam 'k enkel
de huize an de weg, to'k tien dage later in Amersfoort an was geland.
"Daar krijg 'k kennis an twee lui, die d'r an 'n tafeltje zatte. Jonge
jonges zooas ik. Die zegge: wij gane na Harderwijk, ga met ons mee,
dan neme we same dienst voor Nederlandsch-Inje. En ik douw zóó al me
papier en potlooje de kachel in, en begeef me met die lui te voet
na Harderwiek ... Ja, 'k mos toch weer van de weg af, en 'k wou in
Indië ook 's een kijkie neme.
"Zoo komme wij drieë slampampers daar zonder 'n cent an 't koloniale
werfdepot an, 's avons om kwart over tiene, dat er alleen nog maar
een sergeant an die deur staat. Maar die zeit: nee jonges, hier kan je
vannacht niet maffe, vervoeg je nou eerst bij de sergeant-majoor van
inkwartiering. En die heet ons wellekom. Maar ik heb geen papiere,
en zij wel, dus die ware acht dage vóór mijn afgericht en gekleed,
en ik bleef alleenig. Tot mijn bulle óók bij mekaar zijn gegaard,
gekeurd, voetjes gemaakt, in de livrei ... en jewel 's morges om
tien uur staan 'k netjes en wel buite de poort met me gratificatie
van twee honderd gulde.
"Nou, 'k was netuurlijk zonder vrind of maagd, en wat zou 'k me
verloftijd verspore, dus die eigeste ochend nam 'k met me loodpot
me intree in die Ree van Batavia. 'k Gaan an 'n tafeltje zitte;
die waardin kijkt me an, en zeit: da's bloemkool. Wat beteekent--na
ondergeteekende later vernam--dat ie z'n gratificatie nog had, want
anders zeit die madam: 't is savoye. Nou, 'k liet die twee dames
met rust--want Venus he'k altijd in d'r eer gelate--en we dronke
champagne, atte d'r fijn van, da'k 'n leve as 'n prins had met die
alderliefste vrouwe. En na twee dage en nachte was 't uit, want toe
ware me twee honderd gulde net op, en mos 'k om kwart over achte in
die kazerne weze.
"Maar die madam was 'n waardige vrouw, want die zee: Charles--zei
ze--je het hier je cente verdaan, dus tot jij afvaart kan je hier
alle dag komme drinke en ete op koste van ongelijk. Deze edele dame
is later netuurlijk van de arme begrave, want as d'r een afgekeurd
wier, gaf ze 'm de verbraste gelde werom. En toe 'k vertrok, schonke
ze mijn: 'n kissie segare, 'n meerschuime pijp, 'n segarepijpie
èn ... 'n briefie van zestig gulde. Dat dee ze an allemáál voor
gedurende de reis. Maar ik heb die cente as gedachtenis bewaard,
en onderweg heb 'k voor Pietje en Klaasie aardappele geschild en
z'n boel schoon gehouwe, da'k daarvan an boord me slokkie of wat
'k dan lustte kon betale ... 't Natuurschoon op zoo'n zee, man, met
die berge en die zonsondergange, dat brandt in je ooge. Daarvan ben
'k nog 'n poos rijmdichter geweest ... Maar die Bokkeneesche schoone,
da's netuurlijk me val weer geworde."