Of 't nu was in de hoop op een tooneelstuk van zijn levensavonturen,
wellicht ook door de bevredigende kwaliteit van de varinas, die
'k voor 'm had laten halen, dan wel dat 't fantaseerende vertellen
hem een passie was geworden--hoe 't zij, Racier vereerde mij na die
zonderlinge introductie met een reeks bezoeken. En zooals de wijs van
een draaiorgel, waar willekeurig de slinger afgenomen is, soms midden
in een Satz redeloos inzet zoodra de orgelman maar weer aan 't draaien
slaat, zoo kon ook hij vaak een paar dagen na z'n laatste visite mijn
kamer binnenstappen, afgetrokken groeten, neerzitten, en aanstonds de
episode voortzetten, waarin hij den vorigen keer onverwachts gestoord
was. Want--verklaarde hij vaak--hij leefde er nu weer zóó in, in die
"gespeelde rollen," zooals hij zijn leven zag, dat ze 'm dag en nacht
bezig hielden en van jaren en jaren terug werd 't hem weer alles even
klaar. Je alles haarfijn te herinneren leerde je trouwens 't best door
dikwijls met "rechters van exstructie" om te gaan; dat waren gladde
knapen, en je had er, die de grootste boeven stònden in geslepenheid.
Maar affijn. We waren toen tertijd dan gebleven, dat die zéven
prefesters in 't Haagsche ziekenhuis hem, na de kwellingen, as
't ware hadden gediplemeerd in de doofstommigheid--ja, 't is wat,
die hooge wetenschap!--en dat de edelachtbare burgervader van de
koninklijke Residentie--dit zeggende salueerde hij aan z'n pet--hem
een vrijpas had gegeven om heel Holland af te stroopen van cente of
wat de mensche méér wouwen geven.
"Nou is doofstomme koopman een rol waar iedereen de duvel an gezien
het, omdat je netuurlijk met je gezondheid spot ... waarachtig, ze
hebbe d'r allegaar 'n hekel an ... en vooral toe we van De Haag na
Alkmaar reze voor de kermis, want daar hadde de pokke ook geheerscht,
mot je wete. We ware al gewaarschouwd in de trein, en toe vroeg 'k
an me vrouw wat die mensche zeje, omdat 't allegaar manne met baarde
ware. Maar goed, wij namme 'n besluit en ginge!
"In Alkmaar--dat zal je ook wel wete--mag je niet met negocie loope,
as je geen permissie heb van de commissaris. En een jaar geleje nog
had de politie een man, die diezelfde functie uitoefende as ik dee,
leere prate, door 'm in de dwangboeie te kluistere. Toe ze 'm die
andraaide riep ie: "O lieve God, ou!" en viel door de mande. Goed,
dus die logementsvrouw zei al: nou, hèm zelle ze ook vast wel 'n
spraaklessie geve, want dat is zeker geen zuivere koffie.--Ik keek
me vrouw eris an, die zoo'n beetje kleurde, maar ik ging weer dwars
deur dat vuur heen!
"As je in Alkmaar bekend ben, dan weet je, dat je daar naast 't
logement zoo'n touwslagerij had, en die man was doofstom gebore. Die
vent gaan ik eens een bezoek brenge op de vingers--óók gochem van
mijn--om te vragen of ie me 't pelisiebereau wou wijze. En al pratende
met onze hande, loope we same langs de straat, zoodat die commissaris
natuurlijk docht, 't zal wel in orde weze. 'k Liet 'm vanzelfs ook 't
bewijs leze van de zeve perfesters, waarop hij over z'n portemenee
ging en mijn f 2.50 ter hand stelde met 'n bewijsie, da'k vrij
loope moch gedurende de kerremis, en in de poffertjeskrame en overal
toegelate mos worre! Ja, dat grappie het me nog f 322 opgeleverd,
want ik ventte met van die voordrachte van Tollens en Laurillard:
't Kerkp'rtaal, de Echtscheiding, De Onnibus, en zoo, allemaal
overgedrukt in Haarlem ... Veel beteekene dee dat niet, maar affijn,
't volk houdt nou eenmaal van die flausies. En domenee Laurillard is
nog een hooge bij de "Zedelijke verbetering van gevangene", dus die wou
'k wel begunstige ook, want je kon nooit 's wete ... Eén keer al, in
groot Mokum, da 'k pas ontslage was en om werk of 'n paar cente voor
de negotie kwam vrage, toe had die diender des geloofs mij alleres
begiftigd met 'n ouwe hooge zije! Zukke weldoenders wil je dus in
eere houwe, niewaar ... en op d'r beurt 'n voordeeltje gunne ...
"Maar as doofstomme zijnde, mot je denke an alles. Soms gooide die
mensche wel 's geld uit de rame, en as 'k dat dan zag, raapte ik
't wel op; maar viel 't achter me rug, dan liet ik 't legge ... Je
ben ommers doof óók, moch' je nooit vergete. Dikwijls genog, da
'k in die herberge kwam, en dat ze mijn riepe: hier, pst, heb je
een kwartje.--Da's hard, hoor, om je eige dan niet ommers te keere
... Maar toch ginge de zakies gesmeerd. Toe' ze me pakte, had ik in die
vier jare tijd nog effe f 3900 overgehouwe ... Affijn, da's voorbij,
en voor 't vervolg verkeke óók ... Mot je hoore:
"In Haarlem lagge we in de Schoolsteeg op logement: de Rookende Kluit
... ook zoo'n dievezooi! Beja, je kan overal geen gestoffeerde kamer
betrekke ... en we betaalde er toch nog acht stuivers de nacht voor
man, vrouw en vier kindere. Die ware toen één, twee, drie en vier
jare oud, en 't ware de appele van me ooge, want of je die kindere
nou ziet of da' je mijn ziet, is één en 't zelfde gezicht.
"Toe krijgt me vrouw daar op een kwaje nacht, dat ze te veel water met
azijn het gedronke, een krampkeliek, en dat mensch gaat zóó allemachies
te keer, dat niemand op logement kon slape. Ik staan dus op, klee me
eige an, en gaan de straat op om een dokter te hale ...
"Maar 'k kon nie prate!?... ja,'t is me wat! En dat om twee ure in
die nacht!
"Goed, 'k lees overal die bordjes, en eindelijk vind ik op de Gedempte
Gracht een huis met een spreekbuis, waar 'k anbel, want daar woonde
een medicijnarts. "Wie is daar?"--vrage ze door die buis. Maar ik kan
ommers niet hoore of prate. Door dat anhoudende gebel gaat er bove
een raam ope, en roept een man: "Vrind, wat mot u?" Maar ik kijk niet
na bove. "Nou mot ik wete wat dat is"--zeit de dokter--"want die man
ken wel doof weze." Hij komt ongekleed beneje, zet die deur vierkant
voor mijn ope, en om rede 't licht brandde, schreef ik me boo'schap op
't leitje. Daar wier die medicijn-arts netuurlijk zóó bedroefd van,
dat ie tege ze vrouwtje zeit: "Mina, 't is al goed; hij is niet
alleen doof, maar hij is d'r stom bij .... En immédiatement gaan
'k séance tenante met 'm mee.
"Ja, zoo'n rol mot je in al z'n zwaarte en z'n talente verstáán
... Maar tusschebeie spràk ik toch wel ... op die buitewege, as de
zon zoo mooi scheen, dat elk vogeltje ging zinge zooas tie gebekt is;
ja, dan kon ondergeteekende 't ook niet langer verdouwe, en hield
ik lange voordrachte in ma langue maternelle, want: vive la France,
hoor! Poeh ... nou ...
"Om kort te gaan, die dokter zeit tege mijn: man, man, ik benij jou
zoo'n beeld-schoone, piep-jonge vrouw, en 't zou wel zonde weze as daar
mankemente an kwamme ... Dus, moedertje, 'k zal jou ies voorschrijve,
maar as dat soms niet helpt, mot je subitement na 't gasthuis.--Ik
breng op een draffie dat recep' na die aptheker in de Jansstraat, en
daar ik zoo ongelukkig was, heeft 't medicijn mijn geen cent gekost
... Alweer 'n bewijs, dus, dat je as schurk zijnde wel goed geholpe
wordt, maar as geen fasoendelijk mensch ... ja, die wereld is wat!
"Toch holp 't niet, en die andere ochtend wier mijn Carlientje na 't
ziekehuis overgebracht, en bleef ik met die vier schape van kindere
alleenig over op logement.
"Maar 'k mos ze achterlate. Anders had 'k ommers geen brood voor
d'r lui, en in dat ziekehuis vroege ze ook drie kwartjes per dag en
acht dage vooruit ... Dus ik trok er met me doofstommigheid op uit
na Amsterdam ...
"En toe is 't gebeurd ... waardoor de ondergeteekende voor z'n
levesdage in't ongeluk is gestort, want om kort te gaan schrijft
mijn vrouw toe' an haar minnaar, die ze had buite mijn wete om:
Charles is weg, en ik leg in 't ziekehuis; kom mijn hale.--Dat was
d'r tegenwoordige man; en die kwam uit de Haag, waar ie woonde. Nou,
angezien die zuster van 't gasthuis wel wist dat zij een man had,
maar mijn nog nooit bij lijve gezien had, liet ze hem toe, en dacht
dat die Judas de ware echtgenoot was van Carlina Fernanca!
"Mot je doorgronde zoo'n dramma. En wacht nou effe, da'k eerst me
gevoelens vermeestert ..."
Racier kwam nu langzaam overeind in z'n lompen-plunje, en ging bij
't raam staan; veegde tersluiks met den rug van z'n hand de tranen weg.
"Groen is goed voor verdriet"--zei ie schor--"daarom kijk 'k nou maar
effe na buiten op dat land ... Krijg 'k weer lucht van, in mijn volle
gemoed ..."
Dan, na een poosje, kwam ie traag in zijn stoel terug; en z'n rooien
zakdoek uithalend, verklaarde hij: "die hou 'k maar zoolang in me hand,
voor as de droefenis me soms weer overmant ... want wat er nou komt,
zal je met geen droge ooge an kenne hoore ... Dat die beeldschoone
vrouw mijn met die sla'baas verleidt ... ruik ik ... héél in Amsterdam
... Ja, want 'k wist van niks, hè? En toch wier 'k na Haarlem
heengetrokke as door zeve paarde! Dus ik gaan, stort me hart eerst
bij me kindere uit .. nou, die hadde 't daar kollesaal!... Toe nam ik
me kwartje in me hand, wat dat ziekebezoek kostte voor 't onderhoud
van dat gebouw--zoo arm as 't was ... en daar laat die eerwaardige
zuster uit d'r mond valle: "Eh, oudt die juffrouw Fernanca d'r dan
twéé manne op na?" waarop ik van de schrik me leitje laat valle en
riep: "O God, nou ben 'k reddeloos verlore!" Want ik voelde asdat
't die weduwnaar was, die me toen destijds me vrouw het ontroofd.
"Nou, toe was 'k verraje ook. Ik had gesproke met me lijfelijke
stem bij mensche die de rechtvaardigheid handhave ... "Echtgenoote,
die wij nie kenne, magge niet bij d'r vrouwe worde gelate"--zeit
die juffrouw. En dalijk wier de pelisie gehaald, waarop ik vervoerd
wier--in volle schande en onteering: te voet--na de Tuchthuisstraat.
"De kogel was deur de kerk, en 't kon me nie' meer schele ook, want
zoo'n leve zonder haar, al verdiende ik ook duzend gulde per dag,
was voor ondergeteekende geen leve!"
Toen drukte Racier z'n mageren kop harstochtelijk in den rooden doek,
en z'n verschooierde lijf schokte van 't snikken.