Postridie ego et ipse in Benbow pedibus profecti sumus, ubi

matrem optime valere, animoque erecto reperi. Navarchus, qui tam

diu causa tantorum malorum exstiterat, iam illinc abfuit, in

loco, ubi impii cessaverunt a tumultu.[7] Spectabilis omnia

reparari, item, cubicula publica, perinde ac tabulam nostri

tituli novo depingi iussit, ac supellectilem quoque novis auxit

— præ omnibus aliis, novum artisellium in dispensatorium matri

comparavit. Quin et puerum, qui tironem ageret, illi misit, qui,

dum ego abessem, illi adiutorio esset.

Meum statum tum demum proprie intellexi, quum hunc puerum

conspexi. Usque eo iter meum, eiusque incidentia cogitavi, domum

autem, quam relicturus eram, neutiquam. Nunc vero, quum primum

in conspectum huius lævi et inficeti peregrini venissem, qui

apud matrem meam vice fungeretur mea, lacrymæ mihi oboriebantur.

Etiam vereor ne huic puero auctor fuerim vitæ miseræ ac fere

caninæ; quandoquidem novus quum fuisset, nec laboribus his

assuetus, occasiones vel centies exortæ sunt, cum corrigendi ac

refellendi, nec parcum me præstiti iis utendis.

Exacta nocte, postridie, post prandium, ego et Redruth iterum

pedibus nos commisimus, iterque ingressi sumus. Matri,

regionique æstuariorum, ubi ex quo natus eram, vitam degi, item,

vetusto, nobisque dilecto Admiral Benbow — quod quidem ex quo

recens pictum erat, non prorsus ita charo — valedixi. Inter

ultima quæ memoriæ meæ inciderant fuit Navarchus, qui nempe in

littoribus tam sæpe obambulare consueverat, pileo triquetro,

cicatrice ex acinace in gena, antiquoque aurichalcino

telescopio. Momento proximo angulum prætergressis nobis, sedes

meæ avitæ e conspectu evanuerunt.

Carruca[8] tabellaria nobis circa crepusculum ad tesqua[9] prope

Royal George obviam facta est. Conscendentibus nobis, locus mihi

inter Redruth, atque senem et corpulentum virum contigit, ubi

constrictus, motu celeri, acrique nocturno aere minime

impediente, inde ab initio sopore mersum fuisse verosimile est,

et vacerræ modo me dormivisse, dum carruca sursum ac deorsum

colles, unam stationem post aliam prætervolavit; etenim, quum

denique in latere fodicatus[10] oculos aperuissem, ante celsam

urbanam domum stabamus in via, erat autem multo mane.

“Ubinam sumus?” quæro ego.

“Est Bristolia,” respondit Thomas, “descende.”

Herus Trelawney sedes sibi longe ab hinc, in diversorio, prope a

navalibus fixit, ut operi cercuri instruendi invigilaret. Eo

nunc nobis deorsum ambulandum erat, haud parvo mihi

delectamento, quod via nos secundum crepidines ducebat, ubi

stationes erant omnium generum navium, armaturarum, magnitudinum

atque gentium. In una navi nautæ cantilabant laboribus intenti;

in alia nautæ in sublimi erant, longe supra caput meum, e

rudentibus pendentes, qui aranearum plagis haud crassiores esse

parebant. Licet quidem totam vitam meam in littore egerim, usque

huc nunquam revera prope mare fuisse mihi videbar. Odor picis

salisque mihi aliquid novi erat. Vidi, præterea miras

tutelas,[11] quæ oceanos longe lateque pernavigaverant. Vidi,

insuper, haud paucos veteranos nautas cum inauribus, barbis in

cirros contortis, atque crinibus plexis, ut gressibus nautarum

incederent; quibus cunctis haud minus delectabar quam si totidem

reges, aut archiepiscopos vidissem.

Quin et ipse ego navigaturus eram, mare in cercuro peragraturus

cum nautis tibicinibus, cum nautis crinicaudatis, modulantibus,

iturus in mare adversum insulam ignotam, thesauros quæsitum

defossos.

Dum his delectabilibus somniis usque captus eram, ante spatiosum

quoddam diversorium pervenimus, ibique occurrimus Spectabili

Trelawney, synthesi[12] nautici officialis ex toto induto, e

panno cæruleo probissimo, ut ex ostio totus subridens ad amussim

imitatus nautarum incessum.

“Salvos hic vos videre gaudeo,” affatur nos; “medicus autem

Londino hesterna advenit vespera. Præstanter — laterculus[13]

navalis plenus est!”

“O, mi Here,” quærebam ego, “quam mox solvemus?”

“Solvemus?” refert ille, “Utique cras.”

1. Cercúrus, -i, m., “navis est Asiana pergrandis. Plautus

\ in Sticho: ‘Quum percunctor portitores ecque navis

\ venerit Ex Asia, negant venisse; conspicatus sum interim

\ Cercúrum, quo ego me maiorem non vidisse censeo.’

\ Lucilius, Satyrarum Lib. xiii: ‘Verum flumen uti atque

\ ipso divortio igneis pedibus cercúrum concurret equis.’

\ Idem, Lib. xiiii: ‘Ad Regem legatus Rhodum, Ecbatanam ac

\ Babylonem Ibo; cercúrum sumam.’ Plautus, Mercatore:

\ ‘Ædificat navem cercúrum, et merces emit.’” Nonius

\ Marcellus, De Gen. Navig.

2. Amphora, -æ, vas figulinum, argillaceum, liquidorum, uti

\ aquæ, vini, olei; quadrantal, mensura Americana 6

\ gallons, 7 pints; etiam frumentorum, hinc et mensura

\ navium, uti tonna Anglorum; sæpe contrahitur in amphorum,

\ pro amphorarum: “Uno patrum, adiuvante C. Flaminio,

\ tulerat, nequis senator, quique senatoris pater fuisset,

\ maritimam navem, quæ plus quam trecentarum amphorarum

\ esset, haberet;” T. Livius xxi, 63. — “Mare interest

\ vadosum, senis non amplius altitudinis passibus, sed

\ certis canalibus ita profundum, ut nullæ ancora sidant.

\ Ob id navibus utrimque proræ, ne per angustias alvei

\ circumagi sit necesse, magnitudo ad terna millia

\ amphorum.” C. Plinius Secundus, Hist. Nat. vi, 24, 82.

3.

“Quæcunque lusi iuvenis et puer quondam,

Apinasque nostras, quas nec ipse iam novi;”

M. Val. Martialis, i, 113,

“Divitis alternas et pauperis accipe sortes,

Præmia convivæ det sua quisque suo.

Sunt apinæ, tricæque, et siquid vilius istis.”

Idem, Apophoreta xiv,

4. Qui curam navis gerit, boatswain.

5. Navis bellica, pugnatoria; Romanum est,

6. Sine uxore, cœlebs.

7. Iob, iii, 17.

8. Currus pluribus viatoribus una vehendis accommodatus.

9. Loca inculta, carecta, deserta.

10. “Mercemur servum, qui dictet nomina, lævum

Qui fodicet latus,”

Q. Hor. Flaccus, Ep. i, 6, 51.

11. Primitus naves erant sub tutela particularium quorumdam

\ Deorum, itaque prora cuiusque effigie alicuius Numinis

\ ornabatur. Imagines huiusmodi etiamnum in proris persæpe

\ videntur exsculptæ et pictæ, quæ eapropter tutelæ

\ nominantur.

12. Vestes cuiuscunque status aut officii formales.

13. Catalogus, elenchus, summa nominum.

Caput VIII.

Sub Signo “Spy-Glass.”

Finito ientaculo, Spectabilis notulam mihi tradidit ad Ioannem

Silver inscriptam, sub signo Spy-Glass, docuitque me locum

facile reperturum ordinem sequendo crepidinum,[1] ac diligenter

prospiciendo, donec ad parvam cauponam, ex cuius fronte

maiusculum telescopium aurichalcinum pro signo penderet. Summam

inde capiebam lætitiam, quod iterum licebat mihi ulteriores ac

plures naves nautasque videre, et sic viam mihi in frequentia

hominum, sarracorum[2] ac manipulorum aperire, quandoquidem

navale modo erat negotiosissimum, quum demum cauponam in

quæstione probe reperi.

Caupona erat satis nitidus locellus diversationis. Signum novo

erat pictum; fenestris scitula antependebant siparia rubra;

tabulatum autem recens arenatum. Ab utroque latere erat via, et

in utramque ostium pandebat, unde fiebat, ut spatiosum conclave

visui esset valde clarum, quantuscunque fumus nicotianus

interiora obnubilaret.

Adventores plerumque erant marini, qui tam clamorose

sermocinabantur, ut introire vix auderem.

Ut interim illic stabam, homo quidam e cubiculo vicino prodivit,

quem necessario Longum Ioannem esse cognovi. Lævum sibi crus in

fœmore desivit abscissum, et sub axilla læva grallam gerebat,

quam quidem summa pernicitate sciebat tractare, eius ope huc et

illuc saltitans tamquam avicula. Habitu corporis valde erat

procerus ac robustus, vultu amplo, pernæ magnitudine — plano

quidem atque pallido, cæteroquin sagaci ac subridenti. Ipse

profecto optimo videbatur esse animo, inter mensas sibilo

versatus, amœnis verbis aliquos adventorum affatus, alios palmo

in humeris quatiens, quos magis sibi iunctos esse sciebat.

Ut verum fatear, iam inde quum primum nomen Longi Ioannis ex

litteris Spectabilis Trelawney audivissem, timor quidam animum

meum incessit, ne is ipse esset nauta cum uno crure, ob cuius

adventum in Benbow tam diu excubare consuevi. Sed unus contuitus

in hominem ante me satis erat. Etenim vidi navarchum, Canem

Nigrum, cœcum mendicum Pew, unde novisse autumabam quid,

qualesque piratæ essent — ex opinione mea hic domnædius mundus,

moribus mansuetus, res prorsus erat diversa.

Ego protinus sumpsi mihi animum, ac limen transgressus recta ad

hominem accessi ubi tum stabat grallæ innixus, et cum hospite

colloquens.

“Herusne Silver?” quæro ego, notulam protendens.

“Sic, mi pusio,” refert ille, “id mihi profecto nomen est. Et

quisnam es tu?” Quum vero litteras Spectabilis conspexisset,

mihi fere contremuisse videbatur.

“A!” fatur voce plane elata, manuque porrecta, “Teneo. Tu ergo

noster es novus canabarius; te venisse gaudeo.”

Quibus verbis manum meam suis arcto strictu prehendit.

Simul hoc momento unus suorum hospitum in ulteriori parte

conclavis subito surrexit, atque ianuam versus properavit. Ianua

prope ad eum erat, prohinc, momento temporis erat foris, in via.

Properantia eius motus suscitatus, oculos eo converto, eumque

statim agnosco. Hic erat ille cum sebaceo vultu, duobus digitis

mancus, qui ad Admiral Benbow primus venerat.

“O,” clamavi ego, “cape eum! is Canis Niger est!”

“Ne hilum quidem curo quis sit,” ait Silver. “Verum ipse non

solvit suum cibarium. Harry, insequere, capeque eum.”

Unus accumbentium, prope ad ianuam, subsiliit, eumque insectatum

cucurrit.

“Solvendum sibi esset cibarium, etiamsi Pontocrator ipse Hawke

esset,” clamitabat Silver; ac tum, missa manu mea, “quemnam eum

dixisti?” quæsivit ex me. “Niger quid?”

“Canis, nempe, mi Here,” respondi ego. “Num Herus Trelawney

nihil tibi de piratis memoravit? Is unus eorum fuit.”

“Ain’ tu?” exclamat Silver. “Et hoc domi meæ! Curre sis Ben

adiuva Harry. Unus illorum perditorum, itane, revera? Tune cum

eo potavisti, Morgan? Accede sis.”

Is quem hic Morgan appellaverat — senex, canus, fusco vultu

nauta — accessit tractim, satisque humiliter cuneum nicotianæ in

bucca volvitans.

“Tu, Morgan,” severe affatur eum Longus Ioannes; “nonne tu illum

Nigrum — Nigrum Canem nunquam antea oculis tuis conspexisti;

nonne nunquam?”

“Non ego, mi Here,” ait Morgan salutando.

“Nonne eius nomen nescivisti?”

“Nescivi.”

“Per omnes cœlicolas, Thomas Morgan, magno id tibi bono cedat!”

clamabat domnædius. Si enim tibi quidquam commune esset cum

eiusmodi, nunquam pedem tuum in hanc domum intulisses, certum te

de ista re esse volo. Dein, quid ille tibi narravit?”

“Non satis recte scio, mi Here,” respondit Morgan.

“Num illud quod inter humeros geris, caput appellas, an Diis

aspernandam cucurbitam?” clamitabat Longus Ioannes. “Non satis

recte scio, ais, reverane? Casu, fortasse non satis recte scis

quicum locutus sis? Age iam, fatere quid ipse ganniverit —

itinera, navarchos, naves? Effuti, quid? De qua re?”

“De subcarinando[3] loquebamur,” respondit Morgan.

“Siccine? de subcarinando? Materia admodum apta, nec dubites.

Redi nunc ad tuum locum, aptum gleboni, Thomas.”

Deinde, ut Morgan se ad sedile suum retractabat, Silver mihi,

velut in fiducia susurravit, quod laudem sapiebat, ut mihi

videbatur:

“Ille, profecto, homo probus est, ille Thomas Morgan, nisi quod

bucco est. Nunc autem,” pergit elata voce iterum, “videamus —

Canis Niger? Minime — nomen mihi est ignotum, ignotum mihi.

Tamen, quodammodo puto — ita, sane, vidi ganeonem. Solebat nempe

huc ventitare cum coco quodam mendico, ita solebat.”

“Quod ita solitus sit,” retuli ego, “nihil dubites. Illum quoque

cœcum cognovi, nomen ei fuit Pew.”

“Ita fuit!” clamat Silver, iam concitatus. “Pew! Id eius nomen

fuisse certum est. A, ille squalum vultu referebat, ita, sane!

Si ergo istum Canem Nigrum assequemur, grata profecto nova erunt

Navarcho Trelawney! Ben eximius cursor est; pauci nautæ Ben

currendo exæquant. Consequatur modo eum intercipiatque, per

Deos! Sermocinabatur de subcarinando, itane? Iam faxo ut ipse

subcarinetur!

Interea dum hæc profundebat, sursum deorsumque in caupona

claudicabat sua gralla, mensis palmo percussis, totque indicia

sui animi concitati edebat, ut ipsum Fabium iudicem convicisset,

aut Catonem Censorem. Suspiciones etenim meæ, viso Cane Nigro

sub signo Spy-Glass, iterum prorsus suscitatæ erant, atque cocum

acriter observabam. Verum ipse pro meo captu nimis erat labidus,

nimis paratus nimisque vafer, proinde, quoad illi duo anheli

reverterunt renuntiaruntque se fugitivi vestigia in turba

amisisse, et dum ob id tamquam fures reprehensi fuissent, ego

vel vadem pro innocentia Longi Ioannis Silver me præstitissem.

“Nonne vides, mi Hawkins,” ait, me affatus, “quantæ istæ plagæ

adversæ fortunæ in hominem meæ sortis incidant, nonne vides?

Illic est Navarchus Trelawney, quidnam ipse de me cogitare

debeat? Hic ecce, habeo istum heluonem restionem, sedentem in

ista mea domo, potantem meum proprium canneum! Nunc vero eccum

te, qui supervenis, mihique id coram denuntias; mihi autem,

infandum, palam, ante oculos, evadit! Iam, mi Hawkins, me ante

Navarchum purgatum esse velis. Hircitallio[4] tu modo es, sed

mucrone acrior. Primo iam tui ingressus momento id perspexi.

Eccum me: Quidnam per omnes Superos possim ego isto tigillo, quo

claudico, efficere? Si essem corpore sincerus nauta probatus[5]

eum consecutus, humero iuxta humerum, pulchre eum stitissem;

fecissem, sane: at nunc —”

Tum subito cessavit, os illi hiscit, maxilla delabente, acsi

quid illi necopinato incidisset.

“Debitum!” exclamat. “Tria fercula cannei! Ne sit mihi bene,

nisi potorium iam iam oblitus sim!”

Hinc se in scamnum iniiciens, ridere et cachinnare incipit, ut

lacrymæ sibi stillare, ac per genas delabi cerneres. Facere,

quin et ego cum eo una riderem, non poteram; ridebamus autem per

alternantes impetus, ut ipsa caupona resonaret.

“Eccum me, quam præclaram me vescam præsto phocam!” ait tandem

detersis genis. “Tu Hawkins, atque ego, concordes bene

conveniemus, et, insuper si mari potitus ero, tironis loco

habebor nautici. At nunc, age, accinge te ad agendum. Muginari

haud iuvat. Convictores, officium est officium. Iam modo

triquetrum capiti meo apponam, ac tum tecum iuxta ad Navarchum

Trelawney pergam isthæc gesta relatum. Nam, et hoc memineris,

iuvencule Hawkins, res ista gravis, atque ex ea nec tu, nec ego

evasimus aliquo idgenus, quod laudem appellare ausim. Ne tu ipse

quidem te vocabis dextrum — neuter enim ex isto pari nostrum est

dexter. Sed peream pessimo malo, nisi iste casus circa meum

potatorium ioco careat.”

Ipse inde iterum ridere, et ita cordicitus quidem, ut licet ego

aculeum ioci minime perspexissem, tamen invitus in eius

hilaritate participarem.

Nostræ secundum crepidines ambulationi hic se præstantissimum

comitem præstitit, explicando mihi diversissimas naves quas

præteribamus, harum armamenta, amphoratum, gentilitatem, item

opera quæ gererentur — quemadmodum una exoneraretur, altera

oneraretur, tertia ad profectionem pararetur; alias incidentia

mihi narravit de navibus nautisque facetias, aut idiomata

phrasesque narravit ac repetivit, usque dum ea memoriæ

mandassem. Denique intelligere cœpi me cum aptissimo et

gnavissimo socio nautico agere.

Ad diversorium pervenientes, reperimus Spectabilem, Doctoremque

Livesey una sedentes, quadrantem sabaiæ prope finientes cum

frustulo panis tosti, antequam cercurum inspecturi prodirent.

Longus Ioannes res in sua caupona gestas ex ordine alacri animo,

omnique veracitate narravit. “Sic ergo res evenit, nonne verum

narro, Hawkins?” dictitabat, et hoc semel et iterum, ego autem

nihil nisi probare poteram penitus.

Duo illi viri ægre ferebant Canem Nigrum evasisse; conventum

tamen inter omnes nostrum est nihil ad agendum reliqui esse,

proinde, postquam ab his viris collaudatus esset, sumpta sua

gralla, domum discessit.

“Quarta hoc pomeridie cuncti sunto in constrato!” post eum

clamavit Spectabilis.

“Sic, sic, Here,” reclamavit cocus e foro.[6]

“Euge, mi Spectabilis,” ait Dr. Livesey, “ex principio haud

magnam habebam fiduciam tui repertus, fateri tamen non dubito,

Ioannem Silver mihi plane quadrare.”

“Ille profecto, verus est basilicus,”[7] asserebat Spectabilis.

“Nunc autem,” medicus subiunxit, “nonne licebit Iacobello

nobiscum navim conscendere?”

“Sic, prorsus,” confirmat Spectabilis. “Sume nunc pileum,

Hawkins, navim inspectum ibimus.”

1. Crepido, -inis, f., est murus lapideus in portu,

\ navalibus, qui aquam incingit ac reprimit, et ad quem

\ naves deligantur.

2. Sarracum, -i, est currus ad vectanda onera. “Quumque ad

\ graminea venerint (Alani), in orbiculatam figuram locatis

\ sarracis, ferino ritu vescuntur;” Amm. Marcell. xxxi, 2,

\ 18.

3. Sic placet exprimere actum piratarum, quo suos punituri,

\ sub carinam mergere solebant, ex adverso autem carinae

\ latere emergentem sustollere.

4. Hircitallio, -nis, vel hirquitallio, m., puer,

\ adolescentulus, in limine virilitatis, parvus hircus,

\ hœdus, hœdulus.

5. Nauta probatus, h. e., approbatus. Nautæ etenim, uti

\ omnes opifices, primum fiebant tirones, post trium aut

\ quatuor annorum exercitationem discrimini subiiciebantur,

\ quæ si superavissent, liberi fiebant, receptique in

\ circulum sodalium. Si vero in statum Magistri Probati

\ evehi cupiverunt, cœtus Magistrorum, secundo instituto

\ discrimine, quod si superavissent, eos diplomate

\ approbaverunt, feceruntque sui similem, “Nautam

\ Probatum,” vel “Nautas Probatos.”

6. Forus, -i, est via, sive ambitus in media navi, inter

\ casterias.

7. Basilicus, -i, est iactus in alea regius, optimus,

\ lucrificus. “Cn. Tace parumper. Iacit vulturios quatuor.

\ Talos arripio, invoco almam meam nutricem, Herculem.

\ Iacto basilicum, propino magnum poculum; ille ebibit;

\ Caput deponit, condormiscit, ego ei subduco annulum:”

\ Plaut. Curc., ii, 3, 80.

Caput IX.

Pulvis et Arma.

“Hispaniola” aliquanto longius a crepidine iacebat, proinde

lintrem nostram oportebat sub rostris tutelisque complurium

navigiorum præterire, quorum oræ[1] non raro sentiebantur

carinam nostram fricare, alias autem super capita nostra

oscillabant. Denique tamen lateratim adrepsimus, nosque

conscendentes pronavarchus, Herus Arrow convenit ac salutavit,

fuscus veteranus cum inauribus, et strabus. Inter hunc atque

Spectabilem arcte et amice conveniri videbatur, sed cito

animadverti statum rerum Herum Trelawney inter atque navarchum

non eundem esse.

Aspectu etenim iste vir asper esse videbatur, et cunctis in navi

rebus irasci, qui et causam non dubitavit confestim declarare,

namque vix in canabam descenderamus, quum nauta nos confestim

sequebatur:

“Navarchus Smollett, mi Here,” Spectabilem affatus, inquit, “te

paucis vult.”

“Ad mandata eius semper sum paratus,” respondit Spectabilis.

Navarchus prope in vestigio sui nuntii erat, statimque

ingressus, ianuam pone se clausit.

“Mi Here,” fatur navarchus, “satius duco aperte eloqui, etiam

periculo offensionis. Iter hoc non amo; manus non amo, nec

pronavarchum amo. Hoc breviter suaviterque dictum est.”

“Fortasse, Here mi, navim non amas?” quærit Spectabilis iratus,

uti videre licebat.

“De ea re nihil possum eloqui, Here, quia periculum eius non

feci,” respondit navarchus. “Apta videtur naucula; plus dicere

nequeo.”

“Fieri potest etiam, Here, ut nec tuum conductorem ames!”

prosequitur Spectabilis.

At hic Dr. Livesey intercessit.

“Siste paulisper,” inquit, “siste paulisper. Quid attinet talia

quærere, quæ tantum exasperant. Navarchus aut nimis multum, aut

nimis parum dixit; prohinc necesse duco explicationem verborum

suorum ab eo postulare. Itaque tu ais iter hoc tibi displicere.

Dic, cur?”

“Auctoratus[2] sum isti Hero,” respondit navarchus, “sub mandato

sigillato, ut vulgo dicimus, ad navigandum quo ipse vellet. Hoc

quidem valet. Verum nunc reperio quemque ante malum plus me

scire. Id æquum non existimo, num tu?”

“Minime,” respondit Livesey, “non ego.”

“Tum,” prosequitur navarchus, “nunc relatum audio, nos thesaurum

insectari — ab ipsis audio manibus meis, memineris. Thesauros

insectari lubricum est; navigationes thesaurarias nullo sub

obtutu amo; tum vero minime, quum secreto fiunt, et quum (sit

venia verbo, Here Trelawney) secretum iam psittaco enuntiatum

est.”

“Psittacone Silveriano?” quærit Spectabilis.

“Est merus dicendi modus,” refert navarchus. “Effutitum volo

dicere. E sententia mea, Heri, neutri vestrum certo constat quid

velitis; dicam tamen quid ego sentiam — navigatio idgenus vita

aut mors est cursusque accuratus.”

“Hæc omnia prorsus clara,” respondit Dr. Livesey, “nec dubito

quin vera. Nos tamen experiri non ambigimus; nec tamen sumus nos

adeo imperiti, ut tu arbitraris. Porro, tu catervam te non amare

dicis. Num hi non boni sunt nautæ?”

“Non placent mihi, Here,” respondet Navarchus Smollet. “Atque si

iam hoc quæratur, assero ius mihi competisse, proprias mihi

eligendi manus.”

“Fortasse ita decebat,” affirmat medicus. “Fortasse æquum erat

amicum meum te comite atque consultore uti; sed si offensio ulla

facta sit, mihi crede, id non consilio factum est. Nec Herus

Arrow tibi placet?”

“Non placet. Bonum nautam eum non negaverim; verum is longe

liberior cum nautis est, quam ut esse possit officialis probus.

Pronavarchum decet se sibi ipsi continere — nec cum operis ante

malum compotare!”

“Visne innuere,” clamat Spectabilis, “eum potare solitum?”

“Nolo,” refert navarchus, “nisi quod cum nautis nimius est.”

“Ergo, summa summarum, navarche?” quærit medicus. “Edissere quid

velis?”

“Igitur, statisne proposito vestro iter hoc prosequendi?”

“Ferro firmius,” respondit Spectabilis.

“Esto!” ait navarchus. “Quoniam me patienter audivistis,

disserentem quædam quæ non probo, audite me quædam plura

referentem. Pulverem atque arma in procavum hi comportant. Verum

vos locum longe aptiorem habetis sub canaba; cur non eo

comportant? — primum punctum. Deinde, vos dicimini quatuor

nautas ex propriis vestris hominibus afferre, et ut fando audio,

horum aliquos in antico camas sortituros. Quare hi non isthic,

iuxta canabam loca sortiuntur? — punctum alterum.”

“Quidquamne plus?” quærit Herus Trelawney.

“Unum ulterius,” ait navarchus. “Æquo iam plus hic garritum

est.”

“Æquo nimio plus, profecto,” probat medicus.

“Dicam vobis quid ipse audiverim,” pergit Navarchus Smollett.

“Ferunt vos mappam possidere insulæ cuiusdam; in ea mappa per

parvulas cruces locum thesauri indicari; insulam illam sitam

esse —” Hic recitat mensuras longitudinis atque latitudinis ad

amussim.

“Ego vero,” incidit Spectabilis, “nulli vivo enuntiavi!”

“Tamen omnes operæ sciunt,” refert navarchus.

“Te, Livesey, aut Hawkins, necesse est id evulgasse,” clamat

Spectabilis.

“Parum iam refert,” respondit medicus, “quis id propalaverit.”

Ego vero satis perspexi nec medicum, neque navarchum

obtestationem Spectabilis magni fecisse. Ne ego quidem,

profecto, ita enim is loquax erat; attamen hoc in casu eum verum

dixisse, nec situm insulæ quemquam enuntiasse, verum esse mihi

paret.

“Ego quidem, mei Heri,” pergit navarchus, “cuius in potestate

mappa illa sit, nescio; unum tamen stipulor, nempe, ut eadem nec

mihi, ne Hero quidem Arrow visui exhibeatur. Alioquin peterem a

vobis, ut mihi me abdicare liceret.”

“Teneo,” probat medicus. “Propositum igitur tibi est hanc rem

secreto teneri, posticam autem navim præsidio servari, propriis

amici mei operis obsideri, quorum in potestate cuncta arma

pulvisque sit. Aliis verbis, seditionem times.”

“Mi Here,” regerit Navarchus Smollett, “nullo consilio

offendendi, nego tibi ullum ius esse, mihi, quid dicere velim,

verba supponere. Nulli navarcho ius esset iter maritimum

suscipere, si idgenus propositum iure sibi suspicari liceret.

Quod ad Herum Arrow attinet, eum prorsus probum existimo; sic

alios quospiam, omnes, quoad sciam, sic esse possunt. At ego,

salutis huius navis, atque vitæ cuiusque in ea hominis tutandæ

partem mihi assumpsi, essemque illarum reus. Conscius sum hic

res geri, quæ et quomodo non deberent, iudice me. Proinde

postulo ut quædam remedia adhibeantur, aut sinite ut statum meum

vobis resignem. Præterea nihil.”

“Mi Navarche Smollett,” incipit medicus subridens, “unquamne

audisti fabulam de monte et de musculo? Cum pace tua audeo te

interpellare, quoniam tuus agendi modus illam fabulam mihi in

mentem revocat. Capillamentum paciscor meum, huc intranti tibi

plus in animo fuisse.

“Medice mi,” refert navarchus, “tu præclare calles. Huc intranti

mihi in animo fuit officio levari. Futurum minime exspectabam ut

Herus Trelawney vel verbum auscultaret.

“Nec revera auscultavissem,” reclamat Spectabilis. “Nisi enim

Livesey fautor præsto fuisset, te iam pridem in malum

amandassem. At sic, te exaudivi. Faciam ut vis; sed tanto

minoris te faciam.”

“Facies ut volueris, Here,” suscipit navarchus. “Me officiis

satisfacturum reperies.”

His dictis, discessit.

“Trelawney,” inquit medicus, “etsi minime exspectaveram, fateri

iam cogor, ita bene te res administrasse, ut duos dumtaxat

probos tecum viros comparasses in navim — istum hominem, et

Silver.”

“Silver, utique, si ita putas,” refert Spectabilis, “sed quod ad

hunc intolerabilem fucosum attinet, eius mores inhumanos, nauta

indignos, ac ne Anglicos quidem iudico.”

“Interim,” notat medicus, “iam sciemus.”

Quum in constratum pervenimus, operæ iam inceperant arma

pulveremque promere, cantillantes suum io-ho inter laborandum,

navarcho atque Arrow interim inspectantibus.

Ordinationes novæ mihi prorsus placebant. Tota navis erat

renovata; ex eo, quod antea pars postica erat cavi præcipui, ad

puppim sex camæ[3] erant effectæ; hæc autem camarum series

angusta, tigillata fauce cum culinaria, atque cum prorea erat

iuncta ad lævum. Secundum primum propositum hæ camæ a navarcho,

Hero Arrow, Hunter, Joyce, medico, atque a Spectabili erant

occupande. Nunc vero duæ earum mihi atque Redruth obveniebant,

Herus autem Arrow atque navarchus cubilia in constrato, intra

impluvium nacti sunt, quod hoc proposito utrimque ita erant

distenta, ut fere rotundam vocari posse diceres. Locus, utique

usque erat perquam humilis, tamen ad suspendendos duos lectos

pensiles satis spatii ibi suppetebat, ita ut et pronavarchus eo

ordine delectari videretur. Imo et ipse fortasse de caterva in

dubio erat, at hæc coniectura est; nam, ut mox audies, beneficio

suæ opinionis haud diu fruebamur.

Mutandis locis camarum atque pulveris admodum eramus occupati,

quum demum unus vel duo ultimorum, Longo Ioanne eos comitante,

lintre a littore appulerunt.

Cocus pernicitate simii a latere conscendit, et quamprimum

vidisset quid gereretur, “Heus vos sodales,” inquibat, “quidnam

est hoc?”

“Mutamus locum pulveris, Ioannule,” respondit unus.

“Au, per superos,” clamitat Longus Ioannes, “si id fiat,

amittemus æstum matutinum!”

“Ex meo mandato,” ait breviter navarchus. “Mi homo, licet

descendas intro. Manus cœna egebunt.”

“Sic, mi Here,” respondit cocus; manuque ad capronas[4] sublata,

adversum suam culinam descendens, e visu evanuit.

“Bonus ille vir est, Navarche,” ait medicus.

“Verosimiliter,” respondit Navarchus Smollett. “Caute, nautæ,

caute eam rem –” monebat operas, transportantes pulverem; tum

subito me animadvertens inspectantem tormentum aurichalcinum,

nonarium, quod ad mediam navim tuleramus — “En te puerum

canabanum” me inclamat, facesse illinc! Apage te ad cocum, fac

ut ibi natineris!”[5]

Dein, ut propere discedebam audivi eum medico satis elata voce

dicentem:

“Favoratos in mea navi feram nullos.”

Mihi crede, deinceps, opinioni Spectabilis plane cœpi

adstipulari, atque navarchum ex corde odisse.

1. Ora, -æ, est funis crassus, quo navis deligatur, aut quo

\ una navis alteram vectat, vel trahit; remulcum, vel

\ rymulcum, “Quam alii resolutis oris in ancoras evecti

\ tenentur, alii, nequid teneat, ancoralia incidunt;” T.

\ Livius, xxii, 19, 10. — “Hunc secutus M. Rufus, quæstor,

\ navibus xii, quas præsidio onerariis navibus Curio ex

\ Sicilia eduxerat, postquam relictam in littore navem

\ conspexit, hanc remulco abstraxit, ipse ad Curionem cum

\ classe redit;” C. I. Cæsar, B. C. ii, 23.

2. Auctoror, 1, -atus sum, etiam auctoro; obstringo, obligo;

\ “me huic hero auctoravi,” meam operam ei locavi, ipse me

\ in suum servitium conduxit, me pretio conduxit.

3. Cama, -æ, parvulus lectulus et humilis, præsertim eius

\ generis, cuiusmodi in navibus usus fit.

4. Caprona, -æ, capilli, e fronte penduli; veteres numero

\ plurali adhibuerunt: “Capronæ dicuntur comæ, quæ ante

\ frontem sunt quasi a capite pronæ;” Non. Marc. Perier,

\ 22, 2. — “Iam primum, inquit, crines eius (Apollinis)

\ præmulsis antiis, et promulsis caproneis anteventuli et

\ propenduli;” L. Apul., Flor. Froben 559.

5. Natinor, -ari, -atus sum, aliquid diligenter agere,

\ satagere, contrarium eius quod est otiari.

Caput X.

Iter.

Tota ea nocte, rebus ad sua quæque loca digerendis, navis omnis

fervebat, amicique Spectabilis, sibi ad valedicendum,

prosperumque reditum postulandum, lintratim venerant, quos inter

et Herus Blandly, aliique sortis eiusdem. Nulla unquam mihi in

Admiral Benbow, fuit nox, qua vel dimidio tanti laboris obrutus

essem, et nunc iam fere confectus eram, quum paullo ante lucem

naucurius sua fistula cecinit, qua suscitati nautæ confestim ad

ergatam se contulerunt. Vel si alterum tantum fessus fuissem,

stegam non deseruissem; tam enim mihi erant cuncta nova et

insueta — concepta mandata, cata vox fistulæ, nautarum agilis ad

sua loca concursus in languido lumine lucernarum navis.

“Nunc autem Barbecue, age, præcine nobis quandam cantilenam,”

vox cuiusdam auditur.

“Veterem illam,” clamat alter.

“Eia, eia, sodales,” fatur Ioannes Longus, qui cum gralla sub

axilla adstabat, subito verbis melodiaque mihi tam notis in

aerem prorupit:

“Quindeni viri super cistam mortui” —

Cui tum universa caterva in choro accinit:

“Io-ho-ho lagenaque cannei!”

Ad tertium autem “ho!” vectem unisone propulerunt.

Memoria, etiam hoc excitato momento, puncto temporis me retro ad

Admiral Benbow rapuit, mihique vocem navarchi in chorum

incinentem audire videbar. Verum ancora mox in alto erat; mox ad

proram pendula aquas verritabat; mox vela ventum capere, ac

trahere, ripæ atque navigia utrimque regredi cœperunt; et antea

quam ego decumbere, soporemque accire horæ, poteram,

“Hispaniola” iter suum adversum Insulam Thesaurariam aggressa

est.

Singula itineris narrare supersedeo. Iter satis prospere cessit.

Navis se aptam comprobavit, nautæ item peritos se exhibuerunt,

navarchus autem negotii sui omnino erat gnarus. Verumtamen,

priusquam cursum ad Insulam Thesaurariam usque absolveramus, res

duæ aut tres evenerunt, quas non præterire iuvabit.

Herus nimirum Arrow se etiam deteriorem præstitit, quam

navarchus suspicatus erat. Ipse enim apud suos nulla erat

auctoritate, eum quisque ad arbitrium tractabat. At ne hoc

quidem summa malorum erat; nam post unum aut duos in alto dies,

ipse in stega oculis caligantibus, genis rubentibus, lingua

balbutiente, aliisque ebrietatis indiciis comparere cœpit. De

stega semel iterumque cum dedecore iussus est decedere.

Aliquoties etiam cadens sese læsit; alias dies integros in cama

sua, iuxta impluvium iacebat; iterum alias diem unum aut duos

fere sobrium se præbebat, muneraque sua pæne probe obibat.

Nos, interim, nullo pacto explorare poteramus, unde ipse temetum

compararet. Id arcanum navis erat. Utut ei invigilabamus, in

deprehendendo nihil profecimus; quum vero coram quæsivimus,

nihil nisi risit ebrius, sobrius autem verbis disertis negabat

se quidquam præter aquam bibere solitum.

Sic vero non solum ut officialis se inutilem reddebat, moresque

suorum pervertebat, sed clarum quoque erat fore ut sese recta

enecet; itaque nemo magnopere mirabatur, neque dolebat, quum

quadam caliginosa nocte, mari turbulento ipse penitus evanuit,

nec unquam postea visus est.

“Excussus!” inquit navarchus. “Igitur, viri, curá eum in vincula

dandi liberati sumus.”

At vero nunc sine pronavarcho eramus; proinde utique necesse

erat aliquem provehi. Naucurius Iob Anderson omnium in navi

maxime probabilis videbatur, qui, itaque, veteri titulo retento,

munere pronavarchi etiam fungebatur. Herus Trelawney vitæ

nauticæ erat peritus, quæ scientia eius haud exiguo erat usui,

quod tempore faciliori, etiam ipse excubare solebat. Gubernator

autem Israel Hands nauta erat cautus, astutus ac veteranus cum

summa experientia, qui si res postularet, omni fere in re fidem

merebatur.

Longus Ioannes Silver huic valde confidebat, et sic, quoniam

nomen eius hic incidit, cocum nostræ navis, ut nautæ facere

solebant, Barbecue appello.

Hic grallam suam in navi e laqueo circum collum suspensum gerere

solebat, ut ambarum manuum liberum usum haberet. Dignum visu

erat, ut hic extrema gralla parieti applicita, singulisque navis

motibus cedens, cocturam tanta stabilitate perfecit, quam

quisque in terra firma tutus. Etiam curiosius aspectu erat quí

etiam tempestate stegam transiret. Ubi spatia latiora erant,

restim, aut duos deligatos habebat, quorum adminiculo Ioannes

Longus — cuius annuli hi vocabantur — sese e loco in locum

manibus propellebat, alias ope grallæ, alias hanc e collo

pendentem tractans, et hoc tam celeriter, quam quisquam pedibus

integris posset. Tamen aliqui nautarum, qui iam antea cum eo

navigaverant, miserebantur eius, quod ad hoc devenisset.

“Non gregarius iste est, Barbecue,” gubernator aliquando mihi

dixit. “Adolescens bene institutus fuit; et quum ita ei videtur,

ut liber loqui valet; audax autem — leo, Ioanni Longo

comparatus, nihil est! Vidi eum cum quatuor certantem, eorumque

capita conquassantem — se inermi.”

Omnis caterva reverebatur eum, quin et parebat ei. Erat ei modus

quidam proprius cum iis agendi, ac singulos singulis beneficiis

sibi obstringere callebat. Erga me officiosum se præstare

nunquam destitit; meque circa culinam semper libens videbat,

cuius munditiei nihil erat comparandum; patinæ semper extersæ

pendebant, in angulo autem psittacus suus in cavea sedebat.

“Veni modo, Hawkins,” dictitabat, “veni fabulatum cum Ioanne.

Nemo, mi fili, te ei gratior. Age, conside, audique nova. En,

Navarchum Flint — voco enim psittacum meum Navarchum Flint, de

nomine famosi piratæ — en Navarchum Flint, prædicentem prosperum

eventum nostri itineris. Nonne, Navarche?

Psittacus autem summa celeritate clamitare solebat, “Nummi

octonarii! nummi octonarii! nummi octonarii! donec mirareris

quod spiritus eum non deficeret, aut usque dum Ioannes mucinium

suum caveæ superiniiceret.

“Iam isthæc avis;” dictitabat ipse, “est fortasse ducentorum

annorum, Hawkins — plerique enim vivunt in æternum; atque siquis

plura viderit flagitia, is diabolus ipse esse debet. Ista enim

navigabat cum England — magno illo Navarcho England, pirata.

Visit ipsa Madagascar, et Malabar, item Surinam, Providentiam,

atque Portobello. Intererat ipsa expiscationi navium argento

onustarum. Illic ista verba ‘Nummi octonarii’ didicerat, nec

mirum; fuerunt enim eorum tercenta et quinquaginta millia, mi

Hawkins! Etiam intererat quum ‘Viceroy of the Indies,’ haud

procul a Goa, assultu capiebatur, ita sane interfuit; et tamen

aspectu eam meram infantem credideris. At, nonne navarche,

pulveres pyrios iam olfecisti?”

“Adsta ad divergendum[1]” vagit subinde psittacus.

“A, scitulum istud navigium, hæc avicula est,” solebat cocus

dictitare, frustulumque sacchari ei e sacculo dare, quum avis

clathra sua mordicare, ac maledicta, quæ fidem excedant

effutire.

“Heu, mi puelle,” solebat Ioannes subiungere, “picem, quin manus

inficias, tractare nequis. En exemplum misellæ, innocentis,

senis aviculæ meæ, atra evomentis maledicta, quin quid

effutiverit, sciat, nec dubites. Eodem modo malediceret, ut ita

dicam, capellano præsente. Tum Ioannes solemni modo, sibi

consueto, contrectabat suas capronas, ut hominem eum omnium

probissimum crederes.

Interea Spectabilis a Navarcho Smollett gratia usque erat

seiunctus. Nec Spectabilis id celavit; navarchum aspernabatur.

Navarchus, vicissim, nullum verbum edebat, nisi rogatus, et tum

acriter, breviter, et aride, nullo dispendio verborum. Pressus,

fatebatur se de caterva haud æque iudicasse, quod aliqui eorum

tam essent pernices quam exoptare posset, et quod omnes satis

bene se gererent. Quod ad navim attinet, eam omnino adamavit.

“Ea quidem, mi Here, una linea propius subibit ventum, quam id

quispiam ab ipsa propria uxore exspectare possit. Sed,”

subiungere solebat, “plus dicere non libet, nisi quod necdum

reversi sumus, nec ista navigatio mihi placet.”

Spectabilis ad ista se avertens, mentoque sublato, in stega

sursum deorsumque ambulare cœpit.

“Vel hilo plus cum isto,” dictitabat, “displodar.”

Interim et severiorem tempestatem experti sumus, quæ nihil nisi

virtutes “Hispaniola” comprobabat. Omnes in navi bene contenti

esse videbantur, nisi contenti fuissent, exingentissimi habendi

essent; nam ut mea fert opinio, nulli unquam comites

navigationis, sic ut isti fuerunt indulgentia emolliti, ex quo

Noah sese arcæ suæ commiserat. Dupla enim portio cannei

temperati vel minima etiam causa rata erat; diebus feriatis,

veluti si Spectabili innotuit alicuius natales esse, offæ

dispensabantur; atque in media navi semper apertum dolium stabat

malorum, ut quicunque ita vellent, sibi tollere possent.

“Nullum unquam bonum inde provenire expertus sum,” dixit

navarchus Doctori Livesey. “Corrumpe antemalinos[2] facies

diabolos. Sic ego credo.”

Bonum tamen provenit e dolio malorum, ut audies; nam si id non

adfuisset, indicio moniti non essemus, manuque proditionis

cuncti perissemus.

Istud autem hunc in modum evenit.

Ut vento adversum insulam, quo tendebamus potiremur, invasimus

etesias — apertius dicere vetor — et nunc iam eò in via eramus,

diebus noctibusque cautissimis excubiis. Ratiocinio etiam

liberalissimo hic dies erat ultimus futurus navigationis nostræ

extrorsum; aliquando ea nocte, aut summum, postero die circa

meridiem, in conspectum Insulæ Thesaurariæ venturi eramus. Ad

Meridiano Meridiem cum Occiduo tendebamus, flabra secunda a

latere nacti, mari tranquillo. “Hispaniola” constanter nutabat,

prorale suum subinde undas attingens leni aspergine. Pedes a

summo et ab imo cuncti trahebant; forti optimoque quisque erat

animo, quod nunc iam tam prope finem primæ partis temerarii

itineris nostri attigeramus.

Nunc, sole modo merso, laboribus meis cunctis peractis, mihi ad

camam meam itanti, appetentia mali subitanea, suborta est.

Recurri igitur ad stegam. Proreta[3] totus prorsum speculabatur

adversum insulam. Gubernator sibi leniter sibilans oras velorum

intuebatur, nec alius sonus percipi poterat quam aquarum, proram

lateraque navis alluentium.

Toto corpore dolio immersus, vix unum illic mali reliqui reperi;

sed ibidem in tenebris considens, sonitu aquarum, navique

nutante sive obdormivi, sive vero prope ad id eram, quum subito

aliquis gravi pondere strepituque prope me consedit. Dolium

vacillabat ut ille scapulis suis huic innitebatur, ego autem iam

prope assurgebam, quum ipse loqui cœpit. Vox erat Ioannis

Silver, ac vix vel duodena verba exceperam, iam me ne pro mundo

quidem prodidissem, quin potius illic iacebam tremens et

auscultans, actus extremo pavore simul et curiositate; nam ex

his duodenis verbis intellexi vitam omnium proborum in navi me

unico niti.

1. Divergium, -ii, actus, aut locus divergendi, se, suum

\ cursum, navim, equum aliquorsum — ad dextrum, ad lævum,

\ sursum, deorsum, prorsum, retrorsum — divertendi. Hic de

\ mandato agitur, quo nautæ parati adesse iubentur ad navim

\ aliorsum flectendam, ad ventum, ex vento.

2. Antemalinus, -a, -um, quod est ante malum, i. e., arborem

\ in navi, ex qua antenna suspensæ sunt; est locus

\ habitationis nautarum gregariorum, vulgi; antemálinus, —

\ gregarius, plebeius. Ut ex malo, fructu, id nomen

\ adiectivum est, nihil obstare existimo quominus et de

\ altero “malo” adhiberi possit ac liceat.

3. Proreta, -æ, m., nauta qui in prora excubias agit; “Si tu

\ proreta isti navi es, ego gubernator ero;” Plaut., Rud.

\ iv, 3,75

Caput XI.

Quid in Dolio Malorum audiverim.

“Nequaquam, non ego,” inquibat Silver. “Flint erat Navarchus;

ego, ob crus meum tigneum, stegarius. Eodem ictu ex pleno

latere, ego crus amisi, senex vero Pew sua lumina. Princeps

chirurgus is erat, qui mihi crus amputavit — collegio et cunctis

rebus absolutis recens, manans Latinitate, doctrina scatens;

postremo tamen veluti canis suspensus, et sole siccatus est ut

cæteri apud Corso Castle. Hi erant homines Robert’s nempe hi,

qui evaserunt, mutando nomina suarum navium — ‘Royal Fortune,’

et sic deinceps. Ego vero autumo, in quidcunque nomen impositum

sit, id maneat. Sic et de ‘Cassandra’ factum est, quæ nos ex

Malabar omnes salvos domum revexerat, postquam England cepisset

‘Viceroy of the Indies;’ idem de antiqua ‘Walrus,’ veteri navi

Navarchi Flint, ut ego videram sanguine rubentem, auroque usque

ad mergendum onustam.”

“A!” vox alterius audiebatur, ætate omnium in navi minimi, qui

admiratione plenus esse videbatur, “is fuit flos totius caterva,

nempe ille Flint!”

“Davis quoque omnium sententiis vir erat,” inquibat Silver.

“Absque eo nunquam navigavi; primum sub England, dein sub Flint;

hæc est summa meæ historiæ, nunc vero veluti meo proprio nomine,

ut ita dicam. Inde ab England nongenta seposui, e servitio autem

Flint duo millia. Nec hoc male sonat ab homine ante malum — tuta

cuncta, in argentaria. Modo iam non agitur de merendo,

comparcare modo nervus rei est, nec de hoc dubites. At ubi sunt

nunc cuncti homines England? Nescio. Ubinam Flintiani? Heu,

plerique in navi hac, læti si hic offam mereri possint — aliqui

eorum mendicantes antehac. Senex Pew, excœcatus, quem pudere se

decebat, quasi unus optimatum in Senatu Angliæ, mille ducentas

erogat libras annuas. Ubinam ipse nunc est? Hem, mortuus, terra

eum habet; at vero biennio ante, — ita vivam! — ipse idem pæne

fame peribat. Solebat mendicare, furari, iugulare, et tamen fame

laborabat, per Deos!”

“Ergo, revera parum hæc valent omnia,” fatur nauta iuvenis.

“Parum valent stultis; et hoc licet iures — illud perinde atque

omne aliud,” refert Silver. “Verum hoc attende: tu iuvenis es,

iuvenis, inquam, sed et vivax es ut sulphur. Vix oculos in te

inieci, iam hoc perspexi, loquarque tecum tamquam cum viro.”

Facile intelliges qui sensus animi mei fuerit, quum hunc senem

sycophantam audiebam alium iisdem verbis adulatoriis alloqui,

quibus me allocutus erat. Haud plane dubito quin, si par

fuissem, eum, trans dolium, trucidassem. Interim ipse pergebat,

me testem suæ loquela se habere minime suspicatus.

“Tene hæc de viris fortunæ. Hi vitam rudem agunt, viam patibuli

prosequuntur, sed edunt bibuntque, tamquam galli gallinacei

pugnatorii; expeditione tamen finita, iam in sacculis eorum non

asses ac libellas, sed talenta reperias. Ast maior pecuniæ pars

in temetum effunditur et in lautitias, tum ad mare reditur in

subucula. Hæc tamen non est via quam ego sequor. Ego etenim mea

cuncta recondo, partem hic, partem illic, non nimium usquam,

quod non omnino confido. Bene memineris, iam sum

quinquagenarius; redux ex ista expeditione, virum agam serio.

Etiam summum erit tempus, dices tu. A, ego profecto, interea ad

genium vixi; nihil quod cor appetivit mihi negavi, dormivi

molliter, omnique tempore, præterquam in mari, vescebar

delicate. Et quinam ego incepi? Ante malum, ut tu!”

“Verumtamen,” interpellat alter, “nonne tota reliqua pecunia iam

inaccessibilis est? Post hæc tamen Bristoliæ te visui haud

audebis offerre?”

“Quid? Quonam in loco eam putas esse?” quærit Silver derisorie.

“Bristoliæ in argentariis, aliisque locis,” sodalis respondit.

“Ita sane est,” inquit cocus; “ita erat quum e porto solveramus.

Sed per hoc tempus vetuscula mea domina eam totam habet. Iam et

Spy-Glass est vendita, conductura, consuetudo, instructio;

vetuscula autem ad me viam habet. Dicerem quidem tibi quem in

locum, quia tibi fido, nisi id apud sodales zelotypiam pareret.”

“Adeone potes tuæ vetusculæ fidere?” quærit alter.

“Viri fortunæ,” refert cocus, “inter se plerumque parum

confidunt, et hoc merito, mihi crede. Sed est mihi modus quidam,

mihi est. Siquando sodalis aliquis restim suam deserit — talis

qui me noverit, utique — is non in eodem cum sene Ioanne erit

mundo. Fuerunt nonnulli qui Pew timerent, et aliqui qui Flint

timerent; sed ipsemet Flint timebat me. Timuit ipse et fuit

superbus. Caterva Flint omnium quas mare ferebat fuit asperrima;

ipse diabolus dubitasset se cum iis mari committere. Atqui, tibi

plane edico, ego homo gloriosus minime sum, et tu expertus ipse

es quam facilis in conversando essem; sed quum stegarius eram,

agni non erat vocabulum aptum ad significandos veteranos piratas

Navarchi Flint. A, in navi senis Ioannis quid tibi expectandum

sit, scire licebit.”

“Opportune mones, iam nunc fateor,” iuvencus respondit,

“opusculum istud vix dimidio mihi gratum erat, antequam hanc

tecum, Ioannes, loquelam habui; verum nunc, en manum meam.”

“Fortem te iuvencum probavisti, iuxta et alacrem,” respondit

Silver, manum eius prehendens et quassans, ut totum dolium

nutaret, “et in præstantiorem tutelam pro viris fortunæ, oculos

meos nunquam conieci.”

Nunc demum intelligere cœpi sensum suorum verborum. “Viri

fortuna” sua lingua, manifestum erat, nihil plus nec minus

significare quam ordinarium piratam, scœnula autem quam

subauscultaveram ultimus erat actus tentaminis corrumpendæ unius

manuum probarum — ultimæ fortasse in navi. Sed quod ad hoc

attinet, mox sententiam mutavi, nam Silver lenem edidit sibilum,

tertius quis lento gressu accessit et iuxta eos consedit.

“Dick est sincerus,” fatur Silver.

“O ego probe novi Dick sincerum esse,” vox refert gubernatoris

Israelis Hands. “Ipse stultus non est, non Dick iste,” vertitque

cuneum tabaccæ in bucca ac spuit. “At huc ausculta,” pergit

ille, “hoc unum est quod scire cupio, mi Barbecue, — quousque

sic otiabimur hærebimusque quasi navis gyrovagorum? Iam Navarchi

Smollett habeo pæne satis; iam, Hercle, plus satis me vexavit!

Mihi in animo est illam diætam intrare, est, profecto. Eorum

salsamenta, vina, cæteraque ego volo habere.”

“Israel,” inquit Silver, “caput tuum non magni est pretii, nec

unquam fuit. Audire tamen, ut puto, vales; auriculæ saltem tuæ

satis sunt magna. Nunc itaque, en quod tibi dicere habeo — cama

tua erit in antico, arduam duces vitam, leniter loquéris,

sobrium te præstabis, usque dum ego verbum edidero; et huic te,

mi fili, concredere poteris.

“At, nonne, ego nec recusavi?” gannit gubernator. “Istud modo

quæro, quando? Hoc tantum est quod quæro.”

“Quando! Dii immortales! clamitat Silver. “Iam si hoc scire

velis, dicam tibi quando. Omnium postremo, quoad possum; atque

tunc erit quando. Hicce est navigator præstantissimus, Navarchus

Smollett, is regit hanc præclaram nostram navim pro nobis. Hicce

est ille Spectabilis, et ille medicus cum mappa, cæterisque

idgenus rebus — nonne ego nescio ubi insula sit. Nec tu plus,

fatere. Tum, ergo, in votis mihi est, ut Spectabilis hic, atque

medicus reperiant rem, atque, per Herculem! iuvent nos eam rem

in navim nostram convehere. Tum videbimus. Si mihi de cunctis

vobis, nebulones, quoad fidem certe constaret, darem operam ut

Navarchus Smollett ad dimidium retro itineris nos veheret,

antequam ictum ederem.”

“Quid? Omnes nos hac in navi, ut ego quidem existimabam, sumus

nautici,” obvertit iuvencus Dick.

“Sumus omnes proræcolæ, dicere vis,” irritatus regerit Silver.

“Nos quidem cursum dirigere valemus, sed quis nobis cursum

præscribet? Atque hoc est, mei amici, in quo vos, a primo ad

ultimum omnes destituti estis. Si meum valeret arbitrium, darem

operam ut Navarchus Smollett nos, minimum, in etesias reveheret:

tunc ab omni errore cursus tuti ac salvi essemus, perinde atque

a penuria aquæ. Verum qui qualesque vos sitis, novi. Iam ego cum

iis rem dirimam in insula, simulac sarcinam illam in constrato

habuerimus, et dolendum id est. Sed tute beatum nunquam æstimas,

nisi sis ebrius. Lacera mihi præcordia, ægro animo cum tui

similibus navigo!”

“Leni animum, Ioannes Longe,” fatur Israel. “Quisnam te

lacessit?”

“Eheu, quot celsas ego naves, reputa modo tecum, vidi nudis

pugionibus captas? et quot agiles iuvencos in patibulis sole

arescere?” ait Silver; et cuncta hæc ob idem propera, propera,

atque propera. Auditisne me? Haud paucas ego res in mari vidi,

vidi, inquam. Si modo tu tibi vitæ cursum præstitueres, nec

cuique vento cederes, rheda vehereris, tu nempe. At non tu is

es! Te novi. Cras habebis bucculam cannei tui, tum suspendaris.”

“Nemo nescit te, Ioannes, genus hircitallionis esse; sed et alii

sunt ita ut tu gnari navim tractandi atque gubernandi,” regerit

Israel. His tamen ioculi nunquam non grati erant. Nulli horum

ita sublimes aridique exstiterunt, quin suam partem in iocando

bono animo accepissent, ut sodales probos decet omnes.”

“Siccine?” suscipit Silver. “Ubinam illi nunc sunt? Pew erat ex

eo genere, et ipse decessit homo mendicus. Ita fuit Flint, et

ipse Savannæ ex canneo extinctus est. A, fuerunt illi caterva

delicata, certe fuerunt, verumtamen ubinam sunt?”

“At vero,” quærit Dick, “quum vero eos destituerimus, quid de

iis agemus?”

“Ecce meum hominem!” clamitat cocus admiratus. “Istud dixerim

negotium. Ecquid tu existimas? Numne exponantur ut deserti? Is

modus agendi England esset. Aut sint concidendi, tamquam mera

suilla? Id secundum mentem Flint atque Billy Bones esset.”

“Billy fuit ad idgenus rem idoneus,” fatur Israel. “‘Mortui non

mordent,’ solebat is dicere. At nunc et ipse est mortuus; iam et

ipse nunc novit initium et finem rei eius; atque si unquam

uspiam manus atrox in portum advenit, is Billy fuit.”

“Vera tu memoras,” inquit Silver, “fuit ille asper ac paratus;

sed mihi ausculta; ego homo sum facilis — proprie ille vir

ingenuus quem tu fateris; at nunc res seria est. Officium est

officium, sodales. Ego sententiæ mortis suffragor. Nolo enim ut

isti leguleii marini, modo in canaba, quum ego in Senatu fuero,

et rheda vector, insperati domum veniant, tamquam diabolus

tempore precum. Exspectate, hoc est meum consilium; sed quum

tempus venerit, esto, ruat res!”

“Ioannes,” ait gubernator, “tu profecto vir es!”

“Ita certe dices, Israel, quum id videris,” inquit Silver. “Unum

tantum mihi postulo — postulo mihi Trelawney. Vitulinum eius

caput istis meis manibus de trunco eius divellam. Dick!”

subiungit sermonem rumpendo, “fac subsilias velut dulcis

puellus, afferque mihi malum, ut gulam meam quodammodo

humectem.”

Fingere potes terrorem, qui me incessit! Exsilivissem et

aufugissem, si vires mihi suppetivissent; sed artus mei, et cor

me fefellerunt. Audivi Dick surgere, tum aliquis eum sistere

videbatur, atque vox Hands exclamabat:

“O, fac mitte id! Noli de ea sentina sugere, Ioannes. Iube

potius quid cannei inter nos circuire.”

“Dick,” fatur Silver, “tibi fidem habeo. Scito me illi doliolo

mensura cavere. Illic est clavis; lagenulam complebis et huc

afferes.”

Exsanguis præ terrore ut eram, facere non poteram quin cogitarem

hunc fuisse modum quo Herus Arrow temeto illo potitus esset,

quod eum perdidisset.

Dick brevi tantum abfuit, interim tamen Israel recta in aures

coci sermocinari perrexit. Vix unum aut alterum verbum excipere

potui, inde tamen gravia percepi nova; nam præter alia

fragmenta, quæ eodem pertinebant, sequens sententia integra

excipi poterat: “Ne unus quidem omnium se adiunget.” Unde palam

erat aliquos nautas in officio usque permansisse.

Postquam Dick redivit, unus horum trium post alterum sumpsit

lagenulam ac bibit — unus “Pro fortuna;” alter “In senem Flint;”

Silver autem ipse fere cantilans dicebat, “En, in ipsosmet nos,

sustinete sub vento, dabitur præmium, futatimque pulmentum.”

Tum subito lumen quoddam in me in dolio incidit, ac prospectans,

reperi lunam illuxisse, atque medium supparum inargentasse,

sinumque dolonis albicare, ac fere eodem tempore vox proretæ

audiebatur proclamare, “Euoe, terra!”

Caput XII.

Consilium Bellicum.

Ingens inde pedum tumultus trans stegam oriebatur. Clare

audiebam nautas e canaba et ex propodio sursum ruentes, ac

subito e dolio prosiliens, tectus prævelio, puppim versus

præceps ferebar, et in aperta stega ad assequendos Hunter

Doctoremque Livesey, tempori emersi ad podium.

Illic iam omnes erant congregati. Fere eodem tempore cum luna

emergente stratum nebulæ se levabat. E longinquo ad occiduo

meridiem a nobis duos colliculos conspiciebamus circiter binis

milliaribus inter se dissitos, et pone unum eorum tertium,

altiorem, cuius vertex usque nebulis erat obsessus. Singuli

horum trium speciem conicam acrem referebant.

Tantum vel iam in somnio vidi, quod e horribili pavore pauca

minuta ante comperto necdum me omnino recepi. Tum vocem Navarchi

Smollett mandata edentem percepi. “Hispaniola” una vel duabus

lineis arctius sub ventum flectebatur, et nunc iam cursum

tenebat, quo insulam ab oriente arctius præterveheretur.

“Nunc vero, nautæ,” alloquitur eos navarchus, postquam cuncta

destinata erant, “quisquamne vestrum terram ante nos unquam

vidit?”

“Ego vidi, mi Here,” respondit Silver. “Adaquavi illic cocus cum

navi mercatoria.”

“Pulvinarium, ni fallor, a meridie est, pone pusillam insulam?”

quærit navarchus.

“Sic, mi Here; Insulam Sceleti vocitant. Olim piratis erat

summum perfugium, atque nauta qui nobiscum erat, cuncta nomina

loci singularia noverat. Collis ille ad Aquilonem, Foremast Hill

vocant; ibi sunt tres colles in ordine, Austrum versus vergentes

— anterior, summus, medius, mi Here. Sed ille summus — scilicet

ille magnus, cum nebula in vertice — vulgo Spy-Glass vocant, ab

excubiis, quas tenebant, dum sub ancoris navi purganda erant

occupati, ibi enim solebant naves suas purgare, cum bona tua

venia.”

“Habeo hic mappam,” ait Navarchus Smollett, “Vide sis utrum idem

sit locus.”

Oculi Ioannis Longi in recessu capitis sui, ut mappam accepit,

flagrabant; sed e novo chartæ aspectu sciebam futurum ut

exspectatio eum deceptura esset. Hæc enim non fuit mappa quam in

cista Billy Bones inveneramus, sed imitamentum eius in omnibus

accuratissimum — nominibus, altitudinibus, mensura profunditatis

— unica re dempta, rubris crucibus ac notis. Quamcunque se

deceptum senserit, Silver animo satis firmo erat, ne id

proderet.

“Est, mi Here;” ipse respondit, “ille idem locus iste est,

profecto; scitissime autem est delineatus. Valde miror, quisnam

hoc fecerit. Piratæ, ut opinor, nimis fuerunt ignari. En, hicce

est: ‘pulvinarium Navarchi Kidd’ — ipsum nomen quo socius meus

nauta appellavit. Isthinc, a meridie, aquilonem versus, secundum

littora occidua aquæ tractu vehementiori feruntur. Recte

statuisti, mi Here,” subiicit ille, “quod ventum subivisti, ac

sub mansisti. Enimvero, si propositum tibi est hic intrare,

navimque subvertere, nullo in loco sunt aquæ ad id aptiores quam

isthic.”

“Habeo tibi gratiam, mi homo,” respondit Navarchus Smollett.

“Mox post tuam opem expetam. Interim abeas, licet.”

Oppido mirabar frigidam Ioannis constantiam, qua suam insulæ

notitiam prodiderat; fateor etiam aliquo metu me affectum

fuisse, quum eum adversum me venire videbam. Ipse, utique,

nesciebat me testem auritum suæ consultationis fuisse in dolio,

et iam nunc tanto horrore suæ atrocitatis, indolis bilinguis,

potestatisque eram correptus, ut quum manum humero meo

imponeret, invitus contremiscerem.

“En,” me affatur, “tibi suavissimum locum, istam insulam — locus

amanus iuvenculis ad descendendum. Futurum iam est ut hic tute

laves, conscendas arbores, et capellas venéris; tum et in illos

ascendes colles tu ipse, instar capellarum. Eia, hoc efficit ut

ipse iuvenescam. Vel ipsum ligneum crus prope obliturus eram.

Iucundum est iuvenem esse, habereque digitos pedum decem, nec ea

de re dubites. Siquando pusillum iter exploratorium tibi

libuerit suscipere, roga modo senem Ioannem, iam ipse tibi

viaticum, ad tecum ferendum, componet.”

Ac postquam me in humero amicissime compalpavisset, claudicando

prorsum discessit, introrsumque descendit.

Navarchus Smollett, Spectabilis, atque Doctor Livesey in stega

pone malum inter se colloquebantur; et utcunque sollicitus eram

iis historiam meam narrare, interpellare eos mihi fas non erat

publice. Dum varia consilia mecum volvitabam, quid potissimum

causæ prætexerem, probabilis, Doctor Livesey me compellavit et

ad se accersivit. Casu quodam fumam suam in imo reliquit, et

quum absque tabacca se vel existere non posse existimaret, me ad

proferendam misit; simul tamen ac satis prope ad eum fuissem,

meque cum eo sine testibus agere posse sensissem, protinus ad

hæc verba erupi: “Mi medice, sine ut tecum loquar. Fac ut

navarchus atque Spectabilis in diætam conveniant, tum

comminiscere causam ob quam me accersas. Nova habeo terribilia.”

Vultus medici pauxillum mutabatur, sed vel momento post sui

compos factus est.

“Gratiam tibi habeo, Iacobelle,” respondit voce satis elata, “id

solum erat quod scire cupivi,” acsi quid a me quæsivisset.

Hinc in calce conversus ad alteros duos recessit. Pauxillum hi

colloquebantur, et, quamquam nullus eorum se consternatum

prodebat, nec voce elatiori sonum edebat, ne sibilabat quidem,

tamen palam erat Doctorem Livesey meum propositum iis nuntiasse;

proximum enim quod audivi erat mandatum navarchi Iobo Anderson,

qui signo per fistulam dato, omnes manus in stegam evocavit.

“Ephebi,” alloquitur nautas Navarchus Smollett, “aliquid quod

vobis dicam habeo. Ista terra, quæ nobis sub oculis sita est, is

locus est, quo navigavimus. Herus Trelawney, quum vir esset

munificus, ut omnes novimus, modo paucis verbis a me

sciscitabatur, quibus respondere poteram omnes et singulos

vestrum hac in navi, supra et infra, officio satisfecisse, et

hoc eum in modum, quo melius a nullis unquam expeto, quapropter

ego, ille atque medicus descendemus subter in diætam, ut pro

vestra salute bonaque fortuna propinemus, vobis autem canneus

offeretur, ut pro nostra salute bonaque fortuna pocillum

hauriatis. Dicam vobis quid ego hac de re sentiam: existimo

actum esse generosum. Si vero et vos idem mecum sentitis, viro

ingenuo, more nautico, ter acclamabitis.”

Acclamatio, utique, facta est — per se enim hoc sequebatur; sed

tam sonore id factum est, tam plene tamque ex corde, ut vix mihi

ipsi credere possem hos eosdem vitæ nostræ insidiari.

“Alterum Navarcho Smollett acclamemus,” hortabatur Ioannes

Longus, postquam prima acclamatio evanuerat.

Hæc quoque plena voluntate edita est.

Post acclamationen finitam tres viri in interiora descendebant,

et haud multo post in stegam nuntiatum est Iacobellum Hawkins in

diæta desiderari.

Eo quum veneram, tres viros ad mensam discumbentes reperi, in

mensa autem lagenam vini Hispanici, et aliquantum uvæ passæ iis

antepositum, dum medicus, capillamento in gremio seposito

fumabat, quod sciebam indicium esse animi turbati. Fenestra

postica aperta erat, quod nox valde calebat, et luna in sulcata

pone navim aqua resplendescere videri poterat.

“Itaque, mi Hawkins,” me hortatur Spectabilis, “aliquid tu habes

dicere. Eloquere!”

Narrare itaque cœpi ut iussus eram, ac tam breviter et succincte

retuli loquelas Ioannis Silver, quam poteram. Nullus eorum me

interpellavit donec ad finem perveni, nec quisquam eorum vel se

movit quidem, sed oculos in vultum meum defixos tenebant ab

initio ad finem usque.

“Iacobelle,” mandat Doctor Livesey, “cape sedem.”

Me igitur iuxta se ad mensam considere iusserunt, pocillum meum

vino compleverunt, manus uvis passis onerarunt, omnesque tres,

unus post alterum capitis proclinatione mihi propinaverunt,

salutem apprecati, servitiaque sua mihi polliciti propter meam

animi fortitudinem, bonamque fortunam.

“Proinde, mi Navarche,” fatur Spectabilis, “tu recte iudicasti,

ego autem perperam. Me asinum fuisse fateor, tuaque mandata

exspecto.”

“Non magis asinum tute præstitisti quam ego, mi Here,” refert

navarchus. “Nunquam enim ego nautas rebelles audivi aut vidi,

quin indicia suæ rebellionis prodidissent, quæ neminem sanum,

qui oculis polleret, decipere possent, sibique secundum id

cavere. Sed caterva hæc,” subiungit, “me prorsus superat.”

“Navarche,” interpellat medicus, “bona tua venia dixerim, is

Silver est. Homo perquam singularis.”

“Quin et gratiorem aspectum is præberet ex antenna oscillans, mi

Here,” refert navarchus. “At hic sermo tantum est; ad nihilum

nos ducit. Tria aut quatuor hic notanda animadverto, quæ cum

venia Heri Trelawney singillatim memorabo.

“Tu, mi Here, es navarchus. Tuum est præcipere,” fatur Trelawney

cum magnificentia.

“Notandum primum,” incipit Navarchus Smollett. “Iter nobis

prosequendum est, quia reverti non licet. Si enim mandatum

ederem ad revertendum, isti sine mora rebellarent. Notandum

alterum, otium nobis suppetit — eousque saltem dum thesaurus

reperiatur. Notandum tertium, sunt aliquot manus fidæ. Ergo, mi

Here, serius aut citius ad luctam venietur; unum itaque habeo

quod proponam, anticipemus tempus, die quodam propitio, quum

isti minime exspectant, in luctam descendamus. Nonne, mi Here

Trelawney, licebit nobis, ut spero, saltem tuos famulos

domesticos in numero fidorum habere?”

“Uti ipsum me,” confirmat Spectabilis.

“Tres nobiscum,” numerat navarchus, “efficiunt septem, et

nostrum Hawkins adnumerando. Quid nunc de fidis manibus?”

“Verosimillime censebis etiam homines proprios Heri Trelawney,”

inquit medicus, “quos ipse sibi selegerat, priusquam Ioanni

Silver occurrisset.”

“Quin,” refert Spectabilis, “Hands unus fuit ex meis.”

“Equidem existimabam Hands me fidere posse,” fatur navarchus.

“Quid, quod hi omnes sunt etiam Angli,” interpellat Spectabilis.

“Mi Here, ipsam navim displosam cernere a cordis mei sententia

non esset alienum.”

“Eheu, viri,” ait navarchus, “optimum quod suadere possim, parum

est. Cœptui ac proposito stare, atque diligenter vigilare,

optimum reor. Hoc autem operosum est, satis scio. Satius esset

protinus confligere. At fieri nihil poterit, donec qui nobis

fidi sint, experiamur. Acquiescamus igitur tempusque nostrum

opperiamur; hoc censeo.”

“Iacobellus noster,” ait medicus, plus nobis prodesse poterit

quam quiscunque alius. Nautæ nostri non diffidunt ei, et

Iacobellus, insuper, etiam ephebus est rerum observator.”

“Hawkins mi, fiduciam tui habeo ingentem,” subiunxit

Spectabilis.

Haud parum sum exacerbatus, quod me prorsus impotem sensi; et

tamen, casu quodam fortuito et curioso, salus omnium per me

venit. Interea, quot cunque verba serturi essemus, ex omnibus

sex et viginti nonnisi septem eramus, quibus fiduciam habere

nobis licebat, et ex his septem unus puer erat, ita ut adulti ex

nostra parte sex tantum essent, adversum novemdecim eorum.

Pars tertia

Mea Discrimina in Arido

Caput XIII.

Quí ego in Arido Discrimina mea orsus sim.

Aspectus littorum insulæ, quum postero mane in stegam veneram,

omnino mutatus erat. Quamvis flabra iam penitus cessaverint,

haud exiguum iter nocte emensi sumus, et nunc malacia detenti,

circiter dimidium milliarium ad orientem cum austro a plano ac

demisso littore orientali hærebamus. Solum insula arboretum

cineracei fere coloris ex magna parte operiebat. Color quidem

iste perpetuus passim ruptus erat in locis depressioribus per

strata fulvæ arenæ, perinde atque celsioribus arboribus plurimis

e specie pinuum — quæ alias arbores altitudine superabant —

nonnullæ solitariæ, aliæ gregatim; coloratio tamen totius erat

uniusmodi atque lugubris. Colles acribus lineamentis in sublime

procurrebant supra virorem plantarum in nudos scopulos rupium.

Cuncti eorum formas curiosas ferebant, Spy-Glass autem, quod

cætera culmina tercentenis aut quadringenis pedibus celsitudine

totius insulæ superabat, erat etiam per figuram suam maxime

curiosum omnium, quippe quod fere undique præceps exsurgebat,

fere ad instar columnæ, cui statua erat superimponenda.

Interim “Hispaniola” æstu oceani violenter volutabatur. Antennæ

fere trochleas effregerunt, clavus huc et illuc trusitabatur,

totaque navis vacillans, tamquam fabrica stridebat et gemebat.

Ego interim cancellis posticis firmiter innitebar, atque mundus

ante oculos meos vertigine gyrabat; nam quamvis satis aptus

essem nauta quum in itinere versaremur, hic modus uno loco

hærendi, lagenæque instar volutari, res mihi erat prorsus

ignota, nec sine impetu nauseæ, præsertim mane, ieiunus,

sustinere poteram.

Hæc fortasse in causa fuit — fortasse aspectus insulæ, cum

arboretis suis cineraceis tristibusque, cum feris scopulis,

atque venilibus undis, quas in littoribus præruptis tonare, ac

spumantes confligere, videre et audire poteramus — quamquam sol

splendebat calebatque, atque aves littorales vivaci stridore

piscabantur, aut circa nos volitabant, facile cuipiam videri

poterat quemque post tam diuturnam navigationem in terram

descendere gratum esse futurum, at mihi aspectu insulae cor

defecit, et ab hoc temporis puncto, vel de Insula Thesauraria

cogitare in exosis habui.

Labores dimidii diei, nobis ingrati, nos exspectabant, quod

nulla indicia venti videbantur, nam lintres promendæ erant et

remiges adhibendi, navis autem ternis aut quaternis milliaribus

circa angulum insulæ hæserat, remulcaque vectanda erat per

angustum fretum in portum pone Insulam Sceleti. Ego me sponte

mea pro una lintrium obtuli, quod nihil mei negotii erat. Æstus

pæne ferri nequibat, atque nautæ labori suo save obmurmurabant.

Lintri meæ Anderson præfuit, ipse autem loco disciplinam inter

nautes sustinendi, non minus quam cæteri obganniebat.

“At,” inquit ille cum maledicto, “hoc non in æternum sic erit.”

Istud ego sinistrum indicium iudicavi; nam usque in eum diem

quisque nautarum munia sua solerter et bono animo obibat; sed

vel ipse conspectus insulæ frænum disciplinæ relaxavit.

Ioannes Longus per totum iter ad latus guberni adstabat,

navimque regere iuvabat. Aditus illi tam erat cognitus quam

palmus manus suæ; et quamquam nauta catapirator continuo plus

aquæ indicabant quam mappa significabat, Ioannes nulli unquam

dubio locum cessit.

“Refluxus iste nimium quam rodens est,” fatur ille, “et alveus

hic, ut verbo utar vulgari, quasi pala est effossus.”

Eo ipso loco constitimus ubi in mappa locus ancoræ indicatur,

circiter una tertia milliarii ab utrolibet littore, a solido

nempe insulæ, atque ab Insula Sceleti. Fundus erat ex integro

sabulosus. Sonitus ancoræ nostræ in aquam iactæ, totum fere

gregem avium suscitavit, quæ exterritæ, strepentes et

conclamantes nemora circumvolitarunt; sed vix uno minuto post

iterum resederunt, iterumque silentium factum est.

Locus cæterum undique terra continebatur arbores ad margines

usque aquæ tempore æstus, vegebant, littoribus plerumque planis,

vertices autem collium longioribus intervallis in circuitu, unus

hic, alter illic eminebat, in speciem amphitheatri. Duo rivuli,

vel rectius paludes, se in hoc stagnum, ut vocaveris,

effundebant; frondes vero his in partibus littoris venenoso

quodam virore splendebant. Ex navi nulla vestigia domus, sive

valli, conspici poterant, quod sub tegmine arborum latebat; ac

nisi e mappa in impluvio cognitum esset, nos eramus primi, qui

ancoram illic iecissent, ex quo insula se ex mari emersisset.

Aer omnino immotus hærebat, nec ullus sonus audiri erat, præter

boatum fluctuum, ut foris, ad dimidium milliarium, littora

rupesque verberabant. Odor quidam stagninus pulvinario

impendebat — odor foliorum lixatorum stirpiumque putrescentium.

Animadverti medicum naso halitantem, velut is, qui casu ovum

putidum gustasset.

“De thesauro nihil habeo certi,” fatur ipse, “sed capillamentum

meum paciscor hic febres vigere.”

Si mores nautarum in navi causam solicitudinis præbuerunt, nunc,

quum in stega congregati erant, iam plane minaces facti sunt. In

constrato circumiacentes loquelis mutiebant. Mandata etiam

leviora contuitu sinistro excipiebant, atque invito ac

perfunctorie perficiebant. Ipsi adeo fidi contagione affecti

esse videbantur, quoniam ne unus quidem reperiebatur qui alios

corrigere vellet. Manifestum erat seditionem nobis, tamquam

tempestatem impendere.

At nec solum nos, ex diæta, periculum præsentiebamus. Ioannes

Longus omnis erat in circumeundo manipulos nautarum iis bona

consilia impertiendo, nec quisquam hominum eum exemplo bono

superare potuisset. Bona voluntate atque civilitate ipse semet

vincebat; in cunctos undique suaviter renidebat. Siquando

mandatum edebatur, Ioannes puncto temporis in gralla sua stabat,

et omnium suavissimo more “Sic, sic, mi Here,” respondebat; et

quum nihil esset quod ageretur, unam post alteram cantilenam

incepit, quasi ad ægrum animum cæterorum celandum ac

dissimulandum.

Inter omnes mœstos eventus eius temporis pomeridiani,

funestissima erat Ioannis manifesta sollicitudo.

In diæta convenimus consultatum.

“Mi Here,” fatur navarchus, “si vel unum ulterius mandatum edere

tentavero, in nos omnis caterva irruet. En tibi totam rem. Nonne

mihi rude respondetur? Si ergo verba reddam, confestim pugiones

vibrabuntur; sin faciam, Silver animadvertet aliquid sublatere,

ac tum omni modo de nobis actum est. Proinde unus tantum hic est

cui fidere possimus.

“Et quis is est?” quærit Spectabilis.

“Silver, Here mi;” refert navarchus; “ipse enim tam avide cupit

res componere, quam ego aut tu. Iracundia hæc est subdita; ille

eos, si modo occasio ei detur, ex ea mox exarguet, atque mihi in

votis est talem ei occasionem præbere. Demus nautis quodam

postmeridiem facultatem in siccum descendendi. Si cuncti

exiverint, nos navim propugnabimus. Si nullus exiverit, nos

diætam tenebimus, ac Deus iustam causam defendat. Si denique

aliqui exiverint, memineris verba mea, Here, Silver eos tam

mites in constratum referet quam agnos.”

Sic decretum est; sclopella onerata data sunt cuique fido;

Hunter, Joyce, atque Redruth inter fidos cooptati sunt, et hi

nova minus stupentes audiverunt meliorique erant animo quam erat

exspectandum, quo facto, navarchus in stegam processit et ad

nautas verba fecit.

“Iuvenci,” inquit, “fervidissimum exegimus diem fere sumus

lassi, nec parum succussi. Excursus parumper in littus, ut

opinor, cunctis vobis gratus erit — lintres usque in aqua sunt;

sumatis, licebit, scaphas, ac tot vestrum quot voluerint,

poterunt in littus in postmeridiem excedere. Dimidia hora ante

occasum ictum edam tormenti.”

Existimo stultos hos lurcones futurum putavisse ut, quamprimum

in siccum egressi essent pedes confestim in thesauris

offenderent; nam stoliditas eos protinus reliquit, et clamorem

lætitiæ ediderunt, qui aviculas e latibulis iterum ad

circumvolandum, et circa pulvinarium strependum, exturbavit.

Navarchus multo plus sapiebat, quam ut obstet. Is momento

evanuit, ut ad agmen ordinandum Ioanni Silver occasionem

præberet; et mihi quidem videtur eum optime statuisse. Si enim

in stega mansisset, ne vel simulare quidem potuisset se rerum

statum ignorare. Hoc iam sole clarius erat. Silver erat

navarchus, præerat autem manui nautarum seditiosissimæ. Manus

fidæ — et tales inter eos exstitisse mox comperturus eram —

admodum stulti esse videbantur. Aut vero, rectius, ut opinor,

sic verus rei status erat: fides omnium nautarum, exemplo

capitis seditionis, luxa erat — nisi quod aliquorum plus,

aliorum minus; aliqui vero probi quum essent, fere omnino, nec

ulterius duci, nec impelli poterant. Unum enim atque diversum

est otiari, occultamque offensam gestare, aliud autem navim

occupare, atque nonnullos insontes trucidare.

Tandem denique egressuri coaluerunt. Sodalium sex in navi

remansuri erant, cæteri autem tredecim, inter eos et Silver, in

lintres descendere cœperunt.

Tum mihi primum ea efferata prima notio animum subiit, cui

servata nostra vita ex magna parte tribuenda est. Si enim sex

nautæ a Silver relicti sunt, certum videri debebat nostras

partes navim apprehendere, eamque tueri non posse; atque quum

sex tantum relicti essent, item, æque certum erat partes, quæ

diætam tenebant, pro præsentia mea opera non egere. Statim

itaque mihi in mentem venit in littus descendere. Igitur

extemplo descendi ex latere navis, in prora lintris conquexi, ac

fere eodem momento ipsa se dimovit.

Nemo me animadvertit præterquam primus remex a prora, qui me

affatus est, “Tune is es, Iacobelle? Demitte caput.” Sed Silver,

ex altera lintre acribus oculis speculabatur, sciscitans

clamabat utrum is ego essem; et ab eo momento, quid fecissem, me

pœnitere cœpit.

Nautæ certatim littus petebant; sed linter, qua ego vehebar,

quum et prior esset tempore, et levior, et melius ageretur,

consortem celeritate vicit, prora sua casu inter pendulas

arbores littorales irruit, quo facto, ego ramum quemdam

apprehendi, me sublevavi, et in proximo dumeto abdidi, dum

Silver, reliquaque caterva centum usque passus abfuerunt.

“Iacobelle, Iacobelle!” audivi eum clamantem.

At credideris licebit me nihil curavisse, cuncta persultans,

declinans atque conculcans prorsum rui nasum meum secutus, nec

constiti dum pedes me ferre poterant.

Caput XIV.

Primus Ictus.

Vigilantiam Ioannis Longi me fefellisse tanto mihi fuit gaudio,

ut iam lætitia cœpissem frui, atque in singulari hac terra, in

qua versabar, cum oblectamento dispicerem.

Transivi tractum terræ palustrem, salicibus, iuncis, insolitis

et exoticis arboribus palustribus plenum; iam ad oras emersi

terræ siccæ et undulantis atque arenosæ, circiter in unius

milliarii longitudinem, in qua passim pinus aliquot, et magna

copia arborum distortarum, a quercubus, ratione crescendi, haud

absimilium, vigebant, foliis tamen pallidis, instar salicum. Ex

adverso latere tractus huius campestris collium unus eminebat

cum geminis præruptis verticibus, qui in sole resplendescebant.

Nunc tandem primum explorationis gaudio fruebar. Insula incolis

carebat; socios nauticos pone me reliqui, ante me autem nihil

vivi erat, nisi feræ et alites. Inter arbores me huc et illuc

versavi. Passim plantas florigenas, mihi prorsus ignotas,

conspexi; passim angues mihi sub oculos venerunt, quorum unus ex

ora rupis caput sublevavit et in me sono sibilavit, qui murmuri

turbinis versantis erat similis. Parum suspicabar eum inimicum

esse maxime mortiferum, sonitum autem crotali illius famosissimi

esse.

Deinde ad arboretum veni longum ac spissum earum arborum in

speciem quercuum — vivarum, vel, ut postmodum didici, quæ

proprie sempervivæ appellandæ sunt — quæ deorsum, secundum

arenosa rubeta creverunt, cum frondibus curiose tortis,

spissisque foliis tegularum instar. Dumetum a summo unius tumuli

arenacei deorsum se protendebat, ac progrediendo augescens,

usque dum marginem attingeret depressionis uliginosæ, per quam

primus rivulus se percolando in pulvinarium dilabebatur. Palus

sub ardore solis vaporabat, lineamenta autem montis Spy-Glass in

exsurgente vapore tremere videbantur.

Subito in denso iunceto aliquid commoveri parebat; anas fera cum

clamore subvolavit, hanc altera sequebatur, mox totum agmen

earum regionem supra paludem nubis instar complebat gyrans ac

strepens in circuitu. Inde coniectabam illico aliquos meorum

sodalium oras paludis appropinquare. Nec opinio me fefellit; mox

enim audivi submissum sonum vocis humanæ, quæ, ut auscultare

pergebam, continuo elatior ac propior fieri cœpit.

Inde metus impensior me subito incessit, prohinc sub tegmen

proximæ quercus sempervivæ serpere statui, ibi conquexi, ac

muris instar silens auscultavi.

Alia vox responsitabat; tum iterum prima vox perrexit, quam nunc

iam agnovi ut Ioannis Silver, narrationem prosequentis, quæ ex

ore eius torrentis modo fluebat, vix semel aut iterum ab altero

rupta.. Collocutio ex sono sua admodum seria iudicanda erat, imo

et propemodum ferox; sed nullum verbum distinctum in aures meas

incidit.

Denique disceptantes pausam interponere videbantur, ac fortasse

consedisse; nam non modo propius accedere cessarunt, verum etiam

aves pacatiores fieri cœperunt, et in sua latibula in palude

residere.

Interim ego negotio meo deesse mihi videbar, quod quum tam

temerarius fuissem, ut cum istis latronibus in terram

descendissem, æquum erat ut saltem eorum consultationes

subauscultarem; clarum ac manifestum igitur officium meum esse

iudicavi ad eos proxime quam latibulum pendentium arborum

sineret, clam accedere.

Situm colloquentium satis certe declarare poteram, non solum e

regione soni, sed præsertim e modo avium exterritarum gerendi,

invasorum capitibus superinhærentium.

Itaque quadrupedatim lente sed constanter ad eos arreptavi;

denique tamen per aperturam inter frondes caput attollens,

prospectum nactus sum recta valliculam virentem versus ad oram

paludis arboribus obumbratam, ubi Longus Ioannes Silver unusque

nautarum coram colloquentes stabant.

Sol in eos toto ardore incidebat. Silver pileum suum iuxta se in

gramen deiectum habebat, amplusque vultus lævis et flavidus æstu

relucens, quasi deprecabundus ad vultum alterius erat levatus.

“Sodalis,” aiebat, “hoc inde est, quod te pulveris aurei æstimo,

pulveris inquam aurei, nec de hac re dubites! Nisi tibi picis

instar animo hæsissem, existimasne ad te commonendum me hic

futurum? Actum est — nec facere, nec mutare quidquam potes;

loquor ut collum tibi servem, atque si unus ferocium id sciret,

dic, Thomas, ubinam gentium ego essem — dic modo ubi ego essem?”

“Silver,” ait alter, — et animadverti eum non modo rubere in

vultu, sed et rauce loqui corvi instar, et etiam vox eius

tremebat, tamquam restis intenta — “Silver,” inquit, “tu senex

es, et probus aut ita saltem existimaris; etiam pecuniam habes,

qua plerique miselli nautæ carent; tu et audax es, aut ego

fallor. Fatere, reverane tibi in animo est sinere, ut te ea

turba quisquiliarum seducat? non te! Deos testes appello malle

me manum amittere, si ego officia deseram —”

Tum subito sermo eius sonitu quodam interrumpitur. Unum e fidis

repereram — hem, hoc ipso momento nuntium de altero venit. Longe

hinc in ora paludis sonus percrepuit tamquam subitus clamor

furentis, tum postea alter; denique tractior eiulatus. Rupes

Spy-Glass vel vicies sonitum reddiderunt; totus grex avium

palustrium iterum subvolavit, cœlumque volatu suo obnubilavit;

atque diu post, dum eiulatus mortis animum meum usque

opprimebat, silentium iterum recepit suum imperium, nec nisi

languidior strepitus avium residentium, atque murmur undarum

littus verberantium tranquillitatem pomeridianam turbarunt.

“Thomas eo sonitu, tamquam equus calcari, subsiliit; sed Silver

ne nictavit quidem. Stabat suo loco, grallæ leviter innixus,

sodali advigilans, tamquam coluber ad saltum paratus.

“Ioannes!” fatur nauta oblata manu.

“Tolle manum!” clamat Silver, vel ternos pedes resultans, saltem

ut mihi parebat, tanta celeritate ac pernicitate, quanta quis

gymnicus exercitatus.

“Tollam quando ita vis, Ioannes Silver,” inquit alter. “Atra ea

conscientia est, quæ te ad me timendum adigere possit. At, per

Deorum fidem, dic mihi quid illud fuerit.”

“Illud?” refert Silver subridens, sed solito cautior, cum oculis

adinstar cuspidum aciscularum e largo vultu micantibus non

aliter quam frustula vitrea. “Illud?” O, ut opinor, ille Alan

erit.”

Ad hæc nova misellus Thomas velut heros effulgebat.

“Alan!” exclamabat. “Tum requiescat anima eius tamquam veri

nautæ! Quoad vero te, Ioannes Silver, diu mihi sodalis fuisti,

sed iam sodalis non es. Si canis instar mihi moriendum sit, in

officio moriar. Nonne tu Alan occidisti? Et me occide, si potes.

Repugnabo ego.”

His dictis, fortis hic iuvencus coco recta tergum vertit, et ad

littus deorsum abire cœpit. At longe abire ei datum non est.

Etenim Ioannes, arrepto ramo propinquæ arboris, exclamavit,

prehensaque gralla, sub axilla hocque ineptum iaculum in aere

tremens recta in eum misit. Misellum Thomam hæc in medio tergo,

inter scapulas cuspide percussit. Manus suas hic protinus in

altum sustulit, graviter suspiravit, denique concidit.

Utrum graviter an leviter hic vulneratus sit, nemo unquam

comperit. Satis erat verosimile spinam dorsi eius ruptam fuisse

illico, e sono licebat iudicari. Spatium tamen illi ad se

redeundum negatum est. Silver, etiam sine crure aut gralla

tamquam simius pernix, iam proximo momento super eum erat,

suumque cultrum in imbecille illud corpus capulo tenus bis

immersit. E meo latibulo audire mihi licebat ut halitabat cultro

dum feriebat.

Quid intermori proprie significet, haud scio, probe tamen scio

brevi eo spatio temporis totum mundum ex oculis mihi evanuisse

atque in confusis nebulis circumversatum esse; Silver atque

aves, perinde atque celsus vertex collis Spy-Glass gyrabant

seque miscebant volutantes ante oculos meos, et pulsus

dissitarum campanarum vocumque humanarum e longinquo in auribus

meis resonabant.

Quum ad me rediveram, monstrum illud iam se composuit, gralla

erat sub axilla eius, pileus in capite. Ad pedes eius immobilis

iacebat Thomas in gramine; sicarius tamen eum nihili faciebat,

interea cruentum cultrum suum panicula herbarum purgans. Aliud

prorsus nihil erat mutatum, sol immitis usque urebat vaporantem

paludem celsumque montis verticem, dum ego vix mihi persuadere

poteram necem vere esse commissam, vitamque humanam paullo ante,

sub ipsis meis oculis fuisse ereptam.

Nunc vero Ioannes manum suam sacculo immersit, fistulam inde

prompsit, variis modulaminibus inflavit, quæ longe lateque per

silentia aeris resonavit, Cuius rei signum id fuerit, utique

nescivi; statim tamen metum in me suscitavit. Certum erat plures

conventuros. Facile deprehendi poteram. Hi duos ex fidis iam

interfecerunt; nonne post Thomam et Alan ego sequi poteram?

Itaque ex eo loco me continuo expedire, iterumque retro, ad

apertiorem sylvæ partem omni vi ac silentio quibus par eram

reptare cœpi. Interea salutem dari atque reddi inter veteranum

piratam suosque sodales audivi, et hic sonus perniciei alas mihi

commodare videbatur. Simul ac me e dumeto eripueram, cucurri, ut

in mea vita antea nunquam, incurius qua, dummodo a sicariis via

abduxerit; quocirca currenti mihi formido augeri et ingravescere

cœpit, donec in phrenesin aucta esset.

Enimvero quisquamne ita deperditus quam ego esse poterat? Quum

sonitus tormenti audiendus erat, quínam eram ausurus cum his

dæmonibus sanguine usque olentibus, ad lintrem intrandam

descendere? Num non primus eorum qui me conspexisset, tamquam

pullum iugularet? Nonne vel id solum, quod abfuerim indicio esse

oportebat meæ proditionis, idemque cognitionis meæ fatalis?

Actum de me est, mecum cogitabam. Vale iam “Hispaniola;” valete

medice, Spectabilis, navarcheque. Nihil iam pro me superfuit

nisi mors per famem, aut mors per seditiosorum manus.

Per totum id tempus, ut iam monui, usque currebam, immemor

omnino, quum ad radices perveni colliculi cum gemino vertice,

partemque insulæ attigi, ubi quercus sempervivæ sparsiores

crescebant, magnitudineque ac statura speciem arborum

sylvestrium referebant. His paucæ pinus interspersæ stabant,

quædam quinquagenûm, aliæ septuagenûm pedum altitudinis. Aura

quoque hic alsior ac salubrior esse sentiebatur quam infra ad

paludem.

Hic autem alius terror me rigebat, et ad sistendum cogebat corde

meo tremente.

Caput XV.

Incola Insulæ.

E Latere collis, qui hic arduus et lapidosus erat, glarea loco

deturbata, magno strepitu saltibusque inter arbores dumosque

dissiliens deorsum ruebat. Oculos ultro eo converti, vidique

aliquam figuram celeri cursu pone stirpem cuiusdam pinus se

recepisse. Quid id fuerit, homone an ursus, an vero simius,

decernere nequivi. Statura ea atra atque villosa esse videbatur;

plus scivi nihil. Terror tamen huius spectri me ad consistendum

compulit.

Nunc iam utrimque interclusus esse videbar; a tergo mihi erant

sicarii, ante me hoc ignotum monstrum. Itaque periculum cognitum

mihi statim anteponendum iudicavi ignoto. Ipse Silver iam minus

formidandus mihi parebat, quam istud terriculamentum sylvestre,

proinde me circumverti, supraque humerum sedulo respectans,

pedes navim versus retrahere cœpi.

Momento temporis figura ea iterum in conspectum venit,

longiorique circulo emenso, me prævenire tentabat. Ego, utique,

iam valde eram lassus; tamen si etiam tam fuissem alacer quam

ubi primum surrexeram, palam vidi frustra id futurum, si cum eo

animante agilitate contendissem. Id enim ab una stirpe ad

alteram pernicitate damæ persultabat more humano, binis pedibus

incedens, sed præter omne exemplum humanum mihi notum, se fere

in duplum incurvabat. Et tamen hominem eum fuisse iam nihil

dubitare poteram.

Iam mihi in mentem venit, quod olim de anthropophagis audivi.

Etiam prope in eo res erat ut pro ope clamarem. Sed quoniam

animans id homo tantum erat, quamcunque ferox, fiduciam mihi

sumpsi, in eadem vero mensura metus meus Ioannis Silver

revivescere cœpit. Silens itaque stabam, consiliaque varia mecum

volvitabam effugii; ut vero sic deliberabundus hærebam, memoria

mihi incidit mei sclopelli. Simul ac me non inermem sensi,

audacia in corde meo refoveri cœpit; prohinc corde confirmatus

cum insulano coram agere statui, propiusque ad eum viriliter

accessi.

Sub hoc tempus ipse pone aliam stirpem arboris latebat, me tamen

caute observare videbatur, nam primum atque me sibi propius

fieri animadvertit, relicto latibulo, mihi obviam fiebat. Dein

iterum hæsitare, regredi, iterum accedere, ac, tandem, summo meo

stupore et confusione in genua se proiecit, palmosque mihi

suppliciter prætendit.

Hac re obstupidus iterum substiti.

“Quisnam tu es?” quærebam ab eo.

“Ben Gunn,” respondit voce instar serræ ferruginosæ rauca et

dedextra. “Miser ego Ben Gunn sum, inquam, nec ego per hoc

triennium cum ullo Christiano collocutus sum.”

Nunc demum intellexi eum hominem album, mei similem esse,

eiusque lineamenta vultus etiam iucunda. Cutis sua, ubicunque

soli patebat, adusta erat, labia ipsa atra, oculi autem mites ex

tam fusco vultu mirum quam insoliti erant. Ex omnibus mendicis,

quos unquam vidi, aut finxi, hic fuit omnium pannosissimus. Erat

enim e centonibus ac veteramentis velorum, pannorumque

nauticorum vestitus; totum autem hoc centonarium omnigenis,

maximeque incongruis ligamentis, nodulis aurichalceis, spinulis,

laqueis stupeis continebantur. Circum lumbos baltheum fibulis

aurichalceis tritis gerebat, qui ex omni suo indumento solus

erat integer.

“Triennium!” clamo ego. “Num naufragus es?”

“Quin, sodalis mi,” respondit, “sum desertus.”

Verbum iam audivi, novique horribile genus pœnæ significare, quæ

in vita piratarum satis usitata est, quum moribus suis quemlibet

reum in littore cuiusdam desertæ ac dissitæ insulæ solum

relinquere solent, exiguo pulvere pyrio, glandulisque

attributis.

“Ita vero, desertus ante triennium,” prosequebatur, “et exinde

carne caprina, baccis atque ostreis vitam sustentavi. Quis

ubicunque sit, aio ego, sibi consulere valet. Verumtamen, mi

sodalis, cor meum pro victu Christiano flagrat. Si casu quodam

frustulum casei modo apud te habeas! Non habes? Eheu, per multas

noctes de caseo — et hoc tosto — plerumque somniavi — tum

experrectus iterum hic me reperi.”

“Si mihi unquam in navim regredi detur,” respondi ei, “caseum

orbiculatim accipies.”

Per totum id tempus materiam singilionis[1] mei palpitabat,

manus meas mulcebat, calceos lustrabat, et, universim, in

intervallis sermonis, gaudium puerile prodebat de viso homine,

sui simili. Ultimis tamen verbis meis in versutiam stupentem

sese elaboravit.

“Si tibi unquam in navim regredi detur, ais tu?” repetit mea

verba, “Euge, mi sodalis, quisnam te prohibet?”

“Non tu, probe scio,” respondi.

“Recte tu quidem mones,” clamat ille. “Nunc autem — quid est

tibi nomen?”

“Iacobellus,” respondi.

“Iacobellus, Iacobellus,” repetit satis contentus, ut parebat.

“Eho, mi Iacobelle, vitam ego duxi talem, qualem te audire

puderet. E meo quidem aspectu non crederes me matrem probam ac

piam habuisse? quærebat.

“Equidem haud adeo multum,” refero ego.

“Atqui,” ait ille, “revera habui — et ipsam valde piam. Ego

autem puer fui civilis et pius, meumque catechismum tam

celeriter recitare quibam, ut vel unum verbum ab altero non

dignoveris. Et ecce, tamen quo ventum est, mi Iacobelle, et hoc

initium cepit a taleis iactandis super benedictos cippos! Ita,

in quam ista res incepit, sed et ulterius progressa est; sic

mater mea monuit, totumque eventum prædixit, ita, sane, prædixit

mulier pia. Verumtamen Providentia Divina me huc collocavit. Hæc

ego omnia rite perpendi et excogitavi in ista deserta insula, et

iam retro, ad pietatem me converti. Iam non adeo facile me in

pytissando canneo deprehendes; digitabuli tantum, utique, ad

apprecandam bonam fortunam, primum quam potero. Bonus probusque

necessario sum futurus, et etiam viam ad id scio. — Præterea,

Iacobelle,” — circum se spectans, voceque submissa ad susurrum

fatur — “sum dives.”

Nunc iam pro certo existimabam misellum iuvencum in sua

solitudine dementatum esse, atque, ut patet, hanc animi

sententiam vultu quoque prodidisse; unum enim assertum alacriter

repetivit:

“Dives! dives! inquam. Dicam etiam tibi aliquid; te, Iacobelle,

hominem efficiam. A, Iacobelle, astro tuo natali benedices,

inquam, tu enim me invenisti!”

His dictis, quadam tristitiæ umbra vultus eius obnubilari cœpit,

manumque meam arctius premebat, atque minitantis in modum unum

digitum indicem ante oculos meos sustulit.

“Nunc, mi Iacobelle, fatere verum; illa non est navis Navarchi

Flint?” quærit a me.

Felix tunc mihi cogitatio incidit. Persuadere mihi cœpi socium

fœderis me nactum esse, prohinc, sine mora ei respondi:

“Navis non est Navarchi Flint, Flint est mortuus; sed verum tibi

fateor, ut postulas — aliquot manuum Navarchi Flint sunt in

navi, pro mala omnium nostrum fortuna.”

“Num etiam quidam — cum uno — crure?” halitat ille.

“Silver?” quæro ego.

“A, Silver!” inquit, id ei nomen fuit.

“Iste noster cocus est; est idem et primipilus.”

Ipse me usque carpo tenebat, sed hoc audito, etiam graviori

torsione me affecit.

“Si tu a Ioanne Longo missus es,” tum ait, “me nihil aliud quam

suillam esse sentio; hoc pro certo scio. Sed profare, ubi te

esse arbitraris?”

Ad edisserundum, me temporis momento apparavi, atque in

responsum totam navigationis nostræ historiam, atque quibus in

ambagibus modo versaremur, ei aperui. Narrationem meam

intentissimo animo excepit, et quum finiveram, caput mihi

compalpavit.

“Probus es ephebus, Iacobelle,” ait, “sed nonne nunc male es

implicatus? Ast pone omnem fidem in Ben Gunn — Ben Gunn his

rebus par est. Verosimilem putares nunc futurum, ut tuus

Spectabilis, si quo casu auxilium afferretur, hominem liberalem

se præberet — quum et ipse in incitis sit, ut tu ais?”

Certiorem eum feci Spectabilem virum admodum munificum esse.

“At vero, audidum,” refert Ben Gunn, “ego non indicare volebam

ut ipse mihi portam custodiendam committeret, atque synthesin

gerendam, nihil idgenus; talia non sunt meum pretium, Iacobelle.

Hoc est quod mihi in animo fuit, utrum verosimile esset futurum

ut in solidum descenderet, penderetque, verbi causa, mille

libras eiusmodi pecuniæ numeratæ, quæ utique est tamquam mea

propria?”

“Certum puto id eum acturum,” respondi ego. “Ut res modo sunt,

eius omnes nostrum pro rata participes essemus.”

“Atque revectionem domum?” subiungit vultu vafritiei pleno.

“Enimvero Spectabilis,” respondi ego, “vir vere ingenuus est.

Quin, præterea, si a cæteris liberabimur, opera tua ad navim

domum vehendam indigebimus.”

“A,” ait ille, “ita sane, indigebitis.” Quocirca admodum

allevatus videbatur.

“Nunc aliquid dicam tibi,” pergit ipse. “Tantum, et non plus,

dicam tibi. Ego in navi fui Navarchi Flint, quum ille thesaurum

defoderat; ipse et sex alii — sex fortes nautæ. Hi in insula

erant pæne totam septimanam, nos autem prope, in antiqua

‘Walrus,’ aberamus. Certo quodam die signaculum pulchre

subvolat, et ecce Flint, capite panno cæruleo obligato, omnino

solus scapha advenit. Sol modo oriebatur, quum ipse mortui

instar pallidus ad proram comparebat. Attamen ipse illic erat,

nota autem tibi, illi autem sex omnes mortui — mortui et sepulti

erant. Quí is hoc perfecisset, nemo nostrum in navi explicare

poterat. Pugna illa fuit cædes ac mors subitanea[2] ad minimum —

solius certamen contra sex. Billy Bones erat Pronavarchus;

Ioannes Longus stegarius; hi quæsiverunt ab eo ubi thesaurus

esset. ‘A,’ refert hic, ‘licebit vobis in terram descendere, si

ita velitis, et illic manere,’ inquit, ‘sed quoad navim, hæc

prosequetur cœptum comparandi, per Herculem!’ Hæc erant eius

verba.”

“Interim ego ante triennium in alia navi eram, qua aliquando in

conspectum huius insulæ veneramus. ‘Iuvenci,’ ‘hic est thesaurus

Navarchi Flint defossus; descendamus et exquiramus.’ Navarcho id

displicuit, sed propositum cunctis meis sodalibus arrisit,

proinde descenderunt. Duodenos dies exegerunt quærendo, et

quotidie me maledictis prosequebantur, donec quodam die cuncti

in navim rediverunt. ‘Quoad vero te, Beniamin Gunn,’ me

affantur, ‘en, habe tibi sclopetum, inquiunt, unam palam,

unamque dolabram. Licebit tibi hic manere, pecuniasque Navarchi

Flint pro ipso te indagare et exquirere’ dixerunt.”

“Itaque, Iacobelle, tres annos hic exegi, ac ne micam quidem

cibi Christiani ad hodiernum usque diem degustavi. At nunc,

attende sis, et ad me respice. Num ego speciem hominis ante

malum præ me fero? Nonne negabis? Idem et ego negarem.”

His dictis nictavit, manumque digitis arcte constrinxit.

“Modo ista verba tuo Spectabili memores, Iacobelle” — pergebat

ille: “Nec ille unquam fuit — hæc sunt verba aptissima. Per tres

annos ipse fuit homo huius insulæ, interdiu internox, sereno ac

pluvia; subinde cogitavit fortasse de precibus (sic tu dices),

alias, fortasse, cogitavit de sene sua matre, si quo casu usque

vivat (dices); sed per maximam partem temporis Gunn (sic tu

dices) — maximam partem sui temporis alia re occupabatur. Tum

manum eius stringes, ut ego tibi.”

Quo dicto manum mihi iterum acriter adstrinxit maxima fiducia.

“Deinde,” prosequebatur, tum eris in media re, dicesque: Gunn

homo probus est (dices tu), et ipse oppido plus fidet — oppido

plus, perpende hoc — viro ingenue nato, quam viris fortunæ,

cuiusmodi et ipse olim fuit.”

“Ohe,” respondi ego, “ne verbum quidem omnium quæ dixeras,

intellexi. Sed hæc neutrorsum faciunt; id enim quæritur, quí in

navim revertar?”

“A,” inquit ille, “hoc profecto, offendiculum est. Verum illic

est carabus[3] meus, quem ego propriis manibus feceram. Eum sub

rupe alba contineo. Si omnia nos fallerent, et ad extrema

veniretur, liceret nobis sub tenebris tentare. Au!” exclamabat,

“quid est illud?”

Namque tum ipsum,[4] quamvis e cursu solis usque hora, aut duæ,

supererant, omnis echo insulæ concitata erat, ac tonitru

tormenti reboabat.

“Pugnam inceperunt!” clamavi ego. “Me sequere.”

Itaque ego, neglectis cunctis meis terriculamentis, adversum

pulvinarium currere cœpi; homo autem desertus, in pellibus suis

caprinis prope ad latus meum levi ac facili cursu me sequebatur.

“Ad lævum, ad lævum,” monebat ille, “sodalicule Iacobelle, tene

lævum! Subter arbores tecum! Illic est ubi ego primam capram

occidi. Ad hunc locum illæ non amplius ventitant; nunc iam illa

celsa tenent montium, præ timore Beniamini Gunn. A! deinde ibi

est sepulcretum. Videsne tumulos? Subinde, quum, ut ratiocinor,

dies Solis esse potest, huc ventito precatum. Nullum quidem id

sacellum est, tamen mihi locus solemnior parebat; tum etiam

dices Beniaminum Gunn penuria manuum laborasse — nec enim

capellanus ad manum est, quin ne tantulum quidem quam Biblia,

vexillumque, dices.”

Sic loqui pergebat dum ego currebam, nec exspectato, nec accepto

ullo responso.

Post longius intervallum temporis ictum tormenti ictus acervalis

excepit sclopetorum.

Iterum aliquid moræ, postea autem, nec quadrante milliario a me,

ecce cerne, super arboretum Vexillum Anglicum vento datum

fluitabat.

1. Singilio, -nis, m. In epistola Gallieni, in qua explicat

\ quibus donis statuerit cum Imperatore Claudio in gratiam

\ redire, quod hic magna ira incensus esset, quum ei

\ relatum fuisset Gallienum vitam mollem ducere, sic

\ legimus: — — “Misi autem ad eum —— Vestes diversas

\ sedecim, Albam subsericam, paragaudem triuncem unam,

\ Zanchas de nostris Parthicis paria tria, Singiliones

\ Dalmatenses decem, &c.” Trebellius Pollio, Triginta

\ Tyranni, Claud. circa finem. Singilionem itaque

\ interpretor vestimentum internum (misit enim decem),

\ infra tunicam gerendum, aut loco tunicæ, ad naturalem

\ corporis calorem tuendum et conservandum contra subitanea

\ frigora montium in Dalmatia.

2. Verba sunt Liturgiæ Cœtus Romani, e precibus quae ut

\ Litaniæ Sanctorum cognoscuntur; sunt autem verba hæc:

A subitanea et improvisa morte,

Libera nos Domine,

A peste, fame et bello,

Libera nos Domine.

3. Cárabus, -i, ex Isidoro Hispalensi, genus scaphæ, vel

\ lintris ex viminibus textum, corio obductum,

\ vetustissimum navigium Phœnicum atque Celtarum, prorsus

\ eiusmodi quod auctor describit, non tamen proprie, nec

\ enim auctor noster id docet, sed per similitudinem, tam

\ enim erat opus nautæ imperiti Ben Gunn inconcinnum, ac

\ parum affabre factum.

4. Tum ipsum, eodem ipso tempore: “id quod aliquando posset

\ accidere, ne tum ipsum accideret, timere,” Cicero, de

\ Oratore, i, 27, 124.

Pars quarta

Vallum

Caput XVI.

Narratio a Medico suscepta: Quemadmodum a Navi discessum sit.

Erat circiter hora prima cum dimidia — tertius tinnitus, loquela

nauticá — quum duæ lintres ab “Hispaniola” solverunt. Navarchus,

Spectabilis atque ego in diæta his de rebus consultabamus. Si

vel tantulum venti flavisset quam halitus, in sex rebelles, qui

apud nos manserunt, impetum fecissemus, sublataque ancora, mari

nos credidissemus. Sed ventus aberat; et ut imbecillitas nostra

plena esset, Hunter descendit, nuntiavitque Iacobellum Hawkins

clam ingressum lintrem, cum cæteris littus petivisse.

De Iacobello Hawkins dubitare nunquam nobis incidit; sed ob

salutem eius eramus solliciti. Quum nautæ nostri ea mente

fuissent, res in medio pendebat, utrum eum iterum visuri

essemus. Itaque procucurrimus in stegam. In commissuris navis

pix bullabat; fœtor tæterrimus loci mihi stomachum vertebat;

siquis unquam febrim ac dysenteriam odoravit, id certe in eo

horrido pulvinario fieri poterat. Sex illi furciferi in antico

sedebant mussantes sub veli umbra in littore videre poteramus

lintres deligari, et in utraque singulum nautam sedere, prope ad

os rivuli. Eorum unus sibilabat canticum “Lillibullero.”

Mora oneri erat; hinc conventum est, ut ego et Hunter, sumpta

cymba, visum descenderemus quid in arido ageretur.

Lintres ad dextrum erant deflexæ; sed ego et Hunter recta

prorsum tendebamus vallum versus, ut in mappa indicatum erat.

Duo illi, qui in lintribus ad custodiendas eas fuerant relicti,

conspectis nobis, agitari videbantur; “Lillibullero” statim

cessavit, et mihi inter se consultari parebant, quid facto opus

esset. Si Silver consultum ivissent, cuncta aliter evenire

potuissent; sed, ut puto, mandato obediverunt, itaque quiete

sedebant, et ad “Lillibullero” suum reverterunt.

Flexus lenior erat in littore, et ego ita direxi cursum ut eam

præterverterem, unde lintres mihi etiam antea quam egressi

essemus, extra visum exciderunt. Ego prosilivi, ac fere currendo

properavi, mucinium[1] sericeum sub pileo gestans gratia

refrigerii, parque sclopellorum ad iaculatum instructorum, causa

securitatis.

Vix centum passus progressus sum, quum vallum attigi.

Vallum autem hunc in modum erat; fons aquæ limpidæ pæne in summo

tumulo scaturiebat. Pæne supra tumulum, fontemque complectens,

condita erat domus trabalis, fortis, quæ, si casus postularet,

vel quadragenos homines recipere posset, et undique fenestellæ

iaculatoriæ patebant. Undique in circuitu succiso arboreto

spatium apertum ædificatores reliquerunt, quod septum erat vallo

in sex pedum altitudinem, sine ingressu aut porta, nimis solidum

quod sine arduo labore iacturaque temporis diruatur, nimisque

apertum quam quod oppugnatores tegere possit. Propugnatores his

undique dominabantur; hi, in suffugio tecti, hostes, ceu

perdices, commode stantes ferire poterant. Hi, præter

excubitorem cibumque, nulla re egebant, ac, nisi imprudentes

caperentur, locum contra legionem tueri poterant.

Ex cunctis rebus fons mihi potissimum placuit. Nam tametsi in

diæta “Hispaniola” satis aptum habebamus locum, quum abundaremus

armis et iaculariis, perinde ac victu et vinis, unum neglectum

erat — aqua. Hoc mecum volvitabam, quum subito vagitus in

articulo mortis totam insulam personabat. In rebus violentæ

mortis novitius non eram — servivi enim sub Sua Serenitate, Duce

Cumberland, ipse quoque vulneratus sum apud Fontemnovum — sed

scio pulsum meum subsilivisse et efferbuisse. “Actum de

Iacobello Hawkins est;” cogitatio mea erat prima.

Est aliquid militem veteranum fuisse, sed etiam plus est medicum

fuisse. In laboribus nostris non convenit otiari. Itaque

incunctanter statui ad littus absque mora reverti, ibique in

cymbam insilii.

Pro bona fortuna Hunter remum suum valide agebat. Aquam in

asperginem verberavimus; et sic cymba navim cito assecuta est,

quam ego protinus conscendi.

Cunctos ibi, ut erat exspectandum, commotos offendi. Spectabilis

sedebat albicans, velut linteum, incommoda meditatus ad quæ ipse

nos adduxit, misellus ille! atque unus senum prorariorum, haud

alio animo.

“Illic est unus,” ait Navarchus Smollett, nutu hunc indicans,

“novitius in suo munere. Is audito vagitu, prope intermortuus

est, mi medice. Vel si unicus tactus clavi accedat, et hic

noster erit.”

Consilia mea navarcho aperui, tum singularia inter nos

diremimus.

Senem Redruth in impluvio intra diætam proramque collocavimus

ternis aut quaternis sclopetis oneratis ei attributis, atque

pulvinis quibus se protegeret. Hunter cymbam circumtulit ad

posticum ostium, ubi ego et Joyce ad opus nos accinximus ad

eandem pulveribus, sclopetis, saccis buccellati, doliolis

suillæ, doliolo Conatici,[2] meaque cistula pretiosissimæ

medicinæ onerandam.

Interea Spectabilis atque navarchus in stega stabant, navarchus

quidem appellabat gubernatorem, utpote modo summum inter nautas.

“Here Hands,” inquit, “nos duo hic sumus cum apparatu

sclopellorum. Si ullus vestrum sex quodcunque signaculum

ediderit, morietur.”

Hæc verba eos non parum compescuerunt; ac post brevem

consultationem, omnes ad unum per anterius impluvium decurrere

cœperunt, eo consilio haud dubie, ut nos a tergo impeterent. Sed

quum Redruth conspexerunt in obruta agea se exspectantem,

protinus consilia mutabant, quum aliquis in stega caput iterum

exseruit.

“Deorsum, canis!” inclamat eum navarchus.

Atque caput iterum retractum est, nec amplius pro tempore,

quidquam audivimus, quod hi sex nautæ mollioris erant animi.

Interea nos cymbam rebus, ut sub manus venerunt, quoad consultum

duxeramus, oneravimus. Tum ego et Joyce portula postica

excessimus, littusque petivimus tam propere quam remi nos rapere

potuerunt.

Hic accessus noster secundus attentionem excubitorum in littore

satis suscitavit. “Lillibullero” iterum cessavit; atque fere

simul ut e visu nostro pone lingulam terræ exciderunt, unus

eorum in siccum exsiliit et evanuit. Fere iam in eo eram, ut,

consilio mutato, eorum lintres confringerem, veritus tamen ne

Silver cæterique ad manum adessent, et quum nimium tentarem,

totam rem perderem.

Terram eo fere loco quo antea, mox attigimus, vallumque annona

instruere perreximus. Primum iter omnes tres nostrum perfecimus

cum magna copia annonæ, quam supra vallos in septum intro

iecimus. Tum Joyce custode relicto — solum, utique, sed cum

senis sclopetis — ego et Hunter ad cymbam redivimus, eamque

iterum oneravimus. Opus sic prosecuti sumus sine intercapedine

vel ad spiritum ducendum, usque dum totum onus in tuto positum

esset, post quod duo famuli locum sibi in septo attributum

occupassent, ego autem omnibus viribus retro ad “Hispaniolam”

remigavi.

Secundam vehem cymba nos tentavisse factum audacius paret quam

revera fuit. Illi nobis numeris, utique, superiores erant, nos

illis armis præstitimus. Nullus eorum in arido munitus sclopetis

erat, proinde, priusquam intra ictum sclopelli progredi possent,

libenter existimavimus vel senos eorum nos prosternere posse.

Spectabilis me in fenestra puppis præstolabatur, omni indicio

debilitatis solutus. Ipse rudentem apprehendit, religavit, nos

vero extremo nisu cymbam penu iterum oneravimus. Penu autem e

suilla, pulvere, buccellatoque constabat, adiectis singulis

sclopetis et copidibus pro me, pro Spectabili, Redruth, atque

navarcho. Reliqua arma pulveresque in aqua duarum ulnarum cum

dimidia coniecimus, ita ut chalybem eorum in sole, infra nos, in

profundo, in sabulo et glarea iacentium facile cerneremus.

Sub hoc tempus æstus refluere, navis autem in ancora circumverti

cœpit. E regione duarum lintrium voces audiebantur longinquius

clamantium, quod quidem de sorte Joyce atque Hunter nobis animum

addidit, tamen etiam ad properandum nos monuit.

Redruth ex impluvio interim pedes retraxit, et in lintrem

desiliit, unde lintrem ad latus puppis deveximus ut quo aptior

Navarcho Smollett ad descendendum esset.

“Nunc nautæ,” ait eis, auditisne me?”

A prorario nullum responsum datum.

“Tu, Abraham Gray es, quem alloquor, tu is es, inquam.”

Usque nullum responsum.

“Gray,” pergit navarchus paullo elatiori voce, “ego hanc navim

linquo, teque navarchum tuum sequi iubeo. Cognovi te ex corde

probum virum esse, at dicere etiam audeo nullum e cunctis vobis

tam esse improbum quam quisquam simulat. En horologiolum in

manu; triginta minuta secunda ad me sequendum tibi concedo.”

Pausa intercessit.

“Veni, bone mi iuvence,” prosequitur navarchus, “noli tam diu in

ancipiti hærere. Meam vitam, vitasque horum bonorum virorum

quoque secundo periclitor.”

Subito strepitus certaminis audiebatur et ictuum sonitus,

erumpitque Abraham Gray, una gena cultro cæsa, curritque ad

navarchum ceu canis sibilo evocatus.

“Te sequar, mi Here,” ait ille.