(Enrico Dandolo, nota 5; Jacopo Contarini, nota 2; Andrea Contarini,
nota 7).
Capitulare Massariarum monete.
(1). Juro ad evangelia sancta Dei profficuum et honorem Veneciarurm,
et quod a die qua intravero in hoc officio ad unum annum studiosus ero
super facto et laborerio monete, et ad faciendum fieri simul cum
sociis meis, vel uno eorum, monetam grossam bonam bona fide. Et quod
somparabo simul cum eisdem sociis meis, vel uno eorum, argentum et
bulzonos seu monetam, que utilia videbuntur pro communi ad faciendum
fieri dictam monetam; et faciam fieri monetam istam grossam de tam
bono argento, quod non callet ultra medium quarterium pro marcha vel
indei inferius, ad racionem boni argenti. Et argentum istius monete
non alegabo nisi ambo socii mei huius officii presentes fuerint, vel
ad minus unus eorum, si forte tercius meus socius tale impedimentum
habuerit quod interesse non possit. Similiter, ad hoc, ut dicta moneta
recte et legaliter efficiatur sine aliquo defectu, sicuti esse debet,
quando argentum proiectum erit in virgas, faciam quod de ipsis virgis,
antequam dentur ad laborandum magistris, quod ipsi debeant extrahere
sazum vel sazios de ipsis virgis, et examinare diligenter virgas illas
cum pondoratoribus, vel ad minus unus eorum; et ipsas virgas cum
pondere dare ante sazatorem, et ipso argento affinato recipere ab eo
cum pondere, si ille virge fuerint de tam bono argento ut debent esse
ad faciendum dictam monetam; et si non forent de sic bono argento ut
debent esse pro facere dictam monetam, quod debeant facere reverti
dictas virgas ad ignem tantum quod veniant ad rectam ligam ut esse
debent, et ad hoc ut ipsa moneta fieri debeat ita finis et bona sicut
esse debet. Item faciam fieri istam monetam taliter quod erit a soldis
novem et uno denario et tercia usque ad medium denarium pro marcha.
(2). Et massarius cuius erit quindena nec aliquis alius de massariis
non debeat trahi sazum nec sazos de virgis communis nec de virgis
mercatorum, sine uno de pesatoribus vel ambobus; et qualibet vice qua
pesator vel pesatores voluerit trahere sazum vel sazos denariorum de
peso et de conto, aut de virgis, teneantur masanius vel massarii illud
argentum, vel illos denarios qui erunt eis requisitum per pesatores
pro trahere illos sazos, dare eis; et si massarius vel massarii non
concordaret cum ponderatore qui faciet quindenam de sazis, teneantur
mittere pro alio ponderatore, et de ipsis duobus ponderatoribus cum
massario qui associat illum qui facit quindenam, vel cum illo qui non
associat, ubi maior pars fuerit concordes, ita debeat observari per
massarium cuius erit quindenam.
(3). Et sexto mense primo venturo faciam et reddam racionem simul cum
sociis meis illis qui prefuerint racionibus communis Veneciarum, et
predictis ponderatoribus, vel uni ipsorum, de toto argento quod
batutum fuerit in moneta; et de lucro quod inde factum fuerit
similiter eis raciones reddam et faciam simul cum dictis meis sociis
infra quindecim dies post complementum mei officii. Et infra alios
quindecim dies, sub pena librarum XXV pro quolibet; et si per defectum
ponderatorum remanserit, debeant ponderatores perdere libras X pro
quolibet; et si transierit terminus quindecim dierum ultra ut dictum
est, et infra unum mensem postmodum non fecerint raciones et non
assignabunt, et non dabunt bona communis, perdere debeant libras C pro
quolibet supra pena dictarum librarum XXV; et ponderatores, si per eos
remanserint, amittere debeant alias libras X pro quolibet.
(4). Et teneantur dicti massarii ostendere racionem de argento non
rendente soldos duos pro marcha qualibet, et plus si plus lucrabitur;
et si accideret quod deficeret eis ad soldos duos pro marcha,
teneantur refundere communi de suis denariis; et raciones eorum non
recipiantur quousque satisfecerint communi ad terminum sopradictum, et
sub pena superius ordinata de complere suas raciones.
_De racionibus faciendis et clavibus redendis sociis infra_
_complementum quindene_.
(5). Et die penultimo infra complementum quindene mee, faciam et
reddam racionem sociis meis de omnibus que habuero, tam de avere
communis quam aliarum personarum; et die sequenti ipsis meis sociis
dabo et assignabo claves dicte monete; et totum avere et bona communis
huius monete que superfuerint, dabo integre et consignabo simul cum
sociis camerariis monete qui constituti erunt, vel aliis personis,
sicut preciperit dominus dux cum maiori parte sui consilii.
_De bono et statu monete trattando, et retinere magistros ad_
_laborandum_.
(6). Preterea tractabo et operabor bonum et statum monete, et illos
magistros monete retinebo ad laborandum monetam qui mihi et sociis
meis et ponderatoribus vel maiori parti nostrun boni et utiles atque
legales videbunt pro opere monete.
_De argento seu moneta non comprando_.
(7). Et nullum argentum, bulzonos seu monetam, que videbuntur mihi
esse pro moneta, ad meam utilitatem nec ad utilitatem alicuius persone
comparabo nec faciam comparari; nec consulam alicui persone, nec
consuli faciam quod comparet per totum tempus mei officii; et nullam
fraudem comitam in comparando argentum pro moneta.
(8). Et si mercator aliquis habebit argentum vel aurum, ipsum argentun
vel aurum non comparabo. Salvo si dictus mercator aut mercatores
vendidisset illud aurum vel argentum quod aduxisset Veneciis aliis
personis de extra moneta, tunc sit licitum mihi vel sociis meis emere
dictum aurum vel argentum.
_De signo faciendo in moneta_.
(9). Item cum sociis meis vel altero eorum faciam fieri signum in
moneta quam fieri faciemus, ad hoc ut cognoscatur quod facta sit
tempore nostri officii de moneta.
_De argento rendente scribendo_.
(10). Et totum argentum rendens communi, quod cum sociis meis vel
altero eorum, sicut est ordinatum, comparavero pro moneta, scribam pro
se ad hoc ut possim reddere racionem de ipso argento per se.
(11). Et si sciero aliquem in domo mone (sic, _monete_) vel extra, in
Veneciis, falsos denarios vel monetas facere vel stronzare, ipsum
manifestabo domino duci et maiori parti sui consilii infra tercium
diem.
(12). Et constituam simul cum sociis meis vel altero eorum in moneta
unum inquisitorem qui inquirere debeat omnes magistros artis si bene
fecerint suum officium vel suum magisterium monete, secundum quod mihi
et sociis meis vel duobus nostrum bonum videbitur; et ipse inquisitor
debeat mihi et socii meis vel altero eorum manifestare, ad hoc ut inde
dampnum debeat astinere, sic (_sicut_) mee et sociorum meorum vel
unius eorum discrecioni videbitur.
(13). Item quod omnes massarii, vel ad minus duo eorum, cum scribano
teneantur facere suas raciones in capite cuiuslibet quindene; et
massarius cuius fuerit quindena debeat facere notum de racione sue
quindene sociis suis, ad hoc ut quilibet eorum possit scire racionem
cuiuscumque sociorum.
(14). Hec omnia que superius dicta sunt, et alia que dominus dux cum
maiori parte sui consilii addere vel minuere voluerit, attendam, et
faciam et observabo bona fide sine fraude.
(15). Et si pro communi Veneciarum extra Venecias in regimine electus
fuero, et ad ipsum regiminem ire voluero, vel si ad mercatum per mare,
videlicet usque Traynum vel Ragusium ab inde in antea ire voluero, XXX
dies ante, vel post dies XXX postquam disposuero exire de Veneciis,
hoc meum officium domino duci et suo consilio resignabo ad hoc ut
alius eligatur loco mei.
(16). Et salarium meum non accipiam nisi in fine quinque mensium huius
mei officii pro medio anno; et sic pro alio medio anno sequenti
observabo de accipiendo aliam medietatem mei salarii; quod sallarium
est librarum C in anno et in racione anni.
(17). Et si racionem, secundum quod dictum est superius, non fecero,
et bona et habere communis non reddidero, secundum quod dictum est
superius, si ellectus essem in officio sallarii, tam in Veneciis quam
extra Venecias, racione non facia et non redditis bonis et havere
communis, sicut dictum est, electio illa non valebit nec tenebit sicut
dictum est.
(18). Preterea, societatem nec partem habebo cum aliqua persona in
facto monete in aliqua terra nec in aliqua parte modo aliquo vel
ingenio.
(19). Item si infirmus stetero ultra dies octo, ita quod non veniam ad
officium meum exercendum, non debeo de tanto quanto stetero ultra dies
octo Iinfirmus accipero meum salarium nec habere; et si recepissem
ipsum, reddam camerariis communis. Et si infirmus stetero per unum
mensem, ita quod non veniam et non stabo ad meum officium exercendum,
ero foris de meo officio ab ipso mense in antea; nec sub specie
infirmitatis stabo nec remanebo de veniendo ad meum officium
exercendum occasione exeundi de ipso officio, nisi iustam occasionem
infirmitatis habuero.
(20). Item quod de omnibus rebus que vendentur in moneta, sive parve,
sint sive magne, videlicet carbones, rame, plumbum, et alias omnes,
denarii qui inde extrahentur ponantur in continenti in cassitula que
manet super tabula massariorum, que cassitula habere debeat duas
claves, quarum una tenere debeat ille massarius qui associat illum
cuius est quindena, et alia tercius massarius de extra, videlicet non
cuius est quindena; et quolibet capite quindene, illi duo qui habebunt
claves debeant circare quot denarii erunt in dicta cassella; et omnes
massarii et scribanus eorum teneantur scribere dictos denarios, et
quot erunt, in suis quaternis; et debeant de dictis denariis facere et
ostendere racionem illis qui sunt super racionibus super se.
(21). Item quod affinatores argenti non monete (_sic_) possint nec
debeant per se vel per alios ullo modo vel ingenio comparare nec
comparari facere argentum nec monetas nec ceneracios, nec habere
partem de eis, sub pena perdendi soldos X pro marcha de argento vel de
monetis, quod vel quas emerent, vel haberent partem de ceneracio
soldos II pro marcha.
(22). Item quando massarii dant argentum infonditoribus causa faciendi
denarios grossos, illud argentum non possit nec debeat ponderare ille
massarius cuius erit quindena, sed pesare debeat ille qui eum
associat, presentibus infonditore et duobus pueris vel uno, ipso
argento ligato et ponderato, ut dictum est, dari debeat dicto
infonditori et pueris ante quam socius secedat inde, ad hoc ut nihil
intus iungatur per sacramentum; et teneatur massarius scribere et
facere eciam scribi per eorum scribanum dictum argentum ut questio non
possit verti inter ipsum et funditorem et pueros de pondus dicti
argenti.
_Quod massarii non possint facere infundi nec trahy sazum post_
_campanam marangonorum_.
(23). Et non possint vel debeant dicti massarii facere infundi nec
trahi sazum postquam pulsatum erit ad tintinnabulum marangonum; et si
inveniretur argentum in crusolo quando pulsatur ad dictam campanam,
debeat proicere illud argentum foras, et non plus, postquam illud
argentum erit proiectum in virgis, ipsum recipiam ab infonditore;
salvo si esset ita sero quod non possem ipsum ponderare, tunc debeam
ponere dictum argentum in uno de banchis volte, et dare clavem ipsius
banchi infonditori qui infonderit dictum argentum usque ad alteram
diem; et alia die sequenti ipsum argentum accipiam, et de qualibet
infonditura extraham sazum et sazia, sicut mee et ponderatoribus
discrecioni utilius videbuntur pro moneta; et si primum sazus non bene
iret, facere debeant postmodum usque ad tres et non plus; et si omnes
quatuor irent male, teneantur massarius cuius erit quindena, et ille
qui eum associat, reverti dictas vergas in ignem et reducere eas ad
suprascriptam ligam.
_De denariis dandis pro infonditore pueris_.
(24). Et teneantur massarii dicti dare infonditori et pueris pro
centenario marcharum denarios XII pro comestione, vino, et oleo et
candelis.
(25). Et sazatores habeant grossum unum pro sazio, et quandocumque
massarii miterent pro eis ad faciendum dictum sazum et non venerit,
massarii teneantur accipere unum grossum illi qui non venerint et non
steterit ad faciendum ut dictum est; et scribanus teneatur hoc
scribere.
_Quod massarius non possit comedere in moneta_.
(26). Et dicti massarii non debeant comedere in moneta de suo nec de
illo communis, nec alicui persone, salvo quod de suis denariis possint
comedere panem vel fructus, et possint expendere de illo communis
soldos XX pro vino in quindena et non plus.
(27). Item quod quilibet massarius teneatur facere suam quindenam pro
se, et debeat esse associatus ab uno suorum sociorum; et ille
massarius cuius erit quindena, debeat habere claves volte et illas
porte ubi ponderant argentum; et illi duo massarii, scilicet ille
cuius erit quindena et ille qui debet eum associare, teneantur venire
ad locum monete antequam campana officialium pulsari cesset, et ibi
stare usque ad terciam, et plus si necesse fuerit, et post nonam ante
vesperas, et stare usque ad vesperas et plus si necesse fuerit,
exceptis festivitatibus sollempnibus et occasionibus aliis
officialibus specificatis; et ille vel illi qui non venerint et non
stabunt sicut dictum est supra, perdere debeant salarium suum illius
diei, et insuper soldos X; et ipsi teneantur et debeant scribere in
suo quaterno illum vel illos qui non venerint et non stabunt, vel
(_ut_) superius dictum est; et teneantur eciam facere scribi per eorum
scribano in suo quaterno; et teneantur dare infra tercium diem pena de
qua ceciderint cum non venerint et non stabunt ad officium suum,
videlicet pena soldorum X, et salarium illius diei in quo non fuerint
et steterint ad dictum officium exercendum.
(28). Et quandocumque per nos aliquid comparatum fuerit, statim
scribemus in nostris quaternis id quod comparabimus, simul cum uno
sociorum meorum ad minus, ita quod tercius infra tercium diem scribere
teneatur; et semper erimus tres vel duos ad minus ad emendum vel
ligandum.
(29). Item quod isti massarii teneantur habere unum scribanum laycum,
qui sit venetus, apud se, nec habeat seu habere possit aliud officium
in moneta nisi scribanum; et hoc intelligitur tam de illo scribano qui
nunc est, quam de illo qui pro tempore erit; qui scribanus teneatur
scribere in suo quaterno totum illud quod dicti massarii scribent in
suis quaternis; et ille scribanus teneatur sacramento scribere et
notare tam lucrum quam dampnum quod dicti massarii facient per
quindenas sua; et iste scribanus non possit mutari nisi cum voluntate
domini ducis et consiliariorum et capitum de XL.
(30). Et omnibus magistris qui laborant ad dictum officium monete
debeant accipi sacramentum, quod si sciverint aut scire possent quod
aliquis defectus efficeretur per aliquem laboratorem mone (_monete_),
tam si denarius efficeretur de peiori argento quam debent esse, quam
de pondere, quam de furto, quam de alio defectu, modo aliquo vel
ingenio, quod domino duci et suo consilio et capitibus de XL
manifestabunt quam cicius poterunt bona fide sine fraude.
(31). Et si contingerit quod fieri debeat aliquis laborator vel
aliquis officialis quod pertineat ad officium monete, debeat elligi
per massarios et per ponderatores monete insimul, et sit firmum per
IIII ipsorum; et debeat fieri ipsa eleccio cum busolis; et si ipsi non
poterunt esse concordes infra tercium diem, quod ipsi teneantur
sacramento quarta die requirere illos tres XL qui erunt ad officium,
et eligere cum ipsis per maiorem parte cum busolis, et quem per
maiorem partem elegerimus sit firmum; et non possum dicere: accipe
meum et ego accipiam tuum; et quandocumque veniam ad faciendum istas
ellectiones, accipiam illum vel illos, quos credidero esse utiliores
pro moneta.
(32). Item omnes homines qui accipientur in moneta, tam monetarii,
quam alii, sint veneti, salvo de affinatoribus qui accipi debeant per
me et socios meos et per ponderatores sicut nobis melius videbitur; et
hoc per ellectionem, ita videlicet, quod de nobis tribus massariis et
duobus ponderatoribus, quattuor nostrum sint concordes; nec aliquem
cambiabo nec cambiari faciam aliquo modo vel ingenio nisi secundum
formam consilii.
(33). Donum aliquod aliquo tempore non recipiam nec recipi faciam
occasione uius officii, et si sciero quod aliquis recipiat pro me,
ipsum faciam reddi quam cicius potero.
(34). Insuper illis qui argentum vendiderit et denarios suos XXX si
denarii fuerint, eis dabimus sicut exeunt de moneta, videlicet
denarios XXX quam cicius poterimus.
(35). Denarios quidem non trabucabo nec trabucari faciam modo XXX
ingenio, nec havere communis de moneta extraham nec extrahi faciam XXX
eo utar ad meam utilitatem nec ad utilitatem alicuius persone per XXX
modum vel ingenium, nisi tantum pro moneta.
(36). Item quod non debeant vel possint dicti massarii ponderare XXX
argentum quod ement vel extimabunt, nisi primo erit ponderatum per XXX
res; et postquam erit ponderatum, massarii aut massarius teneantur XXX
illud argentum per illud pondus quod pesatores eis dabit.
(37). Item quod massarius cuius erit quindena non debeat comparare XXX
tantum argentuin quantum potest facere laborari in sua quindena,
secundum XXX dinem eis datum per Maius Consilium, ad hoc ut denarii
veniant pulcriores XXX si argentum superaret, debeat illud dimittere
alteri massario cui venit XXX et si denarii superarent qui non essent
cuniati, non possit facere ipsos XXX sub quindena alterius massarii,
ad hoc ut non misclent una racio cum XXX et ad hoc ut denarii melius
cunientur et informentur.
(38). Item si scient vel credent quod aliquis cambiator vel aliqua
alia persona sit in moneta quando voluerit circhare argentum pro
comparare, qui cambiatores vel alie persone starent et expectarent
etiam causa comparandi dictum argentum, teneantur massarii eos
licenciare de moneta; et si nollent exire, teneantur illis tribus XL
qui erunt pro tempore dicere.
(39). Item si quis venetus voluerit ire extra Veneciis, vel Duracium,
vel in Romania, vel ultra mare, vel in Pulia, et voluerit cambire
denarios veteres pro novis, tenemur sibi cambire, scientes prius per
fidanciam sibi acceptam quod vadat ad aliquam parcium predictarum; et
quando cambiabimus denarios, tentabimus et videbimus si erunt tonsi
vel minus boni quam esse debent, et incidemus tonsos vel minus bonos
ita quod esset non possit abere defectum.
(40). Propterea gastaldionem, in diebus quando laborabitur ad monetam,
stare faciam usque ad terciam, et tamtum plus quantum mihi et sociis
meis aut socio meo probono monete videbitur, et eodem modo stare
faciam nisi remanserit occasionibus specificatis aliis officialibus;
et si gastaldio non venerit ad campanam, amitat unum grossum.
(41). Item quando quindena erit mea, teneor et debeo superstare
mendatoribus quod bene emendet et valide, et operariis quod faciant
pulcros fladonos et bene rotundos et bene ad modum; et recipiam
fladonos de qualibet fornace per se; et temptabo si bene facti erunt,
et si non bene facti erunt, per eos qui ipsos fecerint faciam
reconzare; et quocienscumque faciam reverti fladonos ad fornacem pro
reconzare, accipiam pro pena magistris illius fornacis qui eos
fecerint soldos V antequam compleat mea quindena; et sicut recipero
ita scribam, et faciam venire in comune dictos soldos V. Insuper
teneor et debeo minus dare ad laborandum illis magistris qui non bene
laboraverint dictos fladonos quam aliis, et mendatoribus qui non bene
emendaverit diminuere eorum partes sicut ponderatoribus et uni meorum
sociorum videbitur.
(42). Item non dabimus alicui magistro fornacis in die ultra marchas
XV argenti, et hoc ab introitu maii usque ad festum sancti Michaelis;
et monederiis ultra libras VIIII grossorum per diem; et ab introitu
octubris usque per totum fabruarium non dabimus ultra marchas X pro
magistro in die; et monederiis ultra libras VI; et ab introitu marcii
usque per totum mensem aprilis non dabimus ultra marchas XII in die,
et monederiis ultra libras VII in die.
(43). Item teneor et debeo, quando quindena erit mea, facere
blanchizare fladones cuiuslibet fornacis per se; et quando blanchizati
erunt, dabo soldos X pesatori de qualibet fornace per se, qui debeat
eos trabucare cum suis manibus cum balanzolis; et quolibet die quo
laborabitur, et de qualibet fornace per se, simul cum socio meo et cum
pesatore cuius erit quindena, circabo dictos fladones, et si accideret
quod inveniretur nimis graves, non possint mesclari cum levibus nec
facere mesclari; et si invenirent nimis leves, non debeant mesclare
cum grevibus; qui fladoni debeant trabucari, et extrahantur foras illi
qui erunt nimis graves et illi qui erunt minis leves, et leves
destruant et graves accentur, ita quod moneta sit magis iusta et
melius ad pontum; et hoc fiat cum uno de pesatoribus vel ambobus; et
faciam venire gastaldionem mendatorum, et inquiram quis mendator
fecerit illos qui non bene steterint, et eum qui eos fecerint
compellam ad solvendum tantum quantum erit dampnum quod erit de illis
fladonis qui non steterint; et si gastaldo nesciverit dicere quis
mendator fecerit illos denarios, totum dampnum quod inde erit faciam
solvere gastaldionem integre ante quam compleat meam quindenam; et
scribam quod inde recepero ad hoc ut veniant in commune.
(44). Et si accideret eciam quod massarius cuius erit quindena vel
eius socius non concordarent cum ponderatore de dictis fladonis, et
dicerent quod ipsi fladoni bene starent de pondere et de conto, et
ponderatori viderent quod non bene starent, teneantur mittere pro alio
ponderatore et pro massario qui non associat massarium qui facit
quindenam, vel cum illo qui associat, et de istis duobus
ponderatoribus cum uno ex dictis massariis ubi maior pars fuerint
concordes ita debeat observari per massarium qui facit quindenam.
(45). Item accipiemus duos mendatores pro una quaque fornace, qui
mendatores teneantur trabucare omnes denarios sue fornacis donec
emendati erunt per alios mendatores, et non possint esse dicti
mendatores plures XXVIII, si de illis qui nunc sunt deficerent.
(46). Item teneor et debeo super stare monetariis quod faciant pulcros
denarios, et bene positos in medio, et bene tractos extra, et non
referitos; et teneor et debeo in quindena mea dare fladones cuiuslibet
fornacis per se ad monetandum, ad hoc ut cognoscere possim cui
monetario dedero fladones cuiuslibet fornacis.
(47). Et teneor et debeo in quindena mea temptare denarios grossos
quando recipiam eos a monetariis, et si invenero aliquem male factum,
rupam ipsum; et illi monetario qui non fecerint pulcros denarios debeo
ei diminuere medietate sue partis, si mihi et ponderatoribus vel uni
eorum bonum videbitur, et plus si bonum nobis videbitur; et si mihi
ponderatori videretur quod ille monetator non se emendabit ad
faciendum pulcros denarios, dicam domino duci et capitibus de XL; et
si aliquis fladonus erit qui non sit bene factus, monetarii ponant per
se et non debeant ipsum laborare seu monetare.
(48). Item non possum vel debeo dare licentiam alicui monetario standi
extra monetam ultra tres menses; et si aliquis monetarius stabit extra
monetam ultra tres menses, debeat esse extra monetam, et alius
accipiatur loco eius; et dicti monetarii qui informant denarios
grossos dent plezariam de libris CC pro quolibet in manibus
massariorum; et quando ipsi laborant denarios, quando ibunt ad
prandium, duo ipsorum ad minus expectare et stare debeant usque dum
massarii venient. Item teneantur massarii dicti solvere monetaniis
omni ebdomadada deo (_de eo_) quod laboraverint, salvo si offenderint
in ipsis massariis eos possit condempnare sicut eis iustum videbitur.
(49). Item omnes fladonos qui refutabuntur a monetariis non possint
reconzari nec de ipsis fiat aliqua solutio dureris (_sic_).
(50). Item non permittam quod aliquis de monetariis, die qua
laboraverit denarios grossos, possit laborare denarios parvos, nec die
qua laboraverit denarios parvos possit laborare denarios grossos; et
si aliquis de monetariis steterit extra Veneciis, de tanto quanto
steterit non possit ei aliquid esse refusum; et si per nos diminuta
erit pars alicui ita quod non possit plus adimpleri, quod socius eius
non possit ei refundere aliquid.
(51). Et si aliquis magister monete iverit extra Veneciis absque
licencia dominorum massariorum, et steterit ultra dies IIII, quod non
possit esse in officio monete per totum tempus dictorum massariorum
existencium.
(52). Et si invenerimus aliquem defectum in aliquos istorum monete, et
videretur nobis eos licenciare de moneta pro ipso deffetu, ipsos
licenciabimus cum buxolis sicuti cum busolis ipsis nos accepimus.
(53). Item tenemur semper fieri facere in primo mense quo intrabimus,
videlicet infra dies XV intrant (_sic_), torsellos XXIIII et pillas
XVI, et dictos torsellos et pillas faciemus fieri faber qui laborat ad
monetam, et pro quolibet alio mense habebimus para XII ferrorum de
superfluo a fabro predicto, et si de ipsis ferris acciperentur
occasione taliandi, tenemur facere fieri tot quot acciperentur, ita
quod semper remaneant para XII; et hoc fieri debeat infra XV dies; et
quandocumque faber predicta non attendet, nisi occasione infirmitatis
remanserit, tenemur ei accipere soldos XX.
(54). Item est sciendum quod tres de XL semel in ebdomada venire
debent ad videndum dictam monetam, ad hoc ut dicta moneta efficiatur
pulcra et polita et rotunda; et ad hoc ut massarii accipiantur boni et
legales, ellectio eorum fieri debet per dominum ducem et consiliaros
et capita de XL cum busolis; et debeat esse dicta ellectio firma per
maiorem partem ipsorum; et ipsi massarii dare debeant plezariam de
libris M pro quolibet.
(55). Item quod omnia zenaracia que massarii habebunt tam de argento
communis vel alia zeneracia, que emerent ab aliis personis pro
communi, et granaia de cruxolis, et bataduris de argento, omnes
massarii et scribanus eorum teneantur scribere in suis quaternis totum
id quod dicte rea constiterint, vel id quod computabunt in suis
racionibus; et ad affinandum res predictas teneantur omnes massarii
scire totum illud quod exibit de dictis rebus, et quot denarii
extrahentur de ipsis, et totum illud quod extrahetur plus de eo quod
constiterint; et scribatur per omnes massarios et per eorum scribanum
hoc totum quod dictum est in suis quaternis per se; et ostendere
debeant racionem per se illia de racionibus, non mesclando istam
racionem cum racione de lucro laborerii; Et omnes suprascripte res
ponantur in uno banco vel arcella que habere debeat duas claves, unam
quarum habere debeat ille cuius erit quindena, et aliam qui eum
associabit; et nihil de dictis rebus possit poni vel extrahi de dicto
banco vel arcella, nisi erunt simul illi qui habebuut claves; et non
possint ponere de omnibus suprascriptis rebus in suis racionibus nisi
solum de zeneraciis, de quibus possint ponere soldos II pro marcha,
secundum veterem consuetudinem. Et massarii non possint nec debeant
vendere zeneracia monete, sed debeant omnes tres vel ad minus duo
eorum, si tercius haberet iustum impedimentum, affinare dicta
ceneracia (1).
(56). Teneantur eciam dicti massarii facere fieri unum fornellum in
moneta, si erit locus ad faciendun ipsum, occasione affinandi
zeneracos communis pro melioramento communis; et si non erit locus in
moneta ad faciendum dictum furnellum, teneantur invenire unam domum in
qua debeat affinari omnes zeneraci communis, et pro ponere carbonum,
si oportuerit; que domua accipiatur in insula Sancti Marci vel ultra,
sicut melius videbitur pro communi; quam domum debeant accipere infra
unum mensem postquam intraverint in officio suo pena librarum XXV.
_De partibus concedendis magistris in moneta_.
(57). Item omnes partes que dabuntur in ipsa moneta alicui vel
aliquibus, dari non possint nisi nos tres erimus simul, ita quod ex
tribus nostrum duo ad minus sint concordes de ipsis porcionibus
contendendis (_sic_).
_De magistris qui non iurabunt ordinamenta massariorum_.
(58). Item si quis magister monete non iuraverit ordinamenta
massariorum infra tercium diem postquam per massarios sibi requisitum
fuerit, quod illis qui non iuraverit, sicut dictum est, non debeat
esse in ufficio monete per totum tempus massarii existent in officio
monete.
(59). Item quod una stangata debeat fieri extra apud tabulam ubi stant
massarii, et illa stangata taliter fieri debeat quod porta volte ubi
ponitur havere remaneat de intus.
_De plezariis puerorum_.
(60). Et quod pueri qui ponunt et extrahunt habere communis dare
debeant plezariam de libris C, et infonditorum qui infondit virgas et
lite qui infondit platas argenti dare debeant plezariam de libris CC
pro quolibet.
_Quod massarii non possint esse de Maiori Consilio nec de aliquo alio_
_officio_.
(61). Item non possum esse de Malori Consilio nec de aliquo alio
ufficio usque quo ero in officio monete.
(62). Item est sciendum quod si aliquis nostrum quod aliquo sociorum
vel ponderatorem miserit occasione officii, et non venerit ille pro
quo miserit, amitere debeat salarium illius diei in duplum; et
quilibet nostrum teneatur scribere illum qui non venerit, et dare eum
in scriptis illis de racionibus, et salarium quod amiserit; et
scribanus teneatur eciam scribere in suo quaterno, salvo si haberet
impedimentum per quod non possit venire secundum occasiones
specificatas; et si ponderator, cuius erit quindena, miserit pro
tercio massario qui non associat illum qui facit quindenam, teneatur
venire, et si non venerit, perdat salarium illius diei in duplum,
salvo si non haberet talem impedimentum per quod non posset venire
secundum occasiones speciflcatas.
(63). Item quod massarii teneantur habere duos pisonos masizos de
duabus marchis pro quolibet, quos facere debeant iustare per
extimatores auri cum marcha matre communis; unus quorum manere debeat
continue in volta, et cum alio zirchare debeant denarios; et in
quolibet capite quindene debeant omnes tres massarii, vel ad minus duo
eorum simul; probare pesum de extra cum illo de volta, si erit bene de
illo peso, bene quidem, sin autem teneantur in continenti de facere ei
adiungi et ipsum iustare (2).
_De denarsis tonssis cambi andis_.
(64). Item debemus et tenemur accipere ab omnibus hominibus Veneciarum
omnes denarios tonsos vel incisos quos nobis aduxerint, et dare
cuilibet de bonis denariis grossis, penssum pro pensso, secundum
formam consilii capti. Item omnibus forinsecis qui nobis aduxerint
denarios incisos quos ipsi receperint in Veneciis pro suo pacamento,
tenemur et debemus eis cambiare sicut dictum et supra.
(65). Item de omnibus scovaduglis et omnibus lavaturis, tam de cinere
quam de focario, de omnibus reddam racionom pro se quando ibo ad
faciendum racionem illis qui debent recipere racionem pro communi
Veneciarum; et hec debeant vendi in Rivoalto ad incantum sicuti fiunt
scovaduge auri.
(66). Item teneor dicere callum mee quindene socii meis et scribano id
callabunt infonditure mee.
Item non possint dicti massarii dare aliquod argentum ad affinandum
nisi sint duo ad minus, qui esse debeant ad ponendum et ad extrahendum
ipsum argentum de igne; et hoc ut ambo sciant quod lucrabitur inde et
quod amitetur; teneantur eciam preffati massarii incontinenti scribere
in quaternis suis lucrum et dampnum, et facere eciam quod eorum
scribanus scribere debeat in suo quaterno lucrum et dampnum; et si non
dederit ipsum argentum in continenti ad affinandum, ponatur in volta
in banco vel arcella per ambos massarios, et clavem vel claves tenere
dabeat massarius qui associabit illum cuius erit quindena donec dictum
argentum dabitur ad affinandum sicut superius dictum est.
(67). Item teneantur non adiuvare se unus alterum de suis racionibus
de havere communis tam de lucro quam de dampno.
(68). Item non debeant facere nec fieri facere solucionem alicui
persone nisi de denariis novis sicut exeunt de moneta, videlicet de
denariis non trabucatis, salvo si ipsi haberent denarios veteres
cambitos a venetis, sicut ordinatum est pro veteribus, do ipsis facere
possint solucionem.
(69). Item teneor non facere laborare cum alliis ferris nisi cum illis
qui intaiabuntur intaiatore monete, et si esset aliquis monetarius qui
laboraret cum aliis ferris in moneta quam cum illis qui ei dabuntur a
nobis, perdere debeant soldos XL; insuper teneor dicere domino duci et
capitibus de XL.
(70). Item si aliquis monetarius esset qui monetaret alios fladonos
quam illos qui per massarios dabuntur cuius erit quindena vel cum
voluntate ipsius, perdere debeant soldos XL; et insuper teneor dicere
domino duci et capitibus de XL per sacramentum.
(71). Et insuper denegabo quod aliquis monetarius non adiuvet alium ut
moneta pulcrior efficiatur.
(72). Item quod aliquis non possit nec debeat aliquo modo vel ingenio
facere preces nec recordaciones, nec dare aliquam cedulam per se vel
per alios massarios monete pro aliquo monetario sub pena C soldorum,
et quod massarii teneantur accusare illis de nocte infra tercium diem;
et illi de nocte dictam penam excutere teneantur, et habeant terciam
partem pene que excucietur; et hoc publice debeat stridari, et addatur
in suo capitulari quod dictam penam excutere teneantur.
(73). Preterea teneor et debeo ligare et bullare vel facere bullari
totum argentum quod mihi per mercatores presentabitur ad ligam de
sterlino, et illud precium accipiam vel accipi faciam quod per dominum
ducem et eius consilium fuerit ordinatum.
(74). Item quod non possint esse ad monetam ultra XX monetarii qui
sint veneti.
(75). Et quandocumque affinatores argenti monete, vel alteri eorum,
comparaverit argentum vel monetas seu ceneracia, aut haberent partem
in eis, vel consuleret alicui quod emerent, prout superius dictum est;
teneantur massarii, infra tercium diem postquam fecerint contra
predicta, accipere ipsis affinatoribus vel affinatori penam superius
ordinatam, scilicet penam soldorum X pro qualibet marcha argenti vel
monetis, et soldorum II pro qualibet marcha de cenenaciis; denarios
quos massarii inde receperint dare debeant infra tercium diem
eainerariis communis, et scribere in suis quaternis quot erunt.
(76). Item observabo formam Maioris Consilii cuius tenor talis est:
Capta fuit pars in Maiori Consilio: quod si aliquis officialis iverit
extra terram pro aliquo facto, et steterit ita quod non venerit ad
suum officium ut tenetur per suum capitulare, perdere debeat suum
salarium de eo die quo non venerit et non steterit ad suum officium ut
dictum est; et si steterit per dies XV, perdat officium; tamen
teneatur non exire occasione exeundi de officio. Salvo quod licitum
sit cuilibet officiali stare extra per totum tempus sui offici per
dies VIII non perdendo salarium ipsorum VIII dierum, exceptis
consiliariis et electoribus in tantum quod propterea non perdant
officium (3). Item est sciendum quod si aliquis propinqus meus
habuerit placitum seu cassam (_sic_, causam) coram curia de qua ero
iudex, non possum vel debeo placitum sive questionem illam audire nec
diffinire; et secedam de placito, et loco mei debeat esse unus de
iudicibus per consilium ordinatis.
(77). Item cum electi fuissent per capita de XL nobiles viri Jacobus
Steno, Michael Buldu, Johannes Lauretanus, qui deberent facere
capitulare pesatorum de moneta, et ad videndum et faciendum tam in
addendo quam in minuendo totum illud quod eis videbitur in capitulari
massariorum monete et extimatorum auri, pro melioramento monete; et
ipsi abita diligenti deliberacione fecerunt scribi ea que utilia eis
visa fuerunt super hiis, et legi fecerint inter XL et in Maiori
Consilio, et posita fuit pars inter XL et Maiorem Consilium, et capta
quod ea que fuerunt leta et inventa per eos sint firma sicut
continetur.
(78). Hec et alia quecumque dominus dux cum majori parte sui consilii
huic officio addere minuere vel mutare voluerit, atendam et observabo
bona fide.
Factum est hoc capitulare currente anno Domini millesimo CC.LXXVIII
mense marcii.
(79). Item quod massarii monete teneantur reddere racionem et dare
denarios superatos de argento de virgis mercatorum quos proiecerint
camerariis communis sicut faciunt de illo monete.
(80). Teneor et debeo, pro facere fieri monetam parvam, ponere unciam
unam et dimidiam et karatos duodecim argenti tam boni sicut est
grossus, et uncias sex et dimidiam minus karatis duodecim de rame, et
sumat marcham unam; et vadant isti denarii per marcham unam, libras
III et soldos V ÷ usque ad denarios X; et non possum nec debeo facere
aliquam ligam nisi fuerit ad minus unus sociorum meorum mecum; et
quando erit ligatum, dabo incontinenti, cum uno sociorum meorum,
infonditori per pondus; et quando illud argentum erit infonditum et
proiectum in virgis, non possum neo debeo dare ad laborandum nec
recipere ab infonditore, nisi erit primo extractum sazum de illis
virgis per unum de ponderatoribus monete; quod sazum debet esse de
uncia una de illis virgis; et debet remanere ad extrahendum de igne
argentum tam bonum sicut est denarius grossus karatorum XXVIII de
marcha.
(81). Et quando fiet aliqua liga de istis denariis parvis, teneor
scribere cum sociis meis, et scribam et faciam scribi per scribanum
qualibet ligam per se tam de argento, quam de monetis, quam de rame;
et scribam precium cuiuslibet rei per se, tam de argento, quam de
monetis et quam de rame. Et non faciam extrahi de istis virgis plus de
tribus saziis, et si omnes illi tres sazii irent male, debeant reverti
ille virge in ignem et reduci ad supradictam ligam. Et non permitam
aliquos denarios extrahi de moneta nisi primo circati sint per unum de
ponderatoribus monete; et si denarii irent plns de libria tribus et
soldis V ÷ usque ad denarios X pro marcha, non dabo extra monetam.
Item teneor et debeo, quandocumque fuero requisitus a ponderatoribus,
dare et dari facere per monetarios denarios parvos occasione circandi
eos sicut est ordinatum.
(82). Item faciam laborari istam monetam cum ovreriis VIII et
monederiis VIII, et non pluribus; et non dabo ad laborandum ovreriis
plusquam marchas VI per diem, et monederiis plusquam V per diem; et
hoc a kalendis februarii usque per totum aprilem. Et a kalendis madii
usque per totum augustum, ovreriis marchas VII et monederiis marchas
VI et non ultra; et a kalendis septembris usque per totum octubrem,
ovreriis marchas VI et monederiis marchas V et non ultra; et a
kalendis novembnis usque per totum Ianuarium, ovreriis marchas V et
monederiis marchas IIII et non plus.
(83). Item teneor et facere et faciam racionem de denariis parvis
sicut faciam de denariis grossis racionem suprastantibus racionum et
ponderatonibus monete.
Millesimo CC.LXXXVIIII, die XI septembris, tercie indicionis. Capta
fuit pars in Consilio de XL, quod comittatur officium faciendi monetam
parvam illis officialibus qui faciunt monetam argenti grossam, qui
debeant et teneantur omni anno facere racionem de utraque moneta per
se, scilicet de grossa per se, et de parva per se; et debeant eis dare
de denariis mensis libras C omni mense usque quod habeant libras D pro
utilitate dicte monete parve.
(84). Item quod sicut pesatores monete auri et argenti erant quatuor,
ita debeant esse de cetero solum tres; et massarii monete dividant eos
ad aurum et argentum sicut eis videbitur pro tempore.
Millesimo CC.LXXXXI, mense madii, die XXI. Capta fuit pars inter XL,
quod massarius monete teneatur laborare seu facere laborare monetam
parvam cum hac condicione, videlicet quod ipsi massarii debeant facere
dictam monetam ea liga et sazo quod continetur in suo capitulari, et
quod dicta moneta debeat ire per marcham secundum eam quantitatem quod
continetur in suo capitulari; et quod ipsa debeant incidi seu laborari
magis equalis quam poterit, ad hoc ut ipsa non possit trabuchari. Item
quod dicti massarii teneantur facere fieri de dicta moneta parva ad
minus omni quindena marcha CCL; et si fecerit laborari a dicta
quantitate marcharum supra, habere debeant denarium unum parvum pro
marcha de eo quod laboraverit ultra dictam quantitatem; et in capite
anni veniant massarii ad dominum ducem et consiliarios et capita, et
dicant condiciones et facta ipsius monete; et si domino duci et
consiliariis et capitibus videbitur quod debeat sic stare, bene
quidem, sin autem, ponant inter XL illas partes que sibi videbitur.
Item quod si dicti massarii fecerint ligam argenti cum rame, quod ipsi
teneant dare seu facere racionem de bono et nepto capitale sine aliquo
dampno communis; et si fecerint ligam cum vianali, teneantur ad minus
reddere racionem de soldis XXIII ad grossos pro centenario de marchis
de prode communi; et si fecerint ligam cum inperialibus, quod ipsi
debeant dare de prode ad minus nostro communi pro zentenario de
marchis libras V et soldos VII ad grossos; et si fecerit ligam de
mezanis, quod ipsi debeant dare de prode ad minus nostro communi pro
centenario de marchis libras VII et soldos V ad grossos.
(85). Item observabo formam consilii infrascripti, currente anno
Domini millesimo CC septuagesimo octavo, die VIII intrantis octubris,
que talis est (4): Capta fuit pars in Maiori Consilio, quod aliquis
mercator non audeat vendere nec emere aut videre aurum a duobus unciis
superius, vel argentum a marca una superius in aliquo loco, salvo
inter pedem pontis et scalam Rivoalti, vel ad Sanctum Marcum, ad
incambium ad monetam. Et extimatores teneantur ponderare; et non
possit ponderari nisi ad tabulas extimatorum qui sunt (5) per Venecias
constituti (6) vel ad monetam, sub pena duorum soldorum pro libra.
Salvo quod quilibet mercator Veneciarum qui voluerit portare argentum,
vel mittere cum caravana, possit vendere vel emere in omni loco dictum
argentum, et facere forum. Salvo quod faciat ponderare ad dicta loca
constituta. Et dicti extimatores teneantur scribere totum argentum
quod ibi ponderabitur, et nomen emptoris et venditoris, et scribere
similiter omnes monetas de bulzono, et dare omni ebdomada in scriptis
illis qui sunt constituti super aurum et argentum. Salvo quod quilibet
peregrinus possit vendere et ponderare (7) in omni loco. Et si aliquis
peregrinus inveniretur faciendo fraudem, sit in potestate dominorum
suprascriptorum condempnandi vel absolvendi. Et hoc sit pro eo quod
commune Veneciarum portat de hoc magnum defectum de sua racione, quia
illi qui dicunt (8) argentum tenentur dare dacium communi, et
defrandant dacium. Et qui emunt et portant iliud extra terram
absconse, quod argentum portatur ita [quod mercatores habent inde
deffetum, et propter hoc] (9) mercatores invenient magis ad plenum et
melius forum. Et si aliquis ceciderit in dictam penam, illi constituti
super officium (10), debeant excutere dictam penam. Et si aliquis
fuerit rebellis solvendi dictam penam, debeant dare pro caduto in
duplum illis (11) dominis de nocte, qui teneantur exigore dictam penam
infra octo dies postquam habuerint ab ipsis officialibus in scriptis,
et habeant terciam partem dicte pene. Et si quis accusaverit, habeat
terciam partem, et alia tercia pars deveniat in commune; et ipsi (12)
officiales per suum sacramentum debeant habere eum vel eos in secreto
vel in credencia; et hoc ponatur in capitulari dominorum de nocte,
quod debeant excutere supradictas (13) penas secundum quod (14) dictum
est superius; ac eciam suprascripti officiales debeant hoc bannum
facere stridari in omni capite duorum mensium. Et hoc addatur in
capitulari dictorum extimatorum quod teneantur scribere et pesare
dictum argentum, et nomen emptoris et venditoris secundum quod est
dictum; et teneantur omni ebdomada dare in scriptis ipsis officialibus
quibus jungatur hoc in suo capitulari. Item quod (15) campsores
teneantur per sacramentum de hiis; et postquam hec pars fuerit capta
in Maiori (16) Consilio, dicti campsores (17) teneantur iurare domino
duci infra octo dies postquam (18) fuerit eis denunciatum, sub pena
librarum denariorum venecialium L pro quolibet de observare quod
dictum est superius; et dominus dux debeat facere tolli sacramentum
eisdem campsoribus. Item quod unus scribanus stare debeat ubi
proiectum fuerit, et habeat pro suo salario omni mense libras IIII ad
grossos; et teneantur scribere totum argentum quod proiectum fuerit,
et nomen emptoris et venditoris; que omnia teneantur (19) dare in
scriptis omni ebdomada dictis dominis constitutis super aurum et
argentum; qui scribanus eligatur in illo modo quo eliguntur illi de
camera auri. Item quod (20) scribanus massariorum monetarum (21) dare
teneatur in scriptis dictis officialibs totum argentum quod ibi fuerit
proiectum, et nomen emptoris et venditoris. Item non possit proicere
argentum nec proici facere aliquis in aliquo alio loco nisi ad monetam
et ad locum constitutum in Rivoalto sub pena librarum CC.
Anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo octavo, die XXII
decembris; capta fuit pars in Maiori Consilio quod monetarii qui
informant denarios parvos possint et debeant monetare denarios grossos
in die quando non laborabitur moneta parva secundum discretionem
massariorum; et si consilium est contra, sit revocatum quantum in hoc.
(86). Item observabo formam consilii capti currente anno Domini
millesimo CC.LXXX, die XXIIII aprilis, que talis est: Capta fuit pars
quod omnes officiales communis qui recipiunt pecuniam pro communi
Veneciarum teneantur scribere in suis quaternis sic a sex denariis
inferius omnes denarios quos recipiunt pro comuni sicut teneantur
scribere a sex denariis superius.
(87). Item observabo formam consilii infrascripti que tali est: Capta
fuit pars quod aurum et argentus quod venditur et emitur debeant
ponderari ad tabulam extimatorum Veneciarum et non alibi; verumtamen
dicti extimatores teneantur dare per scriptum quantum fuerit aurum et
argentum et monete predictis officialibus de quarantesimo, de Portu
Groario, Latisana, et aquilegiensis Liguencia, et de omni alia parte
Foroiulii quando pecierint, et eciam nomen empioris et venditoris, et
simile teneantur facere massarii monete.
(88). Item teneor dare de denariis nostris grossis omnibus qui
adduxerint nobis de denariis de Bresco, pondus per pondus.
(89). Item observabo formam consilii que talis est: Millesimo
CCLXXVIIII, indictione septima, die quarto decimo exeunte iunio. Capta
fuit pars in Maiori Consilio quod addatur in capitulari omnium
officialium qui recipiunt pecuniam pro communi, quod teneantur facere
racionem de omnibus denariis quos recipient quocumque modo veniant, et
de expensis similiter; et eciam teneantur omnes officiales conservare
quilibet per se suos quaternos sub clavibus et serraturis quando
recedunt ab officia; et fuit pars de XL.
(90). Item observabo formam consilii que talis est: anno Domini
millesimo CCLXXXII, indictione octava, die tercio intrantis octubris:
Capta fuit pars in Maiori Consilio quod iniungatur in capitulari
omnium officialium qui recipiunt pecuniam pro communi, quod ipsi
teneantur scribere in suis quaternis millesimo, mense et die, et
quantitatem pecunie, a quo vel a quibus recipiunt, et quare, et cui
dant, et quando intrant in officia; et debeant scribere die quo
intrant similiter in suis quaternis.
(91). Millesimo CCLXXXIIII, die XVII septembris. Capta fuit pars in
Maiori Consilio quod addatur in capitulari cancellariorum et aliorum
notariorum desuper palacio, quod teneantur iniunxisse in omnibus
capitularibus omnium officialium de Veneciis et suorum, quod non
possint recipere donum, vel presens, vel mutuum aliquo modo vel
ingenio ab aliqua persona que habeat facere coram eis pro suis
officiis; et teneantur domini accusare scribanos facientes contra, et
scribani officiales, advocatoribus communis; et hoc infra XV dies
postquam pars ista capta fuerit in Maiori Consilio, in pena C soldorum
pro quolibet; videlicet in illis capitularibus in quibus non est hec
addicio (22).
(92). Et quod addatur in capitulari omnium officialium qui recipiunt
pecuniam pro comuni, quod ipsi teneantur scribere de sua manu vel
facere scribi et dare in scriptis illis qui pressunt racionibus
recipiendis quantam pecuniam ipsi dant camerariis communis nostri; et
ipsi de super racionibus teneantur scribere in presencia ipsorum
dancium in libro dictam quantitatem; et ad minus unus de camerariis
communis sit presens quando ipsi scribent.
(93). Nos dux cum nostro consilio vobis nobilibus viris super monetam
constitutis dicendo mandamus: quod infrascriptum consilium in vestro
capitulari addi facere debeatis, cuius tenor tali est: Capta fuit
pars, quod omnes iudices palacii et officiales Rivoalti teneantur
scribere unus eorum ad ebdomada omnes dies quibus eorum scribani, tam
clerici quam laici, non venerint ad eorum officia ad campanam, ut
tenentur per eorum capitulari; et illi qui faciunt solvere suis
scribanis, quando debent facere eis solutionem debeant eis tantum
minus dare per ratam. Et illi qui non faciunt solutionem suis
scribanis, teneantur dare in scriptis camerariis communis de quanto
fefelerint eorum scribani; et addatur in capitulari camerariorum quod
teneantur eis tantum munus dare per ratam; et addatur in capitulari
iudicum et officialium qui faciunt solutionem nisi in sexto mense de
medio anno ut fit illis quibus fit solutio per cameram communis; et si
consilium est contra sit revocatum quantum in hoc.
(94). Die XXIII septembris capta fuit: addatur in capitulari omnium
officialium qui recipiunt pecuniam pro communi quod teneantur, cum
requisiti fuerint per camerarios communis quod ipsi eis dare debeant
denarios quos habebunt, et quod teneantur eis dare illo die vel
altero, quo requisiti fuerint, in pena duorum soldorum pro libra de
omnibus denariis quos habebunt et non dabunt eis ut dictum est; non
ostante aliquo capitulis (_sic_) suorum capitularium quod quantum in
hoc sit revocatum.
(95). Capta fuit pars inter XL cum domino duce et consiliariis: cum
contineatur in capitulari massariorum monete quod teneantur semper
habere XII paria superflua de ferris, ita dicatur et addatur in suo
capitulari XII para ferria intaglata in volta.
(96). Item quod teneantur visitare monetariis omni die quo
laborabitur, ad minus unus eorum, si ferra sunt bona; et si invenerit
aliquod deffetum, in ferris, debeant ipsum facere reconzare quam
cicius poterunt bona fide.
(97). Item quod aliquis monetarius non possit se cambirem (_sic_)
facere poni alium loco sui; et addatur in capitulari massariorun
monete et ponderatorum monete, quod teneantur nullum cambire nec
promittere alicui persone accipiendi aliquem monetarium loco alicuius
monetarii qui refutaret; et hoc dicitur quia fuerunt monetariorum pro
temporibus qui vendiderunt suam monetariam pro denariis; et si aliquis
inveniretur de cetero qui intraret pro denariis, sit extra moneta.
(98). Item quod in ipsa moneta non possit esse aliquis massarius qui
sit propinqus alicuius ponderatoris secundum formam consilii, nec
ponderator massarii; et hoc dicitur quia massarii sunt in sentenciam
ponderatorum.
(99). Ad hoc ut pecie refutate non possint reverti ad extimandum per
fraudem, addatur in capitulari massariorum quod teneantur signare vel
signare facere pecias refutatas ut possint cognosci.
(100). Millesimo CC. optuagesimo septimo, indictione prima, die sabati
XXXI novembris: Capta fuit pars in Maiori consilio: quod addatur in
capitulari massariorum monete, argenti, scilicet grossorum et
parvorum, quod de duabus millibus libris quas ipsi habent pro
faciendis dictis monetis, deputentur libre MCC pro moneta parva, et
libre DCCC pro moneta grossa; ei quod de cetero non possit extrahi
extra monetam nec de parvis nec de grossis aliquo modo vel ingenio,
nisi prius receperint solutionem de ea quantitate que voluerit trahi
foras. Item quod dicte libre MM debeant teneri in una capsela que
habeat tres claves; quarum clavium quilibet massariorum predictorum
habeat unam. Et illi duo massarii quorum fuerit quindena, possint
extrahere ipsas libras MM pro utilitate dicte monete, et ipsas in
capsellam reducere quociens fuerit opportunum, non extrahendo eas
extra monetam ut predictum est aliquo modo. Et in hoc tercius
massarius eis obedire teneatur, ita quod si non veniret ad socios
quociens vocaretur ab eis, perdat grossum I pro qualibet vice,
exceptis occasionibus specificatis; et si non posset venire pro
occasionibus specificatis, teneatur mittere clavem sociis sub dicta
pena. Et completa dicta quindena, teneantur dicti duo facere racionem
alii vel aliis qui intrabunt in dictam quindenam infra tercium diem
post completam quindenam de dictis denariis. Et si ille qui intrabit
in quindena voluerit recipere cisuras tam grossorum quam parvorum pro
illo precio quo alius massarius eas dare voluerit, teneatur ipse qui
eas dare vellet bullare eas statim cum sua bulla propria, et ponere
eas in dicta capsella. Et in prima quindena, que eidemmet postea
evenerit, teneatur dictas cisuras tollere el infundere. Item quod
dicti massarii teneantur dare de parvis cuilibet veneto qui eis parvos
pecierit non dando alicui ulira libras L de ipsis parvis pro quolibet
die (23).
(101). Addatur in capitulari massariorum monete auri ei argenti quod
ipsi teneantur solvere tam intaiatori quam fabro de suis salariis,
dando cuilibet eorum quartam partem sui salarii in principio anni, et
in capite trium mensium aliam quartam partem, et sic in quilibet
tribus mensibus usque ad finem cujuslibet anni; et si capitulare est
contra sit revocatum quantum in hoc.
(102). Item teneantur accipere penas tam intaiatori quam fabro
contemptas (_sic_) in suis capitularibus, si ipsi non observaverint
que continetur in eisdem capitularibus.
(103). Item si aliquis actinens alicui dictorum massariorum, secundum
formam consilii super hoc editi, habuerit facere coram eis pro suo
officio, ille massarius qui sibi pertinerit non possit stare ad illud
iudicium, loco cuius debeant esse ad iudicium discernendum
ponderatores auri, si fuerit super monetam auri, vel ponderatores
argenti, si fuerit factum super facto argenti, vel saltim unus ipsorum
ponderatorum.
(104). Item quod sicut dicti massarii tenentur venire in mane ad suum
officium antequam campanam officialium pulsare cesset, sic teneantur
venire post nonam ante quam campanam consiliariorum pulsari cesset, et
stare; et si dicta campanam consiliariorum non pulsaret, teneantur
venire bona fide consueta, et stare ut dictum est supra.
(105). Addatur in capitulari predictorum massariorum monete auri et
argenti: quod si carbones poterunt inveniri, teneantur semper emere
tantam quantitatem que possit sufficere dicte monete usque ad medium
annum ad minus, ita quod moneta sit semper varnita carbonibus pro
medio anno.
(106). Item quod quando massarius monete argenti voluerit proicere
argentum in virgas, que virge debuerint extrahi de Veneciis, teneantur
accipere secum unum de massariis monete auri ad minus, tam ad ligam
faciendam quam ad accipiendum sazum dictarum virgarum; et dicti
massarii auri teneantur esse cum eis per unum ad faciendum predicta
quando de hoc ab eis fuerint requisiti.
(107). Item quod si aliquis monetarius, ovrerius vel mendator non
fecerit bonam operam, dicti massarii teneantur dare eis ad laborandum
solummodo medietatem unius alius magistri donec ipse fecerit bonam
operam.
(108). Item quod dicti massarii teneantur dare tantum ferrum fabro,
quam erit sufficiens pro laborerio dicte monete.
(109). Item quod dicti massarii teneantur reddere raciones de
comdempnacionibus quas fecerint sicut de aliis rebus tenentur.
(110). Item quod massarii monete auri et argenti teneantur deputare
locum in quo verberentur argentum quod emerint ad monetam, ad hoc ut
homines non amitant terram.
(111). Item quod dicti massarii deinceps non accipiant monetarios, ad
informandum tam ducatos quam denarios grossos, habentes a XXV annis
supra.
(112). Item quod massarii monete argenti non possint amodo accipere
aliquod argentum factum in Veneciis, quod sit peius de denariis sex
pro marcha.
(113). Item omnes qui fuerunt massarii monete communis a X annis hinc
retro, teneantur suas raciones fecisse illis de supra racionibus et
illis tribus XL qui erunt deputati supra monetam, infra unum mensem
postquam inde fuerint requisiti, sub pena librarum L pro qualibet
vice, qua sibi preceptum fuerit, exceptis occasionibus exceptatis.
(114). Item quod pueri qui custodiunt et serviunt ad monetam argenti,
teneantur venire et stare ad monetam ad sonum campane secundum quod
massarii veniunt et tenentur, et plus si necesse fuerit, et eis
ordinatum fuerit pro utilitate communis. Item quod dicti pueri non
debeant exire extra monetam sine licenciam massariorum ante horas ad
quas tenetur stare massarius, ac ante horas sibi ordinatas a dictis
massariis, sub pena unius grossi pro qualibet vice qua contrafecerint;
et massarius teneatur exigere dictam penam. Item quod duo ipsorum
puerorum ad minus teneantur semper dormire in monetam, et inter
monetam intrare ante primam campanam, et inde non exire ante ortum
solis, sub pena duorum grossorum pro quolibet qualibet vice que fuerit
contrafactum: quam penam massarius cuius erit quindenam, et ille qui
eum associabit, exigere teneatur, scribendo et scribi faciendo per
eorum scribanum dies in quibus fallabitur et penas quas accipientur,
faciendo de ipsis penis racionem quando facient suas raciones illis
qui sunt super racionibus.
(115). Millesimo CCLXXXX, indicione quarta, die XXVIII mense
decembris. Capta fuit pars in Maiori Consilio, quod monetarii, quando
non laborant ad monetam, possint cum licencia massariorum monete alibi
laborare alias artes; si consilium est contra, sit revocatum quantum
in hoc.
(116). Millesimo CCLXXXXI, die XVI intrante aprili. Capta fuit pars
inter XL, quod massarii monete argenti possint facere soluciones
secundum consuetudinem de salario ponderatorum monete, intaiatori,
scribani, fabrorum, et puerorum monete, et emere ea que sunt oportuna
pro laborerio dicte monete; silicet carbones, crusolos, ferrum,
azales, patellas de rame, zaponos et retortas, canevazam pro sachis ad
sblancandum, bancas, claves et seraturas; et possint facere aptari
portas et balcones, et domum operariorum que nuper fuit combusta; et
hoc addatur in eorum capitulari; et raciones eorum debeant recipi tam
de preterito quam de futuro in istis expensis.
Die XXIIII Iunii, V indictionis. Ordinatum fuit per dominum ducem et
suum consilium minus, de XL, quod omnes officiales Veneciarum
astringantur et teneantur per sua capitularia omnes denarios grossos
de Brescoa et de Rassa, et aliam monetam factam ad similitudinem
nostre monete non batutam in Veneciis, que ad eorum tabulas et officia
pervenerit pro suo officio, teneantur incidere totam ultra per
traversum.
Millesimo CCLXXXXIII, sexte indictionis, die nono mensis maii. Capta
fuit pars in Maiori Consilio: quod sicut massarii monete auri tenentur
facere sazios virgarum argenti antequam permitant exire de cecha, ita
massarii monete argenti teneantur facere sazios virgarum auri antequam
permittant exire de cecha (24).
Millesimo CCLXXXXIII, sexte indicionis, die penultimo aprilis. Capta
fuit pars, quod addatur in capitulari massariorum monete auri et
argenti et ponderatorum, ac omnium officialium et laboratorum in
moneta, quod de cetero non possint, per se nec per alios, modo aliquo
vel ingenio, ab aliqua persona emere cineracia facta in dicta moneta,
nisi emerent ea pro nostro communi. Item quod nulla alia persona
possit nec debeat emere de cetero dicta cineracia, nisi extra dictam
monetam, sub pena soldorum C pro qualibet vice fuerit contrafactum. Et
iniungant illis de nocte quod debeant exigere dictam penam, et propter
hoc habeant tercium et tercium accusator, si per eius acusationem
veritas cognoscetur, et teneatur de credencia; et si consilium est
contra sit revocatum quantum in hoc.
Millesimo CCLXXXVIII. Capta fuit pars inter XL, quod addatur in
captulari intaiatoris monete, quod ad modo usque ad medium annum
teneatur fecisse tot ferra intaiata que sufficiant omnibus monetariis;
et insuper paria de superfluo; que paria XII permanere debeant in
volta monete ubi manet argentum, sicut continetur in capitulari
massariorum; et quot accipient de dictis XII pariis tot teneatur
facere dictus intaiator, ita quod semper sint in dicta volta paria XII
superflua: et massarii monete semper, quando intrabunt in quindenam,
teneantur inquirere si dicta paria XII erunt in dicta volta; et si ea
non invenerint, teneantur dicere intaiatori quod debeat facere tot
quot defecerint; et dictus intaiator teneatur ea fecisse infra dies
XXX postquam sibi dictum fuerit sub pena soldorum duorum grossorum pro
quolibet pari; et massarii teneantur excutere dictam penam. Et si per
defectum fabri dictus intaiator non poterit adimplere quod dictum est,
faber amitat soldos XX pro quolibet pari, et massarii teneantur
exigere ipsam penam.
Millesimo CCLXXXXIIII, mense junii. die penultimo. Capta fuit pars:
quod omnes qui habent denarios grossos de Brescoa vel de Rassa
teneantur eos portare ad cecam infra dies quindecim postquam hoc
fuerit stridatum, et massarii teneantur eos accipere pro libris XI et
soldis V marcham. Item teneantur dicti massarii scribere tam prode
quam dampnum quod habebunt de ipsis denariis; et omni quindena debeant
dare in scriptis domino duci et consiliariis, et capitibus de XL,
prode vel dampnum quod inde habebunt. Et similiter teneantur omni
quindena facere sazum de dictis grossis, ut possit cognosci bonitas
ipsorum. Et a predictis XV diebus in antea nullus venetus vel forensis
in districtu Veneciarum, hoc est a Grado ad Caput Aggeris, audeat
accipere vel dare dictos grossos nisi pro XXVIII denariis quemlibet
grossum. Item a predictis XV diebus in antea quicumque habuerit de
predictis grossis pro XXVIII denariis unum teneantur eos portare ad
cecham ex tunc usque ad dies VIII, et dare eos massariis; et massarii
teneantur eos accipere pro libris XI et soldi V marcham. Et quicumque
fecerit contra predicta vel aliquod predictorum, perdat IIII denarios
parvos pro quolibet grosso. Et qui accusaverit contrafacientes habeat
tercium, si per eius accusacionem veritas scietur, et teneatur de
credencia; et addatur in capitulari dominorum de nocte quod debeant
exigere dictam penam et propter hoc habeant tercium, et reliquum
tercium sit communis. Et hoc debeat stridari in Sancto Marco et in
Rivoalto, et ubicumque videbitur domino duci et suo consilio et
capitibus; et si consilium est contra sit revocatum quantum in hoc
(25).
Millesimo CCLXXXXV, die ultimo marcii. Capta fuit pars inter XL, quod
frater Franciscus, qui olim fuit ad officium monete, et quia stetit
ultra terminum extra terram fuit extra officium, quod ipse esse debeat
in dicto officio; et si consilium est contra sit revocatum quantum in
hoc.
Millesimo CCLXXXXV, die XXVII mensis aprilis, VIII indictionis. Capta
fuit pars in Maiori Consilio: quod addatur in capitulari massariorum
monete quod de toto argento et monetis quod portabitur eis, et quod
ipsi ement, tam pro monetando quam pro prohiciendo in virgis,
teneantur accipere soldos XXVIII pro centenario librarum; salvo si
illi, quorum erit, ostendent quod ipsi satisfecerint dictis soldis
XXVIII pro centenario locis deputatis, videlicet fontico teotonicorum,
vel tabule ternarie, vel tabule lombardorum, vel tabule maris.
Millesimo CCLXXXXV, indictione VIII, die VI mense madii. Capta fuit
pars inter XL, quod Benesutus nepos Marini Alberto sit monetator ad
nostram cecham cum condicionibus cum quibus sunt alii monetatores, si
ipse est bonus et sufficiens.
Millesimo CCLXXXXVI, mense madii, die XVIII intrante. Capta fuit pars
inter XL, quod Andreas Fusculo, qui essendo ad postam Lugnani fecit
iuxta preceptum domini ducis quoddam bonum servicium communi, sit
stampator ad monetam, si aliquis deest; alioquin sit primum vacantem;
et si consilium est contra sit revocatum quantum in hoc.
Millesimo CCLXXXXVI, die XXX madii, none indicionis. Cum per consilium
foret ordinatum quod de argento solverent (_sic_) soldos III pro
dacio, de quo nostrum commune magnum dampnum huc usque recepit. Capta
fuit pars, quod non solvant de ipso dicti tres soldi, sed reducatur ad
illum statum in quo erat ante ipsum consilium; et si consilium est
contra sit revocatum quantum in hoc.
Millesimo CCLXXXXVIII, die XI octubris. Capta fuit pars inter XL, quod
Michael Tervisanus massarius monete argenti debeat esse ad officium
monete auri loco Petri Nichola donec providebitur de alio massario
eligendo; et reliqui duo massarii monete argenti teneantur facere
officium suum sicut nunc faciunt; et non intelligatur pro hoc quod
dictus Michael habeat aliud salarium quam modo habet; et si consilium
est contra sit revocatum.
Quod intaiator monete non possit recedere de terra sine licencia
massariorum, et massarii non possint sibi dare licenciam exeundi de
terra ultra octo dies; et si ipse exibit de terra cum licencia, et
steterit ultra licentiam sibi datam, perdat salarium in duplum pro
quolibet die qua steterit plus. Et si iverit sine licenciam, perdat
soldi II grossorum pro quolibet die quo steterit foras; et hec addatur
in capitulari massariorum intaiatorum monete.
Quod sicut factum argenti et auri est comissum illis de super
racionibus de foris, sic de cetero factum argenti comitatur massariis
monete argenti et suis ponderatoribus; et factum auri comitatur
massariis monete auri et suis ponderatoribus. Et sicut extimatores
auri tenebantur dare in scriptis aurum et argentum illis de super
racionibus, sic de cetero teneantur dare in scriptis aurum massariis
monete auri, et argentum massariis monete argenti. Et predicti
massarii monete argenti cum suis ponderatoribus teneantur omni mense
inquirere racionem illorum qui emerint aurum et argentum, silicet
massarii auri ad aurum, et massarii argenti argentum, et scire si
datum erit ad monetam vel quid inde factum erit. Et eciam si aliquis
dedisset aurum vel argentum quod non esset ponderatum ab ipsi
estimatoribns, et in locis constitutis; et teneantur eciam inquirere
unde venerit et unde habuerit ipsum aurum et argentum; et quodlibet
aurum et argentum quod intrabit in Veneciis; et possint ponere
personas ad sacramentum, et imponere penam et penas, sicut sibi
videbitur pro predictis inquirendis et examinandis. Quicumque fecerit
contra predictam vel aliquod predictorum cadat in penam soldorum II
pro libra quociens contrafecerint. Et qui accusaverit contrafacientes
habeat quartum, si per eius accusacionem veritas cognoscetur, et
teneatur de credencia, et aliud quartum sit predictorum massariorum et
ponderatorum, et residuum sit communis. Et hec omnia addantur in
capitularibus predictorum massariorum et ponderatorum et extimatorum,
et iniungantur in capitulari dominorum de nocte, quod debeant exigere
dictas penas et habeant inde talem partem quale habeant de aliis penis
quas excuciunt.
Ego Iohannes Nicholaus Rubeus manu mea subscripsi.
Ego Nicholaus Zinano manu mea subacripsi.
Ego Daniel Chocho manu mea subscripsi.
Ego Nicholaus Delfino manu mea subscripsi.
Ego Franzischus Contareno manu mea subscripsi.
(_S. T._) Ego Iohannes Vido notarius curie istud capitulare monete
argenti de mandato suprascriptorum dominorum ad hec costitutorum
cancellavi in MCCCLXXVI, die XXV septembris. Quia per dictos dominos
vel maiorem partem ipsorum dictum capitulare reformatum est, et in
alio volumine reductum ex autoritate et arbitrio eis attributis a
maiori consilio.
(Archivio di Stato in Venezia. Miscellanea Codici, numero 133, carte
93-102 tergo).