Madonna Dianora eischt van messer Ansaldo een tuin in Januari even
schoon als in Mei. Messer Ansaldo geholpen door een toovenaar,
geeft haar dien. De echtgenoot staat toe, dat zij messire Ansaldo
ter wille is, die dit hoorend haar van haar belofte ontslaat en de
toovenaar, zonder iets van hem te verlangen, beschouwt hem als vrij
van schuld.
Ieder van het vroolijk gezelschap verhief messer Gentile tot in de
wolken, toen de koning beval Emilia te volgen, welke onbeschroomd
verlangend te spreken, aldus begon: Teedere donna’s, Niemand kan
ontkennen, dat messer Gentile ridderlijk gehandeld heeft, maar als men
wilde beweren, dat men het niet noch schooner kan, zou het niet
moeilijk zijn dit te weerleggen. Dit wil ik u in mijn verhaal toonen.
In Frioli, een koud land, maar vroolijk door schoone bergen, vele
rivieren en heldere bronnen, leefde in een stad Udine, een mooie
edelvrouw madonna Dianora, de gade van een voornaam, rijk man Gilberto,
aardig en van knap uiterlijk. De donna won de liefde van een edelen en
grooten baron, messire Ansaldo Gradense, een man van ondernemingsgeest
en door zijn wapenfeiten en hoffelijkheid bij allen bekend. Hij deed
alles, wat hij kon, om door haar bemind te worden en zond haar daartoe
vaak boodschappen maar vergeefs. En daar de verzoeken van den ridder de
donna hinderden en zij zag, dat hij niet ophield door haar weigeren
noch haar te beminnen noch haar te bidden, bedacht zij door een naar
haar meening onmogelijken eisch zich van hem te ontdoen en sprak tot
een vrouw, die dikwijls zijnentwege tot haar kwam, aldus: Goede vrouw,
gij hebt dikwijls beweerd, dat messer Ansaldo mij boven alles liefheeft
en gij hebt wonderbare geschenken uit zijn naam aangeboden, die ik niet
aannam, maar indien ik er zeker van ben, dat hij mij zóó liefheeft, als
gij zegt, zou ik zeker trachten hem lief te hebben; indien hij wil
beloven, wat ik hem zal vragen, zal ik tot zijn beschikking zijn. De
goede vrouw zeide: Wat verlangt gij van hem? Zij antwoordde dit: Ik wil
in de komende maand Januari bij deze stad een tuin vol groen gras,
bloemen en boomen met bladeren evenals in Mei; als hij dit niet geeft,
laat hij u dan niet meer sturen, omdat, als hij mij weer zal hinderen,
ik mij bij mijn man en familie zal beklagen, wien ik tot nu toe alles
verborg.
De ridder, die het voorstel van de donna hoorde, nam zich toch voor,
hoe moeilijk en onmogelijk het hem scheen, het te beproeven en ging in
vele deelen der wereld iemand zoeken om hulp en raad. Hij ontmoette
iemand, die aanbood voor veel geld het te bewerkstelligen door
tooverij. Toen messer Ansaldo voor een zeer groote som het met hem eens
werd, wachtte hij verheugd den hem gestelden tijd af. Het was toen zeer
koud en alles vol sneeuw en ijs en de waardige man handelde in een zeer
schoone weide vlak bij de stad in den nacht voor één Januari zóó, dat
op den morgen volgens ooggetuigen, een der schoonste tuinen verscheen
met gras en boomen en vruchten van allerlei soort. Toen messire Ansaldo
dit gezien had, liet hij zeer verheugd er de schoonste vruchten en
bloemen plukken, liet die in ’t geheim zijn donna aanbieden en haar
uitnoodigen den tuin, door haar geëischt, te zien, en dat zij zich de
belofte zou herinneren en die zou houden.
De donna hoorde door velen over den wonderbaren tuin spreken, en kreeg
berouw. Maar daar zij begeerig was wonderen te zien, ging zij er met
vele andere donna’s van de stad heen, prees die niet zonder verbazing,
en ging, bedroefder dan eenige vrouw, naar huis denkend aan wat zij
verplicht was. Zij kon haar smart niet verbergen; de echtgenoot merkte
dit en wilde de reden weten. De donna zweeg uit schaamte; ten laatste
vertelde zij hem alles. Gilberto werd eerst heel kwaad. Toen de reine
bedoeling van de donna in aanmerking nemend, gaf hij zijn besten raad
na zijn toorn te hebben verdreven: Dianora, het is geen daad van een
wijze of eerbare donna zulk een boodschap aan te hooren noch op eenige
voorwaarden haar eerbaarheid aan een verdrag te wagen. Woorden in het
hart opgenomen, hebben grooter kracht dan velen denken en bijna alles
wordt voor minnaars mogelijk; gij hebt dus slecht gehandeld. Maar omdat
ik de reinheid van uw ziel ken, zal ik om u van uw belofte te ontslaan,
u dat toestaan, wat wellicht geen ander zou veroorloven ook, omdat ik
bang ben voor den toovenaar, waardoor misschien messer Ansaldo, als gij
met hem spot, ons schade zou doen. Ik wil, dat gij naar hem toe gaat en
u best doet, zooveel gij kunt, dat gij met het oog op uw eerbaarheid
van die belofte bevrijd wordt. Zoo het niet anders kan, geef hem dan
ditmaal uw lichaam maar niet uw ziel. De donna weende en weigerde hem
zulk een gunst toe te staan. Gilberto, hoezeer de donna zich ook
verzette, wilde, dat het geschiedde. De donna ging, toen het daagde,
zonder veel opschik met twee dienaren en een kamervrouw naar messere
Ansaldo. Toen deze dit hoorde, verbaasde hij zich zeer, liet den
toovenaar roepen en sprak: Zie, hoeveel goeds uw kunst mij verschafte!
Hij ontving haar met eerbied, beteugelde zijn begeerte, en nadat hij
haar en de anderen in een fraaie kamer met een groot vuur had laten
plaats nemen, zeide hij: Madonna, ik smeek u, indien de langdurige
liefde, die ik u heb toegedragen, eenig loon verdient, dat het u niet
zal hinderen mij de ware reden mede te deelen van uw vroege komst met
dit geleide.
De donna beschaamd en met de tranen in de oogen, antwoordde: Messere,
geen liefde, noch de gegeven belofte leidden mij hier, maar het bevel
van mijn echtgenoot, die meer lettend op de smarten van uw onbeteugelde
liefde dan op zijn en mijn eer, mij hierheen stuurde en daarom ben ik
voor deze keer tot uw beschikking. Messer Ansaldo, die eerst over de
donna verwonderd was, verbaasde zich nu nog meer en door de gezindheid
van Gilberto bewogen veranderde zijn hartstocht in medelijden en hij
zeide: Madonna, God verhoede, dat ik de eer schend van hem, die zich
over mijn liefde ontfermt en daarom zult gij hier zijn als mijn zuster
en als het u aangenaam is, kunt gij vrij vertrekken op voorwaarde, dat
gij aan uw man voor zooveel beleefdheid die gunsten schenkt, die gij
goed zult achten en gij mij altijd in de toekomst tot broeder en
dienaar wilt hebben. De donna blijder dan ooit sprak: Als ik op uw
gewoonten let, had ik niets anders van u verwacht, waarvoor ik u altijd
verplicht zal zijn. En na afscheid te hebben genomen, ging zij eervol
begeleid terug naar Gilberto en vertelde hem het gebeurde. Daaruit kwam
tusschen hem en messer Ansaldo een innige en trouwe vriendschap voort.
De toovenaar, voor wien messer Ansaldo zich gereed maakte de beloofde
som te geven, zeide, toen hij de mildheid van Gilberto jegens Ansaldo
en die van messer Ansaldo jegens de donna zag: God beware mij, dat ik,
die de edelmoedigheid van Gilberto jegens u bemerkte, niet even mild
zou zijn en daarom wil ik, dat het uwe blijft, wat ik weet, dat u te
pas kan komen. De ridder schaamde zich en deed zijn best hem alles of
een deel te betalen, maar tevergeefs. Na drie dagen deed de toovenaar
zijn tuin verdwijnen en beval hem Gode aan. Ansaldo na zijn overspelige
liefde te hebben overwonnen bleef ontgloeid in een eerlijke vriendschap
voor haar.
Wat zullen wij zeggen, verliefde donna’s! Zullen wij de dood gewaande
donna en de liefde reeds verkoeld door de verloren hoop tegenover die
edelmoedigheid van messer Ansaldo kunnen stellen, die meer dan ooit
liefheeft en door meer hoop ontbrand is en in zijn handen de zoo lang
gevolgde prooi houdt? Het schijnt mij dwaas te gelooven, dat die
edelmoedigheid daarmee is te vergelijken.