mènilu là, e coma che tu ti sàs,
rianimèa la so mins, ca durmìva.912
Coma bon cristiàne no coma i musàs
al fà so la voja da la voja dàltris,
apèn che i segnaj juscj a vègnin mandàs;
cussì, dopo vej li me mans cjapàdis,
movùt si veva la biela fèmina, e a Stàsiu
cun tant bon fà ghi veva dìt: Luj pur tu seguìs.
Sjò i vès, bon letòu, encjamò pì spàsiu
da scrivi, un puc i vorès pur cjanta
dal bon bevi che maj mi varès fàt sàsiu;
ma parsè chei sfuèis ducju plèns a sòn belzà,
ordinàs par sta càntica seconda,
pìn là no mi lasal fren da lart913 pasà.
Cussì tornàt i eri da la santonda914
dut rifàt, coma vis sànis e nòvis
che di biej cjàfs an dan pì che avonda,
pùr e pront par zì lasù da li stèlis.
FOOTNOTES
228 (return)
[ Li Chèchis a sarèsin li fiis dal re di Tesàlia che in taj timps antìcs a vèvin sfidàt li Mùis al cjantà. Sti puori fiòlis a vèvin pierdùt la sfidanaturàl!e a èrin stàdis trasformàdis in chèchis.]
229 (return)
[ Blu.]
230 (return)
[ Laria dal scur infernàl.]
231 (return)
[ Vènere.]
232 (return)
[ Adàm & Eva. A si pensa che sti stèlis a vèdin valòu alegòric; ca rapreèntin li virtùs da la prudensa, gjustìsia, fuartesa di spìrit, temperansa. (Vandelli)]
233 (return)
[ Lorsa granda (ursa major), che sicòma ca èn tal emisferi austràl a no la jòt.]
234 (return)
[ Dal aspièt, insoma, al era un biel puc coma me, doma che la me barba a è tant pì blancjae a noa nencja biugna daj ràis dal soreli par fala sfavilà.]
235 (return)
[ Catòn, cal sarès stu barbòn, al è iluminàt da li cuatri virtùs rapreentàdis da li stèlis.]
236 (return)
[ A imbrunìs o scurìs. (Dante a mi metarès par sigùr tal purgatori par cers vocàbui chi ui, ma i no pensi ca mi butarès in tal infièr!)]
237 (return)
[ A è clar che Catòn al cròt che i poès a sòn doj daj danàs.]
238 (return)
[ Tre sostantìfs, tre e e tre con ta sta riga. Clara lintensiòn, no ee vera?]
239 (return)
[ Il to volej nol pòl dal me volej
.]
240 (return)
[ Lultima sera da la so vita, inclua che spirituàl.]
241 (return)
[ Coma ca voleva Beatrìs.]
242 (return)
[ Coma se di jodi e scoltà Catòn a fòs la vera raòn dal viàs daj poès. Bàbiu stu Virgìlio!]
243 (return)
[ Che libertàt moràl ca si otèn cuant ca si riva a vìnsi li propri pasiòns, che cussì spès a ni tegnin incjadenàs.]
244 (return)
[ Encja chì Virgìlio, scaltri, al eàlta li virtùs di Catòn, cal veva rifiutàt di sotomètisi al volej di Sèar. Cussì, coma cal sugerìs Vandelli, chì i vìn na sintei di libertàt moràl e politica.]
245 (return)
[ Il cuàrp.]
246 (return)
[ Ìl Acherònt.]
247 (return)
[ Beatrìs.]
248 (return)
[ Catòn, coma ca si jòt, a si rindeva ben cont da li ceremònis ca ghi feva Virgìlio.]
249 (return)
[ A è stàt comentàt che stu vènc al rapreènta lumiltàt.]
250 (return)
[ L ànzul cal protès lentrada dal purgatori.]
251 (return)
[ Lalegorìa a è clara: la zent roganta, ca si irigidìs, a vèn distruùda; a sopravìf chè plena di umiltàt, ca è buna di pleàsi a li circostànsis da la vita, encja se chìstis da li vòltis a ti bàtin fuàrt.]
252 (return)
[ Ben purificàs.]
253 (return)
[ Pa la strada ca torna tal infièr.]
254 (return)
[ Si tornàn in davòu cul pensej a tancju di chej poscj cal à viitàt tal infièr, a no è da surprìndisi sal è vegnùt fòu da chel buaròt cu la mua plena di cjalìn o cragna. Ta naltri sens, Dante al è chì cal taca a vignì purificàt.]
255 (return)
[ Chì a tocja recuardà Ulìs e i so òmis che rivàs fin chì a èrin, però in davòu a no sòn pì tornàs.]
256 (return)
[ Da Catòn.]
257 (return)
[ La Libra.]
258 (return)
[ In efièt, cun chìstis prìmis nòuf rìghis, Dante al vòu dii che il dì al stà par cricà. Su sti rìghis, asàj difìsilis, i sugerìs di lei i crìtics.]
259 (return)
[ Unaltra volta, dopo la me muàrt.]
260 (return)
[ Dopo chel momènt di straviamìnt a ghia parùt che il lumìn al luès encjamò di pì.]
261 (return)
[ Stu chì al parta li ànimis a la salvasiòn; Carònt, la so antitei, a li parta a la perdisiòn. Sa sia da sièlzi, aè miej zì cun chistu.]
262 (return)
[ Aegypto in tal originàl, coma ca sarès just. I speri che Dante a mi perdoni.]
263 (return)
[ Il Capricorn. Il dì, insòma, al è zà ben inoltràt.]
264 (return)
[ Tu chi ti sòs vìf, se fatu chì insièmit dai muàrs?]
265 (return)
[ Par podej tornà, dopo la me muàrt, in ta chista strada da la salvasiòn.]
266 (return)
[ Parsè rìvitu tal purgatori cussì tant timp dopo la to muàrt?]
267 (return)
[ L ànzul timonej cal cjàpa sù e al parta li ànimis in tal purgatori.]
268 (return)
[ Secont Vandelli, la indulgensa plenaria datan ocaiòn dal Gjubilèo di Bonifàs VIII, tacada tal nadàl dal [Footnote 1299: a veva vantagjàt encja li ànimis daj muàrs, puarès.]
269 (return)
[ Ogni ànima danada a è destinada a zìn tal infièr.]
270 (return)
[ Secònt cualchi comentatòu, la cansòn a rapreentarès il plaej da la filoofìa..]
271 (return)
[ Catòn stes.]
272 (return)
[ Ca sarès la porcarìa ca sia formàt daj so pecjàs e ca ghi impedìs di vej na clara viiòn di Diu.]
273 (return)
[ Stu mont al èl post indulà che la gjustìsia divina a ni fà sufrì paj pecjàs chi vìn cometùt, fin chi vignìn dal dut purgàs.]
274 (return)
[ Jodìnt doma na ombrena davànt di luj, Dante al pensa di èsi stàt bandonàt da Virgìlio. Il puòr Dante a no si rìnt cont che, esìnt spìrit, Virgìlio a nol fà ombrena.]
275 (return)
[ Tal cjèl i ràis, esìnt luminòus, a si làsin trapasà da àltris, roba ca no podarèsin fà sa fòsin ostaculàs da na sostansa fiica, coma un cuàrp.]
276 (return)
[ A somearès impusìbul che un spìrit al sufrìs dolòus corporàls; man ta li mans da lonipotènsa di Diu, dut a è pusìbul.]
277 (return)
[ A stà di fàt ca ni è impusìbul capì coma che Diu al posi èsi na sostansa in tre persònis.]
278 (return)
[ Virgìlio a ni sugerìs di contentasi di capì il sè ca è, e di no zì a ròmpisi tant il cjaf in sèrcja di capì il parsè di sè ca è.]
279 (return)
[ Se la zent a savès dut, a no sarès stàt necesàri il proibìghi a Adamo di zì a sercjà il frutàn dal àrbul dal ben e dal mal; e cussì a no sarès stàt necesàri di butalu fòu dal paradìs terèstri; e di conseguènsa a no si varès vùt biugna che Crist al vegnès a salvani, e via di sèguit.]
280 (return)
[ Ta la costa pì montagnoa da la Liguria, chen taj timps di Dante a no èra sensaltri invaduda da turìscj coma ca è vuèj.]
281 (return)
[ A è clar che se Virgìlio al cognoseva l infièr, a nol cognòs par nùja il purgatori.]
282 (return)
[ Cun che incertesa naturàl ca derivava dal jodi un vif coma Dante.]
283 (return)
[ Fermàs dal cuàrp di Dante.]
284 (return)
[ Un colp di spada a ghi veva lasàt un brut sen ta una da li sèis.]
285 (return)
[ Puarèt tal mòut che la peràula a vegneva uada da me mari, puareta, che par ic al èra puarèt encja il plevàn di San Zuan o adiritura il Papa, puarèt, ca ni voleva cussì tant ben.]
286 (return)
[ Partìt par tornà in tal mont daj vifs.]
287 (return)
[ Stu sperà al sarès il sperà da la salvasiòn, par via che àltris a pensàvin che luj al fòs stàt danàt pa la so scomùnica.]
288 (return)
[ Se il vèscul di Coensa al vès consideràt Diu no coma punitòu e basta, ma encja coma pari miericordiòus, al varès forsi capìt che jò ì sarès stàt perdonàt.]
289 (return)
[ Il cadàvar di Manfrèit, invènsi, al è stàt butàt fòu da terèn consacràt, coma ca si uava fà cuj scomunicàs.]
290 (return)
[ I scomunicàs a vegnèvin trasportàs cuj lumìns distudàs, coma cal è stàt il cau cul cadàvar di Manfreit.]
291 (return)
[ Encja a un scomunicàt a ghi resta un pu di speransa di vignì perdonàt da Diu, basta ca si dimostri pentìt, coma caa da èsi stàt il cau cun Manfrèit, puarèt. Dum spiro, spero, coma cal dis Vandelli.]
292 (return)
[ Al è costrèt a restà fòu dal purgatori par un toc di timp lunc coma trenta vòltis il timp cal era stàt in pecjàt.]
293 (return)
[ Li prejèris ca vègnin dìtis paj muàrs a pòsin ridui il timp che una puorànima a à di pasà tal purgatori]
294 (return)
[ La proibisiòn di tacà la so purificasiòn prima dal momènt prestabilìt, asumìnt che stu timp a nol vegnès scurtàt dal preà da la zent coma Costansa stesa.]
295 (return)
[ Coma ca crodèvin, par eempli, i Manichej, che par chej i òmis a vèvin do ànimis.]
296 (return)
[ Par eempli: cuant che jò i soj concentràt in tal lèi, i no mi rìnt cont che altri al stà susedìnt atòr di me.]
297 (return)
[ Il post indulà che i poès a pòsin tacà a scalà la montagna.]
298 (return)
[ Ducju poscj che ai timps di Dante a era difìsil scalà.]
299 (return)
[ Tal sens simbòlic, li àlis ca ocòrin par zì sùn ta stu scoj dal purgatori a sòn àlis di virtùt.]
300 (return)
[ Plumìn o plùmis.]
301 (return)
[ Virgìlio.]
302 (return)
[ Ta stu punt a finiva che fesura cuai verticàl ca vèvin seguìt, e ta un plan mancu inclinàt a èrin rivàs.]
303 (return)
[ La riva da la montagna a varès, alora, nainclinasiòn di circa [Footnote 45: gràdos.]
304 (return)
[ Il cjaminà tant pì svelt di Virgìlio al lasava il puòr Dante indavòu.]
305 (return)
[ Na volta sorpasàt un momènt di perìcul, al vuàrda in davòu, contènt di èsi al sigùr.]
306 (return)
[ Sicòma che i poès a sòn tal emisfèri dal sud, e a stàn vuardànt vièrs il levànt, Dante al jòt il soreli alsàsi a sinistra invensi di destra, coma ca susedarès sal fòs tal emisfèri dal nort.]
307 (return)
[ Il soreli (spieli) al luminèa ducju doj i emisfèris, chel di sot e chel di parzora.]
308 (return)
[ Siòn = Gjerualèm; crèt = il purgatori.]
309 (return)
[ Virgìlio a ghi ufrìs sta lesiòn di astronomìa al puòr Dante (cal somèa un puc insiminìt coma me) par dimostràighi coma che, jodùt da stu post chì, il soreli a si mòuf a la so sinistra.]
310 (return)
[ Cuant che chì di nu a è unvièr, il soreli al è a sud dal ecuatòu, e vicevèrsa.]
311 (return)
[ I Ebrèos a jodèvinda la Palestinail ecuatòu a sud di lòu.]
312 (return)
[ Pìn sù che l omp al vàn tal mont dal purgatori e pì li so còlpis a vègnin lierìdis.]
313 (return)
[ Che di èsi poltròn.]
314 (return)
[ Bielaga al à spetàt fin a la fin da la so vita prin di pentisi di còu daj so pecjàs. A è par chistu che adès a ghi tòcja spetà fòu da la puarta dal purgatori.]
315 (return)
[ Il cjèl al à ben altri ròbis da fà che pièrdi timp cun prejèris ca no sòn sincèris.]
316 (return)
[ Un dal grup di Bielaga a si necuàrs che Dante al fà ombrena, come un cal è encjamò vif.]
317 (return)
[ Parsè no sotu pì reolùt?]
318 (return)
[ Cuant ca si nrusìs di vergògna un al mostradi sòlitsinceritàt o pentimìnt; e par chèl al pol vignì perdonàt pì a la svelta.]
319 (return)
[ Almancu a lu varèsin cjantàt dut sa no fòsin stàs interòs da Dante.]
320 (return)
[ Èco, chista a sarès na conferma ca no vèvin encjamò finìt da cjantà il Miserere.]
321 (return)
[ I spirs, curiòus, a vòlin che i poès a svèlin las raòn da la so preensa.]
322 (return)
[ Se na volta tornàt tal mont Dante al prejarà par lòu, li so pènis a vegnaràn scurtàdis.]
323 (return)
[ I vapòus impiàs a sarèsin li stèlis ca si jòdin colà di nòt e chej lamps ca iluminèjn li nùlis sul imbrunì in ta li sèris destàt. Tant che li stèlis che i lamps a si jòdin doma par un istànt.]
324 (return)
[ Chi ti vàs vièrs la to purificasiòn.]
325 (return)
[ A vòlin cal resti pì a lunc par cognosi cualchidùn par podej partà nuvitàs a la so zent cuant cal tornan tal mont, cu la speransa che la zent ca sìnt li nuvitàs a prej par lòu.]
326 (return)
[ Ben nasùs par via ca sòn in via di otegni la so salvasiòn.]
327 (return)
[ I spirs a si fìdin da la volontàt di Dante di judàjubasta che la so volontàt a no vegni impedida da cualchi ostàcul.]
328 (return)
[ Che fasa da lItalia ca è tal miès da la Romagna e il regnu di Napoli.]
329 (return)
[ Fan, o Fano, al sarès il post indulà che stu Jacu dal Cassero da Fan al è stàt soteràt.]
330 (return)
[ Jacu al sà che il siòr dÈste a lu odiava: dopodùt, coma cal dìs Vandelli, Jacu a lu veva acuàt di èsi paricida. Però a nol varès maj crodùt che il so odiu al fòs stàt cussì intèns da falu copà.]
331 (return)
[ Chì, Jacu puarèt, a no ocòr pì cal rispìri. Mira e Oriaca a sòn visìn di Venesia.]
332 (return)
[ Boncont al vorès che Dante al preàs par luj par ridùighi li pènis dal purgatori.]
333 (return)
[ La so puora vèdula.]
334 (return)
[ Na zona tal Caentìn, tra Firense e Arès.]
335 (return)
[ Un convènt.]
336 (return)
[ Parsè che a stu punt lArchiàn al sboca in tal Arno.]
337 (return)
[ Lànzul bon al parta via lànima di Boncònt, lasànt il so cuàrp lì cal è. No podìnt vej lànima di Boncònt, il diàu a si la cjapa cul so puòr cadàvar.]
338 (return)
[ Il diàu al à tant control su li fuàrsis da la natura.]
339 (return)
[ LÀrno al sarès stu flun real.]
340 (return)
[ Ca sarès la glera o savolòn o altra roba ca parta un flun in plena.]
341 (return)
[ Sta Pia, fèmina di un grant siòr, a somèa ca sedi stada copada dal so omp, o parsè cal pensava ca ghi fòs stada infedèl o parsè cal veva intensiòn di spoà naltra fèmina, e Pia a ghi era di ostàcul.]
342 (return)
[ Anelada = dàt lanèl; e in sèguit spoada. A si pòl notà che sicoma che l omp di Pia a si clamava Nel (Nello), la peràula anelada a è ben sielzuda.]
343 (return)
[ Un zòuc di azàrt baàt sul tirà daj dàdos.]
344 (return)
[ Al pensa e ripensa a sè cal varès podùt fà par vinsi. Nuja di insòlit, purtròp, in ta sta reasiòn.]
345 (return)
[ Plan plan a si lìbera di chej ca vorèsin vej un pus daj bès cal à vinsùt.]
346 (return)
[ LAretìn: un famòus magistràt di Arès; Ghin dal Tac al era na sorta di brigànt senèis; chel altri al era pur luj un nòbil Aretìn.]
347 (return)
[ Par vej na idea clara di duta sta zent, i sugerìs Vandelli. L importànt a è di tegni in mins che tant Federico Novèl che chèl di Pisa (Farinata, fì di Marzùc) a sòn muàrs copàs, prima, i pensi, di èsisi confesàs daj so pecjàs. A è par chèl ca stàn preànt Dante di racomandà la zent di scju puòrs muàrs di preà par lòu par scurtàighi li soferènsis dal purgatori.]
348 (return)
[ Di cjaa so gjavàt fòu = separàt dal so cuàrp.]
349 (return)
[ Chè daj Brabàns a sarès Maria, la fia di un duca di Brabànt, ca varès acuàt Pier da la Bròcja di vej tentàt di violentala, cu la conseguensa ca si sà. A si jòt da chistu cau che stu tipo di acùis a nol è dopodùt na roba tant moderna.]
350 (return)
[ Un tocùt da lEnèide.]
351 (return)
[ Il judìsi divìn al resta sè cal è encja cuant che chej ca prèjn pa lànima di un muàrt a rìvin a ridùighi a lànima il timp ca à da spìndi in tal purgatori, par via che encja sensa la so intercesiòn, prima o dopo lànima a zarès sù in tal paradìs lo stes, secont sè ca èra stàt stabilìt dal judìsi divìn.]
352 (return)
[ Chej ca preàvin paj muàrs taj timps di Virgìlio a no rivàvin a comutà la sentensa da la gjustìsia divina, par via ca èrin pagàns, e coma pagàns a no vegnèvin scoltàs da Diu, che li so preferènsis a li veva clàris.]
353 (return)
[ Prima di rivà in pica dal mont dal purgatori, Dante al jodarà di nòuf il levasi dal soreli.]
354 (return)
[ Chistànima a sarès che di Sordèl, mantovàn coma Virgìlio. Coma ca è clar da sè ca seguìs, Dante al fà di luj un sìmbul di amòu di pàtria.]
355 (return)
[ Il fren da li lègis Justiniànis ca varèsin da governà lItalia, ma che invensi a no vegnin oservàdis (la sela a è vuèjta).]
356 (return)
[ Prèdis, vèscui e pàpis, fèit il vustri còmpit, e lasàit che Sèar al fedi il so. Il Vanzèli: Dèighi a Sèar sè ca è di Sèar, e a Diu sè ca è di Diu. (Matt.xxii. [Footnote 21])]
357 (return)
[ Dal imperatòu Asburgo cal era al podej taj timps di Dante e cal trascurava lItalia.]
358 (return)
[ La zent devota.]
359 (return)
[ Limperatòu zà minsonàt.]
360 (return)
[ Dante al vòu che il cjèl a ghi dedi na buna punisiòn a la famèa dal imperatòu par vej trascuràt lItalia. A stà di fat che, secont Vandelli, il imperatòu al vegneva sasinàt cualchi àn dopoin tal [Footnote 1308], sùbit dopo ca ghi era muàrt so fi.]
361 (return)
[ Tant Berto che Rodolf di Asburg a sia dàt da fà pìn ta li pars todèscjs dal impèr chen ta chès taliànis (il ort dal impèr).]
362 (return)
[ Santaflou (Santafior) a sarès na contèa visìn di Siena ca steva zìnt a remengo par mans di Siena e dal Papa stes. I siòrs a sarèsin i cons e marchèis taliànszent coma ca èrin i Sùcars di San Zuan?]
363 (return)
[ Bandonada dal imperatòu, ma encja dal Papa, chen ta chej timps là al era a Avignòn.]
364 (return)
[ Nol varèsia il volej divìn da interesàsi encja da la nustra puora Italia?]
365 (return)
[ Dante al è plen di ironìa, encja se sta ironìa a è amàra. Dante a ghi vòu ben a la so sitàt, ma pròpit parsè ca ghi vòu tant ben al è amondi crìtic da la so corusiòn.]
366 (return)
[ Ca no stenta a rangjàsi a mòut so.]
367 (return)
[ Dante a ghi dà una buna frecjada ai so fiorentìns che, secont luj, a àn la gjustìsia doma in taj làvris.]
368 (return)
[ La responsabilitàt di governà.]
369 (return)
[ Se Firense a era siòra, a no era doventada siòra par via onesta; e cussì a no mostrava nencja bon judisi. E la pàs? Firense a era sempri in lota cun chistu o cun chelaltri. Cussì chì a è tanta ironìa.]
370 (return)
[ Sparta.]
371 (return)
[ Lironìa di Dante tal uu di sta peràula a è clara.]
372 (return)
[ Taj ùltins mèis e àis.]
373 (return)
[ Lidea a è che dut chel viavaj di zent taj ufìsis pùblics, ca nol pòl èsi bon pa la salùt pùblica, al è cauàt dal fat che chej al podej a càmbin spes, e no in miej.]
374 (return)
[ Parsè che i so dolòus a rèstin, ca si zìri par chì o par lì.]
375 (return)
[ Virgìlio al è muàrt cuant che Otaviàn al era imperatòu, cualchi àn prima che Crist al vegnès a fà sè cal a fàt, permetìnghi a la zent di purificàsi in tal purgatori. Prin di Crist, chej coma Virgìlio a zèvin in tal Limbo.]
376 (return)
[ A Sordèl a no ghi pàr vera di èsi in front di Virgìlio e, plen di amirasiòn, a lu imbrasa di nòuf.]
377 (return)
[ Dante a ghi veva dita a Sordèl cal veva pierdùt il cjèl; e cussì Sordèl al pensa che Virgìlio al vegni dal infièr.]
378 (return)
[ Il Limbo.]
379 (return)
[ I frutùs a èrin muàrs prima di vignì batieàs.]
380 (return)
[ Li virtùs sàntis a sarèsin la fede, la speransa e la caritàt. Li àltris a sarèsin li virtùs moràls e inteletuàls. (Vandelli)]
381 (return)
[ Qui ambulat in tenebris nescit quo vadat (Giov.XII. [Footnote 35]), coma ca ni recuarda Vandelli.]
382 (return)
[ Il scur, o la mancjànsa da la lus dal soreli, al è da capì coma la mancjànsa da la gràsia divina, che sensa di chè pin sù no si riva.]
383 (return)
[ Lalegorìa a è clara. Par cjatà la strada justa a biugna vej la lus da la grasia divina.]
384 (return)
[ Stu chì al sarès un imperatòu Asburgo ca si rìnt cont di vej trascuràt lItalia, il gjardìn dal impèr.]
385 (return)
[ Secont Vandelli, Arrigo VII al veva provàt a risanà na Italia ca patìva amondi par via di guèris e par via ca mancjava di gjustìsia civìl.]
386 (return)
[ In vita, chistu e Rodolf a èrin nemìs, mentri che chì a vàn dacordu pròpit ben.]
387 (return)
[ Moldava e Elba, fluns da la Boemia.]
388 (return)
[ Doj re, scju chì, ca si dàn consèis.]
389 (return)
[ Cal sarès Filìp il Bièl.]
390 (return)
[ Vandelli al sugerìs che limàgin da la cuarda plena di virtùs e tegnuda atòr da la vita a è biblica. In ogni cau, chel ben tresàt al è Pieri III di Aragona, e chel dal maròn al è Carlo dAngju.]
391 (return)
[ Da pari in fì.]
392 (return)
[ Chej tre chìil zòvin, Jacu e Federìca èrin fis di Pieri III di Aragona. Dante al à puc di bon da dii daj ùltins doj.]
393 (return)
[ Diu stes.]
394 (return)
[ Al contrari da li làudis ca ghi fà a Pieri III di Aragona, Dante al à puc di bon da dii encja dal Naòn, o Carlo dAngju.]
395 (return)
[ Costansa a à pì raòns di vantasi dal so omp, Pieri III, che li altri dos.]
396 (return)
[ Coma ca si voltàs vièrs Diu, diìnghi che in Luj a era la so speransa.]
397 (return)
[ Dante al è a colp streàt da la prejèra di chistànima.]
398 (return)
[ Li pùntis celèstis.]
399 (return)
[ Dante a ghi dà coragju al letòu di trapasà il vel e entràn ta lalegorìa di sti rìghis.]
400 (return)
[ Par simbolegjà la miericordia di Diu.]
401 (return)
[ Da notà: il vert al è il colòu da la speransa, e la sensasiòn di velocitàt creada da sti rìghis a sugerìs la prontesa da la gràsia di Diu.]
402 (return)
[ Stu chì al sarès Nino Visconti, un so compaj, parìnt a la lontana dal famòus Cont Ugolìn.]
403 (return)
[ Sè che prin a no si jodeva par via da la distansa, adès, sul imbrunì, invènsi a si pòl jodiun pensej, chistu, cal à alc dal paradosàl.]
404 (return)
[ Sti àghis a sarèsin chès ca sepàrin il mont dal purgatori da lItalia.]
405 (return)
[ La vedula di Nino a veva bandonàt li fàsis blàncis (uàdisroba stranada li vèdulis) par spoasi di nòuf cun Galeàs Visconti, cul cual a veva vùt pucja furtuna]
406 (return)
[ Sta vena di ironìa a sugerìs che encja tal purgatori a sòn bòis di cjapàsila cu li fèminis!]
407 (return)
[ Vipera = emblema daj Viscòns di Milan; gjàl = emblema daj Viscòns di Pisa.]
408 (return)
[ Dante a si mèt a vuardà vièrs il polo antàrtic, indulà che li stèlis a somèjn mòvisi pì a plan.]
409 (return)
[ Sti tre flamùtis, o stèlis, a sarèsin sìmbuj da la fede, speransa e caritàt. Li cuatri stelùtis dal pròsin tercèt a sarèsin li virtùs cardinàlis. (Vandelli)]
410 (return)
[ Li rìghis ca seguìsin a mètin in clar lidentitàt di chistu aversari.]
411 (return)
[ La preensa dal madràs a sarès chì par indicà che encja a sta puòra zent dal anti-purgatori a ghi tocja sufrì li pènis da la tentasiòn!]
412 (return)
[ Dandulà ca tègnin proteùs dal mal chej ca stàn par entràn tal purgatori.]
413 (return)
[ Coràd al veva vùt cussì tanta cura daj sos che lànima so al veva trascuràte par chèl al è chì.]
414 (return)
[ La contrada daj Malspins a è cussì tant celebrada che la so fama a è cognosuda pì fòu da lItalia chen ta lItalia stesa.]
415 (return)
[ Dante al ealta la sioresa di scju bacàns e il so valòu di condotièrs.]
416 (return)
[ A somèa che stu trist cjaf (capo reo) al sedi stàt jodùt coma il demòni da cualchidùn, coma l amòu da la potensa da àltris, comal papa da ben àltris, e via di sèguit.]
417 (return)
[ Chista a è na referensa, abastansa intorgolada, dai sièt àis che, secònt i comentatòus, Dante al pasarà in taj poscj daj Malspìns, in ta la Lunigiana.]
418 (return)
[ Se il volej divìn a nol vès da cambiàsica no susedarà.]
419 (return)
[ Laurora stesa. Taj prins tersès, Dantein ta un mòut abastansa fantaiòusal dà nidea di se ora ca era cuant cal era stàt culpìt dal sun.]
420 (return)
[ Il scorpion?I studiòus a no sòn sigùrs di cuala costelasiòn che Dante a si riferìva.]
421 (return)
[ Al momènt la nòt a era in ta la so tersa ora , ca vorès dii ca èrin pì o mancu li nòuf di sera.]
422 (return)
[ Chi eri di cjar e vuès, coma Adàm.]
423 (return)
[ I sinc a sarèsin: Dante, Virgìlio, Sordèl, Nin, e Coràt.]
424 (return)
[ Taj tìmps vècjus, secònt na storiuta contada da Ovidio, la siila a era na fèmina trasformada in siila par protèila da la rabia dal so omp.]
425 (return)
[ Ganimèd, il pì bièl daj mortàj, al era stàt rapìt da nàcuila e partàt lasù daj dèos dal Olimpo a tègnighi plens i so gos di ambroia o di altra bevanda speciàl, che a scju dèos forsi a ghi plaeva pì di un bièl tajùt di bacò.]
426 (return)
[ Cal sarès chel post fra la sfera da laria e la luna.]
427 (return)
[ La mari di Achìl a lu veva platàt a Schir pròpit par ca nol zès na dì a Troja; ma il so tentatìf al era stàt invàn, coma chi savìn.]
428 (return)
[ Virgìlio.]
429 (return)
[ Stu chì al sarès chel post indulà cal veva conversàt cun Sordèl ei àltris.]
430 (return)
[ Coma ca riulta da chèl ca seguìs, lentrada dal purgatori a someàva vierta da lì cal vuardava Virgìlio.]
431 (return)
[ Lùsia a è partida al stes momènt ca sia sveàt Dante.]
432 (return)
[ Ah, letòu, considera sta pècja comun neo ca ghi da riàlt a la puresa dal me furlàn!]
433 (return)
[ Sìmbul da laministrasiòn da la gjustìsia.]
434 (return)
[ I comentatòus di Dante a pènsin che scju tre scjalìns a rapreèntin la gradasiòn da la penitensa, da la contrisiòn inisiàl a la sodisfasiòn ca si cjàpa cuant ca si fà dal ben.]
435 (return)
[ Il diamànt al rafigurarès la soliditàt da la Gliia, secònt i comentatòus.]
436 (return)
[ Domanda, in altri peràulis, di vej lasolusiòn par podej entràn tal purgatori.]
437 (return)
[ Mea culpa, etc.]
438 (return)
[ Na volta dentri dal purgatori, Dante al varà da purificàsi daj so pecjàs.]
439 (return)
[ Li do clafs dal regnu dal cjèl.]
440 (return)
[ Alegorìa: se sta claf da lasolusiòn a no vèn uada ben, alòra a no è vàlida lasolusiòn.]
441 (return)
[ A mi par di capì chistu: la claf di oru a pol conferighi lasolusiòn al pecjadòu pentìt; che di arzènt a è che ca vèn uada, da li vòltis cun dificultàt, dal predi par otegni il pentimìnt dal pecjadòu, còmpit cal pòl èsi dur.]
442 (return)
[ Chel cal vuarda indavòu e cal torna a pecjà al pièrt la so gràsia.]