Tre fèminis atòr da la roda destra

a stèvin balànt; l’una di colòu ros

che dal fòuc puc diferenta a era;

l’altr’era coma se’n cjàr e vuès a fòs

duta cuanta d’un bièl smeràlt fata;

la tersa a pareva che nèif frescja a fòs;823

prin stàighi davòu da la blancja a parèvin, e basta;

ma dopo la rosa; e al cjànt di chista

l’àltris a balàvin, a plan chìstis e chès a la svelta.

Da la sinistra cuatri a fèvin fiesta,

vistìdis di porpora, seguìnt il fà

d’una di lòu: cun tre vuj tal cjàf, chista.824

Davòu di dut’l grup ch’jodùt i vèvin ucà,

èco chì doj vècjus variegàs taj vistìs

ma ducju doj onèscj’ e sèrius’n tal so fà.825

Un al era da la banda, secònt indìsis,

dal grant Ipocrate, che la natura

fàt a veva paj nemaj cun pì mèris;826

chel altri’l mostrava la contrària cura

cu’na spada cussì lustra e ’ngusada827

ch’encja di cà dal flun mi feva poura.

Dopo jodùs in d'avevi cuatri d’ùmil partada;

e davòu di dùcjus un vecju besòu

al vegneva, durmìnt, cun muša sveàda.828

E scju sièt829, ch’intòr a partàvin il stes colòu

daj vincjacuatri vècjus830, ma di gìlios

nol veva’l cjàf ’ncoronàt nisùn di lòu;

ma di ròšis sì e di altri flòus ròs:831

da’un puc pì lontàn un al varès zuràt

che daj vuj’n sù ognùn’n flàmis stàt’l fòs.

E cuant che’l cjàr mi’era dirimpèt rivàt,

sintùt a si veva un tòn, e che zens dègnis

il so zì avànt a vèvin a colp ralentàt,

e chì restàdis a èrin cun li prim’ insègnis.

Cjànt Trentèšin

Tal momènt che il setentriòn dal prin cjèl,832

che cognosùt maj nol à’l nasi nè’l tramònt,

nè altri nul che da la colpa il vel,

e che lì al tegneva ogni un pront

a fà’l so dovej, com’cal fà’l pì bas833

cun chèl che par zì’n puàrt si tèn tal timòn’n front,

fer al era restàt, che’i vècjus ulì rivàs

par prin tra’l grifòn e’l setentriòn stes,

al cjàr voltàs si èrin coma par vej pas;

e un di lòu, com’che’l cjèl mandàt lu vès,

‘Veni, sponsa, de Libano, al veva, cjantànt,

vošàt tre vòltis, e’i àltris fàt a vèvin il stes.

Coma che i beàs al ùltin invìt avànt

si faràn, e svèls, ognùn da la so caverna,

la cjàr so, rivistida, alelujànt;

chì pur in ta la carosa divìna

sent levàs si èrin, ad vocem tanti senis,

minìstros e mesagèrs di vita eterna.

Dùcjus a dišèvin: “Benedictus qui venis!”,

flòus sparpajànt insima e dut atòr,

“Manibus, oh, date lilia plenis!”

Tal scuminsià dal dì, jodùt i vevi alòr

la banda orientàl duta ’nrošada,

e’un bièl serèn al veva’l cjèl dut atòr;

e la muša dal Soreli a naseva ombrenada

cussì che, par èsi temprada daj vapòus,

a lunc i podevi tègnila joduda:834

cussì dal dentri di na nula di flòus

che da li mans angèlichis si alsava

e colava dentri e fòu, plena di colòus,

su un vel candìt e coronàt d’ulìva

comparìt mi veva na fèmina sot vert mant

vistida d’un colòu di flama viva.

E il me spìrit, che belzà cussì tant

timp pasàt al era ch’a la so prešensa

stàt al era, cun maravèa e tremànt

sensa che i me vuj a vèsin pì cognosensa,

pal mòvisi di na so misterioša virtùt,

d’antìc amòu835 sintùt i vevi la gran fuarsa.

Prin ch’a la vista scumbusulàt i fòs dut

da l’alta virtùt che zà mi veva trafìt

tant prin, cuant ch’encjamò i’eri frutùt,836

voltàt mi eri alòr a sinistra cul sòlit

fà di un fiolùt cal cor vièrs la mama

cuant che mal a si sìnt o cal è spaurìt,

par dìšghi a Virgìlio, “Nencj’un drama837

di sanc mi’è restàt ca nol stedi tremànt:

chìscjus a sòn i sens da la vecja flama.”

Ma Virgìlio nol era pì chì avànt;

lasàt mi veva, Virgìlio, dols pari;

Virgìlio, che pal me ben, ben ghi volevi tant;

nè dut chèl pierdùt da l’antìca mari838

zovàt’l veva’n muša di tègnimi sut,

ma èco li làgrimis di nòuf cori.

“Dante, parsè che Virgìlio al è zùt,

no planzi; di planzi a no è ’ncjamò ora;

che rašòn di planzi no ti’as ’ncjamò vùt.”

Com’amiràliu che in popa e’n prora

al vèn a jodi la zent cal ministra

’n ta altri nafs, e di fà ben a ju ’ncòra,

ta la banda dal cjàr, che di sinistra,

cuant ch’al sun dal me nòn mi eri voltàt,

che par necesitàt chì si registra,839

jodùt i vevi la fèmina che cun cjàf velàt

i vevi prin jodùt sot angèlica fiesta,

che cà dal flun vièrs me i vuj a veva levàt.

Se ben che’l vel cal colava dal cjàf di chista,

serclàt dut cun fuèis di Minerva,840

no la lasava someà manifèsta,

cun fà maestòus ic a si partava,

parànt via pròpit coma chèl cal dìs

ma’l parlà pì seriu’l tèn in risèrva:

“Stà atènt! Stà atènt ch’jò’i soj Beatrìs.

Com’ti sotu degnàt di vignì’n ta stu mont?

No savèvitu che’i òmis a sòn chì beàs?”

Jù mi era colàt il vuli’n ta la clara font;841

lì jodùt mi eri, e’l vuli a colp in ta l’erba

mi era zùt pa la vergogna ch’i vevi’n front.

Cussì la mari al fì ghi par supiàrba,

com’che parùt mi veva a mi; pars’che’l amàr

dal benvolej pròpit tant a ni turba.

Ic a veva tašùt; e’i ànzui d’insìma dal altàr

‘In te, Domine, speravi’ a cjantàvin,

ma cun ‘pedes meos’ tašùt a vèvin tal cjàr.

Cussì coma nèif’n taj trafs ch’encjamò a vìvin,

ta la schena d’Italia si congela,

che i vìns di Sclavònia842 chì a soflàvin,

e in se stesa a si pièrt dopo ca si disgèla,

basta che’l paìs ch’ombrena’l pièrt al rispiri,

da someà fòuc cal font la cjandèla;843

cussì sensa làgrimis e suspìrs i’eri

prin dal cjantà di chej che sempri a cjàntin

secònt li nòtis di chel eterno cori;844

ma li so nòtis, dòlsis com’ca èrin

dal so dòu par me a contàvin, com’se dìt

“Parsè, siora, sigàighi tant?” a vèsin,

il glas ca mi si’era ’ntòr dal còu ’ndurìt,

aga e spìrit si veva fàt e, cun dolòu

di vuli e bocja, fòu dal pet al era sparìt.

Ic, restànt encjamò ferma’n tal pajòu

dal cjàr, a duti li sostànsis pietòšis845

li peràulis a ghi veva voltàt e’l so còu:

“Sveàs i stèis vuàltris’n ta l’eterni lùcis

cussi che nè nòt nè sun nè altra ora

d’jodi sè che la jù al fà ’l omp v’impedìs;

cul me rispundi duncja’l varà pì cura

d’intimidimi chel là da li làgrimis

che colpa e dolòu a sèdin di na mišura.

No’è doma par òpera da li ròdis màgnis

ca’ndirìsin ogni siminsa al so fin,

secònt che li stèlis ghi sòn compàgnis,

ma pa li gràsis dal benvolej divìn

che vapòus tant als a àn che plovi lu fàn,

che nu846 i no podìn jodi da visìn,

chistu da zovenùt847 nol era lontàn

par nuja, vìnt volùt, dal podej vej fàt

ròbis cussì bièlis che gran virtùt a’an.

Ma’n alc di brut e salvadi’l vèn cambiàt

un cjamp mal semenàt e cultivàt

cuant che pì’n gamba’l sarès s’al fòs ben ušàt.

Par cualchi timp a tègnisi sù lu vevi judàt;

fašìnghi jodi i me vuj zovenùs,

a me i lu menavi, vièrs’l just voltàt.

Apèn ch’al entrà i scjalìns si èrin vierzùs

da la me second’etàt, e vita i vevi mutàt,

cjòlt si veva luj da me, e’i vuj sos su ben altri 'èrin zùs.

Cuant che da cjàr in spìrit i vevi cambiàt,

e bielesa e virtùt cresuda mi’era,

ben coma prima no mi veva pì vuardàt,

sielzìnt invensi strada ca no era vera,

lasànt che bùnis par imàginis fàlsis,

che na promesa maj no rìndin intera.

Zovàt a vèvin puc li me ’spirasiòns bùnis,

che’n taj suns ghi lasavi o metevi’n mins;

sti pròvis a èrin dùtis da luj ’gnoràdis!

Tant jù al era colàt848 che ducju i argumìns

su la so salùt tant mancu a vèvin judàt

che la pierduda zent mostràighi e’i so turmìns.

A è par chèl che’l cjamp daj muàrs i’ai višitàt

e a chèl che’n ta stu post a lu à guidàt

dut il me preà, planzìnt, ghi vevi partàt.

Il alt destìn di Diu’l vegnarès violàt

se da gustà al vès da mètisi l'àghis

dal Letè sensa vej prin ben dimostràt

chel pentimìnt che jodi a fàn li làgrimis.”

Cjànt Trentunèšin

“O tu ch’i ti sòs di là di stu flun sant,”

’ndresànt il so parlà vièrs me, spuntìt,

ch’encja la lama’l veva ’ngusàt, e tant,

di nòuf a veva tacàt, e cussì a colp seguìt:

“Dìs, dìs: eše vera o no? a stà acuša

ti’as di dà la to confesiòn in mèrit.”

La me virtùt a era cussì tant cunfuša,

che movùt si veva la vòus, ma prin smetùt

a veva che da vignì fòu cjatàt a vès sfeša.849

“Se pènsitu tu?” a veva dìt dopo un minùt.

“Rispùndimi; che li bruti memòris

l’aga no ti’a’ncjamò cjòlt via dal dut.”

Poura e cunfušiòn, insièmit miscjàdis,

di diši un sì pìsul pìsul a mi vèvin fàt sustà,

ca si podeva capì doma vuardànt i làvris.

Com’ca si romp la balestra al scatà

par masa tensiòn da la cuarda e dal arc,

e, debula, l’asta ’l sen a và a urtà,

cussì ’i eri jò scopiàt sot di stu pešànt car’c,

sbicjànt fòu làgrimis e grancj’ suspìrs,

’mpedìnt a la vòus di sunà fuàrt al larc.

Alora ic a mi: “Pur savìnt i me dešìrs,

ca ti menàvin a volej ben al ben,

che altri bramànt, po, a si’è crumìrs,

sè cjadènis o fosàl cussì tant plen

i vèvitu cjatàt che, esìnt zùt pì avànt,

sieràt ti vèvin il sperà di chistu ben?

E sè di bon o di bièl cussì tant

in ta la front daj àltris si vèvia mostràt

da vèiti fàt cun lòu cjaminà ’ndavànt?”

Dopo di vej un suspìr amàr tiràt,

a stent par rispundi i vevi cjatàt la vòus

che’i me làvris cun fadìja a vèvin formàt.

Planzìnt i vevi dìt: “Daj bens dal mont i’eri golòus;

e lòu cun fals plašej voltàt mi vèvin i pas

cuant che lontanada850 vi èris daj nustri còus.”

E ic: “Se tu ti tašès o s'i ti negàs

sè ch’i ti confèsis, lo stes si savarès—

da chèl che dut al sà—ognùn daj to malfàs!

Ma ’lòr cuant che un al amèt da se stes

di vej pecjàt, ca sù ch’i sìn nuàltris

a’è com’ch’a smusà la lama’l gùa si metès.851

E dal momènt che tu ti ti vergògnis

daj to sbàlius, e pars’che n’altra volta

èsi pì fuàrt ti tocjarà par rešisti li sirènis,

pòja jù la rašòn dal planzi e scolta:

ben ti sintaràs com’ch’in altra banda

’ndirisati dovùt a veva la me cjàr muarta.

Nè natura nè art ti vèvin maj avonda

plašej ufrìt com’li pars dal me cuàrp, cussì bièlis,

ca èrin prešòn me, e a sòn adès ’n tà na buša fonda.

E s’a ti veva mancjàt il pì grant daj plašèis

cu la me muàrt, cuala maj roba mortàl

podèvia dopo tirati’n taj so dešidèis?

Ben ti varès dovùt, cun chel prin colp dal

mont da li ròbis fàlsis, levati sù

davòu di me, ch’i no eri pì tal e cual.852

N’ocoreva lasà li to plùmis in jù,

e spetà par pì plašèis, o da ninuta

o d’altri bens che puc ti podèvis gòdiu.853

’L usielùt pìsul doj o tre a'n speta;854

ma là davànt di chej usiej pì vècjus

invàn si slargja la rèit o si saèta.”

Coma i fioj, plens di vergogna e sidinùs,

cuj vuj in cjera sbasàs, ma pur scoltànt,

ricognosìnt ducju pentìs i so sbàlius,

cussì i’eri jò; e ic dìt a veva: “Cuant

che’l scoltà ti fà mal, alsa la barba,

e pì dolòu ’ncjamò ti sintaràs vuardànt.

Cun tant mancu rešistensa al sgoba

il nostràl855 vint un rori a sbati jù,

o’l vint cal vèn da la cjera di Jarba,

ch’jò al so comànt il cjàf i vevi alsàt sù;

e cuant che la me muša barba a veva clamàt,

ben capìt i vevi cuant che cun me a la veva sù.856

E'n tal momènt che la me muša si vev' alsàt,

ca vèvin smetùt li primi creatùris

di spandi flòus il me vuli al veva oservàt;

e li me lùcis, encjamò puc sigùris,

jodùt a vèvin Beatrìs che’l nemàl a vuardava,

ch’un èsi besòu al era’n do natùris.857

Di là dal flun e sot sè ca la velava,

pì biela a someàva d’un timp pasàt,

e tant miej da l’àltris, cuant ca era viva.

L’urtìja dal pentimìnt tant mi veva becàt

che di duti li ròbis che cjòlt mi vèvin

dal so amòu, par chès i vevi un òdiu mat.

Tancju displašèis il còu mi muardèvin

che, scunfìt, colàt jù i eri; e chist lu sà

chè che li cridàdis sòs liberàt mi vèvin.

E cuant che’l còu di fòu ridàt mi veva fuarsa,

la fiòla ch’i vevi ’ncuntràt besola

di’n sù mi veva dìt: “La me man nosta lasà!”

Tràt mi veva tal flun fin ta la gola;

lì mi trainava e avànt a zeva

su l’aga, lišera com’na gondula.

Visìn ch’i’eri da la beàda riva,

‘Asperges me’ sintùt i vevi cun sun cussì dolsùt,

che tant il recuardà che ’l descrivi puc’l zova.

I bras a veva la biela zòvina vierzùt;

sot’aga il cjàf mi veva tegnùt imbrasàt

’ndà che aga dal flun’nglutìt i vevi e bevùt.858

Alora fòu mi veva tiràt e mi veva ufrìt, bagnàt,

lì’n tal miès dal bal a li cuatri bièlis;

e dal bras d’ognuna859 cujerzùt i eri stàt.

“Nu’i sìn nìnfis chì, e’n cjèl i sìn stèlis:860

prin che Beatrìs a vegnès jù’n tal mont

’l òrdin a vèvin vùt di èsighi masàris.861

Ai so vuj ti partarìn; ma a chel gjocònt

luši cal è dentri, i to vuj a’ngusaràn

che tre862 la via, che jodi a pòsin pì a font.”

Cuaši cjantànt a vèvin scuminsiàt; e par man

tacàt sùbit a menami a vèvin davànt dal grifòn;

vièrs nu voltada, Beatrìs ghi’era a man;

e lòu dìt a vèvin: “Vuarda ben, vuarda benòn:

davànt daj smeràldos metùt ti vìn

da’ndà ch’Amòu zà ti veva fàt sinti pasiòn.”

Mil dešidèris, che pì di flàmis a scuetàvin,

fis a tegnèvin i mès ai so vuj lušìns

che sempri sul grifòn fisàs a stèvin.

Coma’l soreli’n tal spièli, no altrimìns,

il grifòn taj so vuj863 al zev’a spielasi,

mostrànt prin ’l un e dopo 'l altri daj so destìns.864

A no’èria, letòu, da maraveàsi

a jodi sta roba’n sè restà la stesa

e zì’n tal so ìdul a tramutasi?865

Plena di maravèa e contentesa

l’ànima me di chel mangjà a gustava

che pì’l sodìsfa, e pì a resta la fan la stesa.

Di sè mostrànt ’ntànt la pì alta prova,

in tal so fà, che àltris tre si èrin fàtis avànt,

e ognuna al so cjànt celèst a balava.

“Zira, O Beatrìs, zira’l to sguàrt sant,”

a cjantàvin, “a stu chì ca ti è fedèl

e che par jòditi al à fàt cussì tant!

La gràsia ti preàn di cjòiti il vel

da la to bocja, cussì che jodi’l posi ben

sè che platàt ti tèns d’encjamò pì bièl.”

O splendòu di lus che di sù sempri a vèn,

cuj palidùt si àja fàt sot l’ombrena

dal Parnàs o bevùt’n ta la so cisterna a plen

sensa vej di fuschìa la mins plena

tentànt di rìnditi com’ch’i ti’èris866

la’ndulà che armonia’l cjèl ti dona

cuant che’n tal clar da l’aria ti ti mostràvis?

Cjànt Trentaduèšin

A èrin i me vuj cussì atèns e fisàs

in tal disbramasi di dèis àis di sèit,867

che’i me altri sens a èrin dùcjus sieràs.

E lòu par chì e par là a vèvin parèit

e puc interès; e cussì’l sant ridi

a sè ju traèva cun l’antìca rèit!868

Alòr’ la muša costrèt mi vèvin a mòvi

vièrs la me sinistra che tre zòvinis,

che “Masa fìs!”869 i li sintevi diši;

ma la dispošisiòn d’jodi li ròbis

cun vuj apena’dès dal soreli ’mbarlumìs,

no mi lasava par nuja d' jòdilis.

Ma dopo che’n stu puc di nòuf i jodevi lùcis

(i dìs ‘stu puc’ doma par rispièt di chèl tant

che atràt mi veva cu li so pars splèndidis),

jodùt i vevi a man destra fasi avànt

la gloriòša procesiòn, ca tornava

cul soreli e li sièt flàmis870 davànt.

Com’che sot i scùdos par salvasi a và

na fila di soldàs, e a si zira cul sen871

e, davòu, dut’l rest dal regimìnt’l stes al fà;

cussì che milìsia dal celestiàl règn

ch’avànt a zeva, a ni veva duta trapasàt,

prima che il cjàr al ziràs il timòn.

Alòr al era'l grup di zòvinis ’ndavòu tornàt,

e’l grifòn al veva movùt il cjàr benedèt

sensa ca ghi vès nisuna pluma colàt.

La zòvina che tiràt mi veva’n tal Lèt

e jò e Stasio la roda i seguìvin

che a fà la so orbita mancu a ghi mèt.872

Stu alt bosc e vuèit cussì i torzeonàvin,

colpa di chè ch’al sarpìnt ghi veva crodùt;

e’i pas mišuràs dal cjànt angèlic i vèvin.

A ghi varès forsi tre tìrus volùt

di arco par rivà chì da’ndà ch’i èrin

partìs, cuant che Beatrìs a vignì jù si veva metùt.

‘Adàm’ i'u vevi dùcjus sintùs ca murmuràvin

dopo che ’torotòr d’un àrbul dut svistìt873

di fuèis e d’altri fràscjs metùs si’èrin.

Stu àrbul che di bràghis’l vèn pì ’mplenìt

pì alt cal và, tant alt al è e tant miràt

taj boscs da l’India ch’ognùn’l resta stupìt.

“Beàt tu, grifòn, ch’i no ti sòs tentàt

di becotà’n ta stu lèn cussì dols al gust,

che doma mal di pansa’l fà dopo vèjlu sercjàt.”874

Cussì, atorotòr di stu lèn robust,

a sigàvin i’àltris; e’l nemàl alàt:

“Cussì si mantèn la siminsa di dut’l just.”

E voltàt al timòn cal veva tiràt,

a lu veva tiràt al piè da la nuda frascja

e chèl a ic cun ic lu veva lasàt leàt.875

Cussì pur cu li nustri plàntis, cul miscjà

da la gran lus di lasù cun chè ca vèn

lušìnt davòu dal pès, che cuaši a tòcja,876

prin si fàn sglònfis, e dopo a otèn

ognuna il so colòu, prin che’l sol

i so cjavaj al tachi sot altri dišèn;877

fra ros’e viola, sens’altri pì ca pòl

metìnt fòu colòu, a si rinòva la planta

che prin’ a era sensa fueàn vert e mol.

Jò’i no lu vevi capìt, nè chì no si cjanta

il cjànt che la zent a zeva cjantànt,

nè podùt i vevi di scoltà la cansòn dut’ cuanta.

Se diši i podès com’ca si zèvin ’nsumiànt

i vuj crudej da la Siringa878 sintìnt,

i vuj che’l stà a lunc sveàs ghi vèvin costàt tant,

com’un pitòu che dal so mistej s’intìnt

encj’jò’i mostrarès com’ch’i mi eri 'ndurmidìt;

ma chistu ca lu pitùrin àltris, volìnt.

I pasi’nvènsi a cuant ch’i no’eri pì sturdìt,

e i dìs che un grant splendòu sbregàt mi veva il vel

dal sun e na vòus sintùt che dìt mi veva: “Leva sùbit!”

Com’che a jodi i flòus dal milusàr, chel

cal à ’l milùs cal fà i ànzui golòus,

e che par chèl sempri fiesta si fà’n tal cjèl,

Pieri e Zuan e Jacu, ducju timoròus

e vinsùs, a èrin tornàs a la peràula

che par rompi suns pì profòns a veva vòus,

e jodùt pì no vèvin chej ca ghi fèvin àla,

nè il Mošè nè il profèt Elia,

nè dal mestri la so cambiada stola;879

cussì i eri jò tornàt, e jodùt i vevi che pìa

ca mi vuardava e che di indirìs

a mi era prima stada lunc la roja.

Alòr jò dut timoròus: “’Ndà ca è Beatrìs?”

E ic: “Sot da li verdi fràscjs là’n banda

ti la jòs sintada’n ta la so radìs:

jòt la compagnìa ca la circonda:

i àltris dopo’l grifòn in alt a stàn zìnt

cu’na cansòn pì dolsa e profonda.”880

E se alc di nòuf ic a steva dišìnt,

jò’i no saj, ma’i saj che’n taj vuj zà mi’era

chè ca veva’n sè dut’l me’ntindimìnt.

Besòla ’era sintada’n ta sta cjera

coma vuardia lasada lì dal plaustri881

ch’al àrbul dal grifòn stàt leàt al era.

Ta’un sìrcul ghi fèvin di sè un claustri

li sièt nìnfis cun chej lumìns in man

che protešùs a sòn d’Acuilòn e d’Austri.882

“Uchì ti saràs par puc timp Silvàn;883

ti saràs cun me par sempri sitadìn

di che Roma ’ndulà che Crist al è romàn.

Però, par chej che’n tal mont mal a vìvin,

vuarda ben il cjàr, e chèl ch’i t’osèrvis,

na volta tornàt là, scrif sù, che chej lu lèšin.”

Cussì Beatrìs; e jò, dut orèlis,

i’eri ai so comandamìns dut devòt,

e com’da ic volùt, vuardàt i vevi sti ròbis.

Cal sedi maj colàt jù cussì svelt, no cròt,

un lamp di lasù dal nul scur, cuant ca plòuf

da chel cunfìn che sì tant al è remòt,

com’jò ’l usièl di Gjove jodùt i vevi fà’un tuf

jù pal àrbul, rompìnghi la so scusa,

ma encja tancju flòus e fueàn frèsc e nòuf;884

e urtànt il cjàr cun duta la so fuarsa;

che pleàt si veva com'na naf in buràscja,

che’n mar a sufrìs da l’onda ogni scosa.

Alòr dentri’l cjàr trionfàl, com’na frecja

jodùt i vevi na gran volp ca saltava,

e d’ogni bon past a pareva secja;885

ma li so còlpis spòrcis ghi mostrava

Beatrìs ch’a colp ghi veva fàt voltà coda

a sta bèstia’n pièl e vuès, che via a zeva.

A stu punt, pa’ndà ch’era prin vegnuda,

jodùt i vevi l’àcuila ca calava’n tal

cjàr, lasànt ulì duta la so plumada;886

e com’che fòu a vèn d’un ca si sìnt mal,

cussì na vòus dal cjèl diši si veva sintùt:

“O navuta me, sotu cargada cussì mal?”

Mi parev’alòr che la cjera si vès vierzùt

fra li do ròdis, e che fòu’l vegnès un dragòn887

cu la coda’l miès dal cjàr sbusànt sù dut;

e com’espa che’n davòu a tira’l spunzòn,

e la so troja di coda a se tirànt,

e part dal font, lontanàt si era cun mal’intensiòn.

Chèl restàt, com’che grama a fà ogni tant

inta buna cjera, di pluma, data

forsi cun chè di fà dal ben pì avànt,888

si veva cujerzùt di nòuf, com’che cujèrta

era stada l’un’e l’altra roda, e’l timòn, chel tant

che un rispìr al tèn la bocja vièrta.

Cussì trasformàt, stu edifìsi sant

cjàfs al veva butàt fòu par divièrs poscj’ e bus,

un par àngul e tre sul timòn là ’ndavànt:

scju tre coma nemaj a èrin cornùs,

ma i cuatri un cuàr sòu a vèvin par front:

mòstrus com’chistu mai no’èrin stàs jodùs.889

Sigura, cuaši com’rocja’n tal alt mont,

sintada ’nsima na gran putanasa890

jodùt i vevi che li sèis a smenasava un mont.

E coma pauròus di pièrdi sta bujàsa,

visìn di ic e dret al steva un gigànt;

e ogni tant ’la busava, sta sosa.891

Ma pars’che cun puc pudòu mi steva cjalànt,892

di tant in tant, chel pindulòn di maròus

da cjàf a piè la flagelava, e tant;

e dopo, plen di suspièt e dut rabiòus,

sleàt al veva’l mostri e pal bosc strisinàt,893

che jodi pì i no podevi i colòus

da la slondròna e dal nòuf nemalàt.

Cjànt Trentatreèšin

‘Deus, venerunt gentes,’ cussì alternant

adès tre, dopo cuatri894 sta dols salmodìa

li zòvinis a scuminsiàvin, lagrimànt;

e Beatrìs, plena di suspìrs e pìa,

chès a scoltava in maniera che puc

pì a la cròus si veva cambiàt Maria.

Ma dopo che l’altri vèrginis ghi vèvin dàt lòuc

a ic di diši, si veva levàt dreta’n piè

e rispundùt a veva, colorada coma’l fòuc:

‘Modicum, et non videbitis me;

et iterum, bieli sòus mès e dilètis,

modicum, et vos videbitis me.’895

Dopo, dùtis sièt davànt li veva metùdis,

e davòu di ic, doma cun sens, a veva metùt

me, la fiola, e chèl cal era cun nuàltris.896

Cussì a zeva, e’i no cròt ca vès podùt

dopo’l nonu’n cjera pojà’l so dècim pas

cuant che cuj so vuj’n taj vuj mi veva un lamp metùt;

e cun trancuilitàt, “Vèn avànt d’un pas”

mi veva dìt, “tant che s’jò a parlati mi mèt,

ben dispòst a scoltami ti saràs.”

E alòr, apèn’ch’i ghi’eri dirimpèt,

mi veva dìt: “Fradi, parsè ch’i no ti àusis

domàndis a fami? Domanda pur, e dret.”

Com’chej ch’ai superiòus ghi fàn riverènsis

cuant che cun lòu a stàn parlànt

e a cjatà no rìvin li peràulis,

cussì pur jò, ch’a parlà plan plan provànt,

i vevi tacàt: “Madona, di sè ch’i’ai bišugna

vu’i savèis, e di sè ca ghi zovarès897 tant.”

E ic a mi: “Dal timòu e vergogna

i vuej che tu ormaj ti ti lontànis,

par no pì parlà com’un ch’in sun si lagna.

Pensa che stu cjàr rot fin a li ròdis

dal sarpìnt, al era e nol è898; ma’l colpèvul

la divìn’ vendeta’l varà’n ta li spàlis.

No sarà sens’erèit par ogni sècul

l’àcuila che’n tal cjàr lasàt a veva li plùmis

che prin di preda lu vèvin fàt diàul;899

ch’jò di sigùr i’jòt, e’i conti sti ròbis,

ch’un timp ni partaràn stèlis visìnis,

d’ogni intòp e sbaramìnt sigùris,

che durànt chèl un sincsènt sinc e un dèis,900

da Diu mandàt, al coparà la lara

cul gigànt che cun ic al feva putanèis.

A pòl dasi che la me storia scura,

com’na Temi o Sfinx no ti persuàdi,

par via che la mins a stropa na vura;901

ma fra puc li ròbis a saràn li Najadi

ca risolvaràn chistu enigma fuàrt

sensa dan a blava o piòris fàighi chel dì.902

Com’che da me a sòn dìtis, tenti necuàrt,

cussì paj vifs sen ghi sòn sti peràulis

che’l vivi nol è che’un cori vièrs la muàrt.

E tèn pur in mins, cuant ch’i ti li scrìvis,

di no platà com’ch’jodùt ti’as la planta

che chì a è stada robada do vòltis.903

Chèl che di robala o di sclapala si vanta,

cun bestèma di fàt Diu al ufìnt,

che dom’par ušu sò creada ’la veva santa.

Par vèila muarduda, volìnt e sufrìnt

par sincmil àis e pì bramàt la prim’ànima

a veva chèl che’l bocòn’n sè ’l era zùt punìnt.904

Il to inzèn al durmìs s’a nol stima

che par rašòn specjàl a è di gran mèrit

sta planta e cussì sbatuda ’nsima.

E se cròstis no ghi vèsin impedìt

ai to pensèis di entrà’n ta la to mins,

ca vèvin paj so guscj’ coma li mòris di Piram sufrìt,905

par via di tàncjus vìsis visìns,

la gjustisia di Diu, tal interdèt,906

il just valòu dal àrbul ti varès’n mins.

Ma parsè che jò’i ti jòt’n tal intelèt

fàt di piera e, impietràt, coloràt

cussì ch’imbarlumì ti fà la lus dal me det,

i vuej lo stes, sinò scrìt, alora pituràt,

ch’i ti lu pàrtis dentri di te, coma chèl

cal torna cul bastòn cun pàlmis fasàt.”907

E jò: “Cussì coma sera da sigìl,

ca no cambia la figura stampada,

da un al è adès ben segnàt il me sarvièl.

Ma parsè cussì tant in alt elevada

a svuàlia la vustra cjara peràula,

che pì ca si prova, e mancu a vèn capida?”

“Par ch’i ti cognòsis,” a veva dìt, “che scuela

ch’i ti’as fàt, e com’che la so dutrina

a capì a riva la me peràula;908

e com’la vustra via da la divina

a’è tant lontana cuant ca è la distansa

da la cjera al cjèl che pì alt’l festina.”909

Alora jò: “Cun duta la creànsa,

da vu i no recuàrdi di vèjmi maj straviàt

e’i no sìnt nisùn rimuàrs di cosiènsa.”

“E se tu di chistu ti sòs dismintiàt,”

ridìnt mi veva rispundùt, “tèn chistu ben a mins,

che vuej stes l’aga dal Letè ti’as sercjàt;

e se’l fòuc al era com’cal dìs’l fun taj camìns,

dal to dismintià jodi si podarà

che alc di colpa’n d’era’n taj to straviamìns.

D’adès in sù nuda a s’jodarà

ogni me peràula, o chès ca bàstin

di èsi scujèrtis pa la to vista ’mpura.”

Pì luminòus e na vura pì planìn

si moveva’l soreli tal sercli di misdì,

che cà o là lu jodèvin, secònt là ch’i èrin,

cuant che fermàdis si èrin, com’che cussì

al fà chèl che’ndavànt ghi và a zent cal scorta

se nuvitàs al cjata uchì o ulì,

li sièt fèminis910 ta un’ombrena smuarta,

’ndà che sot fuèis vèrdis e bràghis nèris,

a scòrin che frèjdi ròis che l’Àlp a parta.

Davànt di lòu, l’Eufràte e il Tigris

fòu a parèvin sgorgà di na fontana,911

e lasasi plan planìn, coma amìs.

“O lus, o Gloria da la zent umana,

se aga a eše chista ca si displèa

da un prinsìpit e sè da sè a lontana?”

Stu preà cussì mi’è stàt rispundùt: “Prèa

Matelda di d욒tilu.” E chì ’a veva rispundùt,

com’cal fà un che da colpa si dislèa,

la biela fèmina: “Ti’era stàt dìt dut

chistu belzà da me, e’i soj sigura

che l’aga dal Lèt platalu no veva volùt.”

E Beatrìs: “Forsi na pì gran cura,

che a la memòria spès virtùt ghi gjava,

ai so vuj si’a fàt la so mins dut scura.