E se strana a ti par la me peràula,

vuarda com’che’l cjalt dal soreli si fà vin

cuant ca s’unìs al most che da la vit al cola.

Cuant che Lachèsis ušàt a à dut’l so lin,

da la cjàr si libera e di so virtùt

cun ic a parta ’l umàn e il divìn:742

ogn’altri potensiàl743 al resta dut mut;

memoria, ’nteligensa e volontàt

tant pì atìvis a dovèntin in dut.

Besola a cola, sensa vèisi fermàt,

da maravèa, vièrs una da li rìvis:

la so via chì par prin ghi vèn mostràt.

Apena rivada lì’n ta che bàndis,

la fuarsa’nformativa a si sparnìs atòr

com’ca feva cu li pars dal cuàrp vìvis:

e coma l’aria cuant ca ghi vèn ploja ’ntòr,

e’un raj dal soreli’n sè a si riflèt,

di tancju colòus a s’implenìs alòr;

cussì l’ariuta visìn chì a si mèt

in che forma che ic a generèa

cun so virtùt l’alma che chì a veva ’l jèt;744

e com’la flamuta, ca ghi somèa,

che par dut ghi và davòu dal so fogùt,

cussì’l spirt il so nòuf cuàrp al seguitèa.

Par via che coma’l so spirt stu cuàrp al par’n dut,

ombra al è clamàt; e stu spirt al mòuf pur

ogni sensasiòn, e’l jodi prin di dut.

I parlàn e’i ridìn par chist, di sigùr;

e par chist i vìn làgrimis e suspìrs

che vegnìnt sù ti pòl vej sintùt tu pur.

Mentri che’i dešidèris ni lèjn taj so delìrs,

e’i altri efiès pur, l’ombra a si và formànt;

la rašòn a è chista che tu ti amìris.”

A la prin voltada i stèvin rivànt

a chistu punt, tegnìnsi a man destra,

ben atèns ai rìscjus ch’i zèvin schivànt.

Chistu rivòn il fòuc in fòu al balestra

e la curnìs a sofla tant flat in sù

che fuàrt al rimanda’l fòuc a sinistra;

par nu a era miej par pì di fòu zì’n sù,

un davòu dal altri, e jò’i temevi’l fòuc

uchì, e lì pòura i vevi di cola jù.

Al diševa’l me duca: “Par chistu lòuc

ai vuj a’è miej tègnighi ben stret il fren,

che par fà’un sbàliu a bastarès tant puc.”

‘Summae Deus clementiae’ pròpit tal sen

dal grant àrdi sintùt i vevi ca stèvin cjantànt,

e di voltami di voja i eri plen;

spirs si movèvin ta chistu post flameànt;

che jò’i vuardavi lòu tant com’i me pàs,

spartìnt’l jodi a chiscju e a chej, zìnt ’ndavànt.

Sùbit prin che chel cjantà al terminàs,

alt a sigàvin: ‘Virum non cognosc’;745

e a cjantà di nòuf a tacàvin, bàs.

Finìt chistu, di nòuf a sigàvin: “Tal bosc

a era Diana, e Elìs a’a cjasàt

che di Vènere a veva sintùt il tos’c.”746

E di nòuf cjantà; e dopo vèjlu fermàt,

via cun fèminis e òmis ch’èrin stàs cascj’

com’ca vèvin virtùt e matrimoni detàt.

Stu fà’i cròt ca ghi basti’n ta scju poscj’

par dut il timp che il fòuc a ju bruša:

e cussì chista cura e chiscju pascj’

a vuarì la so plàja ghi saràn cauša.

Cjànt Vincjasejèšin

I èrin tal orli alòr, un dopo ’l altri,

ch’avànt i zèvin, e spes il bon mestri

mi diševa: “Jòt: uchì no si pòl cori.”

Mi bateva’l soreli’n tal flanc destri,

che belzà i so ràis dut il ocidènt

a sblancjàvin sù, dut l’aspièt celestri;

e jò’i fevi, cu l’ombrena me, pì ruvìnt

someà la flama; e’a stu pìsul sen

jodùt i vevi tanti òmbris mètighi mint.

Par sta rašòn a si vèvin metùt, jò’i cròt ben,

a cjacarà di me, scuminsiànt cussì

a diši: “Stu chì di èsi spirt nol à sen.”

Un pus a vèvin dopo provàt a slungjasi

vièrs di me, sempri cu na vura di riguàrt

di stà lì ’ndà ca podèvin scuetasi.747

“O tu ch’i ti vàs, no par èsi pì tart,

ma forsi par rispièt, davòu daj àltris,

rispùndimi, che’n sèit e in fòuc i àrt.

E’i no vuej che dom’a mi ’ti rispùndis;

che dùcjus chìscjus a’an encjamò pì sèit

di chej da l’India o da li Etiòpis.748

Dìšimi com’ch’i ti fàs di te parèit

al soreli, coma s’encjamò cjapàt

no ti fòs da la muàrt in ta la so rèit.”

Cussì un di lòu; e jò zà manifestàt

mi sarès, se jò’i no fòs stàt atènt

a sè ca susedeva, altra nuvitàt;

parsè che’n tal bièl miès dal cjamìn ruvìnt

jodùt i vevi altra zent vignì vièrs chista;

e a bocja vièrta jò’i miravi sta zent.

D’ogni banda si visinava svelta

ogn’ombra; si busàvin, un’a una,

svèltis, godìnt di sta pìsula fiesta:

cussì li furmìs a fàn, ogni una,

cuant che muš’a muša’n fila si cjàtin

par scuprì—cuj sàja maj?—il fil da la furtuna.

Cuant che stis chì da l’altra a si làsin,

prin’encjamò di vej fàt un pas, alora

dùtis a sigasà a colp si mètin:

la zent nova: “Sodoma e Gomora”;

e che altra: “Pasife’n vacja a entra

cussì che lì’l scjaldinòus di toru’l sbora.”749

Dopo, coma grù ch’ai Mons Rifs a vàn cuntra

cuant che àltris vièrs i savolòns a svuàlin,

i prins il cjalt, i àltris il gèl schivànt cun cura,

scju spirs in part a vàn, in part a vègnin;

e, coma prima, lagrimànt a cjantà si mètin

e di sigà’i so ešèmplis puc a spètin;

e di nòuf coma prima a me, si visìnin

chej stes ca mi vèvin pì’n davòu preàt,

e dùcjus prons di scoltà a someàvin.

E jò’l so volej ’vìnt do vòltis notàt,

i vevi tacàt: “O ànimis ben sigùris

di dàighi, prin o dopo, pas al vustri stàt,

no sòn restàdis crùdis nè madùris

di là li pars dal me cuàrp, ma chì ca sòn

cul so sanc e cun dùtis li zuntùris.

Par no restà svuàrp sù’i vaj par stu rivòn:

na siora a è lasù ca mi da gràsia

di pasà, mortàl, ogni vustri ziròn.750

Ma se la vustra granda voja sàsia

a stà par fasi, cussì che’l cjèl vi òspiti,

che d’amòu plen al è e tant grant si spàsia,

dišèimi, che sui me scrìs i vi noti,

cuj ch’i sèis e cuj ca’è che marmàja

che davòu dal vustri pardavòu i noti?”

Pì marveàt a nol resta par nuja

il cjargnèl, mentri cal vuarda sidinùt,

cuant che, rùstic, fòu al vèn da la Cjàrnia,

che st’òmbris si vèvin mostràt, vinlu jodùt;

m’apèn’che la maravèa si veva calmàt,

che puc a dura’n taj còus grancj’, dopodùt,751

“Beàt tu che di scju nustri poscj’” tacàt

al veva chèl che prin mi si’era fàt visìn,

“par miej murì ti vùs vej un prin contàt!

Li ànimis che cun nu no vègnin,

ufindùt si vèvin di sè che Sešar, trionfànt,

regina al sinteva ca lu clamàvin:752

Par chèl da nu a vàn ‘Sodoma” sigànt,

e besoj si crìdin, com’che sintùt ti’as,

e cul vergognasi ’l àrdi a vàn judànt.753

Nu’i vìn pecjàt da ermafrodìtas;

ma par no vej l’umana lès oservàt,

e davòu daj apetìs bestiaj butàs,

par vergogna nustra in nu’a vèn notàt,

cuant ch’i si lasàn, il nòn da la tròja754

che’mbestialìt si veva cuant ca si veva’nvacjàt.

Di sè ch’in nu a è brut ti sàs na scàja:

s’adès par nòn cuj ch’i sìn ti vùs savej,

di contà a no è timp, e jò’i saj puc e nuja.

Di savej di me èco’l to desidej:

Guido Guinišèl755 i soj; e zà purgàt

par vej ben di pentìmi vùt il volej. ”

Coma cuant cal steva Licurgo doloràt,

a corèvin i so fioj vièrs la mari,

cussì i vevi fàt jò, ma’i no’eri tant slancjàt,756

cuant che sintùt i vevi nominà’l pari

me757 e daj àltris che tant miej di me scrìt

a vèvin rìmis d’amòu che dòlsis a fèvin scori;

e, mut, sintìnt nuja e nuja vìnt dìt,

tegnìnt luj di vuli un bièl toc i eri zùt,

stànt atènt di no vignì dal fòuc lambìt.

Dopo che di vuardalu i’eri pasùt,

mi eri ufrìt di stà ai so servìsis

cun’un fà ch’ognùn al varès ben crodùt.

E luj a mi: “Il sen che tu ti làsis

in me, da chèl ch’i sìnt, clar al è cussì tant

che nencja Letè pì a no cjòl nè scurìs.

Ma s’a è pur vèr sè ch’i ti’as dìt pì avànt,

dìšmi par cuala rašòn ch’i ti mòstris,

tal diši e vuardà, afièt par me, e tant.”

E jò a luj: “Li vùstris rìmis dòlsis,

che, par cuant cal durarà ’l ušu di vuej,

a daràn sempri tant gust a lèšilis.”

“O fradi, “al veva dìt, “mostrati i vuej,”

e al spìrit davànt il dèit al veva puntàt,

“chèl che daj fàbris dal parlà di vuej al era’l miej.758

In rìmis d’amòu e romànsos superàt

al veva i àltris, e lasa dìšghi ai stùpis759

che chèl di Lemošìn al era pì ’vansàt.

No’al vèr ma’al sinti diši a sòn dut orèlis,

e cussì a fèrmin la so opiniòn

prin d’jodi d’art o rašòn li règulis.

Cussì tàncjus na volta fàt a vèvin di Guitòn,

da vòus a vòus pasànt dom’a luj’l mèrit,

fin che àltris cun art’an scrìt, e pì benòn.760

Se’l privilègju ti’è adès stàt conferìt

e permetùt di zì lasù tal clàustri

’ndà che abàt di dùcjus Crist al è par dirìt,

par me dìs pur ulà un paternostri

o tant almancu ca basti ta stu mont,

’ndà che’l zì’a pecjà a nol è pì nustri.”

Dopo, forsi par fàighi post a’un secònt

che visìn ghi’era, sparìt al era'n tal fòuc,

com’che’n ta l’aga al fà un pes, zìnt a font.

A chèl alora visinàt mi eri un puc761,

dišìnghi ch’al so nòn, com’a chèl d’un re,

preparànt i stevi un gran bièl lòuc.

E alòr a diši si veva metùt, su che tre:

“Tan m’abellis vostre corte deman,

qu’ieu no me puesc ni voill a vos cobrire.

Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;

consiros vei la passada folor,

e vej jausen lo joi qu’esper, denan.

Ara vos prec, per aquella valor

que vos guida al som de l’escalina,

sovenha vos a temps de ma dolor!”762

Infìn platàt si veva'n ta la flama visina.

Cjànt Vincjasietèšin

Cussì coma cuant che i prins ràis al vibra

ulà ’ndà che’l so fatòu il sanc al veva spandùt,

colànt jù’l Èbro sot da l’altra Libra,

e’l Gange, par di là, dal misdì cjalt tegnùt,

cussì al steva’l soreli; e’l dì duncja’l zeva,

cuant che, contènt, ’l ànzul di Diu ni veva parùt.763

Fòu da la flama al era ’n ta la riva

e ‘Beati mundo corde!’764 al cjantava

cun vòus ca era, pì da la nustra, viva.

E dopo “Ànimis sàntis, pì no si và

se prin dentri di stu fòuc i no sèis zùs

e scoltàt i vèis’l cjànt che d’aldilà ’l riva,”

cussì mi veva dìt cuant che visìns si’èrin metùs;

alòr jò’i eri doventàt, cuant ch’i lu vevi sintùt,

com’chej che’n fosa a vègnin deponùs.765

Cun mans unìdis indavànt i eri zùt,

il fòuc vuardànt e imaginànt tant fuàrt

cuàrps umàns che àrdi i vevi zà jodùt.766

Vièrs me li me scòrtis voltàt a vèvin ’l sguàrt;

“Fiòl me,”Virgìlio a stu punt mi veva dìt,

“uchì cjatà si pòl turmìnt, no muàrt!”

“Recuàrda ben, recuàrda ben,” al veva pur dìt,

“se fin sul Geriòn san e salf ti’ai guidàt,

pì dongja di Diu àtu adès di stà vilìt?

Cròdimi che se’n tal còu ti vegnès lasàt

di sta flama par mil àis e encja pì,

nencja un cjavièl nol vegnarès brušàt.

E s’i ti cròdis che jò’n ingàn ti meti,

tèn ta la to man ’l orli dal to vistìt

e visìn di ic và pur a mètiti.

A è ora di smètila di èsi ’mpaurìt:

zìriti par chì; vèn dentri e stà sigur!”

Ma jò, pauròus, i stevi ulì, stechìt.

Cuant ch’jodùt al veva ch’i stevi fer e dur,

un puc turbàt mi veva dìt: “Fiòl me, adès jòt:

tra te e Beatrìs al è chistu mur.”

Com’ch’al nòn di Tisbe767 Piram al veva dibòt,

murìnt, i vuj vierzùt, e di nòuf jodùt,

alòr che rosàstri’l moràr si veva fàt, com’ca s’jòt;

cussì, doventàt lì a colp pì molùt,

al bon duca mi eri voltàt, chel nòn sintìnt

che’n mins di sbušigami nol veva maj smetùt.

Scjasàt il cjàf al veva alora, e dìt: “Ma sìnt!

i restànu pròpit chì?”; e’a colp ridùt

al veva com’un frutùt ch’un frut’l stà godìnt.

E’n tal fòuc davànt di me si veva ’lòr metùt,

preànt Stasio di tègnisi sùbit davòu,

che prin ni veva par un toc dividùt.768

Apen’entràt mi sarès butàt di còu

in ta’un veri bulìnt par rinfrescjami,

cussì intèns al era di stu fòuc il brušòu.

Alora’l me bon pari, par cunfuàrt dami,

di ic, di Beatrìs, al discoreva,

dišìnt: “I so vuj zà’i jòt, a mi pàr a mi.”

Guidàs i’èrin da na vòus ca cjantava

di là; e di sìntila fašìnt il miej,

fòu i èrin rivàs indà ca si montava.769

‘Venite, benedicti Patris mei,’

sintùt si veva dentri di na lus che lì a era

cussì fuarta che vinsùt a veva’l me volej.

“Jù’l và’l soreli,” al veva dìt, “e a vèn la sera:

paràit via, ma studiàit il vustri pas,

fin che’l tramònt a vi scurìs la cjera.”

Sù dres i zèvin par un pas’n ta la rocja

par là che l’ombrena me i ràis mi cjoleva

in front dal soreli cal era zà ’bas.

Ognùn di nu pus scjalìns montàt’l veva

cuant che’l distudasi da la me ombra

dìt ni veva che’l soreli pojàt’l steva.770

E prin ch’in ogni banda da la cjera

’l orizònt si vès fàt dut di’un aspièt,

e la nòt nera ’fòs par dut là ca era,

ognùn di nu d’un scjalìn’l veva fàt lièt;

pars’chè la natura dal post infiacàt

ni veva la fuarsa di zì’n sù e’l dilèt.

Com’che rumiànt a stèvin cun trancuilitàt

li cjavris, ca èrin di murbìn cussì plènis

la sù’n pica prin di vèisi pasudàt,

pal grant cjalt, in ta l’ombrena sidìnis,

sot vuli dal pastòu sul bastòn pojàt

che tant ghi zova pur par custodìlis.

E com’l mandriàn che fòu’l stà spes sveàt

cu li so piòris la nòt trancuìl pasànt,

sigùr ca no si varès il lupo visinàt;

cussì i stèvin nuàltris tre ripošànt,

jò coma cjavra e lòu coma pastòu,

tra sti parèis che vièrs ’l alt si alsàvin tant.

Da lì, asaj puc s’jodeva dal di fòu;

ma’l bastava chel puc par che li stèlis

i jodèsin pì gràndis e clàris là di fòu.

Cussì, rumiànt e mirànt che ròbis bièlis,

cucàt mi veva'l s sùn, il sùn che spes, com’ch’intìnt,

prin ca càpitin, zà’l cognos li nòvis.

In ta l’ora, i cròt, cuant che dal Oriènt

il prin raj’l vèn ta stu mont da Citerea,771

che dal fòuc d’amòu a par sempri ardìnt,

zòvina e biela tal sun mi pare’a

na fèmina d’jodi ta’un prat bièl e grant

che flòus sù’a cjoleva e cjantànt a diše’a:

“Di savej i vèis, se’l me nòn i zèis domandànt,

ch’jò’i soj Lia772, e atòr i staj movìnt

li manùtis che’l cjàf mi stàn coronànt.

Par pari bon mi staj metìnt st’ornamìnt;

me sòu Rachel, però, maj no bandòna

il so spièli, ma lì dut’l dì si atìnt.773

Di mirà i so biej vuj ic a è sempri buna,

com’ch’i soj jò d’ornami cu li mans;

contèntis i sìn, cul jodi e’l fà, ognuna.”

Chej splendòus ch’al prin dì si fàn cussì ’bondàns,

che’i pelegrìns tant contèns da jodi a sòn,

cuant che, tornànt, a si cjàtin puc lontàns,

il scur scjampà a fàn774 da ogni cjantòn,

e’l me sùn pur, e par chèl mi eri levàt,

e prin di me chej che grancj’mèstris mes a sòn.

“Chel milùs dols che par tanti bràghis sercjàt

sempri al vèn par cura daj mortaj,

vuej’l tegnarà i to dešidèris sodisfàt.”

Nisùn a no’a maj risevùt miej regaj

di chèl che da Virgìlio i vevi sintùt,

che tant plašej mi vèva fàt, pì che maj.

Na granda voja mi vev’alòr vegnùt

di cjatàmi la sù che cun ogni pas

di cjapà svuàl mi pareva, com' un usielùt.

Dopo vèisi sù pa la scjala butàs

e rivàs ch’i èrin tal ultin scjalìn,

Virgìlio, cuj so vuj ta’i me vuj fisàs,

al veva dìt: “Fiòl me, li flàmis che sempri a brùšin

e l’àltris775 jodùt ti’as, e adès’n ta che part

ti sòs ’ndà che li me facoltàs si fèrmin.

Fin chì ti’ai menàt cun inzèn e cun art;

adès seguìs il to plašej: luj ti condùs.776

Fòu ti sòs dal zì rìpid, stret e stuàrt.

Jòt il soreli che’n front a ti fà lus;

jòt st’erba frèscja, i flòus e i àrbuj

che la cjera di besola a prodùs.

Fin che, contènt, a no rìvin i biej vuj777

che, lagrimànt, a te vignì mi’an fàt,

uchì tenti sintàt o và pur fra di chej.778

Nè vòus me nè motu pì ti sarà dàt:

adès san, dret e lìbar al è’l to volej:

e just no sarès cjòighi sta libertàt:

par chèl tè su tè i coroni e’i mitrièj.779

Cjànt Vincjotèšin

Dešideròus di esplorà dentri e fòu

la foresta divina, densa e viva,

che dal nòuf dì ghi magnificava'l splendòu,

sensa pì spetà i vevi lasàt la riva,

scjavasànt pras, e plan plan cjaminànt

su cjera che di profùn dut a’mpleniva.

N’ariuta tant dolsa che maj mutànt

a si zeva i sintevi’n ta la front

che, delicada, a mi zeva rinfrescjànt;

li fràscjs a trimulàvin par dut stu mont

e a si pleàvin pal vint’n ta che banda

’ndà che la prim’ombrena’l tira’l bon mont;780

ma la so plèa no era tant granda

che’i usielùs ca èrin’n ta li pùntis

dal cjantà a si tiràsin in banda;

ma li primi òris dùtis contèntis,

a risevèvin dentri li fuèis, cjantànt,

e compagnànt cussì, e ben, li so rìmis,

com’che da li ramàsis si pòl zì scoltànt

in ta la pineta da la spiàgja di Clas781

il siròc ch’Eulo stes al trasforma’n cjànt.

Zà mi vèvin plan plan menàt i me pas

cussì tant dentri dal bosc antìc che fadìa

i fevi a jodi pa’ndà ch’i èrin entràs;

ma èco ch’a colp fermàt mi veva na ròja,

che a man sanca, cu li so ondulùtis,

l’erbuta’n ta la riva’a pleàva via.

Duti l’àghis ca sòn di cà pì nètis

a somèa ch’impuritàs a vèdin,

no com’stu rìvul da l’àghis pùris,

che a scòri clàris via a paràvin

pur chì che sempri er’ombrena, che maj

raj di soreli e luna pasà a lasàvin.

Cuj piè fers e cuj vuj i zevi ormaj

aldilà da la rojuta par gustà

la bielesa variada di stu fresc maj;782

e là jodùt i vevi, com’che capità

a pòl, che a colp a ni fedi stravià

alc di stran che d’altri ni tèn da pensà,

na fèmina besoluta che via

a zeva cjantànt e sielzìnt flòu dopo flòu

ca coloràvin par dut la so via.

“Ah, biela zòvina, che ai ràis dal amòu

ti ti scjàldis, secònt duti li aparènsis,

che sempri ni còntin dal bati dal còu,

pòstu tirati pì visìn di sti àghis,”

a ic ghi vevi dìt, “uchì, in ta sta riva,

cussì ch’i posi scoltà sè ch’i ti cjàntis?

In mins ti mi partis d’indà ca zeva

Proserpina che volta che pierdùt

la mari ic, e chè la primaver’a veva.”783

Com’che piruetànt a fà’un zirùt

su se stesa na fèmina ca bala,

e’un piè prin dal altri apen’a tèn metùt,

cussì voltàt si veva, e’i florùs ca veva là

a mi ufriva, chej ros e chej zaj pur,

coma frututa che par pudòu i vuj a cala;

il me preà contènt a veva fàt par sigùr

cussì visìn vegnìnt che la so biela vòus

ben i sintevi, com pur il so sens pùr.

Apena rivada’n tal orli erbòus

che bagnàt al era da l’àghis dal bièl flun,

su me alsàt a veva i vuj, regàl presiòus:

maj tal splendòu nol è stàt jodùt da nisùn

vignì fòu daj vuj di Vènere, ch’Amòu784

culpida’l veva, fòu d’ogni so costùn.785

I la jodevi par di là ridi di còu

cuj pì biej flòus coloràs’n ta li mans,

chè uchì sensa siminsa’l crès ogni flòu.

Doma tre pas a ni tegneva’l flun lontàns;

ma l’Elespònt, ’ndà che Serse’l era pasàt,

che pur vuej’l frena li vanitàs daj umàns,786

da Leandro a nol era stàt tant odiàt

pal so sfrenàt nodà fra Sert e Abìt787

che chist788 da me par no vèisi alòr spalancàt.

“Nòufs i sèis, e forsi pars’che jò’i rìt,”

a veva tacàt, “in ta chistu post elèt

pa la natura umana coma nit;

maravèa’i vèis ma no sensa suspièt;

ma’l salm Delectasti789 lustri al pòl fà

par ben sclarìvi’l nul dal vustri intelèt.

E tu, davànt, che me i ti’as sintùt preà,

dìs sè altri ch’i ti vùs savej; che risposta

i dedi, s'a ocòr, al to domandà.”

“L’aga,” i vevi dìt, “e’l sun da la foresta

a mi fàn dubità ca sedi vera

sè che puc timp fà a mi era stàt dita.”790

“La rašòn ti contaraj alora,”

a veva dìt, “di sè che maraveànt ti ti stàs

e di sclarìti dut, po, i mi daraj cura.

Il pì grant ben, che doma chèl a chèl791 ghi plàs,

il omp al à fàt bon pal ben, e chistu lòuc

ghi’a dàt par cal podi stà sempri in pas.

Par colpa so chì al è stàt amondi puc;

par colpa so in planzi e in afàn

al à cambiàt’l ridi onèst e’l bièl zòuc.

Pars’che’l turbamìnt che sot di sè a fàn

i muvimìns da l’àghis e da la cjera,

che s’a pòdin davòu dal calòu a vàn,

al omp a no ghi fès nisuna guera,

chistu mont vièrs il cjèl si’a fàt tant avànt

che lìbar al è da’ndulà ca si siera.792

Adès parsè che atorotòr dut cuant

il vintulìn a si mòuf cul prin motu

se ’nteròt nol vèn da altri cal stà zirànt,

chì’n alt, ’ndà che dut vièrt ghi è a chistu

vint pùr, il so motu stes al fà svintulà

e sunà stu bosc, com’ch’jodi ti pòs tu;

e l’àrbul svintulàt cussì tant al pòl fà,

che cu la so virtùt l’aria al implenìs,

e chè, zirànt, dut atòr’l so ben a dà;

e l’altra cjera793, secònt i so mèris,

sòs e dal’alt, a concepìs, donànt

di divièrsis virtùs divièrsis plàntis.

Ocorarèsia maraveàsi tant

se, chistu savìnt, a s’jòt cualchi planta

ch’encja sensa siminsa’l so vert a fà, dut cuant?

Ti’as di savej che la cjampagna santa

’ndà ch’i ti sòs, d’ogni siminsa a è plena,

e’l frutàn ca’a’n sè, la di là no si conta.794

L’aga ch’i t’jòs a no vèn da na vena

rimplenida da vapòu dal frèit convertìt,

coma flun che nisulnasulànt al mena;

ma fòu a vèn da na fontana, tant pulìt,

e par volej di Diu tant s’implenìs

che par duti do li bàndis ben si divìt.

Fòu a vèn na virtùt da una di sti bàndis

ca cjoj la memòria d’ogni pecjàt;

che altra a parta’n mins ròbis ben fàtis.

Par chì al è’l Letè; mentri cal vèn clamàt

Eunoè chel altri gjèt; ma nol zova

se chì e là prima a nol vèn gustàt:795

Tant pì alt d’ogn’altri gust stu gust796 al và.

E encja s’a pòl belzà èsi sàsia

la to sèit sensa diši roba nova,

ti daraj n’altri corolari par gràsia;

se ch’i dìs i no cròt ca ti sedi mancu grat

se’n pì dal prometùt adès si spàsia.

Chej che’n taj timps antìcs a’an poetàt

l’etàt dal oru cun chel so grant bièl stà,

forsi dal Parnàs di stu post si vèvin’nsumiàt.

Chì l’umana radìs a era ’nocenta;

chì s’jòt sempri primavera e ogni frut;

nètar al è chistu, che ognùn797 al cjanta.”

Alora’n davòu i mi eri voltàt dut

vièrs i me poès, che cul so biel ridi

a mostràvin di vej chistu ben sintùt;

e lì di nòuf la biela fiòla a jodi.798

Cjànt Vincjanovèsin

Cjantànt com’na fruta che’l so amòu no plata,

via a veva paràt cu li so peràulis:

‘Beati quorum tecta sunt peccata!’

E com’che nìnfis ca zèvin besòlis

’n ta l’ombrènis salvàdis, bramànt,

chistu sì chistu nò, di godi dal soreli i ràis,

alòr cuntra curìnt si veva movùt, cjaminànt

sù pa la riva; e jò ghi stevi a par,

cun pìsuj pasùs dongja di ic restànt.

I nustri pas no’èrin nencj’un sentenàr

cuant che li rìvis tal stes timp si vèvin voltàt,

cussì ch’i zevi par là che par prin si fà clar.

Encjamò un puc i vèvin cussì cjaminàt

cuant che sta fiola vièrs me si veva ziràt,

dišìnt: “Fradi, vuarda e tèn ben scoltàt.”

E un lušòu dut ta’un un colp al veva ’luminàt

par cà e par là la granda foresta,

tant ch’jò’i vevi sùbit al lampà pensàt.

Ma’l lampà, com’cal vèn al và a la svelta;

chèl ’nvènsi, durànt, pì e pì’l splendeva,

ch’jò’n tal pensej mi eri dìt: “Se ca’a chista?”

E na biela melodìa si sinteva

’n ta l’aria luminoša, e in ta chel

momènt sintùt i vevi di nòuf disprès par Eva.

Che là ’ndà ch’ubidìvin cjera e cjèl,

dom’la fèmina, apena’pen’ formada,

no veva podùt sufrì di restà sot d’un vel;799

sot dal cual, se devota a fòs restada,

i varès sti ròbis cussì tant bièlis

tant prin godùt e in ogni zornada.

Intànt che jò chisti prin bielèsis

dal eterno plašej i stevi godìnt,

e bramòus di provà altri delìsis,

davànt di nu, pròpit com’un fòuc ardìnt,

’nrošàda si era l’aria sot li fràscjs verdìs;

e’l cjànt dal sun dols i zèvin zà sintìnt.800

Se la fàn, O Vèrginis sacrosàntis,801

o’l frèit o li vèis802 i vevi maj patìt

par vuàltris, i vorès tant ch’adès m’judàdis.

In me al vorès ’l Elicòn803 zì, e sùbit,

e ca m’jùdi Urania pur cul so coru804

ròbis dùris da pensà e mèti’n scrìt.

Un puc pì ’ndavànt, sièt àrbuj di oru

tal someà a falsàvin il lunc trat

che tra nu al era e sti ròbis d’oru;

ma cuant ch’asaj visìn di lòu mi eri fàt,

chel ogèt comùn805, che’l sens al ingana,

nol pierdeva, pa la distansa, nisùn so àt,806

la virtùt ch’a la rašòn discòrs ghi mena,807

ca’èrin cjandelièrs a veva sùbit capìt,

com’che'n tal cjantà sintùt a veva ‘ošana.’

Flameànt’n alt al era stu afàr, ben definìt,

na vura pì clar che la luna’n tal serèn

da la miešanòt, plena, tal cjèl sclarìt.

Voltàt mi eri, d’amirasiòn esìnt plen,

al me bon Virgìlio, ca mi veva rispundùt

cun vuj che di maravèa ’vèvin pur sen.

Vièrs sti grandi ròbis al era ’lòr il me vuli zùt

che vièrs nu plan plan si visinàvin,

che pì fuàrt na spošuta si varès movùt.

Cridàt mi veva la fiòla808: “Parsè ca àrdin

i to vuj cussì tant vuardànt sti lùcis,

e d’jodi se ca vèn davòu a làsin?”

Zent i vevi alòr jodùt, com’a lòu guìdis,

vignimi dongja dut di blanc vistìdis,

un blanc cussì vif che di ca809 maj ti jòdis.

A man sanca a splendèvin li àghis810

ca mi rifletèvin e la me costa,

s’jò’i la vuardavi, com’ca fàn i spièlis.

Cuant ch’i’eri rivàt’n ta na punta justa

che doma’l flun a mi tegneva distànt,

par miej jodi ai me pas ghi vevi dàt sosta,

e jodùt i vevi flamùtis parà ’ndavànt,

che’n davòu a lasàvin strìchis coloràdis,

ch’a pinej tiràs ghi someàvin811 tant;

cussì che lì’n sù a restàvin distìntis

sièt lìstis812, che chej colòus a vèvin

che ’l arc a fàn dal soreli e di Delia i sèrclis.813

In davòu, sti strichis a si slungjàvin

pì dal me jodi 814; e chès’n ta li bàndis

no pì di dèis pas a li separàvin.

Sot un cussì bièl cjèl coma ch’jò i dìs,

a doj a doj vincjacuatri vecjòs

coronàs a vegnèvin di fleur di lis.815

Dùcjus a cjantàvin: “Benedeta816 ti sòs

tu ta li fìis di Adàm, e benedètis

ca sèdin par sempri li bielèsis tos!”

Dopo che i flòus e altri bieli erbùtis

dirimpèt di me’n ta che altra riva

lìbaris a èrin da che zens elètis,

cussì coma lus na lus’n cjèl a tèn viva,817

davòu di lòu a èrin cuatri nemaj818 rivàs

c’una frascja ch’ognùn a coronava.

Dùcjus a èrin cun sèis àlis dotàs;

plènis di vuj li plùmis; e’i vuj d’Argus,

se vìs a fòsin, compàis a sarèsin stàs.

A contà ben, letòu, coma chi'u vevi jodùs,

i no spìnt pì rìmis; altri da diši i’ai,

tant ch’adès di pì i no dìs, po, di chìscjus.

Ma lès Ezechièl, cal descrìf ben asaj

com’ch’jodùs ju’a da là che il frèit al vèn,

partànt cun lòu vint, nul e fòuc, pì che maj;

cussì, com’ch’jodùs ti’u’as’n tal so dišèn,

cussì, po, a èrin chì, fòu che li plùmis

che da Zuan819 a vègnin, lasànt il so sen.

In tal miès di chiscju cuatri t’jodèvis

un cjàr, su do ròdis, dal aspièt trionfàl,

che un grifòn820 lu tirava cu li so spàlis.

Cun àlis àltis, ’l un’e l’altra tal e cual,

tal miès al era fra li tre e tre lìstis;

pasànt, a chìstis no ghi feva dal mal.

Tant’n alt a zèvin da no podej jòdilis;

d’oru al era chel tant cal era usièl,

ma li altri pars blàncis a èrin, e ròsis.821

No che Roma a varès podùt cun un cjàr cussì bièl

fà contènt il Africàn o’l ver Augùst,

ma chèl dal sol puc al era visìn di chèl;

chèl dal soreli, che di svià Feto ’l veva vùt gust,

e brušàt al era stàt pal preà da la cjera

cuant che Gjove ’l era stàt misteriòus ma just.822