Tegen elf uur klomp-kloste ouë Gerrit uit den voortuin van Bekkema,
naar de overzij, bij den fotograaf. Op z’n kousen poes-zacht sloop ie
in. Er was niemand in ’t tooneelig hel-lichtende ateliertje.—Maar de
deur kraakte achter ouë Gerrit, en uit de diepte van ’t donker kamertje
baste de stem van den fotograaf:
—Bi jij ’t Hassel?
—Om uwes te diene mehair!
—Mooi, je bakkie staat al klaar, bij de deur.... ik ben ’r met ’n paar
minute klaar, nog twee plaatjes ontwikkele....
—Goan d’r uwes gangetje! en hoàs je nie! teemde ouë Gerrit, met z’n
gezicht naar ’t donker kamertje gedraaid, waar de stem uitbaste.—
Stil sloop ie naar z’n bakkie koffie, dat ie gulzig vastgreep in z’n
vuilgroen bevlekten knuist, en staand-slurpend, gluurde ie rond in
oogenschitter, met zalig gevoel alleen te zijn in zoo’n heerlijken
rommel, waar alles maar voor ’t grijpen lag. Hij slurpte, slurpte z’n
bakkie leeg, zònder te proeven. Van ’t donkere kamerke uit, doften
geruchten, geschuif van glas tegen metaal en plassende geluidjes
kwabbelden ’r van handspoeling in water.—
Ouë Gerrit likte z’n baard, wreef zich in de handen, vleide zich zijig
over de zilveren lokken, en zacht liep ie voort, tusschen plaatjes,
bakken, droogrekken en flesschen. Bij ’t groote raam rechts, zag ie ’n
pracht-grijs vaasje, waaruit ’n smarterood fluweelen dahlia, slank
stengelde.
Dat vaasje beviel ’m wel, maar kreeg ie nooit mee.—Zou de man te gauw
missen.... Maar die knijper kon ie opgrabbelen.—Zacht tastten z’n
morsige vingers tusschen wat kopie-ramen, en sluw haakte hij ’n grooten
rood-koperen knijper op, gretig in z’n achterzak vermoffelend.—
Plots kreeg ie ’n bloedrooie kop! Zag ie goed? keek ie zuiver? Stong
doàr nie die groote prêchtlens op ’t toestel?.. nièt meer in de hoek?
achter alderlai?.. Joa, f’rduufeld.. snóf’rjenne joa!
Hij beefde, beefde van hevige ontroering. Langs den beschilderden
grijzen achtergrond liep ie, tastte met de hand achteruit, om zich vast
te houën.
Een juich, een gil had ie willen uitkrijschen. Als ’n bons was ’t op
z’n hart gestooten, de schrik.... Want hai stong d’r.. vast woàr! vast
woar! Aa’s de kerel d’r nou weggong, noar s’n sus als alletait....
effetjes.... had hai sain d’r vast in s’n sak.... hoho!
In ’t kamertje hoorde ie drukker gerammel en gespoel, en dof gekuch van
den fotograaf. Gauw liep ie weer naar voren. Hij hoorde aan ’t gekuch,
dat Van Gooyen bijna klaar was met z’n platen. Heel onverschillig keek
ie ’t raam uit, op ’n brok bollenland... nou sou ie de vent hewwe... en
nou d’r kalmpies je gangetje ouë, fain werk... domeni hiet.... brand je
bekkie niet! fain.... werk.. fain werk!—
Z’n wangen gloeiden, z’n hart mokerde! Er zat ’n beef in z’n heele lijf
en ’n gloeikoorts brandde door z’n polsen. Hij voelde, dat ie ’t
vandaag nog zou hebben! vandaag nog!! Dat maakte ’m half-gek van
genot...... Tug kalm, kalm an! hoho! fain werk Ouë.... fain werk!....
Fotograaf met veel gerommel stapte eindelijk uit z’n hokje, keek met
half verknepen oogen, duizelig ’t licht in, ’n paar druipende platen in
z’n handen. Hij bromde wat, de dikke fotograaf, in z’n grof
geruit-grijs pak, ’n biertonnig Duitscher met Engelsche reis-allure.
Hassel had zich omgekeerd. Hij voelde dat z’n stem beven zou, als ie
wat zeggen ging, van na-ontroering nòg. Daarom zweeg ie, zei ie alleen
heel-zacht: „gemurge buurmaàn.”—Hij keek, spannend of de vent even ’n
wippertje zou nemen. De fotograaf liep in en uit z’n donker hokje,
druk, nerveus. Ouë Gerrit, met gloei-rooie wangetjes en schitter-kleine
oogjes, loerde, loèrde, waggelde zacht van aandoening, wàt de fotograaf
doen zou... weggaan of blijven. Telkens gluurde ie naar ’t toestel of
de lens ’r nog wel blonk, en hevig bonkte z’n hart van bang-zalig
genot.—
Weer kwam fotograaf er uit. Z’n ronde pappig-weeke kop stond triest en
nerveus. De grootste plaat was mislukt.—
—Hassel, schenk je nog ’n bakkie he? ik zal effe wat andere speesie
hale; ik ben in ’n kwartier terug.. Wil je effe oppasse.. Als ’r iemand
komt laat ze dan maar wachte of terugkomme!
—Bestig mehair! bestig! ikke hep d’r meer aa’s ’n kwetieretje tait..
gaan uwes gangetje, beefde ouë Gerrit’s stem, klankloos van hevige
ontroering, dat alles nou ging zooals ie ’t wou. Fotograaf had ’m niet
aangekeken, greep z’n hoed van ’t hangertje en liep vlug nerveus ’t
atelier uit. Ouë Gerrit kon ’t eerst niet goed gelooven. Z’n beenen
trilden, zonder dat ie ze kon tegenhouen. Z’n hart mokerde al erger, ’t
bloed suisde naar z’n hoofd, en hij duizelde, want nou stond ’r de
groote lens soo maar op! Hij duizelde, schuifelde voort, in soezerige
grauwte van licht, dat inééns voor z’n óógen golverig trilde. Niks kon
ie zien.. alles beverig en verzwartend achteruitdeinend en weer
opschommelend. Maar toch, hij moèst, moest! Over ’n kwartier had je den
vent terug! Alles was open! ’t Donkere kamertje wijd open! Nou maar
eerst ’t gemakkelijkste, ’t geld-kissie.. en ’t bakkie.... dan....
dàn.... de lens....—
Hij liep al, erg zenuwachtig, toch heet genietend, maar veel wilder en
onrustiger dan anders. Bij ’t kamertje schrikte ie òp in ’t donker,
toen ie door ’t rood-bloedende raampje zag. Maar hij zoù, zoù. Met z’n
beenen hoog-opstappend, strompelde ie voort, trapte in bakken met
nattigheid. Hij beefde verschrikkelijk. En hij begreep niet waarom. Zoo
bang was ie nooit geweest. Er zat tòch heerlijke angst in z’n keel, als
vuur te schroeien. En z’n kop vlamde; z’n knieën trilden hevig. Heel
kleintjes ademde ie, want z’n luchtpijp leek zachtjes toegekneld. Z’n
hand tastte langs klefferige fleschjes, klamme bakken, trechters, op de
bovenste plank in ’t donker, waar ie den fotograaf altijd z’n geldbakje
had zien neerzetten. Wacht?! wat greep ie daar vast? ’t kistje?....
Nee!.... Wat nou?.. dan most ie hooger op sain!
’n Schok van heeten juich bonsde door ’m heen.—Nou had ie ’t kistje
vast; dat voelde ie.. Hij tilde ’t voorzichtig van de duistere plank,
heel voorzichtig. Om ’m verrinkelden fleschjes.. en ’t geld rammelde
al, in schuif naar éen hoekje. Nou was ’t van sain.... sain!
.... Hoho!.... da waa’s d’r t’met!.... Moàr noù de lens!
Niets ziend, niets hoorend, liep ie in koortsgloei naar ’t toestel.
Eerst wou ie kijken hoeveel centen in ’t kistje waren, maar dat hield
tijd op.. Eerst de lens.. de lens, joeg ’t in ’m.—En gejaagd mèe de
gedachte dat ie stommiteiten deed, want dat de vent dadelijk zou zien
dat hij gegapt had. Maar ’t joeg in ’m; toch doen.. tòch doen! Hij
trapte z’n eigen waarschuwing dood; hij kastijdde zich zelf in z’n
bangheid.—Met een hand ’t kistje omklemd, rukte ie met de andere aan de
lens, die ’r niet af kon. Hij schrikte, beefde van ontroering weer.
Want de lens moèst ie hebben, al kwam de onderste steen boven.—Liever
’t geld gelaten dan de lens! Met éen hand ging ’t niet! Dan zou ie
eerst maar ’t kistje neerleggen. Eerst leegen, en op z’n plaats
schuiven. Dàn, met twee handen aan ’t werk!
Weer schoot ’m in, de kwellende gedachte dat de kerel wel móest zien
later, dat hij ’t gestolen had, want geld en lens wàren ’r toen hij
wegging. Nou aarzelde ie, zette ’t kistje leeg op de plank, rammelde
heel zacht rijksdaalders en guldens in z’n klepzak, die, vol en zwaar,
tegen z’n beenen schuurde.—
—Hoho! doa’s ’n laileke praik! Moar aa’s tie ’t nou veul loàter mòrk!
dan.... aa’s hai d’r weg woá’s! Nou.... de heule dag keek tie d’r nie
noa sain toestel.... da wist tie.... allainig Sondag woare d’r minse.
Aa’s t’r skoonmoak wier.. en minse kwoamme!.. aa’s hai d’r allangst weg
waa’s.. Konne die d’r tug ook gapt hewwe!.. Waa’s d’r niks te
beskuldige van sain!..
Enne kaik! neenet!.. da prechtding kaik!.. da’ mòst ie hewwe....
Enne.... nou gauw an de gang!.... ’t Waa’s aers.... vast te loat!
’t Kistje weer weggeduwd in ’t donker, en nou vlug naar ’t toestel
sloop ie.—Met twee handen rukte, perste, trok, schoof ie, maar de lens
wou niet los.—
.... Hoho! most ie nie ergens ’n dwarspennetje lossnaie?..
Maar hij wist niet waar dat zat! Weer schroefde ie, dan rechts, dan
links, handen in glibberig zweet, onvast, en plots draaide de lens
meè.—
Hij juichte even gesmoord van bang genot. Los.. los! nou sou die d’r
sain.... Maar weer onder ’t losschroeven bleef de lens vastzitten. Nou
gloeide toch ’t koper glad in z’n zweethanden en sulde ie glibberig
over den cylinder. Muurvast zat ie weer. Hij vloekte, trampelde.... Wat
noù weer? Hij keek, maar kon niets vinden. Alleen zat ’t ding met ’n
vreemd zijstangetje van onder in driehoek, nog maar ’n heel klein
eindje vast op den schroefdraad.
Z’n kop klamde in noodzweet. Telkens rukte ie z’n baard naar achter,
die ’m hinderde. Nou zat ’r toch angstjacht in z’n morsige, knellende,
rukkende vingers en krakende, bevende klauwen. Elk oogenblik kon de
kerel d’r zijn, was ie ’r bij. Dan maar met ’n ruk. En voor ie ’t zelf
goed wist had ie de lens verbogen en afgeknapt van den schroefdraad en
’n heel end, in ’n woesten vloerkras de voorpooten van ’t zware toestel
mee òpgelicht. Hij schrok ervan, toen ie daar zoo maar met ’t groote
prachtbrok in z’n bezweete verwrongen morsige beefhanden stond. Hij
duizelde weer. ’t Woog loodzwaar in z’n hand. Juichen wou ie, juichen,
maar toen ie opkeek, en achter toestel wou uitwijken zag ie plots op ’t
krijt-bleeke, kakensidderend pap-gezicht van den fotograaf, die ’m al
’n paar tellen op de handen had gezien. Achter Van Gooyen stonden twee
mannen, wit-verstoven metselaars, van ’n huis-in aanbouw, naast z’n
atelier. Er zat dolle stomme staroogende schrik in ouë Gerrit’s kop, en
de hand waarin z’n lens knelde beefde, als smakte ie in beroerte neer.
Als ’n bezetene sprong de fotograaf op ’m af, stootte hem in den nek,
en donderde:
—Zoo! ouë schurk, heb ’k je dan eindelijk gepakt! Nou eens mèt
getuige.... ’k wist wel dat jij me telkens bestal, maar ik had nog maar
geen vastigheid...., geen durf.... Maar nou, ouë schurk.... bi-je ’r
bij! Ik heb er met niemand nooit over gesproke.. maar nou zulle ze in
Wiereland eens wete wat voor boef jij bint.... Want durf erais ontkenne
dat jij mijn goudtientje van lest niet gestole hebt, en mijn groot
platenboek met ansichten... en mijn sigarenkoker, m’n stok, m’n
overschoene, m’n zilver pijpie, m’n zije doek! en.... en.... durf ’es!
dùrf ’s ontkenne schelm.. schurk! ouë dief!.. Maar vandaag heb ik er op
geloerd.. Nou heb ik mijn getuige.. jullie hebt ’t gezien manne....
onder eede, daar bij de burgemeester, zal jullie met mijn getuige, dat
de ouë Gerrit Hassel ’n gemeene smerige dief is.—
De fotograaf ratelde. Z’n hoofd kleurde van wit, naar grauw en rood,
driftte gezwollen. Hij ratelde door ’t dolle heen, in hevige nerveuze
opwinding, de knuisten voor den verschrikten grijzen kinderkop van ouë
Gerrit gebald, alsof ie ’m murw wou beuken. Maar hij dwong zich te
beheerschen, om zelf niet gestraft te worden.—
Ouë Gerrit kon geen woord vinden. Z’n keel leek heelemaal dichtgeknepen
en telkens dacht ie te stikken van benauwing. Hij was zoo gebluft, en
de vent had ’m zóó overrompeld dat ie z’n verstand voelde
verkillen.—Voor ’t eerst van z’n leven gesnapt, gesnapt... Dat ging
maar door ’m heen.—„Gesnapt, en openbaar tentoongesteld”.—
Z’n wangen gloeiden nog dof, z’n oogen sperden dol-vergroot, z’n knieën
knikten, en zenuwbang graaide één hand door z’n baard. Er kwam
speekselschuim op z’n lippen, klefferig om de mondhoeken, en angstzweet
parelde op z’n slapen en neus.
Nou was ie voor goed gepakt, met schande!.... Nou werd ’t bekend,
bekend, dat hij ’n dief was.... ’n vuile dief. Nou was alles uit, z’n
gàppe ook! z’n spulle.... z’n spulle, en z’n naam. Als die man nou geen
meelij had, was alles voor eeuwig gedaan! Zoo dwarrelden hoos-angstig
z’n gedachten. Hij was overrompeld, verschrikt, geslagen, in verblufte
verwezenheid.—
.. Hoho.. da kwam ’t Opperweuse op sàin tait!.. Da waa’s d’r puur de
straf.. daa’tie God en den Heere vloekt had op ’t land.. mit de
boonestorm.. da waa’s God’s tusschekomst.. dâ had je ’t.. daa’t waa’s
’t! En hai moar docht.. nooit nie.. nooit nie pàkt te worde..
De metselaars, naast den fotograaf, bestaarden ’m, keken naar z’n hand,
die in zenuwgreep nog de lens omkneld hield. Plots kermde Gerrit’s
stem:
—Mehair de potegroaf.. f’rgaifing! ik heb heul slecht dáán! skrikkelek
slecht! doen mi main wâ uwes wil! moar.. ’t is de sorrig! de sorrig die
main slecht moakt hew! Ikke bin d’r van alle kant teuge de hiele
blaft.. enne.. de boonestorm hew main kepot moakt.. enne mit ’n moand
sitte main spulle an de poal!
—Dat lieg je kerel, dat lieg je schafuit! Ik weet wel dat je door de
boonestorm arm geworde bint.. maar dat zijn d’r honderde mèt jou.. en
die stele tòch ook niet! En dan!.. Wou je mijn op de kar zette?.. Voòr
dat de boonestorm je boel vernield heb, was je al an ’t gappe....
schelm! toen was al mijn goudtientje weg; mijn overschoene, mijn pijp,
mijn stok. Ik vergeef niks! ik hèb niks te vergeefe! je maakt mijn nog
dol van woede.. Ik zou je in je ouë grijze kop kenne spuge.. maar ik
mag mijn hande niet brande.. Straks.. dat bezweer ik je.. heb je de
politie in huis.... ik heb er geen gezien.. anders ware ze d’r nou al..
Nou zijn die eerlijke kerels, op andringe met me meegegaan.. Je kon
niet denke dat ik je zoo zou pakke he? Ik had alles voorzien.. Ik moèst
nou wete wat vleesch ik in de kuip had.. Expres heb ik mijn lens late
zitte.. zag je niet dat ik merkte hoe je daarop loerde toen ik je eens
per ongeluk zei, hoeveel ie gekost had.. En mijn deur van mijn kastje
is ook open gelaten.. Was je daar ook! he? schurk! zeg ’t maar!
—Ikke.. ikke,.. stotterde de Ouë, al banger in doodsnood, met een
duizel van rooden dollen angst voor z’n oogen.
Maar de fotograaf was al naar z’n kamertje gehold, haalde op den tast
z’n kistje eruit, voelde ’t leeg, en schreeuwde uitzinnig!
—Ook leeg! dat heeft ie dus ook gestole! zes en tachtig gulden! Hier
schelm! waar heb je die duite.. dief! Schurk! schooier! waar heb je ’t
geld! schùrk, schùrk, schooier!