Laat September glanslichtte over de akkers van Wiereland. Pluk van
snijboonen ging nog rond. Wat er opgehaald kon worden na den
verwoestenden boonenstorm was in den nazomerenden herfst mooi in vrucht
gezet.
Achter en om de akkers van ouë Gerrit stonden de dahlia’s in bloei en
als liktongende vlammen over ’t vergoudend groen gloeiden de hel-roode
gladiolen in den alom wonderenden herfstbrand; braamvuur van nooit
blakerende kleuren, legendarisch verwevend de stilte en ’t licht,
herfstig goud-rood en goudbruin, doorgloeid van hemelpracht, hoog en
stil bloemend en vonkend onder de zilverende luchten.
Over de verkwijnende gewassen speelden vochtglanzen en zwammige
rottigheid, en elken dag werd de rooi op bollenakkers drukker, rondom
de stervende tuinderijteelt.
Ouë Gerrit treuzelde door z’n akkers op de Beek, waar de kerels nog aan
’t plukken waren. ’t Kon ’m niks meer schelen. Nog één maand, en hij
was d’r voor goed hier wèg, en op z’n eigen land ook gebonjourd. Daar
kon ie nou kalmpjes over praten, in zich-zelf, omdat ie ’r mee verzoend
was. De heeren zou ie óók niet meer nijdig maken, want dan zouden ze ’m
misschien bij de Bekkema’s nog laten ophoepelen; had ie die paar
centjes ook niet meer.—
Vóór ’m bloeiden tusschen rooigrond, witte, gele en hel-roode gladiolen
in de blauw-floersige fijn-zoete herfstlucht, als fiere hanekammen
overeind vlammend. En vlak àchter z’n akker, fleurde ’n heerlijk
akkertje stokdahlia’s, tintelend dooreenbloeiend in ’t zachte
zonnevuur, als ’n brandende dans van schitterlichte lampjes, kleurige
vlammetjes verspelend.—Bij brokken lagen de Wierelandsche herfstakkers
vol van dahlia’s en gladiolen, herfstkoloriet van ’t land, doordampt
van fijn schitterend en zacht-innig glanslicht, zilvering rondspuiend
onder ’t laan-lommer, wonder-intiem.—
Toch kon ie chagrijnen ouë Gerrit, want dat lapje dahlia’s àchter ’m,
was van zijn gelukkigen broer, dien rijken schurk, veeboer en tuinder,
paardenhandelaar en mestverkooper, die maar heel weinig schade had
ondervonden met den boonenstorm, voor hèm genadeloos. Naast ’m
schreeuwde Willem Hassel tusschen de dahlia’s inhurkend naar Klaas
Koome op ’t pad.
—Net aa’s ik je f’rkondig.... nou stong ikke tog gister bai main
koole.... in ’t duin... en f’rek! komp d’r p’rdoes ’n skot deur main
veurhoag haine!
—Haha! gierde Hazewind wreed-uitgrinnikend, op dá’ terain.... mo je
uitkaike met de jachtbeweging hee?
—Nou.... wacht d’r is.. ka je merke wá’ hullie krankjorum binne! ikke
skraiw d’r haine! jullie sel d’r tog wel waiser weuse.. main op main
aigeste grond ’n bom in de hiele te skiete hee? mit die f’rvloekte
jacht skiete de haire moar roak! enne aa’s sullie de boel loate
opdraife is d’r vast gain houwe àn!
—Op dà terrain mo je de paa’s merkeere hee? Ikke had gister wel in de
snuifer.. ’t Stonk dur bai jou in de buurt.... ikke docht wel... kaik
da oufe bier werreke... en ’n reukbeweging.... nou ikke konsteteer van
daa’t èstera noar enaisolie lucht hep! Die oliebeweging.... mi
oostewind.... daas ’n oufe kennes hee?.... da luchie is dur soo
blikskoaters sterk; da goan nie op de reutel! Vroàg Kees de
Strooper.... die hep d’r ’n snuif van op dà terain!.... enne je kraigt
d’r soo prêchtig de langoore op àf.. dá’ likke de haire aa’s koek!...
Enne...
—Nou joa, onderbrak Willem, woelend in de kleur-brandende dahlia’s, ik
lief da nie... snof’rjenne.. selle je mi hullie jacht de baine onder je
laif f’rskiete... Enne aa’s hun op tuine van wá’ skorum wille joage...
loa hullie dan uit d’r lampies kaike.. je hoort dur overal van da hùn
moar roak skiet!
Ouë Gerrit hoorde Willem klagen, grinnikte dat ze ’m t’met in z’n hiel
hadden geschoten.. Hij haatte dat tuig, dat maar ’n beetje had van den
boonenstorm, nou weer konkelde met z’n zoons, maar ze ’t licht in de
oogen niet gunde.—
.. Hoho.... dá’ sel d’r lol van hewwe.. aa’s hoort wort dá’ s’n huis,
s’n grond an de poal komp! hoho!
Iederen dag dichter naar z’n openlijken val voelde Ouë Gerrit zich
gejaagder. De bollen overal lagen open en bloot. Manden goudgebronsde
en koper-bruine bolletjes gingen ’m voorbij, op schouders van kerels en
helpertjes.—Hij kòn grijpen, maar ’t was nog te druk op ’t land. Meèr
in October zou ’t gaan. Maar wat had ie eigenlijk aan bòllen. De greep,
de greèp, dat was de eeuwige zaligheid, en ’t bewaren, ’t zien.
Z’n jongens waren aan ’t inplanten; wat savooitjes bepoeren, wat
aarbeibedden wieden en hagen knippen.—De paar duitjes van z’n bolletjes
kòn ie bewaren voor zich-zelf...
De jongens werkten onder helschen wrevel. Ze hadden de terugkomst van
den Ouë afgewacht en gehoord wat notaris wilde.—’t Kon ze niet meer
schelen waar ze naar toe hokten, als ze over wat weken toch van hun
stuk grond getrapt wieren.
In hun nijd-drift beschuldigden zij Ouë Gerrit dat ie de centen van
aardbeien en groentenopbrengst verhanseld had; dat ie loog, ’t met
meiden hield. Maar ouë Gerrit haalde loom-sarrend de schouders op òm
hun praatjes en klomp-klepperde den tuin af.
Dirk was nog stugger en stiller geworden. Alleen Piet deed soms of hem
de heele mikmak weinig meer schelen kòn. Onder ’t rijzen-opknoppen
galmde ie kermiszang uit, vergetend z’n wrevel. Zag hij weer ’t zure
gezicht van Dirk, dan vloekte hij mee op den Ouë, op den notaris en de
heele deftige rotzooi.
Elken dag liep ouë Gerrit gejaagder rond, nadat ie ’s morgens van z’n
„plaatsje” afkwam, waar z’n tuinwerk weer druk begon. ’t Prettigst nog
voelde ie zich als ie wat dèed; als ie de bak-boompjes wegreed in de
winterkasten, de gevallen bladeren opkruide, z’n gewas snoeide en
intusschen z’n kopje leut weer dronk bij den fotograaf, die, meende ie,
den laatsten tijd weer veel vrindelijker tegen hem geworden was.—Geen
wonder ook! Alle Wierelanders hadden gehoord van zijn vreeselijke
boonenverwoesting, en dat hij, met nog ’n sestig sjofele pachters, den
hevigsten knauw had gekregen. Als ’n vuurtje was ’t rondgesinteld dat
ouë Gerrit’s boel met November aan den paal zou komen. Blommepot op de
valreep! Er werd gezucht, gevloekt, gescholden tegen den notaris, maar
zooveel groenboeren waren bij den boonenstorm verarmd dat ’t geval van
ouë Gerrit, wèl meelij, geen steùn vond. Er werd verkonkeld dat er nog
wel twintig verkoopingen zouden zijn, al scheen de notaris te helpen,
uitstel te geven, behalve bij Ouë Gerrit.
En plots had Hassel bemerkt dat de fotograaf vriendelijk tegen ’m
geworden was.—Hij kreeg weer z’n vertrouwen.—
Dat vond ie heel prettig omdat ’t ’n rijke vent leek.—En ’t juichte
weer in ’m, dat de fotograaf z’n rommel open liet staan, en hij nou z’n
slag moèst slaan, met die prachtige groote lens, die ’r tegen de groote
kast stond, waarin al die glibberige komieke plaatjes en omgekeerde
poppetjes.... naifgetiefers.—geloofde ie, zwommen.—.... Hoho.... die
lens.... die hai sain d’r es had sien loate.. en die hai wel vaif moal
langerst moakte... uitdroaie... nog rais uitdroaie en weer uitdroaie
hew.. dat ie dur in ’n skater van waas skote! Hoho.... prêchtig aas da
weust waa’s... mit al die kop’re skroefies! ’n fain stuk werk! fain
werk! ’t waa’s dur puur om daas te worde aas tie dà stuk, da prechtwerk
nie nog vatte sou.... Soo lang op loerd.... En dan nog.. aa’s ’t
donkere hokkie opestong t’met de loodpot! de loodpot! Die waas d’r nou
van paa’s, mit sain arremoe op haide! ’t Stong in ’t donkere koamertje
sel die moar segge.... bofe op ’n plankie.... had ie alletaid sain
kissie sien.... most sain ’n vrachie weuse alevel!... allejesis! Veur
die eene kair most d’r moar bai....
Nou waa’s die tug ’n dief hee? Nou joa! dà geld.... die eene kair!
moakt niks! kan sain tug soo veul nie-en-skaile aas die lens! dà
prêchtige stuk!
Had ie nie sait dá tie driehonderd pop kost had? Snof’rjenne! da waas
d’r ’n brok aite!.... aa’s tie da moar pikte.... dà moar.. ’n kolfie
noà s’n hand!
S’n boel waa’s tie tug kwait.... Nou had ie allainig sain genot, veur
sain.... heuldegoar veur sáin!..............
’s Middags stond ie weer op de Beek. Dirk plukte snijboonen, hurkte in
armen- en beenenbeef van inspanning, en Piet achter, op den grond, zat
te sorteeren, groepte de kromme en kleintjes met slingerige worpjes
handig in den halfmuds zak.—
—Nog moar ’n skroal ressie Dirk! strak-en-an stap ikke ’n de andaifie!
Dirk bromde wat, plukte voort, stom in werkroes.
—Kerel, waa’k van waik ’n lol had mit de harddroaferai! ik hep d’r puur
ses pop wonne.... heb d’r perdoes op Peloone wed! woar heb jai d’r
hoànge?...... Willem waa’s d’r mit Geert en Annie! sai hebbe ook wed!
—Mi Geert! Geert, schorde Dirk, en Wierelandsch zangerig vermijmerde ie
stiller.. mi Gairt.... Gairt! die paik! Heb se sàin nou wair
vasthoakt!—
Den volgenden morgen hielp ouë Gerrit wat andijvie snijden.
—F’rdomd, nog mooie struik! aa’s ikke nog marktte gong, kraig ik t’met
nog twee sint, zei Piet gulzig, naast ’m hurkend, de andijvie die al
pijp geschoten had prepareerend.
—Je mot d’r moar plukke.. raip en onraip.. hoho! van appel en pair;
bromde ouë Gerrit verbitterd; over ’n poar weekies sain wai d’raf..
sette hullie de kat an ’t spek.. eenmoal andermoal!
—Daa’s net! je hep d’r nog wa boerekool, spruitjes, roape.. en je
vruchte.. Ouë Gerrit luisterde niet meer naar Piet. Hij sneed maar
teenen van de andijvie, woelde de gele harten open, heelemaal weg in
z’n steelgenot-denking.
Hij had ’r weer beet had...., ’n prechtrij bolletjes, ’n nieuwe
skoffel, ’n nieuwe spa, ’n plantroàm, roodgeverfd, en ’n prêchtig
rooiertje.. ’t Juichte weer in ’m dat alles zoo makkelijk gegaan was.
Met ’n paar grepen! Nou lag ’t rustigjes bij z’n spullen. Hij was ’r
weer pas geweest, ’n halve nacht. Wèl vloekte ie op muizen die ’r an
knabbelden. En ’t schimmelde zoo erg! Dan had ie zich weer in zweet te
poetsen. Moar wat ’m ’t gejaagdst maakte was ’t overbrengen van z’n
boel. Daar had ie nog geen gat voor gevonden. Dat moest alles heel
stiekem, heel stiekem. Op de Duulweg had ie ’n klein huisje gehuurd.
Guurt was wel woedend geweest, om z’n val, maar ze zweeg toch, omdat ’r
kansen van trouwen met ’r heertje toch heel goed stonden. Ze was zoo
mooi en zoo fatsoenlijk! nou dacht ze heel gauw uit ’t nest te
springen.—Zij had ’t heertje alles gezegd van Gerrit’s achteruitgang,
maar hij deed of ’t ’m niet deerde. Dat voelde ouë Gerrit ook, en nou
kreeg ie geen buien, geen uitbarstingen van Guurt meer. En al maar
draaide z’n denken terug op z’n spullen; op ’t krotje daar op den
Duulweg, één kamer met ’n achterend; donker, klein, maar er was ’n brok
kelder, waar hij voor zorgen zou. Guurt, al smeriger in ’t huishouen,
zou d’r vast nooit heenzeilen en z’n wijf van zelf niet. Nou was z’n
plaatsje al verzekerd, maar ’t overbrengen!
.... Hoho.... da waa’s d’r ’n lailijk kattebakkie! soàfes!.. soafes!
Dá most nie eèn d’r sien! Sel wel lukke.. wa had die bai de
partretairder ’n fain sigarebakkie gapt.. En niks dâ de fint morke
hew!.. want.. hai blaift moar frindelik.. nou waa’s ie d’r wair
allainig; liep ie in en uit, sonder da de man ’n stom woord sai.—Hij
liet d’r soo moar aige spulle ope.. God kristus wa dâ f’rsoeking
weust.. Allainig ’t donkere kamertje, da stong d’r alevel op slot...
Gistre had ie ’n sakkie stole!.. mi aldegoar kogels en spuitjes d’r
in.. Hij wist d’r sellefers nie waa’t waas.—En dan ’n heul dik boek..
mit aldegoar gesichte op Wiereland.. en goudsnaisel op de rànde...
prechtig! Moar nou die lens! die lens! Die mòst ie hewwe, juistig
omdâ ’t niet en-kon! die most ie hewwe! Aa’s tie sain had. Da waa’s
d’r nie soo veul moeite an sain binne de mikke te brenge, aa’s mi da
mooie boek!.. Dà waa’s d’r ’n hallefe middag loere-en-weust, om dà
plekkie, al dichterst bai de kelder.