—Wil Wimpie d’r nog effetjes af? goeiigde Ant naar trieste bedje van ’t
kereltje.
—Joa moe.... heul groag.... effetjes moar!
—Och vrouw Seune, wou je main effetjes ’n handje hellepe? kaik!.... Nou
pak ikke d’r sain an ’t hoofie hee?.. enne nou jai d’r an ’t
linkerbaintje! sien je?—Kees naimt sain alletait in één setje.... Moar
da durrif ikke nie! vast nie.... Soo!.. joà juustig.. Heb je sain nou
vast vrouw Seune?.. soo!.. mooi! joa fintje! kaik d’r moar nie soo
bang.... Nou ikke.. onder.... sain.... nekje! Soo liefeling?
Zachtjes droegen ze Wimpie bij ’t hooge raam in ’t goud-fijne zevende
licht van laat-Septemberdag.
Z’n oortjes trechterden steenbleek, wijd van z’n hoofd, en z’n
weggevreten beenig, ontvleesd kopje, doodshoofde grauw-groen in den
zonnigen buitenglans.
Paars geader takte langs z’n ingeholde apige slaapjes, en hol-onkenbaar
z’n groote groen-blauwe oogen staarden uit de ziektewallen boven z’n
vermagerden neus.
—Mo je nou nog rais loope, main mannetje?
—Joa moe.. heul groag!.... aa’s ’t kàn, bedeesde zacht en hijgend z’n
doodziek stemmetje.... kaik!.. nou glai.... ikke.... d’rof.... paa’s
d’r op! Soo goed! Vrouw Seune paa’s d’r op! main dai! soo! ’n endje op
sai! Nou.. mot u main.. ef.. effe.... teuge de.. toafel.. rand.. loate
anleune?—
Zwaarder hijgde z’n borstje van vermoeienis. Stervend verklonk z’n
stemmetje, en heel zoetjes was ie van Ants schoot gezakt. Z’n vuil
ponnetje kabaaide flodderig om z’n stakkerige beentjes, en z’n
vergeelde geraamtehandjes, zwakkelijk-paars doorpeesd, grepen in
angstigen span den tafelrand. Hij waggelde op z’n doorgezakte knietjes,
en z’n lijfje duizelde zachtjes. Even sloot ie z’n oogen, waar de
leeden, aderfijn en porcelijn-teer doortakt overheen kapten, stil,
doodziek, broos. Vrouw Zeune was links gaan staan, klaar om hem op te
vangen, als ie viel; en Ant, angstig kromde achter hem d’r magere
armen, zonder dat ze ’t Wimpie merken liet. Zoo stond ’t mannetje èven
als veraapt geraamtetje in ’t herfstlicht, dat helder invrat op z’n
doodskopje, groèf in de zwarte holheid van z’n oogwallen, en de zieke
oudemannetjesrimpels op z’n beenderige slapen, neus en mond, smartelijk
omscherpte. Foetus-groot en karikaturig zwalkte z’n hoofd op slap
spierloos nekje, en kroppig zwoegde z’n uitpuntend strotje angstig naar
adem. Om z’n bloote halsje hing z’n rozenkrans, waarvan de
glorie-zij-den-Vader’s zilverig blinkerden in ’t wasemgouden licht.
—Oarem skoap! t’met ’n dooskop! ’t is sonde! verzuchtte onbarmhartig
vrouw Zeune ontsteld. Wimpie lachte, fijntjes, wijs-smartelijk, met
stille ontroering in ’m, over de plompe uitroep van buurvrouw. Hij
kende die gezegdes, en voelde ze rustiger dan ’t valsche gepraat over
z’n goèd uitzien, woordjes om ’m alleen maar moed te geven.—
Sterker trilden z’n beentjes, en achter ’m de krampende
mager-uitvingerende handen en armenhoepel van z’n moeder.—
—Hou je je aige nog liefeling?
—Ka.. aik moe! hijgde z’n borstje.... nou.. wou.. ik.. ikke.. van
dà.... noà.... dà.... ah!.... hoekkie!.... dan.... ke’k.... teu....
ge.... foa.. der.. seg..ghe! daa’.... ’k.. f’e.... doag.... weer....
lo.... ooope.... he ..ep! .... dan.... is.... tie.... blai....
Vrouw Zeune rilde. Maar Ant keek norsch. Want ze haatte Kees erger dan
ooit, nou ie, na haar miskraam, gejuicht had over ’t dooie kind dat
gekomen was. Dat leek zoo zondig, zoo gemeen! Zij wist wel, dat ’t van
haar val was, dien avond op ’t land, toen ze stil, zonder hulp, zich
aan ’t boompje had willen ophalen, en terugsmakte....
Nou kon ze ’m vloeken, ook omdat ze zag, hoe hij Wimpie behekste, en ’m
al maar dingen liet zeggen, die ’t schaap niet eens wílde zeggen.
Wimpie hield zich kramp-stijf vast aan den tafelrand, de vingertopjes
bloedloos bleek uitgedrukt van ’t angstige persen. En vreemd nu schoof
ie voort, langs den tafelrand, telkens in ’n strompelig half-draaitje
van z’n vermolmd karkasje, één hieltje dwars tegen de wreef ingehaakt.
Vrouw Zeune keek bang, maar Wimpies vrome oogen straalden van pret, dat
ie ’t met de strompelend halve draaitjes van z’n bevende hieltjes,
zoovèr nog gebracht had. Aan ’t eind van z’n hoekje, klamde noodzweet
op z’n aderverzwollen doodskopje, zwijmden plots z’n oogappels wèg in
’t geel-zieke wit, dat Ant ’r van schrok en ’m oppakte. Vrouw Zeune
schoot ook toe in schrik, raakte z’n rechterdijtje. ’n Scheur-gil,
weenend en hevig smartelijk martelde uit z’n mager kropje, en z’n
bleeke gezicht kermde in ’t cellige raamlicht.—
—Hailige moagd! je hep sain stootte, schreide Ant ontzet, lei ’m
zachtjes tegen ’r borst aan.—Vrouw Zeune stond verblokt van dollen
schrik. En uit ’t diepe halfduister van de lage, van valeriaan
doorzogen kamer, tastte armkrommig uit kleine erfdeurtje, vrouw Rams,
en scherp snerpte ’r doordringende stem naar Ant wat er gaande was.
—Niks moeder.... hai stoan d’r alleweer bai!
Vrouw Rams, schuifelend, schoot uit de donkerte voor ’t vallicht van ’t
raam, dat ’r paarse rok eerst in verborgen kleur duisterend, nu
òpgroeide in de kamer. Haar vossensnuit spitste bitsig, en d’r
schaduwen-staar lag omfloerst van onrustige stilte als bij blinden, die
luisteren met oògen. Haar handen tastten krommig weer vooruit, en ’r
lijf schuifelde naar vrouw Zeune.
—Nou mot ie ’t f’doag mit moagere moaltje doen, scherpte ze.... ’t
onsie flees van Hummer op de hoek....
—Hoe he’k ’t nou? mot ’n sieke nou ook de fraidoàg houê? barstte vrouw
Zeune mannig-woest uit.
—Da wil die sellefers buurfrouw! Weus jai d’r knap en kraig jai d’r
fraidoag ’n stukkie flees in! Daa’s puur ’n hailige mi die jonge! De
koapeloan stoan d’r sellefers veur! Die is d’r tug soo ellendig-mooi op
s’n geloof hee?....
Ze straalde Ant dat ze ’t zoo zeggen kon, dwars tegen Kees in, en vrouw
Zeune verbromde wat onverstaanbare ruwe dingen om Wimpie niet te
krenken.—
Bij de donk’re schouw, in scheemrig goudzachtgen glans van
raamlichtafschijn, zat grootvader Rams te pruimen en te spuwen, alsof
ie nooit nog was opgezeten. Tusschen ’t gesprek verrochelde ie z’n
slijmhoest, telkens scheurender en heviger. Eindelijk wrevelde vrouw
Zeune er weer uit:
—Nou, moar.... ikke sou ’t sain tòg d’r instoppe.... ’t Is tòg moar ’n
hufter! die jonge mot d’r fraite.... die malle froome kuure.... ken die
s’n moag nie mee sette.... gekkighaid is gekkighaid!
Ouë Rams verrochelde z’n hoest zoo hevig, dat Ant vrouw Zeune niet meer
verstond, ’t Bleek-starende kopje van Wimpie lag te sidderen tegen ’r
borst, onder de brullende slijmige hoest-scheuren van z’n grootvader,
die naar lucht snakte in krampigen longenhijg, dat ie schokte op z’n
stoel, z’n beenen opspartelden, en z’n gele tronie wegzonk tusschen de
schouders. Uit de donk’re lage kamer verklonk ’t onder de schouw als
rochelend geschrei, plots afgebroken door slijmgeslik, dat stikte in
z’n strot.
—Spoeg tog uit foader! spoeg tog uit! Je stikt d’r t’met op je ploas,
angstigde Ant. Maar Ouë Rams, één beefhand in angstklem vastgegrepen
aan schouwrand, barstte liever in reutel, dan z’n long er uit te
braken, zooals ie in stomme hardnekkigheid bleef denken.
Z’n gele kop, even belicht in den valen goudschijn van ’t celraam,
stond blauwigzwart gewurgd van benauwing, en z’n keelkrop sidderde
boven z’n koperen knoopen, als werd ie op en neer gerukt. Wimpie wou
maar weer naar bed, voelde zich doodop van z’n loopje. Hij had Kees
willen verrassen. Want elken dag zag ie z’n vader treuriger erbij
loopen, stiller, en plots soms in dolle drift tegen z’n moeder uitrazen
als ze’m sarde en vloekte om z’n ketterijen, ze vóór z’n gezicht
uittelde, hoe ’t nest weer tegen den herfst te hongeren zou krijgen.
Van den boonenstorm had Wimpie gehoord; z’n vader was er werkeloos door
gemaakt. Want na ’t overeindzetten ’n paar dagen, bij die en bij die,
bleek de pluk voor los werk te klein. En uit den stommen angstigen kijk
van z’n vader naar zijn gezicht, had Wimpie heel diep gevoeld, dat ’t
wel gauw met hèm gedaan moest zijn. Hij moest doòd! Wat dat sterven nou
eigenlijk was, daar begreep ie niet veel van.—Lezen had ie nooit
geleerd. Z’n moeder was ’r ’n paar maal mee begonnen, heel in ’t begin
van z’n ziekte, aan z’n bedje. Maar ’t lukte niet. Gebeden had ze’m
ingestampt, ’n brok hier en daar uit den katechismus, en die zei ie
maar altijd in-zich-zelf òp. Ze hadden ’m gezeid, moeder en de
kapelaan, op z’n vraag, waar ie heen ging, als ie dood was, dat ie in
den geluksstaat zou komen. Op dàt idee bedacht ie allerlei vreemde
dingen, heerlijke kinder-zaligheidjes. Maar toch had hij soms hevigen
angst voor ’t sterven, omdat ie niet altijd zeker voelde, of ie daarna
z’n vader en moeder en z’n zusjes, al z’n zusjes, die ie zoo stil lief
had, wel dadelijk zou zien. Den laatsten tijd zelfs schreide ie veel
meer in z’n ledekantje dan vroeger, omdat ie zich zoo uitgeput voelde,
niet meer in staat was, nu en dan op te zitten. En dàt juist wou ie zoo
graag, want hij had gezien, hoe dol veel plezier ’t z’n vader deed; en
hoe ruwer, angstiger Kees raasde, als ie weer achteruitgegaan was.
Dagen en nachten vooral, zoo turend in ’t donker, slapeloos en
peinsklaar, liet ie zich omstreelen van z’n teed’re, diepe
kinderverbeelding over den geluksstaat. Tusschen gebedjes in, prevelde
z’n fantazie: dat ie zou zitten in ’n krans van gouden engeltjes,
allemaal mooie menschjes, met stille zacht-trillende vleugeltjes,
waarop heel zacht licht neerzilverde; dat ie met hen zou bidden voor
z’n vader, moeder en zusjes. Dat z’n vader niet meer zoo gruwelijk
driftig zou worden, niet meer zulke rooie oogen zou krijgen, die ’m
beangstigden; en dat ie niet meer z’n moeder zou slaan.
Maar als ze ’m dan later weer in ’n onbezonnen ontsteltenis, vlak in
z’n gezicht zeiden, hoe vreeselijk mager en slecht ie uitzag, dan
grepen z’n ontvleesde vingertjes naar ’t rozenkransje op z’n borst, bad
ie snikkend nog wat te kunnen blijven leven, aan God en Jezus en alle
heiligen, om z’n vader te zien, z’n moeder, z’n zusjes, z’n
grootvader.—’n Poosje later weer vond ie dat toch zondige gedachten,
bad ie om toch maar liever in de eeuwige gelukzaligheid te komen,
liever dan zooveel pijn te hebben; bleef ie bidden en zingen tusschen
’t gerochel van Ouë Rams, vloek en raas van Ant en z’n vader,
armoe-gewurm en krijsch om wat centen, tusschen gezwijn, gemors en
vervuiling der stinkende kinders in ’t donk’re krot.
Dieper ingedoken, in z’n bedje bekeek ie stilletjes z’n pralende
plaatjes; zag ie den Heer op ’n hoogen troon, aan een kant Gods Zoon,
aan anderen kant Moeder Maria, omstraald van blauw, goud en jubeling
van zilver en licht. Dan zong er in z’n doodskopje ’n woordlooze
melodie van zielsverrukking en rustig stervensgeluk. Nou zag ie zich al
opstijgen midden in die azuren wereld van gouden fonkelstarren, en
blauw, eeuwig blauw, midden in die kleurwemelende pracht, heel hoog in
den Hemel, waar alles jubelde ter eere Gods.
Het was alles heel vaag en heel vreemd voor ’m, maar toch lichtend en
glanzend in z’n kinder-verbeelding.—Z’n gepeinzen over God den Heere,
Jezus, en den Heiligen Geest overdauwden met wond’ren stillen luister
z’n kindergeluk van ’t sterven. In z’n donker hoekje, waar z’n ledekant
rammelde, en z’n zandzakken aan de beenen sadderden, glansde en regende
’t voor zijn zielsverrukte oogjes, warmgoud licht. Z’n mystieke
geloofsgloed, omweefde ’m van z’n lichtend binnen uit; hij voelde zich
stijgen in ’t goudgestard azuur, en handwuiven deed ie naar z’n vader,
z’n moeder en zusjes. En hooger, hooger zweefde ie òp, door engeltjes
gestuwd in een trillende sfeer van dampend goud, omwolkend z’n handen,
z’n oogen, z’n beentjes in wond’ren nevel; hooger, al hooger in ’t
wemelende azuur; verstèrvend van de aarde, maar òplevend naar den
Heere.
In z’n mystiek-naïef en teeder breintje zwierf hij daar rond, in
zielsverrukking, in vromen luister, en niets dan zag ie meer van ’t
kamerke, en z’n duister hoekje. —Met eindelooze teederheid was ie
weggezweefd, alles kussend en handbewuivend, met innigste
zachtmoedigheid vroomde z’n verrukking door, uren op uren. —
’n Poos later, uit z’n eenzame extase en hallucinaties gestooten, door
krijschende hurrie en gekijf van grootmoeder en Ant om Kees,
overrompelde z’n gewoon kindernatuurtje z’n eigen droomselen; brak ie
met ’n smak van onthutsing door ’t kristalweb van z’n nevelige
illuzietjes heen.—Toch voelde hij niet dat ie uit teemrige woorden van
kapelaan en zoete beloftetjes van Ant over eeuwige gelukzaligheid, die
heilige droompjes om z’n ziek karkasje geweven had als ’n broos web van
geluk, want z’n kindergeloof was ècht, stond in ’n aureolend gesternte
van ongeschondenen teed’ren goudstillen luister.—Maar wel begreep ie
toch ook ’n jongen te zijn. Dan wou ie lèven, spelen, stoeien, spitten
in den tuin, en werken als z’n vader, als de jongens in de buurt. Soms
wou ie mee op strooptocht en schreide ie stelpeloos en wreed-lang dat
ie ziek was, groeide, maar metéén verzwakte in bed. Nou lag ie weer
door Ant in z’n hoekje gedragen, vèr nu van ’t herfstraam waar ’n roode
zon dampig om heen tooverde. Kees had ’n hoogtetje gemaakt van planken
onder z’n bed, dat ie boven den postrand uit kon zien, als ie voor ’t
raam lag, net in de goudbruine kastanjelaan van Jonkheer van Ouwenaar’s
landgoed. Maar Ant wou ’t niet hebben, had den dood voor tocht, duwde
’m liever in z’n duister hoekje terug.
Nou lag ie weer in ’t donkre kamerdiep te staren, bepeinsde ie wat ’t
toch eigenlijk was dat z’n vader zoo woedend deed worden, als ie hen
bidden zag, en wat Kees dan wel dacht in dien tijd, en of ie dan toch
niet bad in zich zelf. Hij durfde niet goed, maar toch wou ie ’t z’n
vader toch eens pardoes vragen. Z’n moeder schimpte wel dat z’n vader
’n goddelooze ketter was, maar daar begreep ie niks van. En telkens in
stilte bad hij dan voor z’n vader aan den Heere, dat Hij ’m geen kwaad
zou doen.—En vromer doopte ie z’n vingers in ’t wijwaterbakje dat ze ’m
voorhielden, verprevelde ie z’n: In noam des Voaders, des Soons, en des
Hailigen Geestes.. Oàmen!
Vrouw Zeune was wèg. Ant morste en ploeterde op ’t achterend. De
kinderen speelden op ’t pad en Dien ging weer uit venten. Z’n
grootmoeder schuifelde heen en weer. Diè kon ’t manneke nog niet
zetten. Hoe zwakker, ellendiger ie zich voelde, hoe meer afschuw hij
van ’r kreeg. Nou lag ie te turen op ’t kruis, dat z’n moeder bij ’t
onweer gisterenavond dwars voor z’n bedje op den steenen vloer
getrokken had. En telkens schoot hem ’n schietgebedje in: Geloof den
Heere.. Ieder keer zag ie de logge voeten van z’n grootmoeder en
overheen schuiven, huiverde ie van afschuw en schreide lang en stil van
bange smart.
Ouë Rams rochelde en stikte weer half in hoestbuien, dat ie soms z’n
geel gezicht zag opschimmen, bijzij in ’t schuwe raamlicht, en de holle
doodsnood-oogen kijken, den strot hoorde slikken ’t slijm.—Dan draaide
ie zich met z’n mond naar den muur, en wachtte ie z’n vader maar òp met
stillen juich dat dìe zou hooren van z’n wandelingetje langs de
tafelhoeken, al kon ie niet spreken van hevige dijpijn en smartelijke
afgematheid.