Zwellend gerucht van kermislawaai ging door ’t stedeke. De orgels
bleven doorrazen in valdreun van joelklanken. Zon bleef gloeien, haalde
de Kermis in, met helle lichtflonkering. In den roes van ’t
orgelgeschetter verkookten de meiden en kerels hun passie voor
nachtpret. Ze beefden verbijsterd onder dreun, deun en zangschetter, en
in bloedbruising gistten ze ten dans, in wilde extaze, vastgrijpend wat
er voorkwam, de brandende wellustmonden open, om telkens op nieuw weg
te duizelen in ’t rond, al in ’t rond, tot ze neerstortten tegen de
keien en karren.
Van ’t land en uit de werkerswijkjes kwam sterker druisch en jubel, op
den dag telkens gesmoord. Maar ’s avonds in de stille straatjes,
aangehitst door ’t van verre aanklankende orgelgerucht, barstte de jool
òpen als ’n vuurlong van krater. Hoog spoog de kleurhitte van hun
passie boven huisjes, tenten en boomen, en gierende zang en zuip van
een en anderen kant, botsten al op elkaar in.
De kanaljeuze meiden van de groentenfabriek, de groenboerenknapen, de
wijven en vrijers, jochies en kinders, alles trok op, in den
nabroeienden zomeravond, hurkten, hortten en joolden naar de kermis, de
heilige kermis.
Pastoors en dominees waarschuwden plechtiglijk en star, maar ’n heete
hoon-schater van de knapen raasde hun tegemoet, dat ze zwegen en stom
aftrokken.
Eindelijk dan stond de heele lange Baanwijk-boulevard vol kramen,
tenten en spullen. Ze leek ’n diepe allée van flonkerende kleuren,
schijnsels en lichtvegen; flonker van poffertjeskraamruiten en gebrand
glas, met kobalt, brons-gouden en rood-groene sterreling van deuren;
flik-flak-zoetige toetsjes van rose en goud-randige ornamentiek,
vèr-echoënd in kleurigen warrel tusschen vuilig vergroende spiegels.
Overal glom gloei van koperen bakken en meelpotten, ’n schemer en
flonker van goud en hel licht, tusschen de hooge, lage, dwarse en
hoekige tenten en spullen, aan weerszij, dol van schitterig bonte
fleurigheid.
’s Middags opende de kermis met klein gejoel pas van kinders, jochies
en meisjes, feestelijk opgesmukt in Zondagsplunje.—
Op havenkant was schorriemorriënder spullenlawaai saamgedromd; de
schelle klingeling en ’t heete galmend belgeraas van draaimolens, ’t
gebons van karren tusschen ’t eerste gemoker en gedreun van vaste
stàndplaatsorgels, vóór of in de spellen.—Dienstmeisjes koekeloerden,
jongens schaterden en kinders gilden en sprongen als razende
konijntjes, overal rond.
Tegen den middag was de zon weggebleekt, na de kermis met fonkel en
gouden glans te hebben ingehaald. Maar zwoel en broeierig bleef
Augustushitte zwangeren uit druilgrauwe lucht, boven ’t woelende
stedeke, grauw-paars boven orgelenden havenwoel en Baanwijk-boulevard.
Dirk, Piet en Rink van den polder, hadden zich voor de kermis
samengevrindschapt, loerend op de meiden van Grint. Jan Grint, uit
eigenbelang, om Guurt meer te ontmoeten, school bij hèn; Geert en
Trijn, Corrie en Annie weer bij Jàn, om vrijer overal in te draaien en
mee te lollen.—Klaas Koome, de Hazewind, was bij de nèven Hassel
getrokken, half gelokt met ruim geld, als spotkracht en durfkerel, en
om sterker dan zij durfden, de meiden van Grint naar hèn toe te tronen.
De meisjes voelden den aandrang van twee kanten, hurkten bangelijk in
den knel. Maar Trijn wou niet dat Geert d’r hoofd zou breken, om die
narigheidjes. Wat kon hun ’t schelen hoe ’t gaan zou met die
vijandelijke kerels, nou ze zelf overborrelden van heerlijken
kermiswellust. Zou wèl losloopen.
’s Avonds stapten Dirk, Piet en Rink op ’t pad, gingen ze Jan Grint
halen.—’t Speet de meiden dat Jàn niet bij de nèven hoste, de neven met
den loodpot! Maar Jan was zèker bij Dirk minstens ’n paar keer Guurt te
treffen. Nou moesten de meisjes mee met hèm. Ze stonden klaar aan de
deur, liepen naar voor, naar achter, popelend zenuwdruk, gejaagd.—
Toen ze de mannen hoorden aanstappen, en de vooruit schallende schreeuw
van hun zangkelen ’t pad òpklaroende, stapten ze hun huisje uit,
zoenden moeder Grint, vader en kleuters, en volgden vlug de lustige
bazuin-juichende knapen.
Dwars door hobbeligen duinweg, op polderkant aan, ging ’t los.
Piet, Rink en Dirk joedelden in dolle dwarse sprongen, Piet nog op z’n
klompen, om lekkerder straks te klakkeren en klos-meppen op de
tentplanken.
In slinger-rij, de drie meisjes omarmd-ingehaakt, zongen ze den
duisteren avondweg àf, die zomerstil lag te suizelen in heimvol
geruisch, onder donker bleek-sterrenglanzend azuur.
Rauw krijschten de kerelsstemmen door den gil’rigen vrouwenzang, in
opgewonden passie ’t kermislied uit.
Arreme frouw en kin.. d’re
Stuurt men noàr de moordenoarskampe haine..
Aooaauuw! waa’t ’n skande
Loage wroak van En-gè-land!
En telkens met iets bloeddorstigs hysterisch in den nationalen
zangkrijsch scheurden door ’t avondstille, week-golvende duinpad, in
zwenk van alle stemmen plots, de rauwe geluiden bijéén, een sleurige
zeil van gloeiende passie naar ’t refrein:
Aooaauw! waa’t ’n ska-ande!
heel ’n leven van wraak-bloedige dierlijkheid en woede er in
uitbrallend.
Midden op den dwarsweg trad plots ’n donker stoetje, ook brullend en
zangbruisend bijeengehaakt in slingerrij, woest tegen de Hassels en
Grintjes insliertend.
Ikke sel d’r bai stoan op wè-el en wai!
Deesie.. Deesie!
verkalden daar krollige mannestemmen. En vlak voor de meisjes hielden
stand de zangers, donker-groot in ’t avondduister van duinpad.
—Saa’k stikke! da hai je de maide van Grint, spoog Willem Hassel er
uit, met ’n spatstraal van z’n pruim tusschen z’n tanden.—
—Kaik! klonk ’t verrast van andere zij, da binne dur Willem....
Jaa’n.... Henk! en Klaas Koome! telde Piet vagelijk in ’t duister.
—Kaike?.. Hoasewind! f’rek.... en.... enne.. waa’s dá’ veur ’n
snaiboon.... wâ? Bolk, Platneus jai? jài! gierde Dirk, die eerst nijdig
had willen worden maar in verglijing van bui, in ’n woesten schater
schoot.
—Is je waif dur t’met protekollig Ouë, spotte Piet, kèn d’r dâ ouë bier
nog werreke?
De neven Hassel hadden met Klaas Grint afgesproken dat zij de meiden
zouden halen, en nou had de vent ze toch met die vervloekte klus
meegegeven.—
—Saa’k f’rbrande! brulde Willem, daa’s ’n judaàsstreek, t’met hep ie
vaif moal d’r aige sait da wài.. wài de maide hebbe daa’s kapsies
soeke....
—Die vint hep dur puur gain koorakter....
—Nou, hoonde Dirk terug, de meisjes naar zich toesleurend met twee
armen tegelijk, wâ motte de kooters mit sukke koale jasse van doen?
Beefwoedend klonk z’n stem in ’t duister.
—Daa’s net, jai hep ’t op je ruiker, ironiseerde Rink, de reuzige
polderkerel, ’n kittelstreekje onder Geert’s kin smerend, dat ze
schrok.
—Hande thuis, snauwde Geert gemaakt, zich erg in de knel voelend, nu de
andere knapen op ’t donkere pad daar dreigden.
—De deftighaid komp! moak ruimte! hoonde Dirk weer.
—Die heere binne d’r soo ellendig pienter, trampelde Piet.
Klaas Koome, nù vriend van den guldenszwaren Hassel, hoonde stekelig en
driftig terug, schold op Kees den „dief”, den moordenaar en
strooper,—Willem gierde wat gemaakt mee bij elken gemeenen uitflap van
Hazewind; dikbullige Jan vloekte pruttelend en Bolk dwergde onrustig
achter de dreigkerels. Willem drong weer òp.
—He maide.... wâ motte jullie mit ’n vint van wit hoar.. d’r uitfoere?
bai sain in de luure? daa’s niks gedaan! protekollig veur vaif en ’n
broer die d’r vaif joar sete hep!.. s’n aige waif half doodklopt, en
s’n aiges kooters loat f’r hongere!.. en s’n skoonfoar mit ’t mis
kittelt! daa’s de femillie!—Rink reuzigde vóór, dreigend, valsche
schaterlachen verproestend. Maar de meisjes wouên geen ruzie, voelden
zich veel te lekker in de aanzwellende lol en ’t zanggerucht van de
kermis. Ze snakten er naar. De koppen bij elkaar gedonkerd fluisterden
ze ’n besluit.—
—Hoor rais manne.... zei plots kloek Geert, wai hebbe d’r vast niks
àn,.. aa’s jullie d’r aige skelde en kriefele.. Wai.. wille d’r vast mi
de haire meegoan.. aa’t ’t in frinskap lait! jullie mot d’r malkoar
f’rstoan.—
—Daa’s net!
—Juistíg....
—Vast woar,.. snapperden en pieperden de anderen er door heen.
Er klonk wat dof gemor in ’t donker. Rink de reuzige lobbes wou wèl.
Willem ook en Jan ’t gulst. Maar Dirk en Piet mokten koppig. Piet wou
eerst nog bakkeleien.—Dirk jeukten de handen. Ze gromden de twee
broers, als buldoggen. Plots in ’n ruk, drong Rink ze bij elkaar, de
stugge haatdragende wraakgierige neven. En in lol plots aangekitteld
door de lachschelle meisjes sloeg hun haat in dronkemanszwaai over in
zang, werd hun versmoorde jaloerschheid in verteederden gevoelszwenk,
afgunstige vriendschap.—Willem greep Dirk vast, Piet, Jan, Rink, de
reuzige lobbes, omarmde ’t heele stel, en Henk, ’n takknoest in de
hand, smakte zich brutaal met z’n donk’ren kop tusschen de meiden,
slobberde in ’n ommezientje ze de vroolijke wangen vol met klink-zoete
zoenen.
Jan Grint die stommetje had gespeeld strompelde op zij, en met z’n
afgeknakten boomtak, slingerde ie vóór den stoet uit, tamboermajorig
manoeuvreerend.
In slinger en sliert eindelijk joolden ze den weg af, op stillen
havenkant áán. De meiden vonden dat de knapen zich kranig gehouden
hadden. In joligend-mekaar-aangekijk, met de vroolijke oogen vol lach
en rumoerlust, bonsden en hotsten ze den krommigen keiweg af,
schreeuwden ze ’t uit, toen ze plots vóór zich den rooden schemer, nòg
dichter bij den brandgloed van al ’t gas, toortsgewalm en kraamlampen
zagen opvlammen. In genotssidder hoorden ze klankenorkaan van al de
orgels loeien en dreunen, tusschen het menschkermend en scheurend
gezang van kermisgangers, die dromden rond den kook van ’t avondlicht,
den roffel van trommels, den gil-schater van den stoomdraaimolen.
Van den polderweg àf, waar de luidlooze weien in angstige luistering
trilden en de stilte staàrde naar ’t hellekrochtige kermisgerucht en
fakkelgevlam, gierde de stoet, hossend uit ’t zomerlijke duister, al
dichter op de licht-razernij áán. De meiden joolden, sprongen, de
kerels brulden.
Oooauuw! wat ’n ska-ànde
Loage wroak van En-gè-land!
Van de Haven klonk terug, zwak-vergalmend tot stilstaand gerucht, naar
’t polderland: Ooaauw.. wat ’n skande.—Uit alle havenhoeken daverde en
galmde ’t refrein áán; in stikdonker, bij schaduwrood schijnsel van wat
eenzame lantaarns; onder bronsgloed van walmende toortsen. En van
overal doemden òp in ’t licht, zingende rooie koppen, schal-monden,
aangegloeid ros-oranjig in den hellen brand van kermiswoel.—
—Binne dur nou puur luchtskommels? gulzigde Griet, smorend ’r dolle
blijheid nou ’t kermisgetier al dichter op ’r aandruischen kwam,
oorscheurend fel.—
Ze voelden zich dronken de meiden, nu al, van koortsig verlangend
genot. Huiverwellust schroeide ze’t lijf; genot kittelde ze in de kaken
en al dichter naderden ze ’t vulkanisch getoorts van gas en
flonker-lampen, flambouwen en kleurig-schichtig elektriek.
Sterker bulderden aan, orgeldreunen en ’n woeste warrel en stuif van
heete stemmenzang, krijsch en fluitgegil spoog en hoosde ze in d’r
begeertronies.
—Dur is dur t’met van alles Geert.... daa’s d’r puur een prêcht!
schreeuwde Willem opgewonden, en lievig tegen z’n neef,—nie Dirk? dá’
hai jullie d’r vast nooit sien.... dur is dur.. ’n reusin....
saife-honderd pondjes.... en ’n ieder mog dur betaste en befoele....of
dá’ sai dur ècht is.
—Jai weut d’r gain snars van, stampte Jan Grint ertusschen,—je hep d’r
’n stoomdroaimole.. soo groot krek aa’s ’n poardespul.... en je hep d’r
’n kie-me-tè-mès-koop.... of hoe da loeder hiete mag.... je hep d’r ’n
poardekirsis.... ’n skouburg en vaif kèfèe-setans.... en ’n klodder
goocheloars.. en woaresaisters.... en skiettinte.. enne
gruufelkoamers.. enne....
—Hohee! gilde in schellen lach Rink er doorheen, woar blaife de lekkere
maide dan? wa kan main die spullemikmak hoàmere.... De màide.... de
maide.... daa’s de klus! de fles.. dàas ’t faine werk.. aêrs f’rfail je
je aige stierlik!
—Ooaauuw! waa’t ’n ska-ande..
brulde Dirk midden in, met Willem die ’n maat achterna strompelde; en
hoog lolden de meiden mee.
—Hou d’r je snoater, nie veur je tait.. hakkekruk.. op da terrain wee’k
de sangbeweging te motte.. ikke konsteteer van dâ ikke allainig de paàs
sel merkeere op dâ terrain.... hee Platneus.. hiere langst.... hiere
langst!.... Bolkie! En nou valle jullie d’r in....
In bas-diepe brom zette Klaas Koome in.
’t Is de kerremis die je vreugte biet..
Van wa wai d’r nou rais lekker geniet!
Wel sait d’r ’n droo-ooge—soo’n saa ie.. held’
Skaft d’r moar òf.. kost mooi je liefe geld.
Daa’t is d’r ’n la-amstroal van de ofskoàffersbond
’n Blaufe knoop in se jaa’s, gloasje mellik an sain mond.
In stijgenden heeschen krijsch stond ie voor ’t eind en heel de stoet
sliertte ’t refrein de roodbegloeide lucht in:
—Men singt, men host, men lacht, men moakt pelsier..
Je loa je waige of drink ’n gloasie bier!
Je soekt ’n maideke, da je spoedig vint!
In sukke doage binne sai goed gesind!
Nou goan je skiete in ’n linnen tint.
En roak ie waà’t, kraig je ’n mooi pirsint.
—Si-iint! galmden ze uit, meiden en kerels, vlak bij ’t havenend waar
’n kankaneerende stoet uit flambouwbrons weghoste, hen kruiste bij ’t
duister pakhuisgedrang, en rauw Klaas’ lied overschreeuwde met ’t
helsche refrein
—Oooaauw! waa’t ’n skande..
Loage wroak van En-ge-land.
Loslatend hun eigen lied galmden de Grints en Hassels mee met den
rauwen stemmenzwenk der o-wat-’n-skande-krijschers.—Zoo, dansend en
wulpsch schaterend hosten ze áán in duivelsch gebaar onder eersten
ros-gloed van hel gloed-verruischende flambouwenrij, voor groote
tent-façade.—
Besefloos werden ze plots oversmakt door ’n bulderstroom van hossers.
Met moeite werkten ze zich weer bijéén uit den bruisenden golfstoot van
zwarte, duistere, èven en half-begloeide stoeten.
Vlak voor de luchtschommels, dicht aaneengehaakt in armenknel, bleven
ze eindelijk staan.
Een rij flakker-felle gasflambouwen op koperen schitterstang gloeiden
voor de schommeltent, in hel van rood-goud licht verzwommen. Er naast,
vóór de kinematograaf boogden drie elektrische lampen, ’t boomlommer
van kastanjelaan ingeheschen, tusschen twijgen en zwaar geblader,
rood-paarse trilgloed verflakkerend, tooverig-dekoratief rondlichtend
òver den kermiswoel. Al lichtsoorten vochten en worstelden tegen elkaar
in. Aan één kant vergloeiden de elektriekbollen als paarse manen, een
hel-klare prachtnevel, over boomen en menschkoppen en tenten; aan
anderen kant, vlak er naast, dromden en gierden tronies,
rossig-aangegloeid in beefwalm van gasflambouwen en petroleumlampetten,
hellemaskers gekerfd en duivelsch geschminkt in ’t licht en de
angst-zware schaduwen; satanische storting van gloed op monden en
oogen, kaken en wangbrokken.—
Uit de nauwe steegjes worstelden lòs gistende proppen bijeengeknelde
kerels, meiden, jochies en wijven. Achter de steegspleten met hun
duister gewoel gloedschijnselde brandroode lucht van Baanwijk, waar
vóórbrok van kermis joelde in helle lichtschatering. Telkens nieuwe
donkre drommen in de kronkelige duistere gangetjes, stortten zich in
den dampenden avondgloei van vlam-spelige tenten en spullen. Lol, zang
en gebral botsten in rauwe hette onder den elkaar-kruisenden
menschenwoel in de donk’re steegjes òp; gangetjes en kronkelspleten die
er duisterden als zwarte weggetjes tusschen twee rijken vulkanisch
beflambouwd: Baanwijk en Haven. Aan ingang van wat kronkelgangetjes
bloedde hier en daar rood en groengeel gevlek, weerschijn van kleurig
tentglas op verweerde muurbrokken rond gekranst. Maar de meesten
donkerden als grotten, waar telkens kankaneerende massa, uit ’t
hellelicht van Baanwijk in verzwelgde, voortwoelde ’n poos, in de
grottennacht, daar dobberde, terug bonkerde en weer voortgolfde;
gloeierig opdook plots weer in den fellen havenbrand, den woest
oranje-rood en paars-groenen gloed van flonkerlampen, toortsen en
elektriekbollen bij kinematograaf, waarvoor ’t volk woelde
klaar-belicht, als in ’n plots opengebarsten dag.
Een orgelschallende orgie, demonische klankenroffel en schetter tegen
elkaar inzwirrelend, raasde rond in hellesfeer op de Haven, kretenzee
en brallende geruchten, opgejaagd in de gloeiheete tjink-tjinks van
bekkenslag en pauken, lawaaiend tot àchter den spoordijk waar
polderland eenzaamde in eindeloozen weischemer. En rondom, de
melankolieke zeur van ééndeunige orgelwijs. De kastanjeboomen, diepe
laan van schel-brandend groen, doorblauwd en doorpaarst van
fel-elektriek, grilligde daar als tooneelpark in dekoratieven brand,
met z’n dampig poortperspektief, waar aan ’t eind, op verren
achtergrond van petroleumfakkelend oranjig roodgoud, een dolle dans van
demonen raasde, uitzinnige wereld van rood-donk’re en rood-lichtende,
kangoeroesch-kankaneerende wezens; vrouwen en meiden opschuimend d’r
rokken in witte branding en bruising van ondergoed; mannen en dronken
kerels in vetten lach of strammen ernst, kwijlend, verhit en omgloeid
met de klankrazernij van orgelschetter, paukendreun en krijschzang.
Vóór de luchtschommels propten de meiden en kerels zich òp, kanaljeus
en doorschroeid van zinnepassie, in puffende omarmingen, wachtend tot
de klingelende bel, ronde van elken luchtgang afrinkelde, de roffelende
trommel van matroosje vóór ’t orgel, plots dòfte en de kas-juffer
àfluien liet tusschen geknars van de plots geremde schommels, gepiep
van de stangen, en den rumoerig-beenschuifelenden terugsmak der
stil-staande lijven uit den geweldigen slingergang.
In overrompelenden drom sprongen Dirk, Piet, Willem en Rink met de
meiden naar voren, fel-loerend op plaats. Dirk had zich woest op Geerts
slank lijf gesmakt. Piet schommelde met schalksch-vurige Trijn, de
aanhalige Trijn, en Willem, woedend dat hij Geert niet handig genoeg
mee had gesleurd, toch zich goedhoudend, bonkerde er maar op los met de
snibbige Annie.—
Jan Grint had rondgekoekeloerd of ie Guurt ook zien kon, al voelde ie
vooruit, dat ze wel te trotsch zou zijn om met den stoet mee te
lollen.—
Rink had nog bij tijds ’n schommel gegrepen waarin ie blonde
zenuwachtige Cor droeg. Meer plaats was er voor hun stoetje niet.
Woedend, vol spijt holden de overblijvenden terug van de trap.—Klaas
Koome raasde wat tegen de luchtschippers die de sloepen òpschoten,
zonder den nijdas te woord te staan. Jan Grint, Henk Hassel en de
anderen dwarrelden tusschen de aanhossende groepjes, toch niet te vèr
van hun klub, tukkig loerend op alleen staande meiden, die meegesleurd
wilden worden.
Bolk was verschrompeld en bleuïg, met z’n platten polypneus berossigd
en begroend, z’n grillig bevlamde tronie de hoogte inkijkend, tusschen
’n troep meiden weggeschuchterd; voelde zich niet meer thuis in ’t
lawaai. Dat hadden de kerels wel begrepen en daarom ’m half aan zijn
lot overgelaten. Op weg naar de Grints hadden z’m ontmoet. Hij moest
mee, of ie wou of niet.
In ’n hos-storm was ie toen meegesleurd omdat ze nog wat jool met den
ouen rakker wilden hebben.—Maar onder den wandel naar meiden en kermis
wouên ze’m al weer kwijt. Nou stond ie daar nog voor de luchtschommel,
bang-opkijkend naar de sloepjeszwier hoog in de lucht,—in zijn tijd
nooit bestaan—z’n ouden kop omkolkt van geraas, bemokerd van
dreungeluiden. Telkens schrok ie òp, dacht ie dat ’n sloepje, rakelings
langs ’m scherend, tegen z’n harsens zou aanbonsen. En telkens weer
verschool ie z’n klein krom lijf schuchterder achter ’n woest-gillenden
meidenstoet, bijzij de tent verwoelend, rossig aangegloeid in
flakkering van flambouwenvlammen.
Dirk met Geert, ’t mooie zwartje, slingerde ’t hoogst boven tien
sloepen uit. Rink rukte als ’n bezetene aan de stangen, dat ie plots in
ontzettenden zwier-zwaai met Cor boven tentdak uitzweefde.—In
luchtzuigende vaart schoten de schommels òp en néér, scheerden den
vloer, zwierden weer òp, plonsden weer neer uit bang-duizelenden
slingergang. En hooger, in woesten naijver op elkaar, schreeuwend en
lallend, zetten de kerels òp, lijfzwaar zich schurend op de meidlijven
bij elken terugzwaai en smak naar àchter, de tent in.—
—Set d’r op Dirk! set d’r op! barstte Geert uit, in heeten schater om
haar hoog-dolle vaart, met rillige gloeiingen in ’r lijf van
schommelgenot, d’r wellust-woeste oogen strak op Hassels koeienkop
gebrand. Dirk voelde ’t warme zweetlichaam op zich aanzwellen bij elken
nieuwen ruk en inbuig van ’r opzet. En rukken nu deed ie als ’n
bezetene, dat de stangen kermden in de scharnieren. ’n Woeste zweeflol,
’n dolle zwier, niet voelend meer waar ie was, golfde door Dirk’s
handen en beenen; bloed spoot ’m naar den kop. En Geert genoot mee, in
schommelzwijmel, bang-heerlijk, hoog-wèg in heeten suizenden duizel,
dàn in de lucht, dàn beneden, scherend den planken vloer, dat al meer
gloeiende rillingen door ’r heensidderden. Al de meiden in de bootjes
hitsten de kerels òp, hijgend, hooger-zwiepend de ranke sloepjes, tot
plots, midden in den luchtzwijmel, de bel rinkelde, de rem-matroos
vastgreep en in smakkend gerucht de luchtvaart gestuit stond in zachten
wiegel.
—Wai blaife d’r.. blaife dr’! nog één ronde.... lekkere metroosie, ’t
is d’r soo ellendig lekker! krijschte ’n lange meid, oranjegeel
begloeid in valsch flambouwlicht, smakkend met tongpunt paljassig d’r
heeten mond uit.
—Nog éénmaal dames, guitigde ’n mooie matrooshelper, met glurende oogen
lachend tegen de knappe meiden, zoo maar voor ’t uitzoeken. Snel de
breed-bekraagde matroosjes, sprongen weer achter de bootjes, duwden
tegen ’t achterwerk der meiden, dat ze gierden en raasden van opwinding
om de kriebelige duwen.—
En weer gingen in langzamen opzet, tegen elkaar, in vaart-zwiep de
ranke sloepjes, schoten ze ver buiten tentfront de lucht in, boven het
vloei-flakkerige stangenlicht, dat als ’n toortsenrij ’t spul in z’n
bont-geel façade-geschitter bevlamde in helle-gloed. En binnen in,
langs de rood gevlagde wanden, bruiste licht, licht, stond koppenwoeste
drom meiden en kerels, òp en neer, in storm en slinger; brasten de
sloepen door een brand-vlammigen nevel van schijnsels. Dolle
silhouetten schimden langs muren en tentdoek, en midden in knarsend
geruk, giegel en gekrijsch, bleef dreun-deunen ’t orgel, z’n
kanaljeuzen strot òpen, waaruit éénzelfde trompettenschetter
verbrulde.—’t Kinder-matroosje aan den ingang, roffelde voor ’t
orgel-gebouw op z’n trommel, roffelde ròffelde uit, de razende passie
der schommelmeiden en kerels, één dof-rollende dreun van grommingen.
Eindelijk klonk de bel weer, smakte sloepjes-luchtval terug.—Dirk en
Geert strompelden dronken en waggelend uit, en al de meiden aemechtig
lieten zich de bootjes uittillen door de opgedirkte knevel-guitige
matrozen, die gniepig streelden en knepen, als felle kereltjes lonkten
en tastten.
Dansend bijéén op de estrade, roffel-hakten en stampten de Grints,
Hassels en Rink de tent-trap af. Henk, Klaas Koome en nog ’n paar
makkers stormden áán, ieder met ’n meid, die telkens wisselden van
vrijers.
Mooie Marie Pijler, prachtslanke blonde furie, kankaneerde vóór den
stoet ’n woesten dans, met één been de hoogte in kapriolend, haar
rokken kniehoog opgerukt, onder krampigen zwenk van ’r lijf. De
Grintjes en verblufte kerels om haar, op de tent-trap, klapperstampten
en joolden mee van pret.—Maar Hazewind alleen sprong in sluipende
lenigheid vlak voor de furie, danste ’n vervariëerde horlepijp met
slappe kuiten en slappe polsen, als ’n Engelsche komiek dof klapperend
met z’n zolen op ’t hout. De meid Pijler draaide langzaam, één been al
hooger uitgerekt om ’m heen, in verwilderde oogen-extase. Haar blonde
haartooi vlamde òp in gouden rossigheid, volgedrupt van flambouwenrood,
en ’r zwijmeltronie, in wondre omstraling van harenglans, begon plots
te proesten in helsch geschater. ’t Woelde om ’t stoetje, de
luidruchtigste lachende zangers van heel de luchtschommeltent.
De Grintjes en Hassels, nu mèt Marie Pijler bijééngegroeid, juichten
plots, toen ze ’n endje van de estrade, in ’t helle elektriek, Guurt
Hassel oppikten; Guurt, die alleen had staan te koekeloeren naar d’r
sekretarieheertje.—Jan Grint pakte ’r vast, lolde er opgewonden meè.
Aan één rij, in slingergang, dwars door aanstormende en weghotsende
stoeten, kankaneerden ze de Haven àf.—Plots kwam golvende massa
opdeinen uit steegjes, die meesleurde ’t stoetje, en al de kerels en
meiden weer terugdrong en neerwierp vóór de luchtsloepen, de plek
waarvan ze in zwier en zang, afgehost waren. Dat maakte Dirk en Rink
nijdig, en woester stortten ze zich in den kermiswoel, sleurden de
meiden in armenknel en dolle vaart mee, werkten en trampelden rond, in
slag en duw, waar ze wezen wilden.—Maar de kerels hadden geen lol
genoeg op straat. ’t Was nog te stil overal. D’r zat nog geen
steigerende furie in. Hazewind schold op dà’ terain.. van dà’ tie
konsteteerde van dà’ d’r gain duusend minse nog enterd woare.... dà’ de
heule kermisbeweging in ’t honderd liep....—
De meiden gilden, lalden, dat ze dan maar de kroeg of de danshuizen
moesten bestormen. De neven Hassel, warm, opgeblazen, hijgend van
hitte, en verdoofd van orgeldreun-razernij konden ’t best vinden,
zeiden lievig tot mâlkaar dat ’t toch beter zóó was dan je met gladden
smoel voorbij te loopen, zonder woord. Ze zeiden ’t maar, wijl ze
voelden dat anders Geert er van door zou schieten met ’n ander; Geert
die beefde voor ruzie. Dàn zeilde Jan Hassel bij Pijler, dàn Piet bij
Cor, dan Henk bij Annie, in stoerigen wissel van lijven en zoen-wangen.
De blonde furie Marie duivelde en sprong vooruit, schreeuwde in
vlammige dolheid als ’n bezetene, in hysterische stemme-krijsch
kanaljeuze liedjes uit; holde en klauterde tusschen tenten en spullen
vooròp met den dikken takstronk van alles-zoenenden Henk, den stoet
betamboereerend. Telkens schakelde hun slingerrij stuk, door
alleen-zwalkende dronken zwervers, die aansliertten en rondrumoerden
met stuipige gebaren, kokhalzend en verspuwend brallende liedjes. Door
de hosrijen strompelden ze heen, in beestigen slemp weer tusschen de
donkere tentruggen verwaggelend hun kaduke lijven.—
Tegen twaalf uur, bij losbreking van schouwburg en Café-chantants van
Baanwijk en Bikkerstraat, kwam in helle-rumoer ’n zang-stoet,
galm-rauwend de haven overhossen, dat heel ’t Hassel-Grint-groepje en
aanhangsels overgolfd verstikte in de machtige uitbarsting van
elkaar-kruisenden menschenhos, aangolvend, al dreunender en
krijsch-zwellender uit duisteren pakhuis-havenhoek bij polderweg. Drie
uur had die uitgolvende bende opgesloten gezeten, als muizen in ’n val,
en nu plots roerde er ’n stuip van loswoelend herleven, voortschokkend
en in branding klotsend de heele kermisjool.
Na ’n half uur waren Dirk en Willem, Henk en Rink de meiden kwijt;
vonden elkaar eindelijk weer, tusschen zwirreling van hossers en
zangers. En heel den nacht zwierden ze van danskroeg naar danskroeg,
van herberg naar herberg, tot de Grints en Hassels, stombezopen tegen
elkaar aanvielen, lam-gekankaneerd en lodderig zwaar, elkaar bijna niet
herkennend. De neven begonnen te krauwelen, de meiden gierden. Marie
Pijler drensde om ’n jongenspak, sleurde zich d’r rokken van d’r lijf.
Eindelijk kwam politie die ’t dronken stelletje, achter andere troepjes
áán, van ’t kermis-terrein verduwde.
Zoo strompelden de meiden en dronken knapen, in heesch-schreienden
zang, de stik-duistere laantjes in, om Wiereland en Duinkijk.—