Tegen acht uur op den avond, vergoudde de stille aardbeihoek in
paradijselijken glans. Fijne geurige zomerdampen nevelden òp, van den
eindeloozen akkerkring rondom, floersig en vochtig van glansen met ’t
onderbroken zicht op de verte van àl groen gehaag en zonnige
elzensingeltjes. Zonnedaal verjongleerde z’n roode toortsen, tooverig
vuur en goudrag tusschen ’t avondgroen, en gloed bloedde over den hurk
van plukkers en pluksters, verspreid rond de bedden.—
Ouë Gerrit joeg òp omdat ze hèm joegen. Kees werkte op ’n doodstil
punt, tegen ’n weibrok áán met Dirk, tusschen de kruisbessen. Achter
hem stonden wat bedden uitgeschoten aspersie in brand, ’n goud-roode
donzige wonderwolk, waar ’t heilige zacht-vurige licht doorheen webde
ragste glanzen. De lage wolk gloeide al rooder, dwars door de
schaduw-lengte der bewegende kerels, die er omheen sjouwden met
verduisterende gebaren.
Gehurkt voor de doornige kruisbessenstruiken, ristte Kees de goudgele
vruchtjes naar zich toe.—’n Klein mager, stakkerig meisje van tien
hielp plukken en de mandjes opkoppen,—
—Hoeveul stoan d’r in de bak? vroeg Kees, diep-stemmig in de
avondstilte.
—Tien.... twintig.... dertig.... acht-en dertig mandjes, telde ’t
kindje.
—Nog vaiftien, dan is ’t daan,.... goan jai d’r nou moar an de besse..
pluk d’r mooie.... veertig mandjes.... of wacht! help d’r nog rais twee
hier.
’t Kind, goudkrullig kopje, met smoezige wangetjes, morsig als van ’n
vuil elastiek popje, luisterde naar Dirk, stond in gewilligen stand
klaar, om daadlijk te doen wat ’r gezegd werd.—Van bessenhoek kwam Piet
aanstappen.
—Bin je ’r t’met hier?.. ké’ jai de klaine misse?.... f’rdomd aa’s je
d’r nie vast veul ferder mee komp aa’s mit ’n knoap! Die loâje je t’met
ieder keer in de staik! Da là d’r aige omkoope.... feur ’n kwartje....
’n dubbeltje per dag meer.
—En gain drommel dá’ hullie beskiete.... wrokte Dirk mee,—aa’s luie
meroakels in de son.. die loope d’r puur de heule dag op de kantjes....
Nou.. moar de maid ken d’r Kees nog nie misse.... so mot t’r nog
veertig besse-mande plukke t’met.
—Aauuw! pijnschreeuwde ’t kindje plots, ’r hand in den mond
versabbelend.
—Wà’ nou? hai je je aige weer prikt? paa’s d’r dan òp! jai ken vast
gain bloed misse.... zei Kees norsch.
Goud krullekopje bleef met pijnverwrongen gezichtje ’r vingers
bezuigen, terwijl Kees, tegenover haar, aan anderen struik, in ritsige
scheuren de goudene vruchtjes met kromhakende toppen naar zich toe
trok. Z’n groote handen woelden tusschen de dicht saamgegroeide
naaldscherpe doornen, of ie geen pijn voèlde. Soms angelden vijf doorns
te gelijk z’n knuist en pols in, dat ’t bloed langs z’n handen
sijpelde. Maar dóór werkte ie, zonder klacht, zonder z’n grijpklauw
zelfs af te vegen. ’t Meisje huilde van pijn. Van drie kanten tusschen
’r vingertjes, had ze wonden in ’r handje gescheurd, en telkens wou ze
angstig voor ’t rood, ’r bloed stelpen en inzuigen. Heviger brandden de
vleeschscheurtjes en bangelijk ritste ze’r nieuwe kruisbessen af,
schurend weer langs de doornhaken, bevend dat ze de wondjes verder zou
inscheuren.—
—Nou maid! nou moar àn de oalbesse, dan nep je gain stekels hee!.. moar
denk ’r an... nie van de loàge f’rdieping, die binne d’r nou fuilsandig
van de raige die teuge de grond spat hep!
Helpstertje was uit ’r hurk òpgestaan. Haar gezichtje krampte nòg
smartelijk van pijn en ’r bloedende vingertjes beplukte en zoog ze af,
onder ’t luisteren.—
Langs de struikbosjes kruisbessen die flonkergoud gloeiden in
avondschijn, prachtig en vochtig als lichtbolletjes, overal tusschen ’t
groen, wrong ze d’r mager karkasje, schoof ze, telkens ’r vastgehaakt
rokje lospeuterend, in ongeduld vóórt, naar de rooie bessen, die zwaar
betrost glansden in glazuur lachje van prachtrood.—
Den bak sjouwde ’r Kees na, volgeplukt met slanke mandjes kruisbessen
en ertusschen ’n nieuw soort groen-paarsige, als groote glazen
stuiters, spiralig bekleurd van binnen.—En de goudfelle zonnige
knikkertjes er naast, in kleinere slofjes.—
Zachte zomeravonddamp waasde over de tuinderij. Elke hoek goudde òp in
rood wazigen zonneglans. De omgewerkte grond, vol gras, onkruid en
gewas, verschemerde zacht toovervuur onder de vruchtboompjes en rond de
lage kronkel-stille stammetjes vervloeide ’n lichtend rag,
aureolenglans.—
Telkens uit anderen hoek in den stikvol beplanten tuin dook ’n werker
òp, goud-rood overgloeid, gereedschappen in de bronzen wroethanden
gekneld. Ouë Gerrit scharrelde met spa en hark onder de pruim- en
appelboompjes. Hij kroop half onder ’t lage getak door, dat àl bukkend,
’n stuk van z’n blauwen kiel in den rooden avondbrand vervlamde, dan
weer z’n baardzilver overgoot in wondren glans. De roodgegloeide
struiken en vruchtstammetjes onder z’n voeten sidderden in den heiligen
val van avondgloed.
Overal voelde de Ouë zich vastgehaakt, tusschen brandend, getwijg en
takkronkels. Maar overal wou ie bijzijn in ’t late uur, om te weten of
er wel gewerkt wier. Aan de Beek was ie al voor ’n uur geweest en daar
had ie ’n vent weggestuurd, die ’n kwartier na het schoft nog had staan
smoken.—Nijdiger nog werkte ie zich tusschen de struiken en
vruchttakken door, en telkens sterker gloeide áán z’n zilveren kop en
rompblauw in den rooden gloed van zonnedaal, die daar wonderen bleef
onder ’t laag takgekronkel, tusschen fijne stammetjes en avond-beglansd
gras.—
—Hee, hoho! sain jullie doar bai de bèsse? schreeuwde ie de landstilte
in, hij zelf nog gekneld tusschen de enge paadjes van gestruik en
boompjes, een hand vast aan rood-begloeide stronk. Geen antwoord klonk
terug. Harder schreeuwde ie, z’n lijf meer opgeheven.
—Joa! klonk zangerig en wijd uit de verte Kees’ stem, vol en diep.—
Klein Dientje, Kees dochtertje, zat aan de bessen, met ’t goud bekrulde
huilebalkje naast ’r geknield, toen ’r grootvader voorbijklompte.
—Hoho! Bai de korrels afknaipe maide en pèrs jullie nie!
Het kind, gehurkt in goudgloei van avondschijn, vóór de zacht-betoorste
boompjes, keek òp, half geschrikt van ouë Gerrit’s stem, omdat
grootvader d’r bijna nooit zelf aansprak.
—Je sussie.... is d’r an de oarebaie!.. en aa’s je murrege bai de fint
van Duinwaik mot, hoef je hier nie meèr te komme.. eén boas.... of gain
boas!.... hoho!.... en aa’s je kloar bent.... viere en vaife en nie
genog.... dan vroag je oome Dirk.... of d’r feur f’oàfud nog wâ sain
mot.. huhu! nie an je foader! denk k’r an! aêrs kè’ je wel
ophoepele.... veur joù.... tien aere!.... hoho! En murrege mi de son
pirsint! en dan doalik an de swàrte besse.... de swarte.. dè swàrte,
f’rstoan?
Kindje knikte, angstiglijk òpstarend d’r kopje. De blauwe oogjes
goudlichtend, bleven kijken naar grootvaders mooien zilverbaard; ze
hoorde z’n stemmebrom maar half en d’r naarstige handjes plukten dóór,
de glanzende bessentrosjes in ’r mandje volschietend, vlug en
plezierig,—
Kees reuzigde voorbij op ’n nauw graspaadje bij greppel, vlak langs
jonge koolen. Weer versjouwde ie drie bakken met kruisen rooie bessen
naar den dorsch. Z’n klompen klotsten zacht, dwars door de
aarbeibedden. Aan den achteringang zat z’n vrouw nog te plukken, met
drie meisjes en Piet, ieder aan ’n regel, krommig-ingebukt of gehurkt,
tusschen de nauwe paadjes. Avondlucht azuurde in prachtblauw kuisch en
doodstil, schoon-geveegd van wolkjes, in glansenvloed.—Zon straalde
lager, in al wonder tooverrood op den stillen aardbeihoek, op de
hurkende kindertjes en werkers. De groenende bedjes vlamden zacht, en
de rooie vruchtjes glansden en geurden zoetelijk bedwelmend. En over de
kruipende werkers weefde en fonkelde uit, één rag, goud-glanzend web,
gespannen van akkerhoek tot akkerhoek, omlichtend handen, gezichten en
kleeren, in tooverzachte vurigheid.—
Ant kòn niet meer. Haar zwangere zwelbuik hamerde en trilde van leven.
In de laatste maand, nog twintig dagen, en ’t kind wàs ’r. Haar rug
brandde van heete pijn. Heel stil was ze naar ’t eind van haar
aardbeiregel gekropen, vlak bij ’n brok haag, waar ’n appelboom
laag-takkig kromde. Daar moest ze heen, om zich op de been te zetten.
Want schamen deed ze zich voor de jolige nestjes van meisjes om hulp te
roepen, te vragen om steun, of haar op te trekken van den grond.—’t Was
’n lange zware dag arbeid geweest, veel te lang, voelde ze zelf heel
goed, en ze verlangde dòl naar Wimpie, hevig en gejaagd. Ze had ’m
gezeid, dat de drukte van den haal niet zoo heel lang meer zou duren,
en dat ze met vader samen thuis zou zijn. Hij had zwakjes in z’n handen
geklapt, gejuicht en met z’n zandzakken tegen ’t achterend van z’n
ledikantje gestommeld, zoo koortsig vroolijk voelde ie zich in z’n
beenen.—En als ze’n half uurtje vroeger thuis kwam, juichte ie sterker,
overrompelde hij ’r met zoenen.—
Nou wou ze òpstaan, maar ze kòn niet. Op ’t eind van ’t aardbeibed,
greep ze in stumperige onbeholpenheid naar ’t krom-gegroeide dikke
appelstammetje, probeerde zich zuchtend en hijgend op d’r beenen te
hijschen. Maar ’t ging niet. Even van den grond opgesjort, voelde ze
haar armen slap en kramp-trekkerig in den pols. En met ’n smak, in
klammen uitgloei van zweet op ’r hoofd, viel ze weer terug op de aarde,
tusschen de bedjes, duizelig en aèmechtig. Kermend was ze ingezakt, dat
de kinders àchter en vóór d’r kruipend omkeken, opschrikten, en dwars
over de bedjes naar Ant toeschoten.
—Is d’r ’n ongeluk, vrouw Hassel? vroeg één bezorgd.
—Se’l d’r man hoale.. riep ’n ander ontsteld!
—Is boas Piet ’r nie? o nee.... die is d’r bai de kruisbesse....
—Niks gedoan!.. maissies ikke bin.. d’r.. tug soo el.. lèndig moe....
hee? hijgde Ant’s stem uit ’t gras,.... kaik!.. wees jullie d’r ais..
tuikige koo.... ters.... en nne.. trek.. vrouw Hassel.... erais op
bain,.. hee?.. dâ.. se t’met stoan!
De drie helpertjes met hun roodbevlekte aardbeihandjes sprongen ieder
aan ’n kant, en heschen met sterken span van lijfjes, in hijg en blaas,
zwaarlijvige Ant weer overeind, die zacht zuchtte en van ’r voorhoofd
al meer benauwingszweet afgutste. Eerst nog waggelde ze, voelde ze’n
verdoovende matheid en prikkelende pijn razen in d’r verstramde beenen
en gloeifel kneushitte priemen in d’r stuit. Haar knieën knakkerden en
’r kuiten beefden.—
Van af drie uur in den gloeimiddag had ze aan één stuk geplukt, gehurkt
gezeten. Nou voelde ze haar beenen en dijen aan heete brei gebrand,
verkneusd, tegen haar rokken opschuren.—De helpertjes keken ’r áán, met
angstoogjes en meelijmondjes. Ze zagen Ant’s gezicht verzuchten in één
smoor van pijn; en de buik geweldig in zwel vóóruit, ademde en leefde
zwaar als ’n apart wezen, aan ’r vastgekneld.—Nou most ze nog wel ’n
uur op stap. Ja ze wist wel, dat ze te veel gewerkt had,.. maar ’t
most, mòst voor d’r Wimpie. Waar anders ’t versterkende voedsel van
daan, en hoe konden ze wat krijgen voor den werkeloozen winter, als
noù, nou niet wat van ’t achterstallige betaald wier?—Nou weer ’n uur
op stap, naar huis. Kees had ze zien voorbijdraven. Hij had ’r
toegeschreeuwd, dat ie nog naar de Haven most lossen en oplaaien, dat
’t wel elf uur zou worden eer ie klaar was.
Dientje en Jansie mosten nog helpen in den dorsch, de mandjes aangeven.
Moederziel alleen, half dood, stapte Ant den avondweg òp, langs ’t
stille uitgloeiende duin, naar d’r huis, waar Wimpie, op háár en Kees
smachtend-stom wachtte, wachtte en vroom staarde op z’n Jezusbeeldje en
palmtakje, van z’n bedplankje afgehaald en vóór ’m gezet; verbangd
tusschen de halfblinde, loerige vrouw Rams, en den stommen, pruimpjes
uitspuitenden grootvader.—