Ouë Gerrit liep rond in z’n tuin, achter ’t erf, kijkend naar de
boonen. Op een be-boomd hoekje stonden Kees en Dirk in zondagsplunje te
koekeloeren naar de bessen en frambroze-struiken. Stijfjes in zwart
kolbert, gouden horlogeketting op zondags-vest, stapte Dirk voort naast
Kees, die met schunnig gelapte broek en in groenig verkleurde
pijjekker, meeliep.—Ouë Gerrit strompelde behagelijk in zondagsche
rustzaligheid rond, bekeek z’n boeltje met genot. De aardbeien waren
nogal gegaan. Dirk had met ’m afgerekend, schraperig uitgeteld, en de
zuip, dacht ie zoo, was wel minder bij ’m geworden. ’t Geld had Guurt
muurvast, beter dan hij zelf. Want allang had ie gemerkt dat Dirk, de
snauwende stille Dirk, met hèm liever afrekende, dan met z’n zus, die
mirakels op de centjes keek, als vroeger d’r suffe moeder.
Woàr ’t tug nou met ’t waif noar toe mos?.. hoho!.. da wist tie puur
sellefers nie! Dà wier d’r al suffer en suffer! Dà wist ie sellefers
moar hallef. Wá’ da’ nou sain sou.. eenmoal... andermoal!.... moar de
oarebaitjes gonge goed en de boone stonge prèchtig.... Die boone! die
moste sain vast ’t joar goedmoàke. Die laileke dokter Troost, die
bemoeial, ho! ho! had sain sait.. veur wâ hep je nie aldegoar
oarebaaie?.. Moar da sou ie denke! die kabbeloebeloap!.... àl je
f’rdienste op één risiko sette! Wie waa’s d’r soò daas?.... Aa’s de
boone moar goed gonge!... en de kerels d’r tuusbrochte wa’ ontvange
wier.... Nou gòng d’r Piet de heùle weuk noar stad.... Da’ gong veul
beterder! die beskouwde d’r soms de half meer aa’s Dirk! En aa’s d’r
dan Nofember dokt most worde.. erais kaike of dá’ ie d’r kwam dî joar,
al had ie skuld en skuld en nog erais skuld. Al stong ie d’r gloeiend
lailek veur! Moar wà nou? most ie.. most ie op haide.. seure?.. op
haide? d’r was nou rùst.. rùst, nou most ie kaike, kaike!
Dirk en Kees drentelden ’m voorbij. Ze vonden ’t lekker de kerels, in
den snikheeten Zondagochtend, stil en rustzalig lui, op ’t land, zoo
tusschen d’r eigen gewas en opgeknapten boel te slenteren.—Te
koekeloeren naar de teelt; alles zien wat noodig was, en toch geen hand
uitsteken.—Zoo leek ’t puur genot adem te halen, midden in de
landgeuren en ’t zonnegoud.
De aardbei was in z’n grootsten haal gedaan. Er bleef nog wel elken
ochtend en avond wat te manden, maar nu weer gloeiden de bessen òp en
de kruisbessen zwollen goud, en de dauw-doffe frambozen met hun
heimweeïgen geur van rozenzoet, purperden overal aan de struiken,
tusschen ’t groen. Ze hadden ’n mooien vruchtenhoek, waar zorgelijk
rond gewied was. Voor den kerkgang van Ouë Gerrit, wouên ze met d’r
drieën nog ’n straatje omslenteren. Dirk had al wat gebromd. De Ouë
gooide z’n vuile jekker uit, liet zich door Guurt z’n spannend-plooiïge
zwart-lakensche jas brengen. Heerig, met groenig fantaziehoedje op z’n
zilveren krullen, in enge jas die stramde onder z’n armen, en over
borst, kwam ie ’t erf af, stijfgebarend en harkerig loopend, alsof z’n
tikker bij elken tred kòn scheuren. Ze rookten alle drie, knepen
kwijl-dotterige punten aan hun sigaren en de groenige morsige gebarsten
handen, vereelt en doorpeesd in grauw valen tint van aardewroet,
klauwden stijfjes onder de zondagsmouwen uit. Drie op ’t rijtje, pas
aan pas, ging de slenter door Droogeweg, achterhoekschen tuin-wijk van
Wiereland.—
Aan twee kanten, langs Droogeweg-laan, goud-fel doorzond, groende
tuinderij op duingrond, hobbelig en hellend, hier en daar doorscheurd
van woest-zanderige, kale brokken.—Jubel-blauwend straalde de hemel uit
en ’t zilvergrijs van wilgen en beukengroen langs de laankanten, trilde
in feilen lichtstroom. Stil lag de zondag-weg, ’t smalle rood-aarden
pad doorsprankeld van zomervuur en zonnevonken.—Aan weerszij, diep naar
achter, de zonnige goudgroen beflonkerde moestuinen en boomgaarden,
tusschen den greppeligen goud-zanderig doorscheurden duingrond,
laag-golvend en vloeiend-teer van lijn, waar naakt gegroeide
wortelkronkels van krom-gevloekte wilgen klauwden, onder struik-woest
gewas uit. Langs de heele laan, zonnigden heet, de tuindershoevetjes,
klein en hel-roodvlammig bedakt, tusschen diep-inloopende oprijpaadjes
die paarszandig gloeiden tegen goudzand van duindal. ’t Lage duin
vergleed daar prachtig in z’n golvend vrouwelijk-fijne lijn-rondingen,
svelt en teer, waarboven wijd hemelblauw jubelde, zee-wijd, boven
groen, groen, àl groen, bessenrood en purper.—
Al de oprijlaantjes vóór zongloeiende hoeven kronkelden daar aan twee
kanten, hoog begroeid met wilden cier van struik en bloem, waarachter
de blaker-geveltjes in zondagsrust heiligden, fel gelukkig
lichtjubelend, toch peinzend, doodrustig in zomerglorie.
Laat-Juli daverde snikhitte en zonnegoud op ’t dicht bijéén gegroeide
teeltgroen, laaide door boomen, struikwild en bloemgroepjes, in
kleurigen gloed. Achter en tusschen ’t groen, ’t godlijke stralende
jubelgroen, overal, van boomen en gras, gewas en duinmos, scholen de
hoevetjes in een blank-gouden wasem, omsterd van gele en roode
bloemselen; goudsbloemen en dampende violier, sneèuw-fel wit, en
al-gloeiend duizendschoon. Er jubelde rood en hoog-paars in de
oprijlaantjes, in hellen blaker van zonnigheid. En ’t bebermde golfduin
in teer-vrouwelijke glooilijn, omdonsd van groene koestering, trilde
overstort van tooverig zomervuur. ’t Vonkte langs de greppels, achter
de huisjes, geel en goud, papaver-vuur en hel-paars boekettig.—
Skabiosa’s en blanke zilveren winden, reine sneeuwvaasjes, lichtten in
’t groen gestruik tusschen gras en wilden bloembloei. Heel diep, de
zilver-blanke, de goud-blanke, de schitter-sneeuwige winde dan hier dan
daar, sneeuwden boven ’t prachtgroen, roerloos rein als besneeuwde
hostie-kelkjes.—
Stàp-stàp, langzaam kuierden de mannen langs de tuinen, op ’t
rood-zandige pad, zwijgend, ieder wèg in eigen denk-dommel. Kees, stil
en mijmerend, dacht aan Wimpie, huilde en smoorde woede-drift, dat ’t
ventje niet bij ’m was. En Dirk, al heeter op de meiden van Grint, was
blij dat ie nog wat duiten had achtergehouën voor de kermis in half
Augustus, om ze te trakteeren. Toch jeukten ’m de handen, als ie dacht
aan lammen neef Willem, die ’m daar altijd dwars zat met de lekkere
Geert.—
Ouë Gerrit dommelde voort, onrustig zich voelend, naast z’n zoons. Hij
was ’t nou eenmaal gewend, Zondags vóór de kerk, alleen ’n slentertje
te maken. Dan was ’r nog altijd wel wat voor ’m te gannefen.
Kleinigheidjes wel, maar dat kon nou eenmaal zomers niet anders, bij
zooveel vertier en zooveel kijkgrage oogen. En nou was ie weer
gedwarsboomd door de kijkende kerels, die hij niet had willen weigeren
’n hoekje om te maken, en bij wie ’t toch wel uitloopen zou op ’n
borrel.
Nou kregelde ’t over alles in ’m. Eerst om z’n lamlendig sukkelwijf,
dat maar vrat en zoop en duiten kostte en geen poot meer uitsteken kòn;
dat daar als ’n lijk in huis verslonk op d’r stoel, in ’n hoekje bij
den stal. Hij begreep maar niet waarom dat wijf leven bleef.... ’n
Stelletje rommelbeenen en tangen zonder vleesch, koffie zuipend, met
d’r muffen smoel open en en dicht, en kwijlen, niks dan kwijlen. En ’t
besef van geen minuut! of zou ze nou altoos vigeleeren op hèm? Dan
kregelde ’t in ’m dat ie bij den fotograaf tegenover ’t plaatsje van
Bekkema waar ie de blommetjes nakeek,—dat ie bij dien vent ’n stommen
streek had uitgehaald.—Daar dronk ie tegen elf, nou altijd ’n lekker
bakkie koffie. Nou had ie bij dien kerel, ’n heel mooi, fonkelnieuw
goudtientje in ’n doosje zien liggen, zoo losjes maar, en dat had ie
netjes gepiept! ’t Eerst van z’n heele leven dat ie geld gannefte. ’t
Had ook zoo geglommen, zoo prachtig uitgeblonken, dat ie d’r geen oog
van af wist te houen. Nee, hij had gevoeld, dadelijk, dat hij dat
goudtientje moèst nemen, al kostte ’t wat ’t kostte. Drie dagen later,
na ’t gannefen had ie plots gemerkt, dat de fotograaf ’m niet meer zoo
gul toesprak, en geen afporterteersel van z’n kop meer maakte. Hij had
gezien, heel sluwigjes, uit alderlei kleine trekjes en zegseltjes, dat
de man ’m wantrouwde, nooit meer alleen liet in ’t atelier, òf àls ie
’t eens deed, altijd de deur van z’n donker kamertje sloot. Dat maakte
’m bang, onrustig, al wou ie dien angst voor zich zelf soms verstoppen.
Hij tastte nou in vage benauwing.... òf ie den vent argwaan had
gegeven, al begreep ie niet waarom de man hèm durfde te verdenken; hèm
met z’n grijzen kop, z’n besten naam, z’n lange woon?—Maar d’r was nog
meer, nog méér, waarover ie kregelde. Hij had twee regels bollen
gestolen, uitgegraven uit den grond bij Bukkus, vlak achter zijn
tuin....
’t Jonge, dá’ waa’s d’r ’n nachie weest! ho-ho! Moàr hai had se tùg...
heul selsoàme bolle! Veur da’ mòst, most ie juistig hewwe!.. Eéne
regel.... van ’n poar honderd pop!.. hoho!.... Moar wâ had ie d’ran? In
kelder gonge se wègrotte.. ’t gouwestukkie lai ’r prêchtig! prèchtig!
t’met òp de lepeltjes! Moar die bolle? was niks gedaan!.... Doar leeë
sullie hoho! wâ had t’ie d’ran? ’t Was eerst moar lekker, salig weest,
dâ tie soo’n raikdom in ’t kluissie had.. sukke dure snukkers! somoar
ganneft! En se terugkwakke, nee da kon ie tug ook nie van s’n aige
f’rkraige.
Wa’ hadde sullie ’n heerejesis-hooge herrie moakt op de ploats! Nou
waa’s ’t alleweer soo wait hain!.... hoho! moar toen! De pelisie!.. as
daas hep sai d’r rond spookt! En klage! klage! dat Bukkus dêe, teuge
sain... Da was d’r puur genot-en-weust. Beurde nie veul, dâ d’r soo
moar stole wier! Moar nou was ’t lol weust alewèl.—Toen gonge se sain
toeskreeuwe dáá ’t skrikkelik, gruwelik waa’s.. da’ se de vent-en-moste
hange.—En hai.. s’n bakkes in plooi, stroef s’n aigenste test an ’t
skudde en meevloeke.. daa ’t ’n-en-skande waas.. O! barstte had ie kent
van genot, van salighait soo. En de fint sain an ’t spuge, s’n aige van
malkoar, skreeuwe van drift.. En hai bromme in s’n aige.. da’ hai wist
woar se leeë, leeë, juustemint op dâ stonde, dâ de fint sain d’r
om-en-huilde!... En heel Wiereland waa’s d’r in opstand, ’n relletje,
van viere en vaife en nie genog. Da’ sou die t’met nooit-nie f’rgaite!
Hai de heule santekroam doar stilletjes legge.... soo stilletjes....
die meroakel-dure bolle.... die moar niks saie.... en dan sóó de heule
boel veur je aige sien hainholle en rondsnorre en soeke en skreeuwe en
skreie aa’s skoape! En hai an ’t bekloage, da’ tie s’n aige stem hoore
gòng, dá’ tie effe skrok, f’rbluft stong van s’n aige valsighaid, moar
tug weer lachte van genot, salig genot.... omdá’ hai se had.... vlàk
bai sain. Enne.. da’ tie soo in sain hande naime kòn, a’s tie wou, haì,
woar de heule ploas daas van waa’s.. en niks niemand van te begraipe
wist. ’t Was d’r ’n salig genot weust!.... Moar t’jonge hai most tug
oppasse.... ’t Waif van sain kon d’r wel figelaire.... van waige ’t een
en aêr.... tjonge.... da’ gong so wait.... hoho! ongelukke binne kwaje
kanse?... eenmoal andermoal... dâ kon d’r in kluit-en-loope.. Aa’s da’
waif d’r aige moar nie stommetje sai.... allainig om sain te beuke....
Moar.... moar hep de dokter nie fermail sait aa’s da’ se d’r netuurlike
f’rstand veur alletait kwait leek? Wel ja! huhu! da’ waa’s d’r t’met ’n
ellendig-goeie woarskufing! hee?
De twee dokters saie t’met allebai eenderlai! Dan most ie s’n aige nie
soo moar van stuur moake!.... hoho! Moar aa’s tie goed keek, waa’s d’r
dan nie wat an Kees? an s’n kaike? Had die sàin nou nie in de goate?
Heere kristis wa had die.. veurige weuk,.... èlleke nacht ’n angst
uitstoan? Ieder keer docht ie soo laifendig Kees veur s’n lampies te
sien. En op dag sag ie Kees moar alletait op sàin loere! En gain woord
da’ de fint sai! gain stom woord! En aa’s tie dan, uit angst om sain
haindroaide.... soo om d’r ’n woordje uit te kraige, waa’s tie
norsch.... Moar d’r uit niks! Enne Piet?.. Piet? Hep die sàin nie veul
meer afsnauwt.. aa’s aers?.. Sou die?.. sou die wa’ snapt hewwe?.. Och!
hai most d’r moar late woaie!.. d’r waa’s d’r moar aldegoàr bangighait!
De kerels wiste puur niks! niks! gain snars!
Dirk en Kees waren op ’t pad blijven staan voor ’n duinbrok, breed
goud-zandig, half verglooiend achter kronkelig vergroeide wilgen. ’n
Blauwbekielde stond ’r te zwoegen, in den snikheeten zonnebrand.—
—Wa’ nou Beemster?.... de sabbat onthailige?.. hoonde Kees.
Beemster keek òp, schrok toen ie strooperstronie van Kees zag. Maar nou
op den dag wou ie geen angst voor den vent toonen.
—Nou maa’n, wi’ jai ’t t’met doene? Ikke gun je vast ’t kattebakkie!
—Dankkie, lachte Kees, da’ rooit noa niks?
Dirk stil, koeiig-traag, keek op de wriemelende werkhanden van
Beemster. Ouë Gerrit was blijven staan, naast Kees. Nou voelde ie zich
toch weer lekker, dat hij, op Zôndag, geen aardappels te wieden had.
—Binne ’t loate?
—Daa’s net, moar an die hoek hai je makkeboone.... stoan mooi hee?....
—’t Is main f’rdomme ’n kattebakkie! schreeuwde de daggelder naar de
kerels in de laan,—da’ gòan je sondag!.. ik sien gain waif, gain
kind.... Nou poer ikke tog van sonsopgang! tut ’s nachts, veur main
diefe-loontje hee?.... Enne om d’r sellefers ’n happie te kenne freete
in de winter.... mô’k an oarepels rooie veur àige bik.... Daa’s iedere
sondag eenderlai, ’t eenige uuretje da’ je oferhept veur àige werk.
Gunter stoan d’r Bolk en Hannes Skrepel en Piet Steinstroa.. en Gais!
daa’s nooit rust!
—Daa’s net, riep diepstemmig klankvol Kees terug, smart-ernstig
getroffen door ’t ploeteren en den zweetdruipenden gloeikop van
Beemster.
Werker hield éven op met wieden, sprong van den grond, tusschen z’n
regels uit, keek naar Kees. Zon schroeide z’n kop, waarop ’t zweet nu
met vette droppels glom, als neergehageld op wangen en slapen.
—Kaik, gunters, hier ’t hoekie òm, stoan d’r Gais van ’t Binnepadje, de
looper van „De Dageroad”, die poert s’n aige ’n beroerete.... Die hep
d’r nog vaif golde in de waik! van s’n vrachtraie.. van ses s’oafus tut
ellef.. twoalef hee?.. enne in ’t murgen ’n poar uur.... aa’s ’t
mot!....
Nou hep die d’r op den dag ’n hokkesoakie! moar.... se plukke d’r sain!
en betoale nie! Nou hep tie s’n leste duitje inskote! Hai kèn d’r puur
baidele!.... Van die vaif golde van kooks.... van die ses pop veur
turrif.... van die twee pop veur hout.... soo.... van moand tut moand
hee?.... nou, in ’t lest.. dacht ie.. f’rek jai mi je snoeptoafel! Hep
ie lappie grond pacht!.... Nou plant-tie wa’ kool, oarepels.... en da
bewerkt ie.. an den sondag! en nou komp de kapeloan en sait d’r da’..
da’ sabbatskender hiet!.. Wâ! sait ie! Sorrige.. da je an de winter nie
heuldegoar doodhongert, saittie!... is dâ sonde?—Nou.... in de waik ken
die d’r gain poot ànsloan.. saittie net aa’s ik nie!.... nou werkt ie
tut s’oàfus! nou... ikke hep d’r ’n suur brok brood.... moar hemmis....
hemmis nog ’n handje erreger....
Hij had zich weer tusschen z’n regels gebukt, en opsliertend woelde z’n
hand ’t onkruid uit. Achter ’m stonden in bloei van lichtend paars, de
vroege aardappels. Fijne bloemengeur dampte uit den zandigen, van
zonnegloei ingevreten hobbeligen grond òp. ’t Lage loof groende donker,
en zangerig ’t bloesempaars jubelde onder ’t vuur-fel hemelblauw.
Verwaarloosd stond z’n boel! In de hevige aardbeidrukte had ie ’r, ook
Zondagochtend met geen vin aan kunnen werken. Nu stikte de rommel van
onkruid en vuil. Ouë Gerrit loerde maar, wreef langs z’n baard, zei
niks, dóód voor ’t gemartel en ’t gepoer van Beemster. Hij zag niet
eens z’n heet-dampenden natten zweetkop, die bronsrossig glom in
zonzeng. Hij voelde niet dat de vent onder ’t rooien de hitte uit den
grond opgroef naar z’n eigen strot. Hij loerde maar naar de kerels, of
d’r niks was aan den weg voor hèm, om mee te gappen. Er zat al zoo lang
hittejeuk in z’n steelhanden. De zomerploeter hing ’m al lang de keel
uit. Hij snakte naar den herfst, naar de inplanting van bollen, als
alles zoo onbeschermd stond op ’t veld, gereedschap en goed.
—En pest-harde grond daa’t hier is, klaagde de Zondagochtend-zwoeger op
’t duinbrok weer, ingebukt pratend onder ’t wieden,—je ken d’r hier
poere mit ’n houwail, dan rooit.... rooit nòg noa nies!
—Da’ wee’k, dá’ wee’k.... lachte Dirk goeiig neerziend op den werker,
die daar geschroeid bleef zitten te zuchten en hurken, in verlammenden
kruip, ingekneld tusschen de nauwe aardappelen-regels.—Kees voelde iets
branden in z’n keel, iets van meelij met Beemster. Maar gauw dat gewoel
wrokte wèg in onbestemden haat en nijd tegen alles; dat zijn Wimpie
daar neergeslagen lag, elken dag bleeker, zwakker, beroerder. Ieder dag
zong ’t kind meer, en ied’ren dag vloekte, schold hij heviger tegen ’t
wijf en de vuile menschklont van z’n schoonmoeder. Hij deed z’n werk,
loom, onverschillig, al vonden de anderen ’t heel raak.—Maar onder al
z’n werkgedoe, zag ie Wimpie op z’n bedje of in den krakenden
kinderwagen, in ’t zonnetje, zingende stervend, vergeeld, vergrauwd,
vermagerd. En altijd in gebedjes, met dat weeke stemmetje, ook zaligend
en biddend voor de ziel van zijn vader. Telkens smoorde Kees huil van
woede omdat ie ’r niet meer wild doorheen durfde ranselen. Want als ie
dat gefemel en geprevel zag op de bleeke lipjes, had ie lust ’t
kereltje ’n mep te geven, dat ie ’r stom verbluft van zou kijken.—Z’n
lieve jochie, al maar z’n geraamtehandjes doopend in ’t
wijwater-bakkie.... dat gekke kijken op die beeldjes van ’t heilige
Hart.... Z’n lieve jochie voor hèm bidden, voor zijn zaligheid. Ze
konden z’n bast voor zijn part als ’n dooie hond te drijven leggen in
’n stinksloot, was ’t nog goed genoeg voor hèm.—Om dol te worden als ’t
wijf ’m treiterig sarde en zei, dat Wimpie door zijn goddeloosheid zoo
ziek blèèf en nooit beter kòn worden. Op die oogenblikken kon ie ’r met
moordlust en bloeddronken duizel ’n mes de ribben instooten, dat
kreng!—Wat later dan, door ’n marsch in de duinen gekalmeerd, begreep
ie dat het kereltje ’t niet helpen kon; niet wist wat ’t deed. In al
z’n rauwen haat, die als ’n razernij over ’m heen rilde, voelde ie dat
soms heel zuiver. Maar met één, dat ’t ventje al beroerder, akeliger
keek uit z’n geel-zieke oogen....
Hij hoorde de doffe mor-stem van den Zondagzwoeger op ’t duin niet
meer, die telkens, schokkerend naar adem, voortsprak, getroost al ’n
beetje dat ie z’n wrangen jammer aan ’n ander uitklagen kon. Dirk
schudde maar met z’n kop, half-luisterend en slaperig dommelend op ’t
blakerende plekje. Ouë Gerrit wou d’r telkens van doorstappen.—
Brommerig en loom kuierden ze eindelijk verder. Heerlijk, in zoete
geuren wasemde ’t walstroo rond, en zonnig-heet gloeide ’t rood-zandige
belommerde pad, in bosch-vochtig zomerdrenksel, vol zoeten dennenreuk,
warm en prikkelend van woudgrondgeur. Stil, de oprijlaantjes van
beblakerde hoeven, droomden in godstilte van Zondagsland.—Achter
grijs-glanzige wilgen, popels en sneeuwzilverend ritsel van wond’re
wit-fluweelen abeelen, achter struiken en grasbloemen, flonkerden de
besseboompjes, grillig bezond, in spiralende prachtglanzing, hel-rood;
overal koralen trosjes, jubelrood, glansbevend van goud-helle zonning.—
Tusschen malsch groen van gewas, klauterden de boompjes hurkig òp.
Struik-laag in drommende trossen, hingen de vurige besjes tot op
d’aarde, weelde-trossend in zonnerood en schaduwrood. Overal, aan
weerskanten van de laan, al verder, al dieper, in wasemig lommerend
zomergoud, blakerden de tuinderijen met dien wondergrilligen tooi van
vruchtjes, met d’r helle glansrood, àchter den wilden hoogen bloei van
lila en witte koekoek, goud bestoven geel van rolklaver, en de zoete
cier van duizendschoon; àchter wemel van paarse, zoet-paarse en
blankhelle, blauwe gebloemten van àl wild gewas, in ’t heet-zonnige
gras. En stiller al, op den doodstillen Zondag, heilig goud-droomden de
goudene lommerende oprijpaadjes; blakerden de tuindershoeven, als van
den weg af, naar achter geschoven, brandend tusschen de felle
zegeningen, van zijïg groen, tusschen fluweel malsch-groen, ’t stugge,
geripste, ’t gladde, ijle, zacht-trillende, even wuivende groen, ’t
licht gepolijste, vonkende, ’t goudlicht-afbrandende groen, ’t groen
van al soorten boomen en bladeren.
Daarin gezakt, in zwijm van zomerende glansen, laaiden òp de lakrooie
dakjes, tegen hel hemelblauw, brandende lakgloed in ’n trillende
lichtzee van azuur, van ver wazig bedampt in hette van goud en bevend
hemelpaars, achter boomen en rijzen. En vooráán, op de laantjes, als
vreugde-oogen, de kolorietraampjes van hoeven, dichtgewolkt met ’t
blanke, innig-knussige, spul van wit gordijntjes-neteldoek, en ’t
fijn-kleurig spul van blommetjes er onder op postrand. Hier en daar
èven bezond soms, in gouden gloei vlamden de kleine raamruitjes in de
heete praal van geraniums, hellerood, en late irissen. Vóór verweerde
groen-bemoste pompjes, sliertten boerschige perkjes, in toch plechtige
warme kleurdiepte. En langs de lage muurtjes, in zonnekartel en
flitsbeef aangegloeid, muurtjes van verweerd oranjebrons en
pracht-roestig bruin,—of fèl-wit gekalkt in zengblaker,—dartelde één
heet vlammenspel van indische kers, omboogd in fijn gestrengel en
getak. De oranjevlammende, de rooie, diep en vuurheet, zengend den
muur, daar opgegroeid in kleurpoortjes, omhuivend de lage geveltjes in
cierbuig van kruisraam, tot boven ’t ruitje, waar de takken elkaar
verstrengelden rond ’t dak; vlammige guirlandes, heet-zonnend en
daver-gloeiend tegen de roodsteenen en hel-witte kalkmuurtjes in hellen
bloemenbrand, van zomerfleur omkranst.—
Zoo, de hoevetjes in hun jubelend dakrood, stonden er gegroeid tusschen
laaggroen, bloem en licht. En de zomer, de heet-heerlijke,
brandend-joelende zomer, geurde en klotste, golfde en sproeide er om
heen, tegen aan, in kleuren en vlammenzon, in lucht en lommer, in gloed
en ruisch van heet leven. En àl warmer, in ’t groen-gouden laandiep,
gloeiden òp de zijlaantjes en dwarse weggetjes, rullig bespoord en
begroefd, in de zomer-rookige zonnehette, die knetterde en vlamketste
als toovervuur in ’n reuzenhaard, de hel bebloemde huisjes begloeiend.
In Zondagsche vroom-gouden stilte, blakerden de geveltjes en daakjes,
en sommige raampjes azurig belommerd, keken half schaduwstil in
schemergroen uit, op de zonnige paadjes. Er achter, de tuinderijen en
boomgaarden, wijd omhegd in groen raster van hagedoorn, brok aan brok
in één gouden nevel van stroomend licht,—brok aan brok daartusschen in
koele schaduw van verduisterend boomgroen, sprookjesscheemrig van
lichtval dat hing als ’n wolkschijnsel, in teeren droom van uitgedoofde
glansen. En verder op, naar ’t vlakke duin, aan laan-eind, stonden
kaler, ten voeten uit, wat hoeven, tusschen rijzen, fel-bloot en
aangevreten heet van zongloei, tègen den zengend-blauwen lichthemel.
Eén ruisch van teer rose wuifde òp uit slinger-laantje van
duizendschoon-boeketten.—Wat verder weer, heet-gebrand, kalk-blanke
geveltjes aanéén, samengeschroeid in den zonnenden blink van licht,
geel-okerige muurtjes, omstrooid, volgeworpen van boven tot onder, met
goudgele, diep oranje-roode en bleek-purperen indische kers en
goudsbloem.—Op zon-fel erfbrokje, dat achteruit openlag te zwijmen van
hette, kronkelde wild geslinger van vlammezonnetjes, goudsbloementuil,
wild en woest, heet tusschen grasgroen. Dáár plots, drie huisjes
bijéén, in brand van goudsbloem en kers. En tusschen de wond’re ronde
bedauwde blaadjes, het vlammige brio, hoog langs de voorgeveltjes, in
oranjerie-gloed, afkaatsend licht op vermorzeld, bemost rommelschuurtje
er tegenover.
En heel eenzaam, bij ’n laag-glooienden duinhoek, zonde op, één
geslonken verweerd hoevetje, ’s winters bang gebombardeerd door storm
en zomers verzengd, vervreten van zon, nù, om en òm bestrooid met
zomerzonnige flox, paars-gloeiende en zoet-roode duizend-schoon; kers
en goudsbloem, slingers van blanke windekelken, beschuimd van licht,
wonder-stil omruischt van zondagsvroom.—En verderòp, aan weerszij, de
tuinen, de tuinen met trosgloei van wonder-besjes, overal, overal,
hel-rood, glazurend-rood, glanzig befonkeld en bezond, tusschen gouden
schemerend lommergroen. En zacht onder ’t struikgewas, de aangroei van
frambozen, dof purper, donzig en bleek nog. Zóó in eindeloosheid van
stilte, blakerde de zondagochtend, achterland van ’t stedeke, met z’n
gaarden en vruchten, in purperig vergloeiend toovervuur.
Onverschillig de Hassels liepen door, vreemd zich voelend in hun stil
gekraak van beschoende voeten, gewend aan klompklos en luwte van
kousen. In ’n zwaai van den weg, belandden ze aan de haven en Dirk, met
ouë Gerrit en Kees achterna, koerste al op ’n kroeg áán. Vol zat de
herberg van biljarters en drinkers. Scherpe jeneverstank zuurde in ’t
lokaal en roezemoezig de opgemonterde tuinders en knechten,
stemmeraasden om ’t biljard. Beschonken kerels, in zeurd’rige klets,
belamenteerden elkaar, en vroeg in Zondagsjool stormde ’t landvolk in.
Met deftigheidsallure, de hoeden schuin op gekapten kop, bewogen ze
zich onhebbelijk en harkig in d’r deftige kleeren. Ringspul glinsterde
op handen en kettingen schommelden op vesten. Reuk van versch linnen
geurde òp en van allen kant blankte overhemd-wit. ’n Paar
gemodernizeerden met rooie dassen, hoog-geboord, werkten zich harkig de
handen uit knel van manchetten. Er was gedol en afgunstig geblaas tegen
de chiekdoende klungels, en geschreeuw dat ze maar naar ’t
stations-koffiehuis bij Termeer mosten biljarten en niet hier, onder
hullie schorremorrie.—
—Jai en Joap, jullie hoort d’r puur bai de deftighait! debies! je laikt
d’r ’n domenie.. wai hebbe veur jou gain mond fraite hee?
Dirk was dadelijk bij aankomst naar de toonbank geloopen, bestelde voor
hèm en den Ouë klare met suiker. Schuw keken de kerels bij Kees’
áánstap. Daar ha’ je f’rduufeld de Strooper. Maar nou geen angst, want
’t was klaarlichte dag, en Kees werkte al den heelen zomer fesoenlik,
gelijk met hen op, in ’t land. De spokige lucht was van ’m afgewaaid.
Gewoontjes zagen ze’m alles doen als zij zelf en niks niemendal geen
geheimigheidjes meer. Voor z’n strakken kop angstten ze nog beteuterd
en voor z’n zwijg, z’n moker-vuisten en z’n reuzig lijf. Maar toch, ’t
was d’r puur geen kwoaje kerel, als je’m maar in z’n waarde liet.—
Naast Dirk waggelde ’n groote kerel, stronkige haaibaai, met bezopen
tronie en lodderigen staar. Hij bedelde om ’n borrel, in strompelenden
woordenstotter.
—Jai hep d’r g’nog, jai kakketoe! zei norsch-ernstig kastelein, ik tap
jou nie meer.... je ken nie betoàle.... en jai ken d’r nie meer hebbe,
ook nie! ’t is d’r f’rdomd pas half tien en je ken d’r nou al je neus
nie meer finde.... debies!
Als ’n drenzerig kind, huilerig en pruilend, zeurde de kerel door,
opbonzend met z’n herkules-lijf tegen den kleinen kastelein, die
telkens zacht achteruit schuifelde. Smeeken deed ie om ’n borrel,
smeeken z’n stèm, z’n beverige begèer-handen. Maar norsch-streng bleef
kastelein weigeren.
Van den een, schoof de reus naar den ander, bedelend om ’n vrij slokje,
pruilend huilerig en smart-zwaar geslagen van melancholie, bewerend dat
ie op lange na nog niet dronken was. Maar iedereen stootte ’m op zij.
In dronken drift en wanhoop waggelde ie eindelijk naar de deur,
vuistdreigend den kastelein, die in hoonlach schoot, schoueropschokkend
met minachting.—
—Se.... moste.... mo.... ste.... jouwes.... n-n-n.... spòa....
tussche.... de rib.... be.... stootte.... jou.... jouw geep!....
stotterde drinkeboer, en rinkelfel dreunde ie de deur achter zich dicht
in smak.
Kees wou niet meer dan één borrel. Ouë Gerrit dronk zoetjes, in vadsige
lekkerheid. Maar Dirk alleen genoot, roerde z’n brandewijntje met
suiker, een na een, kneep half dicht z’n oogen van pure lekkerigheid.
Vijf na elkaar had ie ’r ingeslagen, dat z’n lobbeskijk al zachtjes-an
in guitig spel van licht verfonkelen ging. Hij lolde met de kerels aan
’t biljard, zei hoe ze stooten nemen moesten en waar ze heenrobbelen
zouden.—
—Kaik.... kwankwinker! ’n deurskieter, van bòve roàke mit ’n luisje
effect.. kaik de balle stoan,.. achter malkoar!.. krek de oarepels in
’t duin.. Nou stoot toe!.. ’t is je suster nie! hai mot d’r boofe òp se
pèt!—
Kees wou weg, sleurde met duwen Dirk mee. Bij de deur botsten ze tegen
den grooten dronken kerel òp, die met verzopen huil-lach-gezicht en
grauwen kop, als uit stopverf gekneed, strompelend kwam inwaggelen.—
Hij gierde, kwijlde van pret en juichend hield ie ’n dubbeltje tusschen
z’n smerige dikke vingers gekneld. In zwaai-waggel sliertte hij op den
kastelein àf, achter ’t buffet, en dreigend met schorren uitdaagklank
in z’n stem, raasde ie:
—Nou.. is.. is ’t tug-glad-en-al mis!.. hei maa’n! Nou.. he’k.. he’k
veur ’n poaretje hee?
—Nou! je bent main d’r ook ’n feestnummer!.. gierde de kastelein, die
nog niet schenken wou.
—Wa.. wá’ nou!.. mì’ de lood.. loodpot.... nie-nie.. fe.. soene..
soenelik.... in je.... i.... in.... in je klauwe!.. da.... d’á hep je
tug.... tuu.... u.. ug glad-en-al.... àl-àl.... mis!
—Seker, moar je stoan d’r nog in ’t krait.... jai kabbeloebeloap....
goan d’r bai ’n aer!... ik sien lieferst je hiele oa’s je toone.... mó’
je d’r nou al de blommetjes buite sette seldere-mosterd!
—Tu.... tu.... rogge.... ge.. ge.. rogge.... megoggel! hou d’r je
fesoen he.... ikke.... bin.. d’r ’n nette.... vol.. vòlbloed....
nette.... nette maa’n.... enn.... enne... jai.. jai.. kaik! hier....
hier.... is main dubbeltje.... noù?.. wa sàit.... sai it tie noù?
Wat lachende kerels bemoeiden zich in ’t geharrewar, hadden lol in ’t
dronken verweer, ’t gestamel van den lossen werker.
—Jai hep d’r al vroegies de prins sproke maa’n!
—Nou.. waa’ a ’t? ikke.. ik.. ke bin.. bin d’r ook feur.. feu.. ffeur..
ffeur.. den donder.. feur! feu.. feur de koning Fillim Drie! Laife....
lai.. fe Fillum dr.. drie.... daa’s.. daa’s main weut!.... hee?....
enne.. bi.... bi.... jai.... d’r.... nooit.... nie.... nie iet....
in.... in de wind weust.... hee?
Kees stapte ’t eerst uit. Hij had ’t benauwd; hij kon die kroeglucht
niet langer inademen, omdat ie ’r nooit kwam. Ouë Gerrit was lichtelijk
draaierig van z’n dronkje, voelde zich blij weer op straat te staan.
Alleen Dirk was weer teruggestrompeld, bleef plakken bij de biljarters.
—Nee Ouë.... jai stapt d’r noar domenie hee?.. bai tiene; moar.... ikke
lief dá’ nie.. ikke sit d’r lieferst hier.... in de vaif sints-kerk....
wa’ jou? hoonde Dirk den Ouë na, die achter de deur hem nog wou
meetronen.—