In den middag tegen vier uur, stond Dirk weer met z’n kar aan „Tuinders
Geluk”. Loom en doodop, sjouwden de venters aan, ieder uit ’n andere
wijk. Om drie uur had Dirk z’n kruier afgedankt, ’n daalder betaald,
was ie met al z’n klanten klaar; duizelig en vermoeid van sjok in
brandzon, zuchtend naar drank, in wat kroegen hier en daar neergesmakt,
en eindelijk ’n uur later, op de boot aangeland. Nou had ie z’n duiten
in den zak, wel zeventig pop, die ie zwaar en warm voelde proppen in
z’n broek. Hij wou, moèst ’r wat kwijt van. ’t Was ’n heete stroom van
geldgrabbel, die ’m bedroesemde. D’r mòst wat gezopen, gezòpen. Nou
kreeg ie straks nog de laatste zending aardbei uit Wiereland.—
—Tjonge! Tjonge!.... da most d’r moar gauw van deur.. en dan hè je.. ’t
end tug!.. de soàlige soaterdag-middag.... enne de sondag!..., Bi-jai
’t Hain?—
Hij was de kajuit ingestapt, sukkelig, met handen in de zakken ’t
trapje af, vragend den kaptein, hoe laat hij de aardbeisloep
verwachtte.
—Die ken d’r t’met in ’n ketiertje sain... kaik op dek!.. de lui stoan
d’r weer an de kant te dringe!.... kaik die maide!..
—Wa sou ’t.... in ’t harretje van de groote hoal hee?....
Grimmig en nijdig op alles, had Dirk zich in den hellenden boeghoek
neergesmakt, languit z’n been op ’n bank, kop en schouders ingediept
tegen ’n richel, die ’m pijn priemde in den rug.—Even moest ie toch
adem scheppen. Hij zweette als ’n paard.—Z’n hemd dreef van ’t nat en
door z’n lichaam rilden koortsige vloeiingen.
—Effe luiere.... veur da’ de bakke d’r ingoane, bromde ie, se’k t’met
wel leeg smaite....—
Al meer kerels doken de kajuit in, jolig opgewonden, lichtelijk
beschonken en paf van hitte. Beemster, met slaperige oogen en schorre
spraak kwam op Dirk áán.
—Allo moàt!.. lolde Beemster, zware kerel, met lupusneus zwerig
afgevreten tot op wangplat,—nou gaif jai d’r ’n urretje hee?—of.. of..
hai je d’r al de prins sproke?
—Bestig! Hee Henk.... vaif!.... main brandewaintje!
Lange bediende schoof weer weg in ’t groezellicht van trap-hol
buffetje.
Meer kerels dromden in en zwaar nevelde de kajuit, in vaal-groenen
rook, grijnzeriger, nu de kisten en manden nog niet van de karren
ingesmakt, hurrieden op den vloer. Telkens donkerden reuzige schoenen,
broekspijpen, lijven, langzaam zakkend neer, uit ’t licht-felle
trapgat, schuifelden de kerels tusschen de sombere vegen en zweverige
warrel van rookmist. De vrouwen, vermoeid en gebroken van hitte en
zwoeg, vielen als bezwijmden neer, achteruit op de banken. Zwijnige
grapjes zinlijkten wat kerels uit op ’n ventster, die plat op ’r rug
lag te snakken naar adem. ’n Paar jolige half-beschonkenen drongen òp,
maar met rukken van d’r lompe beenen, trapten en snauwden ze de kerels
de bankrand af.
Is d’r dut ’n hette.... main goed.... brant d’r puur op ’t laif....
zuchtte vrouw Zeune, donkere rokkenvracht, klefferig en doorbroeid, van
d’r heupen schuddend en weer luchtigjes vasthakend om ’r vette middel.—
—Daa’s net! ikke sweet d’r aa’s ’n os hee?.... ik ken d’r gain stap
meer! vast nie!
—Pak ’n happie!.. Beemstra gaift ’n rondje!..
—Bestig, gretigde verhit, met uitgedroogde stem, de brei-vrouw.
—En jai gele medààm? hep ie de klantjes beet had hee?.. hep je d’r op
gefigelaird.. mô jai ’n happie?
Gele medam bedankte, zat verschrompeld in ’n hoekje te blazen, met ’r
lange wollige mantelmouwen over ’r vingers verzakt. Haar mond stuipte
in zenuwtrekken. Ze kon geen syllabe uitbrengen meer, òp van smoorhitte
en vermoeiing.
—En jai vrouw Zeune?
—Nou, wel twee, schraapte ze mannerig uit, enne.... gaif d’r de gele
medam ’n affekoatje.... an ’n boere jònge hep sai ’n sussie dood!
Woeste schater barstte los, rochelend gelach, dat in de rook-kajuit als
schreistemmen verklonk.—Achter dampgroen gierden de koppen, lichtten de
wellustmonden, flikkerden de oogen en verschoven kramperig van heete
pret, de lijven.—Achter bankbeschot stampten boerenknuisten grof en
hamerhard, tegen ’t hout, in lol.
—Wai selle d’r ’n affekoatje gaife.... Hee Henk!.. Klus d’r es ’n
aitje.. smait da’ hard-stikke vol mi brandewain!.... en suiker.... en
dan sel sai lurreke.... hei! medam.... sing d’rais mee!
Enne.... se stonge.... doar op toeters te bloase..
Toe da’ nou waa’s doan
Kwam d’r ’n man veur main stoàn
Enne die sprak.. wil je rais goàn kniele?....
Ikke wist d’r nie wa-àt te doene....
Moar hai.... gaf main ’n soen....
En sai.... wài rèdde hier.. sie.... ie.... le!..
Schor en valsch-rauw zwabberde z’n stem achter rookwolkerige duisternis
uit, en ’n demonische krijsch van dronkemans-passie ronkte door z’n
lied....
—Daa’s nou ’n hails-maid.... rochelde z’n dronken proets, dat als
geschrei verdoften in de rook, en z’n kop gloeide áán plots baardig en
donker, in ’n zuig-ophaal van z’n gouwenaar, die even roodvonkte en
sterretjes vervuurde.—
Klaas Grint bonkerde hakke-zwaar de kajuitstrap af, met Rink achter
zich aàn.—Daarachter nog drie tuinders en ’n vrouw met ’n steekmuts,
doodmager met krokodillige, bruine kop-snoet, en valschen oogenloer.
Rink scheerde de zoldering met z’n pofpet al liep ie ingebukt met z’n
kop.
—Krikemejenne!... daa’s s’n afferekòansche smoorte hee?.. god hait de
sege! moar nou bi’k tug t’met deurmidde loope hee? zuchtte de reus, paf
en onmachtig neersmakkend op ’n bank. Met twee handen tegelijk schuurde
ie ’t zweet van z’n gezicht, met ’n grauwlinnen zakbrok.
—Moei!.... moei!.... ’t sel wá’.... bromde Dirk, z’n pijp nijdig
uitblazend, dat donkergroene damp z’n kop omstòòmde.—
—F’rek.. bloas jai ’t siellemint van je paip d’r nie uit?.. ik sit hier
veur main pelsier...., lolde Grint naar Dirk.
—Moei, bromde Dirk, doorblazend, bolwangerig, dat ’t vuur weer uit den
gouwenaar spatte in pijl-fijne dansjes.... moei, nou bi’k van drie uur
t’met in de kous.... jai.... jai?....
—Ikke.. ikke.. aarzelde stem van Rink, nou eerlijk sait.. sait d’r dan
van vier hee!....
—Da lieg-gie glad, sloeg Beemstra, de zanger er tusschen in, want om
vaif uur stong je te haige an de boot nà oasem hee.... en je weut:
Ikke liep d’r.. o.. òp en nair
’t waa’s koud.... en slecht wair..
Och waa’s ’k moar bai moeder ge.. blai.. iife!
—Stik jai mi je Volledamse maid, rauwde Rink.
Achter ’m bonkte op bank-beschot, de kerel met z’n lupusneus, zwaaide
met z’n borrel, krijschte in zang.
—Aa’s d’r alles brandt.... brandt woater ook! moar ikke seg!....
—Jai houdt je bek, jai sait d’r niks.... je hep f’rdorie gain tait da’
je slikkebikt, schreeuwde Grint midden in.... hee Henk?.... main ’n
brandewain!....
—Main ’n biertje feur ’n f’randering!
Stroom borrels kwam aanspoelen. Met teedren hartstocht pakte de venter
die bier had besteld, z’n flesch bij den hals, klakte ’t klepje er af
en schonk, schònk in starend genot naar het blanke schuim, met zaligen
huiver hoorend het koele geruisch van ’t bier in z’n glas. Gretig
smakte ie z’n lippen in ’t bruis-blanke, rijzende schuim.—In één teug
was z’n glas leeg. Heesch riep ie al naar ’n tweede fleschje terwijl ie
’t eerste nog leegschonk, zacht bij den hals, in verliefden tast. Even
hief ie z’n glas tegen ’t licht, onder de kijkgaten, waar ’t òpkleurde
in roodbruinen gloed, klaar en schuimzoet, en weer stortte ie z’n drank
met één haal in z’n dorstigen duisteren strot, als ’n verkoelende
lafenis.—
In elken hoek werd gezopen, geschreeuwd en geraasd. Dronken lachklanken
proestten uit, rolden en dreunden geluid van kijvende en strijdende
stemmen rond. Heet en opgejaagd werd ’r afgerekend onder elkaar, wat
gekocht was op veiling. Telkens uit schetterklubjes brak gloeiende
herrie los, dat zachtwijs gesust werd door „netoaris”; stille drinker
die ’n heel buffet kon leegslurpen, zonder dat één ’m wist te betrappen
op malle streken. Hij loerde maar rond, legde bij en suste; loenschte
tòch met z’n rooie verhitte drankoogen of d’r iets voor ’m afviel.
Overal werd ie tusschen geroepen, ingesleurd bij z’n arm, z’n jas, z’n
broekspijpen, z’n schoenen, overborreld met kookstroom van hùn
centenpassie, hùn gekwebbel en gevecht. Over en weer telkens de
briefjes werden nagezien en boerenkoppen, met snuggere oolijkheid keken
strak, bleven draaien op d’r stuk, wilden eenvoudigste rekensommetje
niet vatten.—Eindelijk, bij beetjes en brokjes, werd geld afgeschoven,
toch nog in gierigen klem en vasthou van elken cent.
Dwars door zingende en waggelende drinkebroers in schaduwen van den
boeghoek, met hun glazen geheven in ’t doorrookte zilverlicht van de
kijkgaten, nu uitgebrand in zinkende zon, barstte gestrij los van ’n
paar kleine pachters, hoog in krijsch de zangers overschreeuwend.
—Nou ik sel d’r doodvalle.... ik bin d’r op ’t land lieferst veur....
tien gulde boas.... aa’s veur vàiftien knecht....
—Nou, ik wil d’r groag.. wa’ binne wai d’r veur boase?.. je kè je land
nie beskaite.... fesoenlik!.... je sit d’r in d’r aifigheit in smorende
sorg.... je loop de rissieko.... van dit.... en van dat.... en aa’s ’t
November is.... mô je je pachte betoale.... hai je d’r gain de half
van!.... mô je laine.. en borge beklomppe en ’s winters.. hai je
nood.... nood maa’n! nie te fraite.... En hullie.... de
vraigeselle-daggelders.... hullie hebbe d’r kossie binne.. hullie hebbe
d’r nooit nie-en-sorg!.. hullie fraite.... en snurke.... aa’s wai d’r
onster blind sitte te telle veur sinte.... veur de pacht.... veur hooi
in je poar beeste.. de raise, en.... je soad.... je hout.. je mest.. En
t’met f’rdiene wai minder aa’s hullie.
—Nainet daa’s dondere!.... moar je bint dur tùg alletait je aige hair
en maister.—Aa’s je d’r knecht bin.... mó’ je feurt.... aa’s ’t hard
stikke raigent.. en je wil skeule.... d’r uit.... ho! wacht erais
effetjes!.... segt de boas.... werrek aers ka’ je spuite! aa’s je d’r
is vaif menute te langer skoffie houdt.. d’ruit sait de baos! je ken
d’r je aige nie-en-roere!.. je heb van ochend tut nacht te werke.... en
nie òm te kaike.. fort.. fort.... nainet, loate sullie d’r moar ’n poar
sinte meer hebbe aa’s wai.... je heb d’r tug je aige mikke.... je hep
je aige lappie grond.... je bin d’r je aige boas.... je hep d’r ’n aige
groentetje.... je kèn d’r boofe òp! je kèn d’r nog boàs blàife....
—Ik ruil d’r doalik.... doalik! schreeuwde ’n ander.... se kenne main
lappie-en-kraige... aa’s ik d’r moar ’n beetje fesoenelike dagwerk
hep.. van de honderd knechte f’rdiene d’r naigtig meer.... aa’s d’rlie
aige boasies.... en de loodpot!.. doar komp d’r alles op neer, hee?
—Nou betoal jai d’r.... naige, tut tien gulde ’t roe hee? veur je
kwoàje grond.... en tug is d’r veul te wàinig hee? hoe sit da’? daa’s
tug ’n meroakel hee?.... je weut ’t hee?.... dure mest.... g’koope
groente!.... daa’s alletait sòò.... en ikke twoalf vaiftig ’t roe....
daa’s bestig hoor!.. en nou, di joar is ’t bai main net mis.... Ikke
seg d’r moar, ’n vroege somer.... ’n goeie somer hee?
—Moar jai roaskalt.... jai springt d’r van de hak op de tak.. ’n
vroufemond goan de waoreld rond! wel of gain grond.... ikke bin d’r
liefert knecht.. aa’s soo’n òngelukkig suinig boasie aa’s wai d’r
binne.... wai f’rdiene minder aa’s hullie.... te veul om te
sterrefe.... te wainig om te laife.... En veul meerer sorg.. en wài
binne d’r pachters!.. nou hai je allain fraihaid.. da je of’r je aige
te segge hep.. Daa’s ’m d’r ’n veurdeel!.. nou sel d’r gain besemsteel
je bekolle.... en je segge.... je mò’ werrekke.... hee?.. je mag d’r
nou heùlegoar uit je àige krepeere! kom ’t is d’r aldegoar ’n klus....
hier!.... Bi-jai ’t Hain!.. kom boòfe!
Zang, overstemde ’t spreekgeschreeuw van bank naar bank.
’n Drom kerels trampelde en lolde schorrig als bezetenen, in
rood-groenen rookwoel, beklonken en rinkelden hun glaasjes.—Dirk was
met z’n stelletje makkers naar dek geklauterd, had z’n kisten
ingehaald, en in woesten sjouw weer bak en mand, leeg en licht, in
stapels, op dek neergesmakt. Aardbeigloei was weg. Leege duffe mandjes
en kisten stonden omslierd nog van stronken groen en verlepte
bladeren.—Dekknechten en venters sjouwden weer op, pàf van ploeter, in
moordende stofwalm van zonnebrand, die òpsloeg uit keien en boot.—
—Nou he’k tug nog gain hap daan van f’rmurge eerste skoft hee? klaagde
’n klein tuindertje, gebarend met handen, hoofd en schouders tegelijk.
—Wa sou ’t.... jai suipt d’r veur fraite en drinke g’laik, geep!
snauwde ’n meidventster, gauw weghollend om kisten op te pakken naar
achterdek, waar ze haar naam hoorde schreeuwen in alarm-krijsch.
Al meer venters keerden terug van hun zwerftocht door groote stad,
half-dronken, luidrùchtig ondanks hun radbraking, of slap in elkaar
gezakt, de heele reis làng zacht-rammelend met geld in d’r zak, waar
zweethand op rustte, de wacht hield.
De karverhuurder, gewikste Amsterdammer, sloeg handig tusschen de
kerels in, liet hen betalen, onder lolletjesstoei dòòr, pret waarnaar
ze luisterden, kinderlijk, dronken-naief gierenden goedig, met
huilerige schaters, de oogen nattig, in vaag bewustzijn verzwommen.
Aan walkant bralden en drongen weer meiden en joodjes, wachtend op
laten aanvoer, geschrikt en ontnuchterd plots als ze gèèn dronken
tuinder tegenover zich kregen. Tegen half vijf kwam kleine sloep met
nieuwe aardbeibakken aanstoomen, en in halfdronken strompeling,
stovende hette, woelden de moeë kerels weer tusschen hun kisten in,
omdrongen van koopers, groentekarlui en schorremorrie, afzetters,
gappende en smokkelende ventertjes, die loerden op afval en verwarring
van bezopen boeren.—Er kraterde weer gevloek los, geprijs en gesjacher.
Weer toeterden en raasden de kerels met verkeerde bakken, en de nog
niet beschonken tuinders, met klaren hartstocht voor verkoop, scherpten
en snauwden, elleboogden ruw door de òmdringers heen, in felle taal, om
hun dronkeloozen kop te toonen.—
Laatste stuiptrek van sjouw en ploeter, krampte weer plots òp, in den
snikkenden hittemiddag aan ’t dok, die stoffig doorzond er geschroeid
kookte van licht, en uitsneed z’n strak-blauwe walmende schaduws op de
keien. De half dronkenen waggelden weer èven vernuchterd, overeind.
Duizenden in drang, driftigden daar bijéén, in woeling en sjacher,
voelend bij instinkt dat ’t de laatste aanvoer zijn zou van ’t jaar,
aanvoer zòò hevig, zòò vol en overvloedig.—
—De hoogste praiser hep ’m doalik, schreeuwde Dirk, in gul-dronken bui,
kregel dat ie niet lekker-broeis, stil en zuipend in de kajuit kon
blijven zitten met z’n borrel en z’n pijp.—
F’rdomme.... die Ouë.... nou hai hier in de smoorkook die naimt’ d’r
van.... Nou.. wie mot d’r?—
’t Werd ’n jacht, ’n roes, ’n duizelende storm op de beschonken
groenboeren, die waggelden in slappen beenstand, en lolden tegen de
wijven.—De meiden glommen en vleiden weer, met geile mondjes en
lok-lachjes, in glunderige zoete kijkerijtjes. Ze werkten weer met
bloote halzen, blank rokkespul en smijig geplooi en gekreuk van d’r
jakkies om borsten, d’r spanrokken om dijen.—Flik-zoete lintjes prikten
weer òp en de blanke wellustkoppen gierden, en de handen friemelden
weer.—
Als ’t niet ging met zoetig gestreel en weeïg gezanik, braakten ze
plots uit ’n heeter stroom van smerigheidjes, met satanisch gevoel, in
den laatsten sjacher, daarmee de kerels te overbluffen, te prikkelen en
te verhitten. Veel venters, bek-àf, stemden toe in prijs, lam en
gebroken van sjouw. Anderen, taaier en nuchter nog, hielden vol,
begrepen hun eigen kansen, spotten en hoonden, braakten vuil terug uit,
weerden de flikflooierijtjes en zoetigen wellusthuiver af, in bijtende
woede. Onder gevloek en geraas gaf schorremorrie zich over, omdat ze de
waar hebben moèsten, en kalm sarrend hielden de nuchteren hand òp,
trechtervormig ingediept, om het zweet-plakkerige geld te ontvangen,
vast te zuigen, in d’r zwaar-bronzen klepzakken van stinkende
broek.—Een half beschonken stoetje kerels, half al geënterd en
vastgenageld in kringetje van brutaal-bijéén gedromd klusje meiden,
kreeg plots besef dat ze door bij elkaar hoorende koopers, betoeterd
werden. Woest grabbelden de venters terug, rukten hun bakken weer in de
karren, schreeuwden en vloekten als razenden tegen de beduusde wijven
en handlangers, die op geen verzet meer gerekend hadden. Nu tierden en
krijschten de áángeschoten boeren lànger dan de nùchtere, bleven taaier
hangen aan hoogsten prijs.—Plots, ’n paar zwaar-beschonkenen, uit de
verkoop-groep, verlekkerd op loktaal van meiden, dwongen ’n geel-harige
Zeedijkster, vijftig mandjes voor niets mee te nemen. Om ’r heen
kletste afgunst van andere wijven, die ’r verdrongen en aanstootten uit
nijd dat ze dat niet doen kòn voor de politie. Maar de venters,
dreigden de geelharige op ’r bek te ranselen, aa’s se nie toègreep!
Overal klonk dronken, herrieïg en halsstarrig gewawel, verbijsterend
uitgesponnen gezeur, vast hakend gestrubbel en gestrij, tusschen de
nuchtere koopers, en lachschreiende half-bezopen venters.—
Hitte braadde, priemde de koppen, de wangen, de nekken en drankstank
walmde hun heete kelen uit. Te blazen van puf-benauwing, te schelden,
vloeken en bonkeren met de morsige knuisten op de bakken, stonden ze,
lawaaiend tusschen ratel en wegroffeling van karren, op dreun van
gloei-dampende keien. Een aangeschoten groenboer was ingekneld tusschen
’n groepje joodsche vrouwtjes, met lepra-kopjes, gelig, vol
huidbarsten, en groot-zwarte kijkers, àllen met zondig besef van hun
sabbath-ontheiliging op d’r vergroefde zorgelijke gezichtjes, die klein
onder kleurige mutsjes uitpuntten.—Niet los te woelen wist de lange
tuinder zich uit den taai energischen babbel en sjàcher der kleine
wijfjes, allemaal ’t zelfde gekleed, donker omsjaald, sprekend op
elkaar lijkend, met lintkleurige mutjes op d’r glad-gekamde toertjes.
En waar hij schoof z’n bewegelijk, zacht-waggelend lijf, schoof
koop-heet kringetje van joden-vrouwtjes nauwsluitender mèè. Onder
getier en geloei van stemmen, krijscherig en valsch, werkten ze ’m één
voor één de waar uit z’n handen, goedkoop, héél goedkoop....
Plots kwam nuchter strenge kapitein,—die nooit iets anders dronk den
heelen snik-heeten dag door, dan koffie,—zeggen dat ’t tijd was om op
stap te gaan. In jagender tempo nu dromden de prijzers òp, gingen
vloekender schokken door koopers en venters. Na ’n half uur was alles
leeg, stond de wal schoongeveegd van sjouwers en sjacheraars, kruiers,
wijven, meiden, karren en kisten.
In woesten smak laadden de kerels hun bakken weer de boot òp, en
dadelijk, nà droeven sein-zang van pijp in den blakerheeten middag,
draaide de kaptein havenwoel van groote stad uit, ’t dampige,
oversmookte, violet-grauw van hemel, en gloei-kleuren verspoelende
IJwater, instevenend.