Eindelijk was ’t Dirk’s beurt om te lossen, zwenkte ie vóór, met z’n
zware kar, wrong en schuurde ie door engen hekingang, in giftduwen
tegen de kruk, dat z’n kop te barsten stond, zwellend van
spierspanning. Zweet droop van z’n wangen in de sloffen, toen hij mand
voor mand van z’n kar op ’t weegtoestel schoof, berekenend, nauw
passend en insluitend de manden, onder ’t opstapelen.
—Van?.... vroeg kontroleur, al klaarstaand met potlood op de lippen,
tongpunt er tegen aangedrukt.
—Hassel!..
—Welleke Hassel?....
—Gerrit!
—De Blommepot, gromde ie voor zich uit, veerend op z’n mand, blauwe
krullettertjes op z’n papier krassend.
Dirk in zweet en zon, stapelde dóór van z’n kar, rustig op ’t toestel.
—Hee, hield plots kontroleur z’n arm in, met ruwen schreeuwstoot, van
z’n veerende mand opspringend,.. wa’ is dá’? die mand dààr.... en
die?.... daa’s drek!.... ke’k niet gebruike!....
Dirk hield op, keek verstomd met z’n koeienblik den kerel aan, die weer
was gaan zitten.
—Wa nou?.. wa’ bruike?..
Hij wist eigenlijk wel dat ie twaalf sloffies met vuil goed had
meegekregen. Ouë Gerrit wou, woù nou eenmaal van de berijpte vervreten
hoek wat pluksel verstoppen ònder de beteren, om zoo nog wat te beuren
van z’n teelt, denkend dat in de drukte geen sterveling ’r op letten
zou. Drie tuinders hadden ’t er op die manier al door gekregen, waarom
kon ’t hèm ook niet lukken?
—Droal nou nie soo Hassel, donderden achter ’t hek wat kwaadaardige
stemmen, van ongeduld barstende tuinders, wai hebbe ook ’n kilotje!
—Stik doar, schreeuwde ie terug. Woest nijdig begonnen plots z’n
koeienoogen te werken, en kwaadaardig te schamperen van wreed licht.
—Daa’s d’Ouë s’n skuld, bromde ie zacht voor zich uit, die hep main d’r
làte inloope.... da kreng.... en nou opelik betroàpt.... ’t foàrke sou
je kefuus moàke....
—Nou! nijdigde kontroleur uit de hoogte.. Stapel die rommel nou maar
weer weg, want neme doen ik ’t nie....
—Moar maa’n! je laikt puur daa’s, se benne bestig, loog Dirk, om zich
te redden.... allaineg ’n baitje stainderig meskien!....
Kwaadaardiger vertrok kontroleur z’n zweetmond. Hij was weer
opgesprongen van z’n mand, die knarste en kraakte onder z’n lijf.
—Als jij hullie nie van de schaal neemt, donder ik se fierkant tege de
wage an, jou drek!..
—Stik! dá’ bi’k tog sellefers bai, hee? Daa’s f’rdomme twee doàg
kromplukke weust.... twee doage!.... dâ je je donder deurmidde
barstte.... en nou veur niks werkt!
—Al had je ’r ’n beroerte an gekarweit, ik neem se soo nie.. en fort
nou, gauw ook! d’r blijve nou alleenig die veertig mande daa’s....
kijk!.... zes.... honderd.... kilo kijk! kijk!
De gewichten langzaam natellend, ingebukt en waggelend op z’n veerende
mand, krabbelde ie de vracht op z’n boek àf. In dralende
weerspannigheid had Dirk weer z’n twaalf manden van de straat op de kar
geladen. Achter zich zag ie neef Hassel staan, klaar met z’n waar, in
schamperen lollach op sarsnuit dat Dirk z’n rot boeltje terug gekregen
had. Prachtig glansden neef Hassel’s manden, rond en hoog, op de
handkar. Z’n bruin eikenhoutige wagen, met lichtblauw beschilderde
wielen, als azuren raderen, waarin verflitsten de spaakjes in
zongespat, kleurfel òpkringend tegen de daverend-oranje bemeniede
assen, gloeide in zomerbrand, met z’n hel-roode aardbeistapels,
rondbroeiend geurende warmte van glansen. Op elken mandrand,
goudvlechtsel in zonnegloed, had ie groene bladerenkranzen geslingerd,
tusschen het zingende warmhooge rood, en half beschaduwd vruchtenvuur,
dat ’t frisch jubelde bòven de karkleuren.
—Daa’s siek veur niks, lachte kontroleur, se gaan toch de kist in, wees
ie spottend op de wagens.
Dirk stond nog achter z’n neef, woedend neer te kijken op kontroleur.
Die vervloekte Ouë... Most.. ie sain da lappe?.. hai sou sàin t’met de
mande veur s’n skainhailige tronie sloan.... Sóó hep hai nog sait daa’t
goàr nie gong.... nie gong.... f’rdomme!
Maar kontroleur, begraven onder nieuwen werkdrom, zag niet meer naar ’m
om, loerde alleen rond naar vervoer, gewicht, wacht op reçu’s.—
Onrustig keek ie telkens achter zich, of alles wel vlotte en niets
gegapt werd; of de kontrabons klopten, de wagens zuinig genoeg
bestapeld werden.—Te zweeten, te zuchten zat ie van ’t aandrommende
werk, rondom z’n overal kijkend lijf, in ’t geraas van treinen en
dreungesmak, getier van ’t landvolk, dat van ongeduld sterker schold en
trampelde voor hun karren. Nu en dan, heerig en afgemeten kwam patroon
van kontroleur even kijken of de boel liep, stond ie dwars in den weg
dat de tuinders ’m omver boften met hun karren en manden. Gauw had de
heere-baas ’m gezegd, dat kontroleur zich niet moest laten beetnemen
door ’t goochelend sluwe volkje; dat alle vergissingen en
terugzendingen voor zijn rekening kwamen. Dat wist ie wel, en gejaagder
loerde, zweette, vertilde ie de zware gewichten.—
Dirk had zich àchteruit door den drom wachtenden met z’n kar
heengewerkt. Achter ’m laaide ’n roode gloed van purper en karmijn,
waartusschen ’t landvolk woelde, met ’r sjofele stinkende plunje,
bronspilow broeken, zwart-fluweelen truien, vuil-blauwe en lakrooie
kielen, grijs-bruine en goorgele hemden.—
Nou moest ie nog even, achter de Duitschers, om nieuwe sloffies.—Van
ver zag ie al ’n troep tuinders worstelen en dringen bij ’n wagen op
tweede rails, met leeg aangevoerde manden. Z’n kar zette ie vàst tegen
’n boom vóór weibrok, en wrevelig achter ’t spoorhek drong Dirk dwars
door den stoet.—
Ze vochten in nijdig gedrang, rond den wagon.—De een duwde den ander
achteruit. Met trappen en stooten, in furiënde werkkoorts, doken
telkens ’n paar weer in den nauwen wagon, op geschreeuw van den grooten
aardbeikooper en mandeigenaar, die aflas hamen van tuinders.
—Hulers vier pakke, dreunde z’n stem, z’n oogen strak in loer op ’t
lijstje.
—Persint, schreeuwde ’n kerel terug, dook weg in den nauwdonkeren
wagon, holde den anderen kant weer uit met ’n trits sloffen aan ’n
touw, door de hengsels heengeregen.
—Daa’s meroakel gemain!, krijschte éen woedend, altait Hulers veur ’n
aêr,.. daa’s puur de fint van de bestige woar!...
Een brutale, met roet-zwarten baard om geelbleek gezicht en smalle
schuwe oogen, wenkbrauwen neger-donker, rukte ’n tuinder z’n mandjes
uit de handen, vloekend dat ie al drie keer voor niks hier was, op die
manier niet plukken kon, z’n boel verrotte op den grond. De baas, er
bijstaand, mengde er zich in, maar ze snauwden, verdrongen den heerigen
vent. Hij voelde dat ie in zoo’n geweldige, stuipige werkjacht, z’n
meerderheid verliezen ging.
—F’rek jai skorum, vloekte en tierde de onthutste tuinder, verhit van
zongepriem, dat z’n oogen in brand stak, afgejakkerd hijgend van
uitputting en sjouw.
—Ke’ main puur niks bomme.... ’k hep in twee doage al nie plukke
kenne.... soo lait main oogst veur de waireld.
—Moar daa’s main.... skar! duufelstoejoager.... kabbeloebeloap!....
Doòr schold ie, wou op den zwart-baardigen kerel instormen, maar
tusschen hen in drongen andere zwoegers, worstelend om sloffen en
manden, den wagon òp en instormend, grijpend en rukkend wat ze maar
krijgen konden.
—Jorisse!.. riep statig baas af, acht pakke.... om schijnorde in de
bende te brengen.
Maar niemand die naar ’m hooren wou.
—Wat ’n janboel, bromde Dirk, die met z’n stiersterke boffende schoften
door ’t gedrang en gewurm der half vechtende en razende kerels heen
gestooten was, magere zwakkelingen op zij duwend. In de woeling en
hitte van ’t gegrijp, gedrang, en geroep werden als verschoppelingen de
zwakkeren vóór- en achteruit gemept. Bòven de koppen en kromruggen van
’n troep tuinders, die aandrongen op één plek, graaiend naar sloffies
met armen vooruit, in woeste hebzucht,—deed Dirk z’n greep, met z’n
granieten krachtarm naar één kant waar ie ’n lossen stapel in de gaten
had gekregen.
—Daa’s jou beurt niet.... terug! schreeuwde ’n wagonknecht, luisterend
naar den afroep van patroon.—Maar terwijl die bij één wagon-end
aansjouwden en afweerden, ganneften ze aan anderen kant de sloffen wèg,
in tierend kabaal en worstel.
—Ikke hep ses pakke, skraif moar roak! beet Dirk af, de rist manden
over z’n schouers gooiend na ’t bindtouw eerst stevig om z’n hand
gekneld te hebben, dat ’m niemand wat afnemen kon. Luchtig was ie den
wagon uitgesprongen, lollig zich voelend, dat hij weer voor ’n pluk
geborgen was met sloffen.
Honderden, teleurgesteld en woest, nijdig gromden en raasden tegen de
kontroleurs en bazen, waarom ’r niet meer manden waren. Een, wachtte al
drie, ’n ander al vier volle dagen.
—Ke’k niks an doen, laike puur roofers.... schreeuwde ’n kontroleur,
morgeochend om vier uur.... stoan d’r weer twee woages, mo’ jullie moar
’n vroegertje moake!..
Zóó, in zwoegzweet vergloeiend onder schroeizon die ’t kokende licht
rond ze neerdreunde, doornageld van steken, gemarteld en vergramd,
huilde in raas-drift hun klacht naar gereedschap, barstte hun haat en
afgunst op elkaar uit, in woest gescheld en getier; steeg de koorts van
hun werkjacht, hamerde de pols van hun arbeid heeter, hooger,
onmenschelijker. Hun ploeterramp dáár, lag als ’n lijk te ontbinden,
tusschen het gouden daggeluk, het jubel-geschater van licht, de
wellustzwijm van geur, tusschen het groen en ’t hemelreine, wijdzalig
azuur, waarin het leven bruiste, en de kleuren klaterden.—De wilde
storm en donkere furie van hun arbeid, brandde en stuipte in ’t rood
van hun vruchtenzee.. Verbitterd in stillen wrok, stond er verwoesting
van leefrust op andere koppen gerammeid, driften van zorg en geld-haal,
die ze razend maakte, razend.
Aan weirand tegen spoorhek, èven buiten den worstelkring van
schreeuwers om sloffen en ronde manden, stond droef-verschrompeld in
eenzamen staar, ’n blinde man op klein orgeltje te draaien, z’n kaal
hoofd pal in zonnevlam, brandend op schedelnaakt.
Tusschen gebonk en geratel dóór, schoten melankoliek, triest-zachte
klanken uit z’n ween-instrument, dat met ’n riem over z’n borst
gesnoerd, vóór z’n buik hing, steunend op ’n kort schuinen poot in ’t
zand.—Eén mager-gele hand lag te beven op ’t bovenblad van z’n
orgeltje, en de andere dor-uitgepeesd, draaide, draaide! Wèg zonk
klaagstem van weenend orgeltje in den tierenden werkroes van ’t land
volk. Bloedrood vlamde ’t omlijste gaas van orgelkast, vurige poortjes
in ’t licht. En stil, krombeenig ingezakt, magerde z’n
schreiend-sjofele figuur, in groen-roode jas, als vastgenageld,
gekruisigd tegen ’t hek, eenzaam in de drift-woeling van ’t worstelende
werk. Vóór ’m, op ’t heete gras lag ’n verluisd vuil mandrillig
kereltje te smakkeren op wat verkneusde weggeworpen rottende aardbeien.
Stommer, pruttelden de dooie droge lippen van den blinde, angstig
gissend waar z’n zwijgend geleidertje ’m neergeduwd, had. En lang, heel
lang bleef zon, sar-heet priemen op z’n naakt schedelvleesch, op z’n
mageren, smal-hoekigen kop, angstigden z’n staar-oogen, als in
luistering naar wat ze niet zien konden; draaide de hand, draaide,
draaide uit, droef klankengeween, verdoofd wegvloeiend tusschen de
furiënde aardbeienwoeling en felle glorie van zomerbrand, overal
rondom.
Veel later, in den avond nog, dromden meér karren en wagens áán, lag ’t
aardbeipurper en karmijn te koortszingen in ’t avondgoud, kwam ’r
nieuwe vloed aanspoelen, aangolven, op de ratelhotsende karren, dampend
nu in bovenaardsche zonglanzingen.