Ouë Gerrit keek grommig, toen ie hoorde, dat ’t hooi nog niet heelemààl
overend was gezet. Maar de kerels raasden en vloekten op den Ouë, want
hij wist toch, dat ze zich tot ’t hemd toe in zweet gezwoegd hadden. ’s
Avonds stond ouë Gerrit ’n pijpje te smoken, in uitgezwoelden
zomeravond.—
Met woederig gevoel in ’m, van allerlei opgepropte nederigheidjes en
teleurstellingen, bleef ie wat drentelen voor den dorsch van Janbuur,
die al aan ’t òpsteken was. Daar stond ie nou, smokend voor schimmig
verlichten dorschingang, naar de duistere stolp wat afgehakte bitse
woorden, met onzekeren stemmeklank, tot Jan Brakel opgooiend, die boven
op den berg, met z’n kop bijna tegen de pannen schoof, verdonkerd
tusschen balken en binten. Daaronder groezelde, meer in ’t weifellate
licht, hooiwagen met ’n kerel erop, die zware vorken naar z’n baas
opstak, met forsche rukzwaaien ’m begravend in een graf van halmen,
onder de duistere pannen. In druiping van zweet op z’n mager,
uitgebeend gezicht, stond de daggelder op uitgespannen wagen in
schemerenden dorsch, te hijgen, telkens met meer rukken en tragere
stooten de vork vastpriemend in ’t hooi. Achter z’n, met grillige
schaduw schuw-verduisterd hoofd, bonkten donkere doffe stooten en
stampen van paardpooten tegen beschot, walmde uit, zoetige wasem van
strooiigen stalstank. Even telkens, in buk en wrong van z’n lijf, als
ie inlanste z’n vork, kwam z’n rood bezweet gezicht wat meer in ’t
licht schimmen. Donkerig-grauw rood van uitputting, smalden z’n
kaakhoekige wangen beenig vooruit.—Ver boven z’n hoofd, in de duistere
diepte der stolpzoldering, hapte ’n vierkant klein glas-pannetje ’n
lichtgat in ’t donker, waarin soms plots bij ’n zwakken harkhaal, brok
gezicht van Janbuur op den berg vagelijk òpschemerde, en weer snel
wegdonkerde in de geheimzinnige stolpdiepte.
Zwaar van klank en natrillend in ’t duister, klonk Janbuur’s stem uit
de zoldering, tusschen het zachte geruisch en geritsel van z’n
gehark.—Ingebocheld aan ingang, bleef Gerrit luisteren, z’n kielblauw
droevig verpaarst in den schemer.—Onrustig had ie z’n pijpje mondhoek
ingebeten, nu en dan optrekkend reutelenden zuighaal, vernevelend z’n
hoofd achter rookwolken.
—Hai je je boel dan nog nie te hoop?.. wa’ luie broàsims die jonges van
jou tog-en-binne, dolde Janbuur, uit berg-duister.—
Ouë Gerrit voelde zich nijdig worden, hoorde dol-klank maar half.
—Ho!.. ho!.. wa’ saa’k segge!.. vier en vaife en nie genog.... aa’s je
wa’ forrekies hooi allainig neudig hep!.. bi’ je gàuw kloar....
huhu!.... huhu!.... de kerels hewwe nog wá’ meer aa’s hooie hee?..
Bleek vaalde schemering op de vuil kalkwitte muren van dorsch. Al
donkerder zwartten wielen, voorkrat en dissel van den hooiwagen,
tusschen de donkere hooge gebinten en ’t verduisterd gevaarte van
stolp. Donkerder kromde en zwoegde gestalte van werker op den wagen en
angstiger onder z’n verdonkerende gebaren kermde, in de lugub’re
dorschstilte, z’n zware hijg-borst.—Z’n kop wasemde in ’t zweet en
voort ging z’n vork in het ruischkrakend hooi, hieven z’n donkere armen
stapel op stapel naar den stolp, waar ’t neersiste, op den al hoogeren,
duisteren bergrug. Z’n beschemerd lijf schimde er verkromd en vergroeid
als schimmige karyatide, waggelend op de lager-zinkende vracht, in
krampige worsteling met het droog-wilde veerende hooi, dat onder z’n
voeten uitsprong en tegenspartelde als levende aren.—
Z’n schimmig gezicht, bij vastboring van hooi, grauwig-rood alleen even
te zien bij beenige kaken, in den omhuivenden schemer van ingang,
draaide telkens donkerend wèg naar den baas, en stom sloeg z’n stille
late avondzwoeg door het afbrekende gepraat van ouë Gerrit en Janbuur
op den klamp.—
—Kaik ke’rais die Kerkvoarter doár.... die is d’r puur van f’morge
halfdrie an ’t gangetje! en nou.... sel t’met naige uur weuse hee?....
één skoffie hep ie had.. daa’s doenig hee? één skoffie van ’n kwertier
t’met! daa’s doenig hee?
Janbuur blufte op ’t werk van daggelder, alleen om ouë Gerrit te
hinderen.
—Moar da’ mot sait.... hai hep dan ook ’n fesoenlik duitje.. doàr sit
’m alles in Blommepot.... daa’s ’t geheim vat je?.. wa’ jài nie
kwakkelt.... mi je blommetjes s’murreges knippe!—’n fesoenelik
doàggeld.—Zwaarder griste en kraakte ’t hooi onder hooiers kousen, en
even uit stolpduister kwam lijf van Janbuur naar voren bukken, z’n
donkere kop, turende laag in den dorsch, die volgegrauwd diepte van
schaduw en schemer.
—Hee.. Joap!.. schreeuwde ie, naar den wagen, hoeveul vorkies nog, ’t
wort main puur te donker!
—Nog drie, dan is ’t daan, kreunde dof stem van daggelder. Z’n donker
lijf ging voort in zwoeg, lanste en vorkte ’t laatste hooi òp. Z’n
armgebaren vaagden nog schimmiger, verdiept tegen ’t weifelende
dorschduister van achtergrond, geheimzinnige hal van verdonkerde binten
en kruispalen. Soms vréémd, lichtte oogenwit om appelkrans, nog èven
schichtig onder hoedrandje en verduisterd gezicht uit, als ie opzij
keek naar den berg.
Ouë Gerrit, leeg-wrevelig, niet wetend meer wat te zeggen, zei zacht
goeien avond, klompklotste wèg, loom, vol kregel naar huis.
Den volgenden ochtend schommelden bij hem twee wagens hooi van één dijk
in, die de jongens uit angst voor regen, maar opgestoken hadden.
Op balkvoeting stond ouë Gerrit in ’n erfhoek, achter bollenschuur,
klaar. In open lucht zou daar ’n berg neergebouwd worden. Regen
spatterde en windrukken stootten òp uit oprijlaan, waar de voerman één
wagen ingereden had.—’t Geurde over hun hoofden. Kalm, als onder
zonnegouden en blauwenden hemel, vorkte voerman ’t hooi van z’n wagen.
Piet stak òp, naar den Ouë. Met vertrokken rimpels in z’n gezicht,
stond die omsparteld van regen en windgeslier, bangelijk ruggekromd en
beverig de opgeworpen stapels naar zich toe te rollen en op te
bossen.—Diep zonk ie in broeihooi, dat z’n enkele blauwe kielromp
krommig tusschen ’t matgoud gehalm uitbochelde.—
—Wa he jai ’n mooie vork, lolde Piet.... jai lait d’r ’n borrel glad,
moar de bulle binne tog in orde.
—Joa jonge, ironiseerde terug voerman, afvegend zweetgezicht met
mouwvest-end, en neerharkend hooihaar langs wielen en raambalken. Joà
jonge, dá’ f’rboast jou hee?.. jai hep kwoalek ’n goed stuk gereedskap
sien hee?....
Lachend en sneller vorkte ie af, dat Piet wegzonk tot de borst in de
stapels.
Ouë Gerrit, in strammen buk, hijgend en puffend op de voeting,
doorstriemd van regen, schuw van nattigheid, waggelde hooger, al hooger
op hooiklamp, woelde, struikelde en verstrompelde tusschen het
broeische gehalm, wreef telkens één hand tusschen lokken en baard. In
zichzelf gromde ie, waarom ie maar niet, nà de pluk, wat hooi gekocht
had.—Zou ie niks te maken hebben gehad met gemaai en gedroog, net als
verleden jaar, al was ie ’n beetje bedonderd met de kwaliteit.—
—Wa hondeweer hee?.. f’rduufeld aa’s ’t droog is.... mot tug droog
saine aa’s ’n hart saa’k moar segge!....
—Je ken.... die jonges ook niks.. late doen.. droog-komiekte voerman
weer van den wagen, lager beenend den karbuik in, onder al zakkende
hooivracht, snel-rustig stapels neervorkend rond Piet’s lijf. Piet
lachte van zenuwachtigheid voelde wel dat voerman ’m nàm, met al
haastiger afwerping van z’n vorken. Geweldig in werkdrift lanste Piet
z’n vorktanden trillend vast, in de krakende, ruischend-blonde woeling
om ’m heen, duwde ie dieper en gejaagder den steel in ’t hart van de
nattige stapels, dat ie grootere vrachten vastpriemde en in woesten
zwaai boven z’n kop sloeg.—
Heviger zwollen z’n slapen en aderen, en vlug, als kon ie geen til meer
uithouên patste ie z’n vracht tegen ingebukt achterlijf van ouë Gerrit,
dat die schokte op z’n voeting en voorover strompelde.
—Ho-ho! main kristus.... waa’n drift!.... is da hooie!.. je laikt puur
daas!....
Piet hoorde niet, wou niet achterblijven. Regengespat en windgeruk
splinterden en joeg om z’n warm gezwollen zweethoofd. Hooibroei
verhitte z’n lijf en springende stroo-sprieten priemden in z’n oogen en
hals, jeukten in z’n ooren.
Zoet dampte hooigeur rond, op ’t zwoel-smoezelige erf, over den natten
glimmerigen moestuin, onder de grauw-wazige lucht. Hooigeur honingde
rond, rookte in Piet’s beregenden mond. Woester en driftiger werd ie
van binnen. Dier-zwaar hijgde z’n borst, en geweldig in werkstilte
lanste z’n vork in de zwoele stapels. En hooger om hem, in kalmen sar,
begutste voerman ’m met gouden golvensmak, als moest Piet stikken.
Erger, èrger giftte ’t in Piet. De zwoel-warme geur maakte ’m
woestiger, duizelig, de regen plekte natter op z’n handen, jeukerig en
piekend, en de wind joeg ’m op, lawaaide in rukken om z’n fladderkiel.
Vloeken kon ie. Al drie maal was ’t gekeerd, en nou wèèr regen! Heeter
broeide in de nattigheid ’t blond gegolf om z’n lijf en polsen. Hij
trapte er op, woelde, wankelde, stampte en spoog er z’n pruimsap in.
Hoe meer ie weg rukte, hoe sneller voerman stapels op ’m neerdrommen,
neervloeien liet. Heftiger en veerkrachtiger, als in helsche spanning
van al z’n spieren, nagelde Piet grootere stapels aan z’n vork,
nauwelijks meer te tillen, hief ze langzaam, in heupwringende
kracht-ruk boven z’n kop, en kwakte ’t woedend neer op ’t lijf van
Gerrit, die hem niet meer bijhouden kon.
—Da goan soo nie.... je laikt hooikoors hewwe.... wa skeel jou?....
Paarsrood van uitputting bleef Piet hijgen éven. Zweet en regen,
glibberden natte kringen om z’n neus en mond, die glommen als met boter
ingewreven.—
Het balkraam, boven de wielen van hooiwagen, kwam al bloot, zoo
snel-zeker had voerman af gestrooid, toen Piet nog in den om hem héén
gebouwden, uitheupenden berg stond te woelen met z’n vork, niet wetend
meer waar ’t eerst de stalen tanden in te harpoenen.—
Stiller was ie gebleven, want zonder woord òpenlijke ruzie had voerman
’m klein gekregen, in zwijgenden krachtworstel.
Na uren kreun-stillen zwoeg eindelijk, stond de berg overeind, voelde
Gerrit zich blij dat ie in den regen, toch doorgezet had. Dadelijk, met
zwart zweetig vervuild gezicht, hooidotten, tusschen z’n haar en nek
gepaveljot, doorzogen van regen, was Piet weer den tuin
ingeklomp-klotst, om te rooien.—