Loom slofte Kees den weg naar zee af, met doffen klomp-schuur,
zandwolken voor zich uitpoeierend. Eindelijk dan was ie bij de
sekretarie van Duinkijk, doodop van verveling en lanterfanterigheid.
In de zoete lenteavond-scheemring van weibrok, achter Van Ouwenaar’s
landgoed, vaagden vorm-fijn, twee stille, peinzende paardjes, grazend
in halslagen kop-hang. Avond was aangefloersd in heilige rust. Overal
rond droomden wazig, in duister dampig violet, tonige bosschages, en
hoog aan een zij van den weg, dromden dennen, donker op zwaar begroeide
glooiingen, waarachter ver, woeste duinstreek schemer-mistte, tusschen
jachtgrond van Van Ouwenaar, tot aan zee. Waziger in rust, dommelde
andere tuinkant, vlak-bewerkte moestuinderij, met ver, teer paars
verschiet op duingolvingen. Uit de pastorie, schuin over Kees woning,
glansde avondlampje op ’n kamer, roodzacht kapje, in goud-oranjen
lichtkring. Stil zat dominee in mijmer, in ’n rieten tuinstoel, aan den
weg. Sigaren-rook krulde wolkerig loom om z’n in schemer verduisterd
gezicht. Loome koe-gestalten, in de wei, vlak vooraan, stapten over
donkerend avondgroen gras, in loggen gang, stap voor stap. Onder hun
koppenduister raspte graas-geluid òp, ritseling in de avondstilte,
zacht als eerste haperende zeisslag van maaier.—
Kees voelde niets om ’m van de weirust. In ’m gromde wrok, driftige
lust om iets uit te schreeuwen. Hongerdrift was ’t die ’m wrevelde, en
verveling dat ie nog overal z’n kop stootte, wààr ie vroeg naar werk.
Tegen pluktijd, hooitijd, zou ’r misschien wat voor ’m zijn. Koortsige
drift jeukte er in ’m, om iemand te pakken, te ranselen, als ze ’m maar
een woord in den weg zouen leggen. Hij voelde, dat ie ’r gek van zou
worden, overal teruggestooten en tòch lachjes en schampere lolgezegden
over z’n niks doen. Op ’n bulterig brok duinweg, uitgegraven voor
tuinderij, vaagde ’n gestalte op de akkers, donkerend.
Dat most kweekertje Reeker zijn.—Zou sain d’r nog erais veur ’t lest
vroage.
—G’noafed Reeker!....
—G’noafed.... Kees nie?.... joa! Kees!.... zei Reeker. Zangerig-klaar
galmde z’n stem van de akkers in de scheem’ring.
—Mooi weer hee?....
—Daa’s net.... fierkant somer.... wá’ doe jai nou?....
—Ikke hep sien noa ’t onhail.... se hebbe d’r gister hier drie honderd
muise pakt.... da tuig.... freet wortel en bol op.... je sou se
kroàke!....
Kees luisterde niet meer, stond even droomerig te turen ’t veld òver,
met een been op prikkeldraad. Boven een wijen akkerhoek vloeide nog wat
geel hemellicht, met rooie teere sikkelveeren doorwuifd.—De nacht dekte
donkerder, al donkerder land en boomen. Reekertje was opgeloopen, stond
stil onder het gelige luchtbrok, in het avondgedroefde, verzonken
akkergroen, toch in duistering van gestalte. Vol klonk Kees’ stem door
avondstilte.
—He je t’met gain kerel noodig Reeker?
—Spait main, moar t’met ke’k nog mi main jonges besti of.... In de
pluk.... op tuin.... dan is ’t wá’ aers!.... Bai de groote hoal.... dàn
m’skien.... Moar nou.... ’t is niks daàn, hoor.... f’r wá’ hei je
selfers nie ’n lappie hee?....
Kees stond te turen, in één houding, schemer-akkers op, waar stilte
wijd-om staarde....
Wá’ nou.... vroeg die kerel naar de bekende weg?.... Wist ie nie dá’
t’r veur sain geen grond was?....
—Wá’ nou?.... je wee tog suiver, dat t’r hoast niks niemedal grond
is.... en daa’k niks kraig sonder borg.... al ses.... wá’ ses?.... al
tien keer bi’k weest bai netoàris en bai alderlai volk hier.... moar
vast niks hoor!.... vast niks!.... d’r is nie één die goed wil
stoan.... ka’ jai d’r nie wá’ op finde?....
Kees had nog wat ouë vriendschap met de Reekertjes. Vroeger had ie veel
vooral voor hèm gedaan bij strooptochten. Nou dacht ie, dat dìe vent
nog wel es wat helpen kon.... Maar „’t speet” Reekers weer duivels.
Stil wrokte de tuinder in zichzelf, dat ie d’r mee begonnen was. Wat
had ie te klesse mit soo’n hongerlijer.... die skooier!.... Nou ja,
vroeger,.. vroeger was vroeger! Toen most hai ook stroope.... Hai
borg?.... dá’ kon ie denke!.... Pas d’r self indroaid.... en dan
ankomme mit soo’n lid!.... Ieder most moar veur s’n aige sorge.... sien
dat tie ’r boven op kwam!....
Zoo had ’t even stil, in z’n hoofd geredeneerd..
—Neenet Kees, aarzelde z’n stem in de starende schemerstilte van akkers
en straatweg.... dá’ wee je, aa’s ’k je pelsiere ken.... mi d’een of
den aêr.... groag!.... duufels groag!.... Moar borg stoan.... dá’
kennie.... Main waif sou me van veure d’rin, van achter d’ruit
trappe!.... Eenmoal andermoal.... ik hep selfers kooters.... ikke mó’
main aige rekenskap gaife!.... Eenmoal.... andermoal.... aa’s ’k je
pelsiere ken.... mi d’een of den aêr.... Groag!.. ik erinner main nog
bestig, dá’ je main vroeger.... veul vroeger.... te freete hep
gaife.... da je main op stroop.... wel van de twintig beesies.... tien
hep loate.... eenmoal andermoal Kees.... tjonge.... aa’s ’k wa hep!....
moar....
Kees tuurde weer in den akkerschemer, die stiller staarde, verder naar
duin.... Niks zei ie, maar ’t wrokte heet, heet van binnen.
Dá’ tuig! niks had d’een voor d’aêr over, of ze motte wete dat ’t vast
goed gong.... dan.... dan ha’ je je man.... Moar ’n kwinkwanker aa’s
hai, hellepe mi ’n lappie.... ’n skorem sonder rooie duit.... dá’ gong
nie.... Veur d’r aige siel en salighait poere.... Verder kon ieder d’r
krepeere.... wá’ tuig.... nie een die d’r noà je omkeek!....
Baloorig was Kees doorgesloft, rhytmisch in klosgang langs de
wegstilte.—Stiller droomden de verdonkerde boomen in de scheemring; ’t
gele luchtbrok, boven den tuinder was verbleekt in groenige vaalheid.
Zoele geurtjes wuifden op windefluister aan, door hakhout en gras.
Zachter verzonken de akkers in ’t wije geduister, en overal rondom
ruischte het groote avondzwijgen van land en lanen. Doodstille huisjes,
ver van elkaar, verdoften in sluimerrust, glansden in teer raampjesgoud
van lamplicht, zacht droomrig, als heilige kluisjes. Voor ’m lag de
lange wilgenlaan naar zee in boomschemer, waar dunne luchtstreep boven
waasde, teer-groenig, heel ver.—Vogeltjes kweelden en weedomden rondom,
in zoete zangetjes, zaligdroeve murmel van vleiende fluitertjes. En nu
en dan zeilde ’n zwaluw, vlak over z’n hoofd naar den grond, de
duindonkering in.
Angst en wrevel kwam in z’n hart op, nou ie Wimpie ging zien. Wrevel om
de geloofsfratsen, al begonnen met de Vasten, en de Maria-maand,
Mei.—Woedend was ie geweest dat ’t mannetje den goeien Vrijdag puur
droog broodhomp had geslikkerbikt en niks meer!—En dàn, dat snikken om
z’n kruiske op Asch-Woensdag.... van stof mòakt.... tot stof sel je
weerkeêre.... Netuurlik!.... Skoàp!.... Wat ’n Paschen en
Hemelvoartsdag ’t feur ’t manneke weust was!
Was de pluktaid d’r moar;.... de oarebaie,.... de peule, de vroege
groentes!.... Wa sou die se smere!.... Femorge had ie Wimpie op ’n poar
kiste mi s’n bedje in ’t sonnetje set.—Veur ’t huisie!.... Wa’ ’n lol
dá’ kereltje had hep!.. Enne.... wat ie bleek sien hep? godskristis....
kon die d’reis selfers ’n lappie grond kraige?.... Soue se sain nou
moar feur los wille!.... Wa’ da kereltje invalle was!.... een-en-al
been!.... die f’rekte vaste.... bai ieder feestdag! ’t skoap! f’morge
hep ie lache en songe.... mi se ooge knippertje speult teuge de
son!.... In joàre had ie gain licht soo sien.... stakker!.... Enne nou
Ant weér mi’ d’r swangert laif.... Dat tie nou tog nie van d’r afblaive
kenne hep.... Had soo duivels s’n aige sait.... Had ie moar ’n
hoekie.... ’n lappie.... Snof’rjenne wá’ sou die poere!.... Tut ie d’r
bai neerviel!.... Nou niks.... veur ieder kon ie krepeere.... D’r woàre
wel meer aa’s hai.... veul, veul meer!.... moar die krege d’r nog es
los werk!.... die gonge stiekempies noa kerk.... likte pastoor of
dominie.... of dokter of netoaris.... Nee, da gong sàin nie af.... dá’
bleef sain in s’n keel sitte.... Nou stroope dààn.... ook gain
freete.... wá’ nou?.... Dá’ rooit ná’ niks.... ná’ niks.... aa’s tie
nou erais poere gong, ergens wait hier vandaan!.... kon die d’r moar is
de wereld in.... Moar wie holp sain.... wie?
Enne Wimpie?.... hai sou ’t vast besterrefe.... enne tog.... ’r moar
van komme ’t most.... Waa’s tie nou moar knecht! Se konne ’m veur sain
part soo veul bloedsuige aa’s ze woue.... aa’s tie moar wa had....
kaik! d’r was ie ’r....
Tegen ’n duinhoogte, woest naar voren dreigend uit vlakken grond, diep
in ’t pad, lag z’n huisje, donker, met geel lichtje, uitprikkend achter
naakt ruit. Avondlucht, wijd en geheimvol groen-teer schemerde wijd
áán, van de duin-zee.
Angst duizelde in z’n hart, nou ie instappen ging met leege handen,
eeuwig met leege handen.... En woest, met wrevelgevoel, kwam ie
zichzelf opporren! Wat donder! wá’ kon hai ’t helpe!.... Aa’s s’n waif
’t ’m zuur moake gong, sou die d’r van mekoar splintere.... En aa’s d’r
moer wá’ sai sou die d’r ’n kruk op d’r test stuksloan....
Gram-zwaar in barsche-zwijg, stapte ie in, kwakte zich op bed, zonder
’n woord, zonder Wimpie zelfs te durven aankijken.—
’n Week later klompkloste Kees weer in den avond, den weg naar zee àf,
opgeruimd en veerkrachtig. Dirk, z’n broer, had ie gesproken.. Hij kon
meehelpen. Ouë Gerrit had gegromd, en bang-strak gezeid, dat als Kees
op ’t land stond er ongeluk kwam over ’t huis. Maar Dirk, Piet en Guurt
waren vóór ’m, hadden geantwoord dat ie hongerde, dat ’t zoo niet
langer blijven kon; dat ’r te veel werk was voor hun handen, dat ’r
anders toch ’n vent gesteld moest worden, daalder daags.... En Kees was
al heel blij als ie zeven pop kreeg voor de heele week.—
Nou liep ie rustig naar huis, blij om Wimpie, dat ie eindelijk,
eindelijk heel stil kon zeggen, dat ’r wat was, dat ie ’m ààn kon zien,
en z’n wijf ’m nou es niet kon uitschelden, waar ’t kereltje bij lag.—
Zoet woei lenteavond licht z’n longen in, en telkens even rekte ie zich
de spieren, spande ie z’n kracht, om vooruit te weten of ie ’t nog wel
uithouen zou, of ie nog wel wieden, kruipen, hurken, harken en spitten
kon in den grond.—
Volgende week stond Kees op de Beek.—Z’n vader had ’m niet gegroet,
niet aangekeken zelfs. Ouë Gerrit wist dat Kees kon aardwroeten in de
tuinen als de beste, maar hij had gruwelijk ’t land aan ’m, was bang
voor z’n spullen en Kees’ geloer; geloofde stellig dat ’r ongeluk op ’t
huis lag, als hij in z’n nabijheid werkte. Toch, Dirk wou Kees hebben,
hield wel van den kerel, zonder vast zich rekenschap te geven, waarom.
Blij was ie, dat ’r ’n paar flinke handen meewerkten, nou de Ouë maar
weinig meer hielp. En Guurt had Kees ’n gehavende broek van Dirk
gegeven, met schoone kiel.
Kees, aan ’t wieden, rustiger nu in z’n arbeid, schoof handig z’n
peulenschoffel tusschen de boonen. Dirk werkte af, rond de rijzen in,
met z’n handen nawiedend, waar de schoffel niet bij kon.
De zon stond al hoog, en hitte dampte er òp uit de zweetkoppen der
werkers, die gloeiden, pal in ’t zonnegesteek. Dirks blonde kop stond
in glans, en de rossige vlekken er in, brandden als schedelvlammetjes
achter z’n petje. Kees, reuzig, met ’n vuil-gelen strooien hoed,
schonkigde boven de rijzen uit, die knoesterig en kaal-vermergeld, in
het sappige gewas en kleurlicht, dorden. De lichtgroene aardbei-bedden,
akker aan akker, omrasterd van prachtkleur verglinsterende hagenwanden,
als ingesloten tuinen, dampten uitgestrekt, met warrelende witte
bebloeseming. Overal op de akkers rond de werkers, vlekten kleuren in
’t sappige groen, rood, wit en hoog glansgeel gespikkeld van bloemen en
bloesem, licht-blij daverend in ’t zonnegevonk.—
Vijandige oom Hassel stond ’n greppel verder met z’n zoons,
zwaargebouwde kerels blauwkielen, bedrijvig wroetend in de aarde. Ouë
Gerrit kromde met den rug naar z’n broer toe, dol jaloersch, zwellend
van gift op al wat oom Hassel had en deed, glunderig loerend naar z’n
akkers, die met sla en aardbeien voor waren in groei. Ook frischte al
’t diep-groen sier-loof van wortelen bij ’m op.
Dat maakte Gerrit helsch. Hij wou ’t zijn kerels wel wat uit den grond
zien trekken, zoodat ’t gauw, heel gauw ver boven teelt van z’n broer
uit zou staan.—Toch was ie blij dat bij hèm ten minste ’n hoek
rhabarber al hoog in stengel en blad bloeide, prachtig jong, vlak voor
den neus van z’n broer, waar die op kijken moest, terwijl bij dièn de
rhabarber, laag in ’t blad, kwijnde.—Telkens loerde Gerrit stilletjes
en voorzichtig, om te zien, glunderig of broer Hassel niet naar z’n
rhabarber keek.... En telkens ook keek z’n broer naar hem, of Gerrit
niet naar zijn aarbeien en wortels loenschte. Dan stootten ze op elkaar
in met hun loer, keken ze weer tegelijk, strak voor hun uit, met
woedende gezichten, omdat geen van de twee wou laten zien, dàt er haat,
jaloerschheid tusschen hen was, ze iets om elkander gaven.