Drie kerels, buiten z’n zoons had ie al in dienst voor rooien en
wieden.—
Z’n oudste Willem, keek uit naar de rooiers, die hurkend, diepe geulen
slagwielden in ’t zand, met hun knieën. Gretig graaiden hun handen in
den stuifgrond, in zware rukkende, klauwige scheuren de aarde
omwoelend, om de bollen met wortelfijn draadnet er uit te graven.—Een
rooier zong dronkemansliedje, onder het wroetend uitstuiven van den
heeten zandgrond, in klauwigen grabbel. Piet Hesse, naast ’m, klokte
gretig koue koffie uit z’n kruik, naar binnen.
—Hesse, wèrk! nijdigde Willem bazig.... dá’ lange suipe van jou kost
geld....
—Nou seg!.... aa’s je me nou! verontwaardigde in woestdriftigen kijk
daggelder terug. Maa’g ik nou nie suipe?....
—En jai kerel, jai skreeuwt de heule buurt op ’n klus.... ikke sou main
stroatje d’rais dichtknaipe ’n uurtje.... is dâ singe?!....
Nijdig had Willem Hassel z’n bazig praatje uitgeschamperd, negeerend ’t
brutaal kijken van Piet Hesse.—Kalm geweerde ie z’n schoffel op
schouder, liep ie heen en weer, en stil-bedrukt keken de andere werkers
òp naar de blinkige staalstreep van z’n schoffelmes. Angstige,
kruiperige valschheid zat er in hun plotselinge stilte. Niet één van de
groote kerels, die iets tegen durfde zeggen, of ze moesten ’n prop in
d’r lijf hebben; dàn barstte opgekropte woede van vernedering los. Maar
nou! koesjt! Want de ouë oom Hassel was nog veel erger dan de
piep-jonge Willem.
Alleen Hesse was loom met z’n knieën in de kuil-voren gezakt, woelde en
groef voor zich uit, zwaarstoffig, gromde naast den ander, die ’n
standje beet had over z’n zang.
—Potdorie, nou mag je nie meer drinke... hei je main ooit!..
—Hier-op-pan!.... enne ikke mó’ m’n bek houe!.... da weut je ommirs van
joàre.... wee je nie?.... die Seeuw van lest hier!.... wá’ die veur
hupla’s hat.... dat ’t bai hoarlie nog tienmoal erger is.... op ’t
land!.... Dá’ sullie doàr puur de groaf op d’r kop kraige.... of de
skoffel in d’r sielement....
—Nou.... wa.... Oùww!.... jemichkrimi!.... donderjenne!!.... kromp
Hesse plots in van pijn, afbrekend z’n zin. Met z’n hand was ie, diep
en woest, op ’n steen ingegraven, die z’n nagel afgescheurd had. Bang
nog voor loerblik van Willem, bleef ie doorwerken toch, zei ie
kreunerig wat van pijn.
—Nou wa!.... bromde de andere rooier, ik seg moar dá’ die ouë rakkert
van ’n Hassel main al drie keer ’n graof noà’ main harses mept hep!....
toe’k ’n kwetiertje te loat maffe hep!.... en sain naif.... uit de
polder.... ranselt puur s’n rooiers mi de staikvork in d’r pinse....
aas se effe wá’ segge.... onder hoarlie.... werrik!—
Bij elk woord, rukten z’n dof-groene klauwen den grond in, kluiterden
aardbonken voor ’m uit, sprak ie afgehakt en hijgend.
—Nou, die ken veur main, sain buik verliese.... giftte Hesse, z’n
zandhand in den mond uitzuigend, waar de nagel onder ’t vleesch
losgescheurd was.
—Jesis.... wá’ jai main ’n roer-menietje bin!.... lolde de ander....
f’rleje joar he’k main duim afhakt.... hier kaik.. mi de moker.... op
de schee.... scheeringpoaltjes.... ik hep sain d’r soo moar anplak....
hep effe moar bloed....
—Nou.... ik f’rrek weer van de dorst.... ik sit éé.... effetief te
broaje!....
—F’rjenne main strot brandt m’of.... ik naim ’n urretje.. benne jullie
kerels.... wegsture.... hai ke main nie misse!..
Weer was ie opgesprongen naar z’n kruik, die blinkte bij nog niet
gerooid bed-end, slobberde gretig z’n lauwe slappe koffie.—Zweetvet
drupte ’m langs z’n rooiige gezicht, den bronzigen hals in.
Willem Hassel had geloerd, maar durfde toch niets zeggen, nou ie zag
dat de kerel ’m wel wat mans leek.—
Kees was van z’n boonen aan ’t wortelen wieden gezet. Zweetzwaar en
paf-heet ploeterde ie hurkend, met stekende lendepijn van ongewoonte.
Driftiger grabbelde z’n hand tusschen ’t gewas, en telkens brandde ie
zich aan netels. Boordevol werkdrift zat ie. En giftig, heftig, was ie
op z’n neef Willem, nou ie gehoord had, hoe bazig ie ’n stakker, die
daar te druipen stond van zweet, had afgebluft om ’n slok drinken in de
hitte. Wat ’n branie! Nou dat ze’r ’n beetje bovenop gekomme binne!
Eerst toch net zoo arme skooiers aa’s sai.... en mi gelukkies en
gapperaie bai de bolle.... en bloedsuigerwerk!.. nou leeke ’t heere....
Je sou se ’n skoffel op d’r test sloàn.... ’n mestvork in d’r pins
steke!.... die skarre!....
Vlak voorbij ’m schoof Willem Hassel, langs greppelland.—Heerig voelde
de jonge kerel zich en tartend wou ie dat volkje ereis toonen dat hij
mocht luieren als ie wou en zij niet. ’n Kwartier bleef ie rondkijken,
zonder ’n hand uit te steken. Jaap z’n jongere broer, die te poeren
hurkte als de meest ondergeschikte rooier, lollig royale kerel,
hinderde ’t bazige doen van Willem.
—Seg, sou je je aige nie rais afprottetaire.... je stoan net soo mooi
te kaike hier.... Hee! foader!.... hai staikt t’ met gain poot uit!....
Kees groeide van lol. Hij had Jaap wel de hand willen drukken, al sprak
ie uit gewoonte, ook al jaren niet met ’m.
—Lá’ sain s’n gangetje, zei norsch oom Hassel, wien bestig ’t stramme
van Willem beviel.
Overal rondom dorde en rotte in den warmen Junidag, verstorven blad op
bollenakkers, geel en groen-fletsig bruin, kleurfijne nazang van loof,
op tulpendood. De lucht stond strakblauw, wijd licht. Van den Lemperweg
geurde en dromde zware boomgordel, in groene pracht. Laag kromden de
takken, met bladerdos op bollengrond, hooge boomendrom, in ’t lichtgoud
geheven, stil, met nu en dan windruisch door ’t pluimige groen-goud,
zwaar-wiegelend als met moeite, glanzen en licht verwuivend over de
verre stille akkers en werkers. Een boomhoek, teruggedoken als poort,
waar lichtglans op bladranden nog éven afzilverde, schaduwde in diep
donker groen, leek één bladerdrom, zonder zichtbaren stam, neergewolkt
groen op akkergrond. Op het zalig-wijd, rustig bollenland, hurkten
klein de blauwkielen, ingebogen met kop naar de aarde, wiedend-zoekend
tusschen nog lichtend hyacintenloof, naar ziek loof. Om hen ademde in
diepe rust, de groote trillende stilte, ruischte ademhaal van het licht
over de velden. Orgelende geluidjes aeoliënd, doorzilverden ’t
hemelblauw neerregenend over de akkers, in snoertjes trillenden zang.
Verzwakte straatgeruchten van den weg af, woeien éven nog,
vaag-klankend áán. Overal gooiden de blauwkielen de zilverbeflonkerde
rooischalen voor zich uit, was er zwaar geploeter van werkers met
bestoven zakken en mandjes bollengoed, naar het pad sjouwend op
handkarren. Naar alle kanten uit, van de zondoorstroomde akkers, kropen
de wieders in fellen goudbrand, blondden de groote stroohoeden van
enkele ingehurkten uit, bòven verdord goud-brons loof. Wat witte hoeden
stipten blank in ’t licht. Eén groepje kruipende aardwroeters, net
achter de haag van ouë Gerrit’s akkers, werkte met kleine petjes op,
dat ’t zweet ze van ’t gezicht gutste, kropen tusschen ’t groen, in hun
kielkleur als blauwe voortschuivende vlekken, die afdropen in
zonnebrand. En prachtig, over nog groenende, puntig-neergekrulde
tulpbladen zeilde en moireerde zilveren forelleglans van licht, en fijn
sidder-golfde ’t loof in áánfluisterenden windsuizel, droom-zacht, àl
méér en méér; week geruisch, rond gréép en donkere wroet, van
zwart-verbronsde werkhanden; geruisch om de lijven, in lichtgewiegel
van glanzen door ’t loof; loom gezang van de aarde, naar ’t lichtende,
groeiende leven. In hooger groen, uitgebladerd, stonden in stille
aandacht de akkersingels, met goudstof bevonkt op dwars-uitstekende
blaadjes, hier en daar gloeijend als enkel wit vuur. En langs de
padkanten van akkers, waar de karren donker wachtten, in geduldstand op
lading, in ’t naakte licht, fonteinde ’t siergras in beverige
straaltjes, zilveren glansdrup tusschen den roesttint van zuringwild,
sprietend zachtelijk over den fijn-rossigen zandgrond, vervocht in ’t
dampende akkergoud. Boterbloempjes schaterden in glans, paardebloemen,
uitsterrend als zonnetjes, wielden goudkringetjes rond, en in wemeling
dartelde tusschen boeketten van akkerhoorn en madelief uit, gonzende
vurige streep-glans van insekten. Telkens in ’t wilde grasgroen donsde
koekoek met z’n rose-fijn behaarde knopjes tusschen de zilverende drup
van grasbevertjes, vlekten ze open-gegroeid, lilarood rond ’t goud van
boterblom en sierwit van schitter-blanke waterster.
En veel verder op akkergroen in het wazende lentelicht, éven schroeiend
de aarde, als voorspel van laaienden zomerbrand en werkroes die te
komen stond, kleurden òp werkers in zaaigebaar, even ingebogen ’t lijf,
in rood hemdenbaai, dat warm donker-bloedde tegen den goudglans van
groenen singelendrom.
—Die soaie nog kool en wortele, bai Rommeloar, bromde Gerrit tegen
Dirk.
’n Paar dagen later kwam ouë Gerrit op ’t land, achter zijn huis.
—Hai manne! ik hep ’n daik gras kocht.... hoho!.... ho!.... in de
polder, achter ’t fort.... jullie kenne t’met aa’s droog blaift op
hoope steke.... de moaier he’k sproke.... ’n poar doàge is ’t overend
set....
—Dan mog je hier nog wel ’n kerel stelle, Ouë.
—Nog ’n vent? en Kees dan!.... d’r blaift t’met niks of’r.... An Peters
van de Baanwaik hé’k femurge twee hoek oarbeie f’kocht.... en drie hoek
an De Gauw.... veur Duitsloànd!.... sloffies, mi en sonder doppies....
half raip an de pluk!....
—Nou Ouë!.... la de soete fransies veur Amsterdam!.... da lief ik!....
dà wee je!....
—Netuurlik, gromde de Ouë, ken ie beterder suipe.... sonder daa’k
sien!....
Tegen den middag werd ’r ’n kwartiertje geschaft, lagen de werkers,
wellustig-vadsig uitgerekt op d’r buik, met handen onder de kin
ingehaakt, luiig-lekker, soezend in schaduw van haagjes. Lichte
dagschroeiing was afgekoeld wat, en blond glansde ’t licht over de
velden. Hommels streepten van allen kant fluweelige kleurtjes door de
lucht; zoem-zoem zongen de bijen. En brom-zwaar gonsden de
staalschittervliegen gouden glanswieltjes om de nu even stille hoofden
der werkers, neerplakkend op hun zweetgezichten, dat de loome kerels,
woest met de handen om zich heen sloegen, zonder de zoemers te raken.—
Kees had ’n dikken broodhomp met roggebrood uit z’n stukkenzak
getrokken, en gretig hapte z’n mond in ’t blanke kruim.
—Gaif main ’n bonk uit je koartesak, riep Piet naar Dirk, die juist ’n
stuk brood, dat ie te veel had, weer in z’n vuilen stukkenzak wou
wegduwen.
Kees, in wije kakensperring, hapte door, gretig. Ant had weer wat op
den reutel gekregen, nou ze zagen, dat Kees aan ’t werk was. Goedig en
rustig zat de kerel, lekker zichvoelend in de zonkoestering, blij dat
ie wat kon meenemen voor Wimpie. Zelf wist ie niet goed waarom, maar
hij voelde zich zóó bestig en tevree, nu ie zwaar-ploeteren kon en wat
verdiende, dat ie den Ouë wel wat wou zeggen, al loerde die nog zoo
stug-angstig naar ’m op.
—F’rdroaid aa’s t’met ’t gewas opskiete wil.... d’r waa’s te veul kou..
tussche.... nog gain oarbaie.... t’met half Juni!
—Watte? duwde Piet, met zwaren kouw-mond, volgepropt met brood, er
tusschen door, kaik die spersies!.... die boone hé’k ’r veur vaif doàge
in de grond douwt.... en nou kaike se puur d’r al boofe uit....
—He-je-me van-je-laife!.... verbaasd riep Dirk.... daa’s hoast bai!....
—Murge moar an de Beek.... raise sette bai de boone.... kwam ouë Gerrit
door ’n greppel voortsjokkend, weer invallen,—ik mo wâ tullepies op
stelling droàge, veul te vroeg rooit.... sien nog puur wit!.... en loa
t’r wá’ tussche de oarebaie anharke.... hee?....
Ouë Gerrit, zonder antwoord af te wachten, sjokte de greppel uit, ’t
erf op, in huis.
Vrouw Hassel zat op de punt van ’n stoel voor potdicht raampje, met ’r
neus achter ’n groote blompot geranium, die vuurde tegen ’r grauwe kop,
en vochtige aardlucht uitwasemde. Geel-grauw stond ’r rimpelig gezicht.
Ze had zich weer driemaal bevuild. Nou was ’t uit. Guurt wou niet
langer blijven, als de Ouë er niet Dokter Troost bijhaalde. Nou, in ’n
half jaar was ’t zóó verergerd, dat ze de heele boel bedierf.
Dat zou ie nou moar erais doen... Nou moar weer es op stap noar dokter.
Dat die vervloekte kerel sain niet in ’t ziekefonds wou naime....
kostte sain zoo de hoaren van z’n hoofd. En noar een aer loopen kon ie
ook niet. Want de notoaris waa’s dokters zwager, die sain veurskoten
had.... En van ’t winter most ie miskien weer bai sain ankloppe veur
mest!.... mi vaif persint? Neenet! hai sou moar stiekum morge er op
afstappe.... ’t waif vroage gaf tug niks!....
Den volgenden dag vroeg, stond Gerrit in ’t duffe apotheekje van dokter
Troost. Vol dromde ’t ’r van ziekenfondsklantjes, armelijke vrouwen met
klierhoofdige kinders, jongetjes en mannen. De apothekersbediende,
dunharig grijs kereltje met groote bril, stond drentelig-langzaam van
gebaar, achter z’n toonbank, wat fijn te stooten. Dof dreunde z’n
stamper in den glans-prachtigen, rood-koperen vijzel. Z’n scherpe neus,
ompoeierd van rooiige sproetjes, haakte òp, dat de reuk-gaten wijd-open
holden in ’t gezicht, en nijdig bitste gespannen z’n mond, kwaadaardig,
als hield ie strak, spoelsel tegen kiespijn-schokken in. Telkens zei ie
wàt, achter z’n toonbank uit, tot een van het ziekenfondsvolkje.
—En jij vrouw, wat jij?
—Nou.... sien uwes mehaier!.... nou.... haa’k groag dokter.... d’r
saitje.... sien uwes.... d’r saitje,.... d’r heule saitjes t’met één
pain!.... enne....
—Seg vrouw, ik ken me tijd anders gebruike.... draal niet zoo.... kort!
wat heb je?.... bitste ie af, barscher spannend z’n mond, met
drift-stoot z’n bril bij de ooren vastdrukkend, in ongeduld-gebaar weer
grijpend naar z’n stamper. Verward en geschrikt, stotterde
tuindersvrouw er nog wat uit, duwde ’n kindje, dat laag aan ’r arm
hing, naar voren, snauwend in drift-verlegenheid tegen stumpertje, dat
’t maar zelf zeggen moest wat ’t had. Ouë Gerrit, wrevelig, dat ’m zoo
veel volk voor was, stond ingedrukt achter ’n paar breeë vrouwenruggen,
te staren naar de bruine kastjes, waarin de witte zalfpotten rijden,
blank-beglansd in hun wit steen, met hun scherpe zwarte titeltjes.
Zacht voor zich uit las een voor ’m, naampjes van de potten af....
haperig spellend, wezenloos:
—U.... ung.... a.. a.. aci.. aci.. ci.... Bor.. Bor.. Bori.. ci!..
Gerrit hoorde ’m brommen, begreep d’r niks van.... niks. En angstiger
staarde ie òp tegen de eikenhouten zuiltjes, waar de standflesschen,
met bruine en rooie vochten ingerijd tusschen flonkerden, op de
mahoniehouten plankjes, netjes en ordelijk.—Te jeuken begon ’t ’m.
Zoo’n glad prêchtig fleschje.... tjonge.... tjonge.... huhu!.... hu....
sou mooie woar weuse.... Moar hoe komp je doàr bai?.... Godskristis sou
faine woar weuse!....
Eindelijk had de vrouw, voor de toonbank gedrongen, duidelijk gemaakt
wat ’t kind scheelde.—Vlug ratelde ze af, kordaat, aan ’t end nog in
bijdraai:
—’t Skoap hep sekers koors.... se kwailt puur van d’r pain in d’r
saitje....
Assistentje stond ernstiger van z’n stamper naar ’t kind te kijken, dat
met blond krullebolletje net even boven apotheekbank uitkeek, ’t klein
bang gezichtje sip òploerend naar de glanskopering en ’t rood vonkwerk
van al kleinere stampertjes, die voor d’r neusje uitgestald stonden,
naast weegschaal.—Wasem van kruiden en benauwingslucht van warme
smerige lijven, zoog door ’t winkeltje. ’n Jongetje achter de toonbank,
op ’n trapje, verrinkelde tusschen medicijnfleschjes ’n licht
schoonmaakspel. Zoete valeriaan en jodiumstank drong benauwend door,
uit den kelder.... Stil, versuft en beangstigd van eerbied, stond ’t
fondsvolkje, glanspotjes, fleschjes en schaaltjes te bestaren,
luisterend in ontzag, naar de woord-afhakkende stem van assistentje.
Vrouw met kindje was geholpen door den grijzen, grimmigen bediende. Van
’t geval had ie geen zier begrepen. Zou wel wat larie zijn. ’t Wijf
wist zelf niet goed wat ’t kind scheelde. Toch voelde assistentje zich
kregel, dat de dokter hem iederen morgen met dat vieze fondsvolkje
opscheepte.... Nou ja, dat heette wel, gewone gevalletjes. Maar d’r
kwamen zooveel rare zaakies bij, waar ie geen spier van snapte.... en
waar ie toch raad moest schaffen!....
Weer was ’n dikke vrouw, kordater dan de eerste voor de toonbank
geschoven, had bediende z’n stamper neergelegd en z’n bril vaster op de
ooren gedrukt.
—Wel.... wat had jij moeder?....
—Menaijr.... waa’k op haide hep.... is skrikkelik!.... daa’s puur moar
duisel op duisel.... en aldegoar sterretjes veur m’ooge.... ik bin d’r
puur daas van!....
Ze had gesproken in vuur, met grove harde stem, en ’r dikke knuisten
maakten voor nijdigen wipneus van assistentje, beverig snelle
gebaartjes, om ’m haar sterre-wemeling voor te stellen.
—Soo, soo, zei strak-wijs en peinzend assistentje, zich krabbend
tusschen z’n grijze dunne haren, van z’n kruin tot in den nek, met
zwaar raspend nagelgekras.
—Soo.... soo.... ga je goed af?....
—Nou menaijr.... mit uwes pirmissie.... nie soo aa’s ’t....
—Soo.... soo, onderbrak ie ’r, duwend nijdig op z’n brilmontuur.
Maar door sprak de vrouw:
—Aa’s ’t.... aa’s ’t mot.... ik hep oambaie.... sien u....
—Soo.... soo! onderbrak ie norsch, weer stuitend uitleg, steek je tong
ereis uit!—
Wijd lapte dikke vrouw ’r tong uit den mond, waarop wijs-geheimzinnig,
grijs assistentje staarde, zich telkens den bril kwaadaardigjes op den
neus vaststootend.
Zenuwachtig bleef dikke vrouw d’r mond sperren, dat ’r wangrood
schminkte van kongestie, ’n kreungeluid ’r rooie holte uitkermde,
terwijl ’r handen op de toonbank pianoden in vingerdrift.
—Soo.... soo! zachter zei assistentje.... Nou moeder.. je bin wat
volbloedig.... Als je ’n trap opgaat.... heb je ’r dan ook wel last
van?
Niet goed wist ie wat anders te vragen, dan juist, dàt, wat ie dokter
zoo dikwijls had hooren zeggen. Dikke vrouw stond weer klaar, met
gretigen uitleg:
—Seg ’t uwes dà wel!.... aa’s ’k ’rof mot.... enne aa’s ’k er òp
mot.... Veur ’n waik ston’k bai de smitse.... uwes weut.... main man is
Storp.... de smit....
—Soo.... soo! onderbrak weer assistentje, dof geluiden stampend in
vijzel, die roodkoperen gloedjes afvonkte door duffe apotheek.... Nou..
ik zal je ’n poeiertje geve.... vier maal daags.... vanmiddag
klaar....—En jai? vroeg ie in-één door, dikke vrouw negeerend, die nog
wat zeggen wou.
—Moar menaijr, kaa’k nie wachte.... ’n uurtje.... ikke kâ gosonmogelik
terugkomme.... ’n uur wait hier hain....
Ze drong weer naar voren de dikke vrouw, wegduwend met armenvet, andere
patient. Nijdig keek assistentje ’r aan.
—Heb je geen oore.... van middag.... geen minuut eerder!
—Moar.... main kindere.... dan kaa’k nie weg.... twai legge d’r
siek....
—Heb je geen oore, schreeuwde ie, bleekig van drift, dat de dikke vrouw
bedremmeld wegbukte door de achterstaanders, de deur uitschonkerde.
—En jij, vrouw?
—De klaine hoest d’r aige deur twaie.... hai leg te rille aa’s ’n
oal.... en aile datie doen.... aile!!
—Steek je tong eris uit jonge! bitste ie kort-strak weer.
Roodharige moeder lichtte, bullig-zwaar kind, met inspanning ’n end
boven de toonbank. Als ’n gaper sperde ’t de kaken, krijschte ’r
angsthuil uit z’n vertrokken mondje, bang, dat de brilleman ’m iets
doen zou.
—Nie bang sain me-jonge.... Mehair doen je niks.... puur niks!....
—Bà-à-ng.... bà-àng, gilde in krijsch-angst kereltje, dat zich hangen
liet, nauw wringend en trappend met z’n onderlijf naar beneden, tegen
de bank, in gesmoorde voetstooten, dat moeders gezicht vuurrood stramde
van inspanning.
—Hou je bek schreeuwleelik!.... ja vrouw, als je de jonge niet stil
krijgt.... mo je maar wachte tot ’n andere keer.... En jij?....
Weer schoof patient vóór, de roodhoofdige vrouw met den spartelenden
schreeuw-jongen, die zich vastgehaakt had aan ’r schort, opzij duwend.
’n Donker behaarde kerel was ’t, hoog boven wijs brilgestaar van
assistentje uitkijkend.
—Joa... klonk dreig-zwaar z’n stem, ik.... ikke kom veur main waif.. an
’t end van Duinkaik....
—Soo.... soo!.... en wá’—
—Nou.... seg.. wacht erais effetjes!.. hep jai d’r puur effe geduld
mee.... loa me rais denke.... kaike?.... wá’ hep se tog weer said.. ’t
waif?.. je ken ’t moar nie in je kop skraive!.... Ojoà! se hep puur
al.... vaif nachte pain hier.... doar.... bai d’r bui-j’k.... se hep ’n
deureloop.... saa’k moàr klesseneere hee? en uitskaie ken se nie....
vat je?....
—Soo!.... soo! dan sal....
—Nou wacht erais effe!.... hep nie soo’n hoast smakwammes! hée?....
Sien je.... nou wou’k dokter sellefers spreke.... Hep ’t waif sait.—Z’n
stem intoneerde Wierelandsch spraak-zangerig, boven assistentjeshoofd.
—Dá’ ken nie.... Dokter is t’r nie.... Of ze mot maar zelf hier
komme....
—Dá’ ka’ je begraipe! Se ken puur gain kippestap doen.. nee Ouë.... se
haigt in malkoar van swakkighait.... Neenet.. ik mo dokter hebbe....
—Soo.. soo.. nou als je d’r op staat, zal dokter late wete wanneer ie
komme kan....
—Daa’s net.... moar.. moar gaif jai d’r nou vast ’n drankie mee.... hée
smakwammes!.... daa’s aêr krek of ’k nie weust bin.... Sai.... sai ken
kwoalik stappe.... enne.... sai loopt puur laig.... soo slap aa’s ’n
tieme is ’t waif.
Luidruchtig sloeg z’n stem door ’t kruiperig fatsoen van ’t
vrouwenvolkje, en de drukkende stilte. Achter lachten en kakelden wat
vrouwen, waar vrijer nu ’n kerel vuile grapjes verkocht.
En telkens drongen anderen naar de toonbank, liet grijs klefferig
assistentje ze de tong uitsteken als ze zelf wat hadden, scheepte ie ze
af, met ’n medicijnbeloftetje.
Een vrouw, nog ’n beurt vóór ouë Gerrit, kwam aansukkelen, mank....
—Mehair.... nou kaa’k tòg nie mair.... da’ wachte!....
—Soo.... soo; en wat had je?....
—Daa’s te segge, nou bin’k al dertien doage, omme de doàg hier
hainkomme, mit.... main klaine maid.... Enne nou kaa’t skoap.... tog
nie en mair.... Se lait te haige na d’r oàsem.... D’r kail is aa’s ’n
krop.... soo.... meroakel dik! en nou deur al d’r laije!....
—Soo.. soo!.. steek je tong d’ris uit!—Verstrooid, niet luisterend had
assistentje z’n peins-vraag gedaan, met den stamper nog in z’n hand,
woedend op de meid dat ze ’m nog geen thee kwam brengen.
—Nainet moàr! nainet moar! da’ he’k nooit nie van main laife an de hand
en had!.... drift te ’t vrouwtje verbaasd uit, ’n sleurige sleep aan ’r
been gevend, dat ze laag-ingezakt aan één kant met ’r woedend
vraaggezicht ouë Gerrit kon aankijken.
—Wa’ mot ie van main tong!.... aa’s skoap thuis te krepaire lait....
soo sout hé’k nooit-nie....
—Soo! soo! Och! nou ja.... ik bedoel je maid.... heb je ’r tong gezien?
is ie beslage....
—Nou aa’s ’n lairelap.... mehair.... ’t slaim stoan d’r ’n duim dik op.
—Soo! soo! gaat ze goed af?....
—’t Mogt wá’ mehair.... ’t met de heule doàg an ’t perse.... nai....
moar ik zou d’r dokter nog aiges-sellevers bai hebbe, sien u....
—Soo, onderbrak assistentje weer met z’n droge korzelige stem, en
nijdiger toonklank.... maar dat gaat nie, dat weet je. Laat t’r nou nog
maar wat keere hierheen komme.... dat dokter ’r hier in de apteek
onderzoekt.... Dokter ken nie voor elke kleinigheid klaarstaan.—
—Sai hierhain? moar menair.... ik swair u.... daa’t skoap insakt.... se
hep ’n hoest van ’n aisbair.... ’t is t’met ’n uur loope.... op ’t end
van Duinkaik....
—Soo, soo, ja maar, je mot ’t toch maar probeere....
Achter Gerrit was ’n slank blond meisje, dochter van ’n notabele uit
stedeke ingestapt, luchtig. Luid-lachend groette ze vriendinnetje op
straat, die ’r gebracht had.
—Dag Daan, familjaar klonk ’t tegen assistentje, van blond meisje in
korte rokken.
—Dag jongejuffrouw, onderdanigde ie, stem-beduusd, moet u dokter hebbe?
Dokter is an ’t ontbijt.... maar wil ’k ’m effe waarschuwe?—
—O nee Daan! dank je.... ik kom om de poeiers van grootmoe, zijn ze
klaar?
—Zeker, jongejuffrouw, zeker! Hier zijn ze.... asjeblieft!
—Best Daan, dag Daan, en wild jolig in jeugdige stemklaarheid, sprong
ze luchtig weer den winkel uit, in losse straatjongensbewegingen,
frischblond leventje.
Mank vrouwtje, nederig en scheefgezakt aan een zij, had schuchter
gezwegen en opgekeken, naar ’t blonde bakvischje. Gerrit stond beduusd
’r na te kijken op straat, mijmerend bij zich zelf, of ie ’r wèl of
niet kende,—of ’t niet was de dochter van den rijken Zuivel, ’t
raadslid.
Mank vrouwtje stond, nòg triester in ’t gezicht, voor toonbank, half
verdrongen nu door ouë Gerrit, die wrevelig begon te worden van ’t
wachten. Maar nijdig, bang toch, brak ze los.
—Nou mehair.... Ik mò dokter hebbe!....
—Soo.. soo!.. dus je wil nie probeere met ’t kind? Strak drukte ie z’n
bril in neusgleufje, montuur tegen z’n ooren.
—Dá’s gosonmogelik.... se lait mi de koors op ’r laif.... en ’n
hoest.... se loop mi de dood an ’t touwetje....
—En ik heb ’r jood-ijzerstroop gegeve.... Heb je dat?..
—Seker, moar holp niks.... was niks doan d’rmai....
—Soo, soo! nou dan sal ik dokter zegge.... mo’ je maar komme hoore,
wanneer ie komme kan.... maar je weet ’t, tachtig sent de visite....
was anders voor de Zeekijkers ’n gulde.... maar voor jou, omdat je zoo
lang in ’t fonds bent, tachtig cent....
—Tachtig sint? zei verbleekend, mank vrouwtje... schuiner afzakkend ’r
linkerschouder naar één zij, tachtig sint mehair?.. huilde ’r stem
na.... moar daa’s godgekloagd!.... m’n maa’n lait al acht waike krom
van de rimmetiek.... en wai.... wai binne tog in ’t fons.... en dokter
komp nooit-nie bai main.—Enne ik betoal tog vaiftig sinte ieder
waik....
—Soo.... Soo!
—Enne.... veur de klaine twai sinte....
—Soo, nou vrouw, jij bent lang van stof hoor! Maar ik heb je vooruit
gewaarschuwd.—
—Trillend ging de deurbel en smerig kereltje stapte in, bedremmeld.
—’n Sint kattedroppies!....
—Wat, schreeuwde woedend assistentje, donder op! wordt hier niet
verkocht.—Bedremmelder en geschrokken ’t kereltje àf.—
—Moar ’t is tog godgekloagd mehair!.... doar stoan mîn f’rstand van
stil.... ikke betoal tog in dá’ fons!.... enne ikke vroag tog allainig
dá’ gaine op waa’n mins se rechte hep.. en in de feregeleminte stoan
tog.... veur Wiereland en veur omstraike.... Veur wá’ betoale wai aêrs
vaiftig sinte in ’t waikie!.... aa’s.... aa’s wai nie siek binne?....
foàder, moeder.... drie soons.... enne nog twai kinders, en ’t skoap is
an ’t uiterste mehair.... se kan.... kan puur nie mair!.. mi de dood an
’t touwetje....
Haar stem kermde, ’r lippe beefden, onrustig joeg ’r kijk door de
apotheek, van assistentje naar Gerrit, van Gerrit naar assistentje.
Er lag schreiklaag in ’r geluid, die niet hooger-op durfde.... Maar
assistentje begon ’t gelamenteer danig te vervelen.
—Soo.... soo!.... maar ik zeg dat ’t nou genoeg is, barstte uit, z’n
nijdige stem; woede-doorschokt dreigde z’n gezicht.... Kort en goed....
of ’t wel of nie in ’t reglement staat.... daar heb jij niks mee
noodig.... Wou je mij hier de wette stelle?.... Al die buite Wiereland
woont, betaalt.. Dat weet je, dat wil dokter zoo. Dan wou jij zeker,
dat als jij naar Lemmer ging wone, dat dokter dan ook maar van omstreke
sprak hee?.... kort, en goed, ik heb je ’t gezegd.... En nou
marsch!....
—Joa, moar mehair, schrei-klaagde weer ’r stem.
—Is ’t nou uit, donderde ie giftig, als jij nie dokke ken, kom jij met
je kind hier.... kort en goed!....
—Moar aa’s ’t nou hailig nie loope....
—Vort wijf! daar is ’t gat van de deur, ben jij belatafeld! En jij
Hassel?—
Mank vrouwtje stond te beven met bleek-grauw gezicht. Wat woorden lagen
te sterven op ’r lippen, van angst. Ze durfde niet meer tegenspreken.
Van alle kanten, hoorde ze achteruit, geloop rond matglazen tuindeur,
waar ’t licht, goud-groen, doorheen glansde; zag ze de meiden, blank
beboezelaard en bemutst, met kleedjes en klopper in en uitgaan. Telkens
nog dacht ze dokter zelf even te zien, voor wien ze sidderde, maar hij
kwam niet.
Zwaarder in heupsleep was ze eindelijk de apotheek uitgewaggeld, met
huilgezicht, stille biggeltranen op ’r wang, niet wetend wàt te doen,
verstompt van zorg en bangheid.
—Heb je me ooit, bromde assistentje, nog in nawoede, tegen ouë Gerrit,
zoo’n schooierswijf.... Wat ’n bedil! Ze wou natuurlijk dokter graag
voor niks hebbe, dat ’r man weer beter zuipe kan.... Nou hunkert ze
naar ’n bewijs van onvermoge.... Ze heeft zich al voor drie weke
opgegeve an de sekretarie.... Maar kà je begrijpe.... Daar is dokter
baas over... En jìj Hassel, wat jij?
Gerrit had verlegen staan luisteren, bang al, dat ie straks dokter
Troost zou zien.
—Nou Weimer, daa’s nie best mi’t waif.... mi de doàg ergert sai.... dâ
laikt puur toof’rai.... hoho!.... hoho!.. wá’ da’ mins skeelt....
hoho.. hoho.. ik wou juustemint dokter effe spreke....
—Goed hoor, ga maar effe hier in de wachtkamer! Ik zal dokter daadlijk
zegge dat je ’r bent.—
Stijfjes en onrustig was ouë Gerrit, met z’n pet in de hand, onnoodig
afslaand z’n kleeren, en lacherig-verlegen, duf-klein wachtkamertje
ingestapt. Stijf, in een hoekje bleef ie staan, strak op den
prachtmoestuin van dokter uitkijkend. ’n Paar meiden, wit-geschort,
stonden daar warm-blank, tusschen het goudgroen boomgewas te lachen.—
Niks op z’n gemak voelde ie zich, beverig, bang dat dokter iets aan ’m
zien zou van eigen gedachten aan z’n spullen en steelgenot.—Na vijf
minuutjes strak tuin-ingekijk, rinkelde ’n schelletje langs den wand,
kwam grijs hoofd van assistentje deuropening in, dat ’m wenkte te
volgen.
In angstige beklemming voelde ouë Gerrit zich door assistentje
vooruitgeduwd, de marmergang in, naar dokters kamer.
—Hassel! kondigde assistentje kloppend áán.
Dokter, in z’n ontvangvertrek achter, zat met tuinramen wijd open,
waardoor goudene schaduwkoelte aanwoei. Geurzoete stamrozen stortten
wellustdamp rond, en licht gesuizel van windgewuif, kabbelde zoetjes
tegen rooie veranda-gordijntjes aan, met zachte zomer-blije tikjes.
Gerrit durfde bijna niet de kamer instappen, bevangen van vrees voor
rijkdom en geleerdheid, hield z’n adem in, draaide z’n petje snel rond
in de grove, vuile handen, kuchte en schraapte alsof ie ’n graat uit de
keel wou stooten.
—Zoo Hassel, ben jij daar, joviaalde zwaar-gemoedelijk dokter Troost,
van z’n stoel opveerend, naar ouë Gerrit toe; ga zitte man, ga zitte,
je wijf weer niet al te best?
Ouë Gerrit voelde zich in schemerkoelen hoek op ’n stoel neergedrukt,
door joviale groote handen van jovialen dokter Troost. Neergeboomd, in
’t weeldevleeschvet, stond z’n zwaarlijvig lichaam gezakt vóór Hassel.
Gerrit’s neus raakte bijna hagelwit zomervest op spanbuik van dokter
Troost, als ie even voor ’m uitstapte, heen en weer. Deftige
rijkelui’s-geur ademde ’r uit dokterskleeren. Telkens bleef ie in
lichten waggelgang van vettigheid, voor Hassel staan.
Zakkerig kwalden z’n wangen, kort donker bebakkebaard, in z’n hoofd, en
zakkerig plooide z’n onderkin dubbel, op laag open-gepunte boord,
loerden z’n half dichtgeknepen oogen, kleintjes-bijziende, rond.—En
joviaal, baste z’n stem, diep, welluidend:
—Allons donc! Ouë wat is t’r! vertel op!
Ouë Gerrit was door vriendschaptoon van dokter altijd overstuur. Hij
wist nooit goed, wat ie met hem voor had, en hoe ie z’n antwoord moest
aanleggen. Was ie vriendelijk terug, dan keek dokter norsch. Bleef ie
stijf, dan lachte dokter ’m uit. En nou, zoo heelemaal diep in dat
prachtige huis. Van verlegenheid trok ie zich aan de baard, haakte ie
z’n handen door z’n zilveren lokken.
—Joa.... kaik es dokter.... ’t waif laikt puur daas! se hep.... wullie
hewwe.... vier en vaif en nie....
—Zoo-zoo, zoo-zoo, is ’t zoover!.... Allons! en verder,.. kuchte ie uit
z’n hoogen stand, strak-kippig in loer, met z’n lichte oogjes op Hassel
neerkijkend.
—Ikke hep soo.... bai main aige docht.... aa’s da’.... hoho.... aa’s
dá’ ’t waif miskien bestiges in ’n gesticht sel konne.... sai bevuilt
d’r aige.... Guurt,.... Guurt.... hoho....
—Wat Guurt? gretig vroeg dokter!
—Guurt f’rdrait ’t langerst, wil d’r aige bereddere.... en niks....
heulegoar niks blaift d’r meer in d’r kop....
—Kom-kom! dat proatje van ’t gesticht is ’n bêtíse vriendje, ’n
stommigheid.... Jullie leeke, jullie zègt máár; ’t wijf mot hulp hebbe,
voila tout! En jullie kijkt misschien niet heel best naar ’r om.
—Joa,.... aa’s dokter.... aa’s dokter....
—Ha.... ha.... ha! schaterde vettig zinlijke dokter, jullie bent me ’n
volkie, jij ouë schooier! Daar net had ’k er nog een hier van den
polder. Die had zes kwartier ver geloope,.. Ze klaagde van koorts....
Is me daàr ook ’t landje! Allons donc!.... ça ira!.... Ik vraag of ze
pijn heeft!.. bliksems!.. ’n donders aardige meid.... met ’n fraîcheur!
prachtig!.... Ze zegt, nee.... dokter.... Nou is daar alles.. hm! hm!..
malarialand! alle duivels wat ’n streek! Ik zeg tot ’t meisje. Klee je
maar uit meid.... Ik zal je buik es onderzoeke.... „Uitklaiie”.. gilt
me ’t lieve mensch!.. „Nee maan, dan is uwes an ’t verkairde ketoor”..
En, verdomd! wild staat ze op, rent de deur uit, trappe af.... op
straat.... Ha.. ha-ha! wat ’n volkje, ça m’en fiche!.... ha! ha ha!
Ouë Gerrit half maar begrijpend, lachte gemaakt mee. Hij had ook wel
gehoord, dat dokter Troost, al jaren weduwnaar, niet één meid met rust
kon laten; dat had ’m Guurt nog pas gezeid.... Mos s’n aige skoame....
soo’n ouë rot.... Niks voelde ie zich op z’n gemak nog.
—Nou, moar aa’s dokter nou erais wil komme!....
—Met alle genoege vader!.... ik zal er vanmiddag zijn, tegen drie
uur,—maar vertel eens.... hoe staan je zake?
—Mi’t waif.... maint uwes?....
—Ajakkes kerel nee! jou eige zake. Jìj.. had laast dat stuk grond motte
neme.... kuikens zijn jullie.... je had al veel eerder van de Beek
motte weg zijn.... zet je hoeke vol aarbeie, dàt is winst....
Gerrit voelde zich altijd stikbenauwd, als dokter over tuinderij begon,
en over grond. Wel twintig tuinders uit de streek, die hij kende, had
dokter ’r met alderlei aanraadsels op die manier ondergebracht. En aa’s
dokter ’m zoolang ankeek.... was ie nog banger.... dat ie alles in z’n
oogen merken zou van z’n spulle, z’n gannefe.... je wist nooit wá’
soo’n man an je ooge sien ken.... puur soo’n geleerdhait....
—Joa.... joa.... moar.... viere en vaif.... en nie genog, schuchterde
ie verlegen.... ikke hep de loodpot nie, dokter?.... ikke nie!
—Zoo-zoo, nou, zijn jullie kerels, d’ris nog meer land, voor je zoon
Dirk.... ’n prachtig lapje.... van mìjn.... ik hep ’r mooie huisjes bij
gezet.... voor jullie.... twee kamers gelijkvloers.... twee bove....
zolder.... schuur.... ruim.. maar mooie.... jonge koopies!.... Maar
apropos.... hoe zit ’t met m’n rekening vader! Ik mot nou vange man! Je
weet, nog ’n paar dage,.. of als de aarbeie ’r zijn?
Ouë Gerrit had gevoeld, angstig, dat ’t daar op uitdraaien zou. Daar
had je ’t gedonder al. Wa nou.... Wa-nou! Angstig in z’n stoel gedrukt
keek ie van z’n paarse kousen, naar Troost òp, die met ’t vet van z’n
onderkin speelde, in plooien-wellust.
—Joà.... hoho!.... hoho!.... kaik uwes d’rais.... uwes weut.... slecht
joar....
—Ha.. ha! zeg vader! Kom nou niet met die praatjes.... ken ik
waarachtig àl te goed.... dat is met iedere rekening zoo.... nee
vadertje,.... we zulle nog eens ’n hypotheekie klaarmake... van ’t
lapje achter je huis... bij m’n zwager... Dat kost je van akte opmake
niet veel, ’n vijfentwintig poppies.... jij heb dan vrij spul.... en ik
hoef niet tot de aarbeie te wachte....
Ouë Gerrit werd groen-bleek van schrik.
—Moar dokter.... uwes runiweert main!... ikke sit t’r puur in.... de
rekening is te hoog hoho!... ’n gulde per siefiete!.... en
honderdseventig pop.... en nou nog van akte vaif....
—Papperlepap vader! dacht je dat ik je voor jullie plezier hielp.... en
de medicijnen die je van me hebt.. verkoop jij je boel voor niks? ik
zou maar wat koest zijn als ’k jou was, he?.... Door mìjn blijf je dit
jaar nog op de Beek, anders hadde je d’r al lang afgesmete.... Je weet
dat ik kommesaris voor kerkbestuur ben van weiland.... je weet dat ik
je je grond onder je voete kan wegtrekke, als ik wil.... dat weet je àl
je grond! En nou zou je mijn rekening niet willen voldoen. Niet een die
jullie volkje zoo netjes behandelt als ik.... En stank voor dank....
Natuurlijk! Nou dat aktetje komt morge in orde, ik heb ’t m’n zwager al
gezegd.... anders gaat je boel eran.
—Moar dokter.... had u main.... nie effe eerstig kenne vroage.... ik
sit ’r soo kras in, dâ....
—Wàt?.. ik weet toch, dat je niks hebt.. Soo is ’t goed hoor vader....
best.... Allons donc! Wat zit je daar nou of je geen tien kan telle....
Nou.. je wijf zie ik van middag, adieu! adieu! ’t beste hoor!
Ouë Gerrit was langzaam opgesjord van z’n stoel, voelde, dat dokter ’m
kwijt wou zijn. Troost had uit de bovengang z’n hoed van den kapstok
gelicht, was Hassel voorgegaan naar beneden.
Dokter’s rijtuig stond klaar.—In de apotheek groette ie vluchtig wat
menschen, die recepten halen kwamen, en eerbiedig voor dokter uit den
weg schuifelden.
In livrei-glimsel, stond vóór z’n koetsier, met knop van portier in de
hand. Voorzichtig kippiglijk stapte dokter in. Voort ging z’n rijtuig,
waggelde ’t zware lijf van dokter op de makkelijke bank, tegen de
fluweel-donkere kussens van den kaprug.—
Wat ezelstom volkje, vrolijkte ’t in ’m. Die denken maar, dat je voor
niets werkt, dat je ’s nachts voor ze klaarstaat, als ’t een er maar
invalt je te laten roepen. Wat zal ik ’m krijgen.
Van alle kanten, uit z’n open rijtuig, groette joviaal-doenerig, dokter
Troost. Met z’n log bebakkebaarden kop, kippig enkelen nakijkend,
deftigde ie door de tuinderswijkjes, in z’n lichtgrijs pak, z’n blank
schittervest, met z’n licht-grijzen hoed, geheel doortrokken van
rustige, rijke zomerweelde, heerschend in z’n stedeke-notabelheid over
allen.