Acht klompen drongen bij deur-gangetje op ’t erf, stil en schuin,
paar-aan-paar, bijeen. De jongens tukten nog nà ’t middageten. Guurt
stond op ’t straatje bij steenen bank, borden, lepels en
pannen-blauwgoed in werkemmer uit te spoelen.
Ouë Gerrit liep ongeduldig langs ’n rijzenhok. Er moest gegierd worden
vandaag. De mestwagen met beervuil stond donker bedropen, in smeuge
smeer, achter de bruinige stuit, stankverwasemend over de akkers. Niet
goed zetten kon de Ouë ’t, dat de jongens nog tukten; kregelen kon ’t
’m.
—Guurt, roep jai de manskappe d’rais.
—Nou Ouë.... lá’ hullie nog effe....
—Moar main Jesis!.... hullie snurke de honderd uit!....
De hond, vast aan den ketting, uitgemagerd kreupel trekbeest, woelde
onrustig in z’n stinkend stroo rond, beet woest in z’n vervuild harig,
jeukend vlooilijf dat rondgedot zat met straatsmeer en geel riet, likte
stiekem borden van Guurt af, rond ’r bank neergezet.
Giftig trapte de Ouë tegen z’n ribben uithoepelenden bast, dat ie
jankend in z’n nauw vuns-vuil hok-donker terugkroop.
—Heeoo!.... hee doàr, wak-kerr! schreeuwde Guurt ’t achterend in, door
’t gangetje, naar d’r broers.
In schrik sprongen ze van den grond, met slaapmom op beteuterde
wezenlooze gezichten.
—Main Jesis.... ’t is t’met half twee, gromde Piet, wrevelig en loom
z’n rug schurend in felle jeuk-rukken tegen scherp muurbint van stal.
Dirk was ’t erf opgesjokt, de akkers over, onrustig naar de lucht
kijkend.
—Tjonge.... d’r si puur soo’n klodder raige in de lucht.... dik op
hoor!
—Hoho!.... hoho!.... wa sou ’t, hee?.... aa’s d’r t’met moar is, veur
giert hee?.... goeiïgde de Ouë.
—Je seurt fierkant Ouë.... sel wel beure....
Loom en rillig van slaapguurte, nog mat zich voelend in z’n lijf, was
Dirk op den gierwagen gesprongen en schepte met z’n emmer ’t bruine
vuil in z’n kruiwagen. Telkens als kruikar volgegoten was, reed ie op
’n drafje langs erwten en aardbeipaadjes, voet-nauw klemmend bijna,
dwars door rijzenengte, naar diep-getrokken voren voor sperzieboonen,
die ’r nog ingeplant moesten worden en apart gier noodig hadden. In ’n
ouën gieter schepte ie uit kruiwagen ’t vuil, en snel, beenen wijduit,
liep ie langs de voren, in stralen ’t vocht voor zich uitsliertend dat
’t kletterschuimde op den pas omwoelden, verschen aardgeur uitdampenden
grond.—
—Seg, snert d’r nou nie deur hain Ouë, riep ie driftig naar Gerrit, die
van anderen kant was komen kijken.
—Huhu!.... hu.... wa hep ’t weer vorst weust f’nacht, zuchtte ie, main
Kristis!.... Kaik gunters!.... hoe die lamme kroaie in de errete sete
hewwe.... vier en vaife en nie g’nog.... d’r is puur ’n regel d’r
uit.... hoho!.... hoho!.... wa onhail tug!
—Nou.... bai.... ons.... is ’t nog.... hailig.... stootte Dirk er
hijgend uit, onder ’t volscheppen van z’n gieter, in diepe
onderdompeling door ’t vuil, dat z’n handen dropen.... kaik d’r t’met
bai Huuzer.... en bai de Spinnekop.... enne bai slappe Joàp.... dá’ hep
ie puur huishoue.... Nou netuurlik.. de spinoàsie ken teuge s’n
leed.... Moar mó’ je.... kaike.... an s’n boompies.... s’n oarbaie....
gain blommetjes meer..
Weer was ie, afgebroken de woorden uitstootend, met z’n gieter langs
nieuwe rijzen-laan van sperzieboonen gestapt, wijdbeens springend, Ouë
Gerrit achter ’m aan, om z’n woorden op te vangen.
—Seg Dirk.... veur wá’ hai je de gierskepper nie?
—Goan ’t soo nie? in tait van nood skil je oarepels mit ’n bail hee?
—Moar.... da’ kê soo!....
—Wa? ke-niet is dood, wille leeft nog!
Dirk was spraakzaam vandaag, lichtelijk opgewonden en vroolijk.
Hij had ’n afspraakje gemaakt met ’n lieve meid, op wie ie lang geloerd
had en die sprekend leek op Geert Grint. Nu zat ’r iets te gloeien in
z’n stom zwoeglijf, iets prikkelheets, dat ’m lollig en woordwild
maakte ’n beetje.
—Nou, bromde de Ouë na,.... hoho!.... ho, moar je hoef je aige....
ommers nie.... soo te bedruipe....
Dirk had z’n laatsten gierstraal kletterend in de voor geschuimd,
schurend langs de klompen van den Ouë, die ’m op ’t rijzenpaadje in den
weg drentelde. Stank drong er uit de kruikar, die hooiïg vergeurde als
in omwoelde voren, ’t beervocht schuimig-gretig wegzoog. Weer was Dirk
door nauwe paadjes en smal-beplante wegkronkeltjes heen-gerend, vlug
naar de gier-kar, langs Piet weer, dien ie toeschreeuwde.
—Nou ke je, aa’s ikke gekrooje hep, de rebarber stukstoote.. goàte
steke, en mest d’rin douë.... aa’s dà nie-en-kan, mó’ je ’t fémidoàg
doen!
—Kaik, nou he’k da senefewerkie!.... die f’rjande redaisbosse.... kaa’k
nou nie van afsnerte, hee?
Piet hurkte op z’n knieën, snel radijsjes uit den grond trekkend,
geplant tusschen lange, jonge regels aardbeien in. Druk wroetten z’n
vuile handen in den grond, zoektastend naar de grootste, die even de
aarde uitkleurden. Dat was z’n laatste dot! Krieuwen kon ie ’r van!
Telkens knelde ie, in warrelige ordening, tusschen vinger en duim, ’t
korte loof van radijsjes samen, drukte de witte en rooie in elkaar,
nijdig wegkijlend knolletjes met te kort blad, en striemde ’r ’n
fransch teentje overheen. Vèrder telkens schoven z’n knieën langs den
regel, groeven z’n klompeneuzen, recht in den stoffigen zandgrond, lei
ie in kort gebaar elk afgewerkt bosje, met rukmoeite ingesnoerd, achter
zich neer op ’t pad. Weer rende Dirk met wagen vol gier ’m voorbij,
Piet nog iets toeschreeuwend, dat ie niet verstond. Giftiger gromde
drift in ’m van peuterwerkje: dat ’t geen doen was voor kerels.
—Wà bromt die broàsem nou? grom-vroeg ie zichzelf toen hij Dirk voorbij
zag rennen. Met z’n kop ingebukt, z’n neus rakend de aardbeiplanten,
schoof Piet door, verder, verder, tot ie stuitte op een bed wortelen,
waar ie den Ouë, vreemd en in zichzelf hoorde brommen.
Verlangen kreeg Piet naar z’n kommetje koffie, want anders.. verduufeld
als ie end an den dag zag. Z’n knieën brandden, voelden lammig en zwaar
aan, van den eeuwigen kruip, en z’n vingers pijnden van aardgegrabbel,
heet en als gekneusd.
Ouë Gerrit kruiste rond, met z’n armen op den rug. Z’n uitgewasschen
hel-blauwe boezeroen fladderde achter z’n broek uit. Onrustig loenschte
ie over de akkers.
—Hai had wa’ sien.... f’rduufeld.... hai had wá’ sien! ’n prêchtig
mandje stong d’r.... spierwit vlochte.... prêchtig....! al ’n poos
allainig! Tjonge.... dá’ most ie hewwe.... hoho!.... ho!.... kaik waa’n
snee!—Wá’ faine vlocht.... hu.... hu.... Aa’s tie nou toegreep!....
Aa’s tie dwars d’r langest gong, langest de greppel.... bai
Jan-buur.... of.... aa’s tie de dorsch veuròm langest gong....
kalmpies.... huhu!.... hu.... fain werk!.... Aa’s tie.... Nee! dà gong
nie! Kaik uit Ouë.... kaik uit!.... Aa’s tie Jan-buur teuge kwam....
van veure.... Jesis.... wá’ lekker voelde ie s’n aige nou.... wá’
lekker.... moar nou.... fain werk Ouë!.. fain werk!.... huhu!....
hu.... Want aa’s tie deur liep!.... pàl langest de greppel.... most ie
de akker van Spinnekop langest.... en die stong te wieje.... en sain
soon te skoffele.. Enne Dirk dá’ gunters.... kon puur vlak af sien, op
sain poote.... ho.... ho.... en doar an oversai, ’n gaa’st bai de
noàrcisse.... wel wait weg.... moar die doar blomme snaie stonge....
die twee woare nie mis.... ho.... ho!.... kaik de son skaint pal op d’r
snuit.... die sagge gain snars.... moar aa’s tie.... aa’s tie van ’t
sai langest gong!....
Dirk snelde weer langs hem, met ’n kruiwagen gier, wielbonkerend
voorbij.
—Hee Ouë.... aa’s je d’rais wá’ veure trok hée?.... gunters bai de
boone.... ikke bin t’met mi dà hoekie kloar!
—Stik, giftte ’t woedend in ouë Gerrit, stik!.... stik!.... f’r wa mó’
tie ’t nou segge.... wacht.... nou sel die doen.... of ie niks hoorde
en kalm verder loope....
—Heeoéé Ouë! hoor je nie?.... heeoéé.... of je d’r effe veure trekt,
bai main hoekie boone gunters!....
Achter de rijzenlaantjes schreeuwde Dirk, waarvan de paadjes
volgesprenkeld vonkten van goudspatjes zonlicht. Nou kon ouë Gerrit
zich niet langer doofhouen. Hoe zou ie zich d’r van af kenne make, zoo
midden in z’n genot en berekeninge. Ho.... ho.... Kwaadaardig liep ie
den greppel terug, ’t rijzenlaantje in, waar telkens, als windstoot in
zoel-wuivenden suizel door geblader van kantboomen en singel heenwoei,
even sterker zonglans tusschen openingetjes schoot, fijner plengde
licht op de groene hagemuren, rijzentoppen en paadjes, groen-gouïg.
Met angstgevoel in z’n hart, dat straks ’t mandje wel weer weg zou
zijn, was ie voor Dirk komen staan.
—Hoeveul?.... die twintig regels?
—Ja Ouë.... hier!.... neenet!.... begin d’r hier moàr.. Wa’ sien je d’r
pienter uit op hede.—Al meer en meer voelde Dirk zich opvroolijken. ’t
Zwaarste werk ging ’m licht van de hand. Stank van beervuil rook ie
niet. Z’n handen grabbelden gretig in ’t smeer, of ’t klaar water was.
Bruin-doffe wasem sloeg naar z’n hoofd òp uit ’t broeiende gier. En
toch, heel diep, zat ’r ’n liedje in ’m te zeuren, wat doffe klankjes
die ’r niet uitkonden.—Nooit zong ie, nooit. Hij wist niet eens of ie
’n stem had. Nou bleef ’t maar kriegelen in z’n keel en zoetjes vaag
klanken in hemzelf, ’n kermisliedje dat ie half kende; nou dacht ie aan
z’n meid, voor vanavond, in heete opjoelende lol.
Van half vijf in den ochtend stond ie al op ’t land; had Guurt ’m op ’t
achterend z’n eerste kommetje koffie gebracht. Toen had ’t al in ’m
gevroolijkt en gauw, in warme gedachten, was brood-uurtje en
koffieslurp van half negen voorgedanst.... Nooit nog zoo’n lekker
bakkie weest, aa’s toen!.... Straken-an skoftuur weest.... kostelijk
eetetje....
Gisteren hadden ze de eerste centen van spinazie gebeurd. Dat was lol
geweest in de kroeg, met Piet. Nou had ie nog ’n duitje achter gehouen
om z’n meid iets te koopen.... Kristus!.... moet den Ouë wete.... enne
op de boot had ie ’n pop verlore mí’ koarte.... most ’t moar gauw weer
ba-hoalt.. mi spoarduit veur kermis.—En voort, in kroppend gevoel,
lolligheid en heetigheid, die stroomen van pret en lustige doenigheid
door z’n voeten en armen joeg, werkte ie af, alles achter een, zonder
opkijken, van één hoek naar den anderen hollend. Met zenboom op z’n
schok-zware schouders geheven, was ie naar ’n groot brok,
hoog-uitgegroeide spinazie geklomp-klost. Daar kon ie nou mooi maaien,
zoo lekker-gelijk in groenen bladstand, stond ze uitgegroeid.—En
sis-scherp, in breed uitwaaierenden halven kring, sloeg z’n blink-zeis
bogen rond z’n voeten, vlijmde ’t staal, in ’t sappige, versch-geurende
spinaziegroen, dat ie éven lachte van pret, zoo gauw en sneeïg als ’t
ging.—
—Gong tog gauwer aa’s snaiê.... Alleen was ie bang, dat t’r wat an z’n
zen kwam, want haren kon ie niet. En vóórt, vàn de spinazie, die hij in
mandjes overdroeg, bedrijvigde ie weer rond, tusschen de wortelen en
aardbeien, jonge kool en doppers, plantte ie sla uit, schoffelde en
plakte, want alles tegelijk wachtte. Piet was d’r ’n beetje zenuwachtig
van, al werkte ie als ’n beest, zonder opzien, omdat de Ouë hem den
heelen ochtend maar gejaagd had: jullie komp nie kloar, puur nie
kloar!....
Piet had honderden bosjes radijs neergekwakt bij de pomp, waar Guurt ’n
tobbe water kwam neerschuiven. Met ’n vuil-harigen borstel raspte ie in
ruwe stooten en vegen de knolletjes schoon, spoelde ze na iederen boen
wat uit, in ’t water, dat zanderig zwart modderde tusschen z’n natte
vingers waaraan losgeschoten nattig loof bleef plakken. Guurt, met ’r
zwaar lijf gebukt over de tobbe, hielp meeboenen, dat de beklonterde
knolletjes, glimnattig-rood en geelig-wit, glanzig te kleuren gloeiden
in de zon, op schoongemaakte klinkertjes, boven ’t bedrupte frissche
loofgroen.
—Seg Piet, sou je nog nie d’rais wa’ skoon woater naime....
—Je laikt puur ’n doàseling!.... se glimme aa’s ’n hooge saaie.... van
domenie.... wou je hullie somwaile poetse?—Guurt lachte, even
uitblazend, met ’r handen plat op d’r dijen gedrukt, armenvleesch hoog
ontbloot, bespat met zandkluitjes en watervuil.
Ouë Gerrit was klaar met z’n voren. Den trekker had ie angstig in ’t
paadje gegooid. Z’n hart bonsde. Hij durfde niet zien of ’t mandje al
uit den greppel weggehaald was. Voorzichtig stapte ie langs de
boonenregels, langs de aardbeien aan greppelkant....
—Eerst nog erais effetjes de aêre hoek inkaike!.... kaik.... d’r stoàn
g’n sterveling.... moar nou sien!.... Hee!.... nog effe wachte....
hoho!.... nou langsoam an ommedroaie.. of d’r ’t prêchtmandje nog
stong.... kaik!....
—F’rek!.... weg!.... weg! heulegoar weg!....
Stom ’n oogenblik, bleef ie staren met razende drift in z’n borst.—Die
lamme Dirk, dat ie nie effe hep kenne wachte!—Had ie sullie moar
selfers nie soo joagd! soo’n kerel.... Jesis meroakel! nou was ’t weg!
dá’ prêchtige ding! heulegoar weg! Er zat woeste huildrift en wroegende
spijt in z’n borst die ’m verhitte. Hoe kon ie zoo stom zijn te
gelooven dat ’t bleef staan wachten op hem. Dirk, Piet, Guurt, allen
had ie wel kunnen smoren van gift.—En als straks ’m z’n lamme, suffe
wijf in den weg liep, zou ie ’r ranselen, dat ze kreupel ging. Spuwen,
spuwen van drift kon ie, dat ’m die kans ontgaan was. Als ie nou maar
morgen eens uitkeek bij den fotograaf en bij Bekkema. Nou was ’t
weggekaapt voor z’n neus. Twee uur had ie ’r op geloerd. Maar morgen,
morgen moest ie wat hebben, grijpen, als moest ’r voor hèm in den tuin,
’n dag ’n kerel gesteld.
Met duizel en gloeiing van woede in z’n hoofd, ging ie terug. Z’n
kinder-poppig gezicht stond stram. In giftige vegen rukte ie door z’n
baard, bisschoppelijk-zilver op kielblauw.
Tot laat in den avond bleven de jongens op ’t land. Als wisten ze van
geen ophouen en vermoeienis. Dirk neuriede zachtjes, want nou, t’met
over ’n half uurtje zag ie z’n meid.
Overal op de akkers van bollen en tuinderij stond nog werkvolk te
wroeten in den grond, koppen gebukt naar de aarde, nekken weggediept
achter groote zonnehoedranden. Soms in halsheffing even, keken wat
verbronsde koppen òp, staarden lichtende oogen rond, in ’t wije
akkerland. Dàn weer vóórt, in kruip, of hurk, hakkend, kervend,
wiedend, over den groen-lichtenden grond, altijd gezichten néér, in
strakken loer naar ’t gewas, handenparen, groot en woest in grabbel,
tot zonnevuur wegzonk en koelende scheemring over de velden doolde,
stil en wijd, den nacht in.