Om tien uur klos-klompte Kees thuis. Wimpie lag nog wakker. De ouë Rams
stommelde in gangetjesbedstee, naast achterend. Ant frommelde ’r plunje
los, zwaar gapend met zenuwgeluid. Windraas en regenstrieming
loei-kletterden tegen ’t hoog-cellige raam van stil duinkrot. Met
groote verdonkerde oogen lag Wimpie te luisteren, bang-roerloos in de
stilte, naar het weer dat dol-gierde ’t pad rond.
—Goan je nie sloape, foàder?.... klonk vraag-aarzelend-zacht z’n
stemmetje.
—Neenet jonge.... foader mot ’r op uit f’nacht.... doe jai je ooge nou
toe, heè?
—Blaif je.... je.... dan de heule nacht wegg! gaapte in zwaren
zenuwkreet Ant weer uit!
—Wee ’k niks van.... aa’s vangst goed is nie! hebbe sullie m’n spuit
brocht?
—Joa.... he’k an d’muur hange....
—Nou gaon jai d’r moar in.... breek je kop nie van main.. we hebbe ’t
weertje da’ we hebbe mòtte....
Kees had den achterlader, die dwars tegen den muur hing uit den hoek
gehaald. Den lichtbak veegde ie van binnen, met z’n mouw, in ruwe
smeren schoon; ’t glas langs z’n vuile zwaar belapte broek, waarover ie
met moeite z’n hooge afgeloopen strooplaarzen had getrokken.—
Zacht rammelde ie de lamp van lichtbak aan z’n oor.... of d’r genoeg
brandsel in was. Nog even moest ie den boel op monteren en
spiegel-reflektor uitpoetsen. Zenuwachtig gejaagd kromden z’n groote
handen door de àl donkerder kamer. In snellig beweeg trok ie z’n
achterlader uit elkaar en rommelde de spullen met lichtbak in grauwen
zak.
—Nou sloape, jonge, zei ie goeiig met vol-zware stem, rommelzak over
z’n schouer slingerend, de punt-enden als knoop, stevig in z’n hand
geknoest.
—Is nie errig swoar weer foader?.... zwak-angstig vroeg Wimpie weer.
—Daa’s net jonge.... dà hep foader juustement noodig.. aers vangt ie
niks.... hoe meer wind.... en rege.... hoe meer schooje jonge.... daa’s
’t echte Janeòarie-weertje! Maar nou mo’ je sain pakke hoor!.. nou van
niks meer prakkeseere hoor!..
Zwaar donkerde z’n reuzig lijf in z’n beschimmelden jekker, in de lage
duisterende kamer òp in àl zuiniger lampschijn.... Uitgemergeld
doodskopje van Wimpie lag nu vaal bleek-groen groezelig beschenen, te
staren naar de stille bewegingen van Kees.... Ant draaide lampje laag,
dat ’t bliksem-blauwig uitspetterde, knielde in huiverende devotie voor
krucifix en bad stil-snikkende woorden.—
Zonder z’n vrouw te groeten, even in ’t donker op Wimpie aanstappend,
’n zoen op z’n kopje drukkend, stapte Kees de kamer uit, zacht, op z’n
teenen.—
Zware windbuldering van zee aandonderend, stormde ’t nachtpad rond en
in kolkend gesplinter kogelde hagelslag tegen ’t raam van z’n krot, dat
als donker dreigoog onder vuilen lap, den nacht in keek. In stikdonkere
dreiging lag ’t pad voor Kees, dichtgestormd met helzwart, naar den
zeeweg. Windgebulder rumoerde boven z’n hoofd, in duister geweld,
dolwoest en orkaan-kermend in boomgedruisch. Kees rilde. ’t Wrokte
hevig, gloei-hevig in ’m dat ie ’r uit most. Wel echt weertje voor de
jacht, maar toch gromde er stikwoede en drift in ’m dat ie duinnacht in
moèst, omdat ie ’r ’t land aan had. Dan nog liever met sprenkels, maar
da gong nie meer, nou ie niks bezat. Nog tien had ie ’r toegedekt
verleje week, en nou.... alles was ’m afgeganneft.... alles.... door de
speurders.
Geen duimbreed voor oogen kon ie zien. ’t Pad weggezwachteld in
diep-duisteren nacht, de lucht nog zwarter.—Hevig teisterende windhuil
uit alle duinhoeken, raasde op ’m áán. ’n Endje zou ie den weg op gaan.
Om half elf mosten de makkers er zijn. Bij elken stap rammelde de
lichtbak en achterlaad-stukken in den zak op z’n rug, mee. Regen
splinterde woest windkolkerig z’n naakt gezicht in, met vlagen scherp
prikkelend en guur door z’n dunne kleeren heen-huiverend. Even bij
windligging, floot ie rap, dubbeltonig licht signaal, ijl door den
week-huilerigen nawind, verslingerd in de duisternis. Niets hoorde ie
terugsignalen. Donderend takkengeraas rondom, in fellen rhytmischen
zwiep en sneeuwigen regen, plots z’n mond en oogen inwaaiend, als
vlokjes smeltend nat. Wrevelig, met stikwoede in ’t lijf, bleef ie
marcheeren langs ’t pad, poogde ie in te duwen tègen de windhoozen op
duisteren zeeweg, die ver, ver voor ’m lag, toch vlak op ’m dreigde aan
alle kanten, zwart dichtgegooid met donker orkaangeweld en
wilgengezwiep. En van overal uit duin en akkers, stroomde aandonkering
van zwarte windgolven, donderbruisend en kolkend, omsmorend, achter
floersen van nacht, hallucineerende angststem van wind, die schreide,
schreide uit alle hoeken; soms ijl in zijlanen schoot, wild en
huiver-gillend, dàn plots klaagde, midden op den weg, waar lage wilgen,
naakte stammen, nu zwart-gedromd stonden, in duister huivergebaar.
Windeloei, zacht klaagde uit, in hallucinante klanken, als hooge
mandolines, veelstemmige snarenween, samenschreiend met duisteren zang
van de zee, die aanzong van ver, heel ver, over de duinen, en
opschuimde z’n golven-bassen, oneindig wijd, in sidderend tempo door
den nacht, klagelijk en wild, plots soms verspringend in schrillen
variant met wind-mandolines.—En sterker soms, als orkaan even rustte en
zachter gerucht uit wilgenduistre zijlaan deinde, klonk huiverende
zange-klacht op, veelstemmige mandoline, zwevend boven breeë bassenrij
van duisteren zeezang, die geweldig over het smoor-donkere duinland
aanzwol.
Plots hoorde Kees, kort van den wegkant naar Wiereland, zwak doorwaaid
fluitsignaal. Doar hà je de kerels.... Ril-ellendig, doorkild van kou,
slobberde ie door modderbrei van pad af, den weg op naar de stroopers.
Met hun vijven waren ze òpgegroept. Jan Breugel, Klaas Koome, Delker,
Piet Hassel en ’n nieuweling Plomp. Piet had nooit nog gestroopt. Nou
f’enoàved sou ie ’t ereis sien, wa se al deeën de kerels.—
—Ikke sien gain pitje.... snof’rjenne.... wà sitte se hier in
donker.... wà sitte jullie, vloekte met driftstem de nieuweling Plomp,
die zich onzeker voelde in den nacht, en telkens dacht ergens tegen op
te loopen. Piet slifferde achter ’m áán, ook onrustig voor zich
uit-tastend en morrend in stilte, dat ie geen hand voor oogen door de
rumoerende duisternis kon zien.
Kees sprak geen woord, in de donkere been-schuifelende ontmoeting. Stil
liep ie naast Jan Breugel, die den lichtbak dragen zou.—Klaas Koome de
„hazewind” en Delker de uitkijker, sjokten achter Piet aan, spottend
met den nieuweling, berooiden bloemkweekers-knecht, die zich erg
benauwd en zenuwachtig voelde, en barren spijt had dat ie meegegaan
was.—Met Kees, dien Plomp donker-reuzig vlak voor ’m zag schaduwen, al
kon ie geen stip van z’n kop zien, durfde ie geen woord spreken. Dat
was duivelsmaat, leek ’m de gevaarlijkste van allen.
In den heuveligsten hoek van Duinkijk, achter woest-lage glooiingen,
tusschen weibrokken ging de tocht en overal joeg ’t windtumult van
zwarten nacht vol bang gekerm en zong nà, zwaar, uit ’t duin-duister,
den droeven zeezang van vèr.
Piet voelde zich niks op z’n gemak, en bang starde angst in ’m, als
plots windrumoer was uitgeraasd voor ’n oogenblik en de stikduistering
om ’m nòg stiller staarde in den nacht. Dan nog had ie liever
windgeloei.—Maar niks wou ie laten merken voor den blufferigen Klaas
Koome.
—Hei Piet.... lolde die, niks voelend voor den angst-zang van
nacht-orkaan.... op da’ teràin kenne me soame hée.... jai piept se in
je stroatje.... nou.... en ikke.... ikke konsteteer.... van da’ Kees
nooit mis skiet.... want hai.... mi s’n skooj-beweging!....
—Hou je bek, dreigde Kees uit ’t duister, achter zich om-sprekend,—is
’t nou weer om de honderd uit te klesse!....
Uit padhoek, bij dichten boomengroep, waar éven luchtbrok wild-droef
grijs boven joeg in zwammigen veeg, kwam langzaam, loeiing aanzwellen.
En dampig stond, diep achter woeste haag, ’n raam-hutje aan padkant, in
gouïg kozijnlicht gelijst, als rossig nisje, zacht-heilig uit
nachtkrocht opdiepend, in warrigen brandschijn.
—Nou stil Kloas, fluisterde Breugel, da’ hei je Piet Smeuling.... de
koddebaier. Breugel’s stem was gaan fluisteren. Op de teenen knarsloos,
in zachten stap, sloop ’t stoetje lichthuisje langs, dat éven fijnen
goudschijn uit raam misten liet, zacht en warm de duisternis in, ’t pad
zwak beschemerend.
—Binne wai d’r nog nie?.... goan da’ wel goed?.... angstigde Plomp.
—Debies.... die sit nou al in de knaip.... op da’ teràin mò je Kees
hebbe,.... blufte Koome,.... se selle je nie gannefe moat.... ikke
konsteteer van da’ se je aa’s de drommel noar huis sture.... noa ’n
uur.... op da’ teràin is ’t ’n jachtbeweging.... die je nie snapt....
—Hou toch je bekke,—snauwde Breugel, die naast Kees nog liep.
—F’rwa’, main manneke!.... we benne d’r ommers nog nie?.... Seg
Piet.... da’ há’ je bai motte weus.... verleje week.... twintig
làngoore.... in twintig skòòje!.... en sestig woar-ik-’m-weutjes.... in
sestig skòòje!.... hep Kees lapt!.. da waa’s d’r ’n mooie beweging....
hai stong de paas te merkeere op Bekkerbosch.... op dá’ teràin hep Kees
de medallie.... Nou ik konsteteer van da’ nie eene uit Egmond, uit
Hoafedrecht of Seekaik sain lait.
Onverwacht bleven Kees en Breugel staan. Piet zag geen hand breed voor
oogen, sjokte maar recht uit, met vagen angst in z’n hart en Plomp
gromde, dat ze veur sain part net soo goed naar de hel konne loope,
geloofde ie ’t nog.—Kees en Breugel, geoefender, zagen al beter in de
duisternis. Ze stonden voor ’n wegkronkel bij ’n dwarspad, dat ’t
diepere duin indonkerde, vol zwarte heuveling. Zacht schuifelden ze
voort, tot ze, aan ’n breeë sloot voor ’n weiland, op
prikkeldraadschering stuitten. Met lichten sprong was Kees over de
sloot heen gewipt als ’n reuzige dansende schaduw en vlug ’t
stekeldraad overgebeend. Breugel en Dekker klauterden na en Kees achter
uit, stemfluisterde dat ’r nou geen woord meer gezegd mocht worden.
Klaas Koome, de praatzieke, nog staand voor slootkant, fluisterde Piet
en Plomp toch in, dat hier ’t weiland lag en de strooptocht beginnen
moest. Koome was over de sloot gesprongen, hield zich geklemd aan ’t
prikkeldraad en grabbelde in ’t donker naar Piet en Plomp die ’m
angstiger naklauterden.—Er zakte barre vrees in Plomp, dat ie gegrepen
zou worden, maar nou moest ie mee.... D’r was t’met gain freete
thuis.... en allegoar hadde ze sain opgehitst.... hai los werkman....
hai mos t’r soo wa’ baif’rdiene.... ken se kossie bestig hoale....
beter aa’s mi poere in ’t winterland.... Moar lol had ie ’r nie in....
aa’s Koome.... die ’t veur lol dee.... en Delker....
—Wel snôf’rjenne Plomp.... sien ik je snuit-beweging hoast.... Piet is
t’r al lang, barstte Klaas Koome uit....
Van zwaar besneeuwd gestruik, glibberde Plomp’s been af, telkens in ’t
sloot-donkere nat, toen ie plotseling zich hoog voelde overlichten en
òptrekken.
—Bi je bekranst, lolde Koome, krachtkerel,—paa’s nou op,
dòndereminte!.... dá’ je op dá’ teràin je achterwerk nie an de prikkels
sitte loat!.... sou t’met ’n kemieke beweging sain....
Zacht, zweeflicht fluitgeluidje siste op kleinen afstand van Klaas,
twee, drie maal achtereen, met klagelijken windloei mee, zacht
trillend.
—Nou stoan je ’r Plomp.... hoor.... de wind lait!.... Kees fluit.... op
dá’ teràin mot ie main hebbe.... merkeer de paas.... nou....
hierhein!....
Met angst-bonzend hart en klopping in z’n hoofd, was Plomp op den
donkeren weigrond gezakt. Nog niks kon ie zien, nou weer niet op nieuwe
plek. Vóór ’m duisterde weer geraas en stormbuldering, overal pikzwarte
diepte, waar ie dacht in te tuimelen, verder wijkend bij elken stap, en
toch weer dichter op ’m áándreigend.—
—Was dá’ nou de angst van in ’t donker loopen?.... Was tie nou
heulegoar g’n kerel? Moar vloeken kon ie, telkens vertrok ie z’n
gezicht, bang tegen hek-werk pal op te loopen.... vaag, onzeker, niets
ziend, niets tastend, en toch al maar vooruit!.... Nou klauterde de
angst tegen z’n keel.... want hadde sullie nie sait, dat hier ’n skot
van daan de koddebaiers loerde?.... kaik.... die motte nou loere uit de
donkere hoekies en sain vastgraipe.... netuurlik.... Sjokkerig in tast,
voelde ie zich bij ’t in duister fluisterende stoetje aangeland, dat
hurkte laag bij den grond.
Kees, ongenaakbaar, met krachtwil, stil in speurfijne zinnen, zenuwloos
gehard en gericht op z’n doel, zonder schijntje angst, beheerschte
drukke onbezonnenheid en tartende klets van Koome, die overal waar ie
was ophakte met woesten geestdrift van z’n stroopersbedrijf. Kees
verafschuwde den vent, omdat ie geen ernst had, en omdat ie niet òòk ’t
stroopen verfoeide, daar ie toch goed te vreten had, van ’n goed zaakje
als zaadhandelaar.
Voorzichtig had Kees z’n achterlader uit den zak gemorreld, de stukken
in elkaar gehaakt, zacht, uit gewoonte, zonder besef, dat ’t windgehuil
knarsgeluid overraasde.
—Koome,—zei heesch fluisterend Breugel,—je weut ’t... kaik nog moar
reis.... noar Delker!.... ’t is hier heet.... jai houdt de sak....
Delker hep se tieme kloar,.... gaif Piet die.... en Plomp d’r ook
een.... wa’ d’r komp,.... sloan toe.... Lá’ je nie bang moake
Plomp!.... splait se d’r smoel van mekoar!.... nou stil!.... ’t is hier
heet, heet!
—Wa’tte? beefde ontsteld bange Plomp,.... watte sait tie?.... wa’ mo’k
mi’ die tieme?....
—Stil, we sitte hier tussche vier koddebaiers, klankloos fluisterde
Delker,.... aa’s die f’rrekkelinge ons in ’t stroatje pakke.... kenne
wai de krentetuin in!.... Nou Piet, Plomp uitkaike!!.... aa’s t’r
g’foar is!.... roep je wachtwoord: Hoarelim.... aa’s ’t goed goan....
Aimuide?.... kenne sullie deurgoan.... Enn aa’s de wind lait.... leg
gie op s’n buik.... jullie ook.... kè je bestiger hoore ankomme!....
—Mo’k jou achteròp, vroeg Piet?....
—Stil, dâ’ goane hullie, heeschte zachter Delker, sloan d’r bakkesse in
mekoar aa’s se je pikke.... aa’s hullie mi Kees an de stok kraige....
steek ie hullie rejoal deur d’r donder....
Breugel zat op z’n knieën, voorover in duistering, met lichtbak aan
touw om z’n hals. Kees hurkte naast ’m, z’n geweer ladend en zacht
bemorrelend.
Even schimde rossig kerelstoetje òp in ’t waskaarsvlammetje van
Breugel, die diep in den bak gebukt, beschut door jassen en lijven, de
lamp aanstak. Na wat gepeuter en geknars van ’t schuifglas, dat ie op
en neer trok, was ie klaar. Plots schoot flikkerende lichtstraal, als
goud zoeklicht bliksemend over duisteren weigrond, die sneeuwbevracht
lag.—Maar snel had Breugel, gonjen zak over den bak geslagen.
—Hailige moagd, schrik-schreeuwde Plomp, t’met sien se ons.... aa’s die
bak....
—Hou je bek, woede-fluisterde Kees, die nu klaar met ’t geweer aan
schouder, in de donkering wachtte op Breugel.—
—Alles kloar.... wachtwoord.... kloar?.... Kloas?.... Piet? Delker
kloar?....
—Ja,.... presint.... merkeer de pas....
—Merkeer de paas, dofte stem-gesmoord Klaas terug, ikke konsteteer van
’n prêchtig weertje.... die regen en windbeweging is prêchtig, lolde ie
springend van joligheid.
Plomp begreep niks van den kerel. Hij rilde van angst, en nattigheid
droop van z’n pet en haren den nek in. De wind joeg als ’n razende,
ongrijpbare reuzenstoet van dol-kermenden, langs z’n kop en in kleeren,
dat ie rilde tot op ’t gebeente. Huilen kon ie, grienen van woede en
angst, onbestemden angst, dat ie mee was gegaan, daar nou zoo maar
stond in ’t stikke duister, of ze ’m geblinddoekt hadden en dwongen met
stooten en boffen voort te gaan.—Piet en Delker stonden ’n eind van
elkaar af. Delker zweepte luchtigjes z’n teenen door de lucht, in
suisgeraas, tegen weer zachteren wind in.
—Da’ ken je hullie ’n sneebeweging van gaife.... op da’ terain! lachte
Klaas gesmoord, alweer vergeten dat er niet gebabbeld mocht worden. Een
bof van Kees in z’n rug deed ’m schrik-stil zijn. Breugel stond nog
even te morrelen aan ’t schuifglas van z’n lichtbak en z’n nektouw. ’n
Endje van ’m af lag Delker al op z’n buik, met z’n oor op den grond
gedrukt, te luisteren, nu de wind klaag-ver zacht schreien bleef uit
boschduin.
Inéén liet Breugel zakpunt van lichtbakglas afsullen. ’n Felle stroom
goudlicht schoot ’t donkere weiland over, tot aan heuvelige
duinglooiing ver, heel ver. Kees stond soms hoog in rosgloed als achter
vlammen, doorsmoord van donkeren rook, waar éven rosse tongen
uitlekken, in zwartbronzen brandschijn naast Breugel, die in snelle
kring-zwenkingen den lichtbak, voor z’n buik op- en neer bewoog en
schommel-cirkelde over de wei, in al breeër lichtbaan.—Dat had Kees
noodig; overal moest ie zien. Ingebukt, ’t hoofd scheef ’n beetje,
stond ie met z’n hand aan den trekker, soms wild, grillig verlicht
even, dàn plots in ’t duister, dàn even beglansd weer op dij en rug.
Vlak achter hen, in d’r diep-zwarte schaduwen stappend, donkerde Koome.
’n End in duistering achteraf, bleven Piet en Delker de wachters,
meezwenkend met lichtbaan, in staar rondloerend de duisternis in,
achter de kerels. Plomp, schuchter, stond angstig met z’n zwiepende
teenen in de hand, beweegloos. Snel ging Kees’ stap, en statiger in
rossig roodgoud gekring, slingerwijd kaatste fellen brand, door
fonkelende reflektors uitgeschoten, over den schichtigen sneeuwgrond.—
En in duizel-drom, helsch-geheimzinnig, sloop stroopersstoet in felle
schaduw, breed goud omrand, als ingebeiteld met lichtende kontoer,
beweeglijk op den vlam-sneeuwigen weigrond, spraakloos in spanning,
tegen de windbuldering in, die weer orkanen kwam.
Plomp sidderde. Z’n beenen strakten soms als werden ze vastgemoerd aan
de aarde. En voort toch, in wassenden angst, stapte ie mee, met de
groep voor ’m, in helschen schroei, tegen de lichtduizeling over wei.
Soms bij plotsen zwenk van lichtbak, rossigde uit stikdonker òp, achter
Breugel en Kees, buldogkop van Klaas, den „hazewind”, met z’n handen
vooruit, dan weer ineen, bij nieuwen lichtschommel als weggeslingerd in
duister duinbrok.
Bij nieuwen zwenk stond hoog, in één weer, achterhoofd en arm van Kees
in ’t goudrood bevlamd. Hun schaduwen schommelden wijd rond,
telegraafpalig, mager-verrekt, als dronken silhouetten, kruipend,
inbuigend de wei langs, in kopstoot tegen glooiingen òp, soms in één
gebroken, al langer, bang-langer van lijf.—Dan in ééns hield Kees in
z’n stap, was er donker geschuifel, slopen de schaduwen, korter
fel-zwart op rossigen sneeuwgrond, als turend en peinzend spel van
schimmen, soms plots, bij snelle lichtbak-wending van Breugel, in
donkere aardeworsteling elkaar bevechtend. De stroopers-voeten
sidderden in rossig licht, verdwenen weer plots, als ander weibrok
vergloeide, in gouïge vochtdamping te trillen lag in vervliegende
lichtbaan. Gejaagd, in al sterkere schommeling zwierf de lichtbak voor
’t lijf van Breugel, hijzelf in ’t donker, als levend, hijgend
vuurbeest.—Onverwacht blondden zacht, twee konijntjes in ’t licht.
Stand hield de bak-drager. Eén dierke zat rechtop, verbluft kijkend uit
z’n rooiïge oogjes, als blindgeworpen met helle lichtglansjes. ’n
Poefknal galmde achter hevigen windpats en angstige windhuil suisde om
den loop-mond van zijn geweer. Snel laadde Kees, ingedrongen z’n
beenen, vastgeplant in drassigen weigrond, schoot ie weer dat
vuurvonken zigzag bliksem-blauwig uit z’n loop kronkelend wegflitsten
in den dreignacht; liep ie door, snel in duizeling van licht om z’n
voeten, tusschen den zwaveligen kruit-stank van schotwalm. Zwaarder
knalde ’n schot, vergalmend nu wind uitgebulderd, klagelijk zacht
rond-doolde.—Koome was achterop gehold, om ’t geschoten wild te
grijpen. Konijntje, dat Kees ’t eerst geraakt had, kroop nog voort met
pieperige kreuntjes, langs sneeuwgrond in donkerend bloedspoor. In
wilden storm, voortstappend tusschen de zwabberende lichtstroomen, die
alweer andere hoeken induizelend, over de snelstappende beenen
heenschroeide, greep Klaas ’t weghinkend konijntje. Geweldig, beefzwaar
van hartstocht, duwde ie den kop in z’n mond, beet ’t bloed-bespatte
dierke met tandenhap den nek in.—Nou was ’t afgemaakt, kon ’t den zak
in. Snel bukkend en spring-jolig, als ’n verhit dier, rende ie af op
konijntje twee, door Kees geraakt. Uit zijn strot gromde kwaadaardigen
drift, als ’t zacht-grommende keel-onweer dat ’n hond maakt vóór ie te
blaffen dreigt.
—Magge sullie hoarlemèrdaikies moake in de sak!.... lolde ie, nà ze den
kop ingebeten te hebben. Voort, zonder rust, laadde Kees opnieuw,
klaar-staànd, z’n ingedoken reuzige gestalte soms even beflitst van
lichtbak, in koorts van jacht, niets voelend van helleweer, nacht en
angst. Plomp sidderde en kreunde. Moe holde ie mee over de vlakte,
aldoor denkend weg te zinken in greppel of sloot, als ie struikelend
verzakte in drassigen kuil of aan den kant tegen sloothakhout opliep.
Telkens voelde ie op z’n nek, sprong van koddebeiers, zooals ze ’m
verteld hadden, dat ze deden. Piet joeg mee, half buiten adem,
ongerust, niet wetend waar ie stond, hij, die dacht van heel Wiereland
en Duinkijk elke duimbreed te kennen.—Maar stil bleef onrust in ’m
woelen. Plomp mopperde achter hem aan. Heel alleen bleef ie in z’n
angst, volgend den stoet, omdat ie niet staan dùrfde blijven, toch niet
wetend wààr ie was.—Telkens als wind even stomde, hoorde ie suiszwiep
van Delkers teenen, die al maar loerde, àchter, opzij, om hem
heen.—Alles viel Plomp nou in.... Alderlei gehoorde avontuurtjes
dwarrelden in z’n kop...... die k’naine, die soo moar hinkend en half
dood s’oafens de sak uitkrope.... en van de bijpatters.... drie....
vier gulde boete!.... aa’s tie d’r s’n aige nou erais stilletjes liet
graipe? Want hai was toch allainig baipatter!.... niks droeg ie....
niks!.... gelukkig.... z’n tieme had ie allang weggegooid.... Kaik....
nou net.... weer.... doar had ie weer gedochte van die koddebaier die
se pakt hadde an de ruïne van Braale.... ’s nachts.... nog net soo....
da’ hullie tòen met d’r viere vastgebonde hebbe.... op ’n plankie....
en soo ommekeerd boven ’n sloot hebbe hongere loàte.... wâ
benauwing.... hailige moagd.... aa’s se nou d’rais dochte, da’ hai da’
mee an doan had.... meeholpe....?
Langs ’m donkerden Delker en Piet.
—Kaik uit Plomp! ’t is hier heet... puur heet!... hullie loere van alle
kante t’glaik....
Met ’n woeste lichtslingering, die als zoeklicht over beenenstoet
vlam-rossigde, was Breugel plots gekeerd, langs ’n duinglooiïng bij
slootkant, laag den lichtbak tegen één plek grond richtend. Verdonkerd
nu, zwartten hun rompen in snelleren schaduwgang, met évene
beenbeschijning in fel rosgoud.—Langs prikkeldraad silhouette stoetje
’t donker in, als schichtig bevlamde spoken-opstand.—Klaas Koome
dwarrelde achter en om den lichtbak, in hazewindsprongen, soms dwars
over lichtbaan heen, in z’n ophitsend, zacht gegrom wetend, dat als ie
nou zou spreken, Kees ’m ’t geweer perdoes op z’n hersens zou stuk
slaan. Plots klonk bang-kort, kreet-angstig.... Hoarlem!....
De lichtbak doofde.... strakke duisternis staarde op ’t weiland,
helle-duister. Visioen-bang was rossige lichtstoet verzonken in den
nacht.
Van ’t nabijë kanaal dreunde òp ontzettende pijp-zang in winterweer,
van reuzige boot, klaag-bas, diep en geweldig aanzwellend, als
jammerende mammouth-stem in oer-nacht. Orkaangier zangloeide na, diep
uit ’t duister. Plomp had in doodelijken angst, doorloopend, zich plots
omklemd gevoeld om z’n beenen. Niet beseffend wàt er gebeurde had ie
noodkreet uitgestooten, in angst-reflex om iets maar te doen. Nou,
ingekrompen, gebukt in den loeinacht, zag ie, voelde ie niets op zich
aandreigen, niets dat ’m knellender vastgreep. Snel, in goochel-routine
had Breugel den lichtbak gedoofd en van z’n hals gelicht. Met de
anderen was ie, zeker in z’n sprong, de sloot ingestapt. Kees stond met
z’n stukgevreten modderlaarzen en doorrotte zolen in ’t nat, tot z’n
knieën. Ril-kou sloeg om z’n beenen, ijzigend voelde ie ’t water op z’n
naakte karkas inzuigen. Giftig stoof in ’m òp wilde dierlust om ze neer
te hakken, zich in speelschen schijn even te laten pakken. Maar de kou
verkoelde z’n gift, beet op ’m in, nuchter, verkillend. Heel z’n
toestand, zag ie weer klaar, met stroopersroutine. Maar wat donder woar
bleef Delker?.... en Koome?.... gromde ’t in ’m.
Die waren ’n eind verder neergehurkt in ’t donker, roerloos voor de
sloot. Ze wisten allemaal wel, dat ze met den lichtbak, tusschen de
koddebeiers doorgemanoeuvreerd hadden, dat t’r heet was, maar nou kwam
er niks, hoorden ze niks.
Want dâ was ook wel hoarlie stiekeme pakmenier.... blaif sitte, jonges,
sitte, bromde Klaas zacht voor zich uit. Piet lag zwaar-ingehouen
ademend te loeren in ’t duister nachtgat voor ’m, te luisteren of ie
stappen hoorde.... maar de wind gierde áán. Eindelijk stond Klaas zacht
overeind, keek ’t diepduizelige donker in.... Nergens hoorde ie geloop
of aandreigend geschreeuw.
Kees floot licht.... Dat kon ie niet langer verdragen.... Zacht seinde
Breugel hem terug, wachtend op windstootrust. Koome en Delker hurkten
vlak bij elkaar, zonder dat ze ’t wisten. Delker, hoorend vaag signaal,
sloop òp, stootend tegen Koome.... Alleen Piet en Plomp durfden zich
niet roeren van hun plaats. Want zeker had ie ’t gevoeld, Plomp, dat ze
an z’n beenen getrokken hadden.—
Kees woedend en doorbibberd van kou, was uit de sloot gesprongen, zong
met zachte stem hoe.... éét.... hoe.... ééét!—Op ’t geluid àf nu,
naderden de donkere kerels elkaar..
—F’rrek Delker, wá’ hai je roepe.. d’r is g’n vlieg op ’t pad..
—Ikke hep g’n bek ope doan.... ik docht dá’ Piet roept....
—Ikke?.... ikke?.... hep niks sait.... Plomp waa’s ’t!..
—F’rrek, waa’s ’t die snaiboon?... woedde Klaas Koome, heul goed
snurkert, we motte je weer meehebbe foàdertje.... op da terain
poàtertje.... die skreeuwbeweging is nie kwoad f’rdocht.... ikke
konsteteer van dà’ j’ mi’ moedwil dàan hep.... op dâ terain bin ik
deùrpokt en deùrmoàseld.... nou legge de k’naintjes f’rdomd achter de
poap!
Even klonk stemmengedreig van Delker en Breugel in ’t duister, tegen
Plomp. Uit de nachtbefloersde koppen gromden zware vloeken.... Koome
kon niet ophouên. Nijdig hakte Kees in stemmegefluister de ruzie door,
met korte beveelwoorden, tegen gierwind in. Rondom den duisteren
kerelsstoet, zwol ààn uit alle duinhoeken, helsch stormorkest,
saamgeschald in nachtspraak.—Bange, sidderlange fluitgeluiden stegen
hoog in woest-gillende vervoering, boorden dóór schaterende krakingen
van dooreen gewaaide orgelklanken, met warrenden jammer van violen,
wild en ijlend. En vèr.... vèr.... bòven laag toongestorm en gedreig,
georgel en gezang,—als plots stòm bleef ’t fluitgeluid,—droefde
klagelijk weemoed van diepen hobo-toon, die moduleerde, àl moduleerde,
als zangstem van zingende waanzinnige in eenzaamheid, meestijgend en
dalend met ’t duistere lied van de nachtzee. En soms weer, uit helsch
donkerdiep nachtzwart, kaprioolden vreemde gonggalmen, geluiden en
zangen van nooit gehoorde instrumenten, mysterieus en angstig-ver....
Geschrei dat zong, zong, versidderend van weenende harpen uit duisteren
nacht, zachte mijmeringsklanken van aëolienen en gitaren..... rondo’s
en stakato’s, ijl-verzwevend boven ’t woest donderend stormorkest. En
lager, lager, in grondtoon, demonisch breed, ’t dieper gezang van
adagio’s, doorstormde klankenplechtigheid, stukgeslagen akkoorden uit
nachtkathedraal aangewaaid, smachtend en zwellend door ’t duister;
zwellend van mijmerende melodie naar woeste klankschalmei.—Scherzo’s
afgestooten en verslierd in jubel, in snerpende triolen, gracieus van
spot, als schaterende karbouterstemmetjes.—En zacht, ijl,—in stilstand
even van vlagen, bij pauzen van donkere razing, dreighevig als zwarte
stormgolven, aangedonderd uit zeeduister—weer mijmerend nageklaag van
motieven, weenende harpenzang uit duister, en weemoed van ronddolende
ziels-mandolines.
Onbewust voelden de stroopers iets van de stemmen-mysterie rondom. In
het duister orkaangeraas liepen ze dichter bijéén, tegen de
stil-donkere duinruggen, die dreigden dààr, in hel nachtzwart, hoog en
geweldig in hun aaneenrijging. Breugel stapte naast Kees, die z’n
achterlader weer be-hageld had. Barre wrevel wrokte weer op tegen
Plomp.
—Aa’s sullie tog van achtere komme.... gaif je hullie tog ’n poar
strieme.... daa’se veur meroakel legge.... da’ tuig.... op da’
terain.... barstte Klaas uit.
—Joa, moar.... haperde stem-angstig Plomp, die niet wist, hoe zich te
verdedigen nou er geen koddebaiers op ’m gesprongen waren, zich
doodschaamde voor de kerels.... ze hadde main tog fideel beet van
ondere....
—Wá’ beet.... beet, bosluis.... se moste je mostere.... waa’s netuurlik
’n struikbeweging woa’ je mi’ je pootjes in vasthoakt bin.... stoan
doar ommers de paas te merkeere.... sloerie.... Is je spuit in orde
Kees? hée Breugel!.... gaif màin effe de brom.... ik hep
stikkedorst.... ’n urretje ken ik best likke nou.... warrempies
hier.... wà jou?.... tussche drie loer-miroàkels!....
Koome kon niet stil zijn. Plomp beefde als ’n aar.... Nou zag ie nog
niks.... aa’s tie nou moar van ’t pad weg snappe kon....
Kees en Breugel stapten spraakloos naast elkaar.
—Hier Breugel.... hier Kees! jai ook ’n slok....? sî heete suuker
in.... f’rvloekt lekker!....
Kees gaf geen antwoord, dronk nooit onder ’t stroopen, Delker en Piet
sjokten weer achter Klaas aan, met Plomp midden in, voort, almaar
voort. Ze zouen ’t maar weer eens probeeren. Plomp bromde in zich zelf,
dat ie nou z’n bek zou houen al sprongen d’r tien kottebeijers te
gelijk op ’m af; al worgden ze ’m. Bibberend van kou en regennat sjokte
ie, toch wat minder bang voort, tusschen de kerels in. Hij voelde nou
ook minder angst voor Kees, die ’m geen woord verwijt gedaan had. Eerst
dacht ie, dat ie ’m ’n hagelschot door z’n rug zou jagen.... Dat hadden
ze’m van alle kanten gezegd als ie meegong en hai deed wat tegen Kees’
zin. Nou gromde dìe ’t minst en lichter voelde ie zich met z’n stappen,
in ’t zwarte, eeuwig-zwarte voor ’m, rustiger ook, nu stormgerucht
schrei-zachter verklonk.
Bij ’n woest duinbrok, dat hoog lag, als donkere dreiging tegen éven
doorschijnenden luchtkring, morrelde Breugel weer aan z’n lichtbak,
gingen Delker en Kees ’m dekken. Plots schoot zoeklicht van fellen
reflektor over ’t sneeuw-modderig duinpad en hevig-hoog, in ’t licht,
rossig-goud bevoet, aan den top dampiger lichtgeel, onder helle-zwart,
drongen uit duistering de duinbulten òp, schuw aangegloeid, omknellend
aan alle kanten de donkere kereltjes. Als reuzige mensch-stierruggen,
hoog bijéén, stuttend elkaar dromden ze áán tegen ’t kleine
menschenstoetje in. En telkens uit anderen hoek, in lichtslingering van
bak, rugden ze op, zwijgend rond de kereltjes, nu kleingeslagen tot
dwergjes in ’t woeste licht, ’t ros-wilde licht, dat éven gloeide over
de opéen dringende, en starend-blinde, besneeuwde minotaurus-kudde.
Op en àf sloop ’t stroopersstoetje en dwars in den lichtbrand, met
woesten rem, schoot schaduwspel dooréén, zich bemoeiend in jachtpassie
der kerels. Telkens stond nieuwe dreighoek in ’t rosgouïg licht te
dampen, staarde de Nacht boven de lichtkringels uit, bòven bang-hooge
rugbulting, als duistere heerscher, opjagend den reuzigen
minotaurus-stoet tegen de poerende mannetjes; slingerde weer wèg de
lichtbaan, viel dicht over de ros-sneeuwige ruggen de nacht in nog
angstiger zwart, dan vóór den kaatsbrand. En zwaar, in stomme razernij
tuimelden de schaduwen mee, gebroken doorhakt in brokken, als spottend,
springend in den grondbrand, plots weer verdwijnend in donkering.
Verder door de nachthel, in sluip, kromden, kropen en joegen ze voort
bij lagere duinbulten, die als stomgeslagen in schrikboei, roerloos ’t
licht langs zich slingeren lieten, verbaasd in rossigen staar; weer
wègsliertten uit slingerkring, de duistering in, vóór ze schreien
konden, méé met den al zwakker kermenden windzang.
En voort ging ’t stoetje, in de weenende eenzaamheid van loeinacht en
verstervend stormgerucht, om kronkelpaden, overal omdreigd van de
stom-zwijgende zee-wachters, ingekneld tusschen den mensch-stierigen
opstand, aandrommend in rosgouën damp. Voort stapten de stroopers, nu
levend in één loer, één adem, niets beseffend van nachtangst,
vastgemoerd in hartstocht van vangst. Snel en zeker, zonder
struikeling, gingen Kees en Breugel voorop, in lichtdonkeren
beenengang. Maar nergens nog verschichtigde wild. Breugel vloekte van
nijd. Sneller wentelde ie z’n bak, dat de cirkels in golfstroom over de
titanische duinwezens den nacht inrilden, als goud-schel weerlicht.
Plots stònd Kees, knalde ’n schot, nog een, nog een....
Koome vloog achterop in wilden dans, greep toe, stopte in dol gebaar
van hartstocht alles den grooten zak in. Even bukte z’n schooier-mager
lijf, met belichting van rooien halsdoek, bloederig in den fellen
lichtslag van reflektor, en zwaar beefden z’n lippen van jacht-passie.
Telkens éven schoot ie tusschen Kees en Breugel dóór, soms vlak ònder
windvlaag verschreienden geweermond, waaruit ’n noodlots-stem klaagde;
sprong ie terug, plat op den grond, of bukte in rossigen
lichtbak-brand, dat z’n vurige tronie vlamde, z’n beeflippen weer
zwollen in den gloeistroom. Woest schroeide z’n tronie, met
bloedvlekjes om z’n mond gespat, trilden nog wittige haartjes op z’n
beeflippen, van woesten nekbeet aan elk konijntje dat vóór den greep
nog krampte en hinkend klagelijk verpiepte, smartgeluidje op den
sneeuwgrond.
Tien passen van Kees af, zat ’n konijn recht op, met trillenden
schrikstand van de lange stijve ooren, oogjes beduizeld van licht, z’n
gelig-wit bedonsd haarborstje bevend, pootje over z’n angstig
bewegelijk neusje te wrijven.
—Mo’ je nog ’n booskap.... lolde Koome.... doen t’ met.... aers gain
tait....
’n Schot dof brandde uit; vuurvonken en blauwige lichtjes kronkelden
vlamgrillig om Kees’loop. Achter ’m ààn, sprong Klaas, z’n schaduw
woester meeslingerend in den grondbrand. Even sleurde z’n zak langs de
sneeuw.... wou ie wat lollen, toen Kees dreigfluisterend ’m roerloos
hield.
—Blaif doar!.... sitte nog twee!....
—Woar snof’rjenne?.... ik sien puur niks!....
Weer knalde ’n schot, daver-echoënd als ’n slag van onweer en met
geelwit borstje sprong hoog in duizelkramptrek, ’n ander in de
lichtbaan, voor Kees’ voeten; kermend klein lijfje, donker bebloed.
Koome, gretig, snoof bloedgeur, greep toe, beet konijntje den kop in,
vlug en tandscheurend-raak, in ’t weeke beenderenstel, dierke
neerkwakkend op zakbodem.
—F’rrek, juichte z’n stem; wat ’n lampies die vint hep.... f’rvloekt
aa’s ik nie docht daa’t ’n molshoopie was.... waa’n lampies!....
—Hou je bek driftte Kees, die één loer was, elk grasje zag trillen, elk
plekje bewegen op het lichtbrok dat voor ’m uitcirkelde, in duizel.—
—Kristis, juichte gesmoord Klaas, nou he’k sain ook in de lampies, twee
langoore!....
—Bek dicht, heeschte Kees, en langzaam even mikte ie, in lichte
kromming van romp, dat noodlots-geschrei van zachten wind vóór zuiggat
van geweerloop angstiger verklonk in de stilte, alsof de naakte Duivel
zèlf in z’n knokige pezigheid ingehurkt zat te blazen op helschen
misthoorn.
Knal-donderend spatte schot uit, en zonder te weten of ie raak was,
zeker van Kees, holde Klaas in de baan vooruit, vlak achter het
davergeluid dat verwaaid nog natrilde, tusschen de duinruggen in. Piet
keek telkens verbaasd naar Klaas’ sprongen, vergetend dat ie zelf uit
kijker was. Alleen Delker loerde in den nacht, op verren afstand
goud-zwart-rossig stoetje volgend. Plomp holde weer mee, dan hier, dan
daar, in zweetangst, van vetten Breugel naar Kees, vóór Klaas, die ’m
wegduwde en stompte, als ie ’m voor de beenen liep. Dàn voelde Plomp
zich benauwd, benauwd, dat Kees per ongeluk hem raken zou in
lichtbakzwenk. Bij elk schot rilde huivering door z’n lijf, tot z’n
teenen, zag ie uit ’t duister de kottebijers klaar in hun sprong. En
telkens had ie lust den bak uit te blazen omdat die ze zoo brutaal
aanwees wáár ze stroopten.—
Maar niks gebeurde, niks om ’m.
Nog ’n uur sjouwden de kerels, zonder dat er geschoten werd. Kees was
met Breugel anderen kant van ’t duin ingeslagen, bij ’t landgoed van
van Ouwenaar, vlak bij ’t bosch.
—Hoe loât is ’t, vroeg Breugel, doodop, zak-lap voor lichtbak éven
wegtillend om Koome te kunnen laten zien op z’n horloge.—
—Vaif uur, t’met Piet, aarzelde Klaas uit, bukkend in den gloei-flakker
van reflektor.—Van Ouwenoar lait op s’n ruggetje, lolde ie voort, naar
Hassel, die achter z’n hielen aanliep.
—Nou ik stop!.... gromde Kees, ik goan terug!....
—Nou.... ikke ook, zei Breugel, ik sterf van de kou en natte....
—Trug vraier?.... wai hebbe nog niks t’met, zei Klaas, stem-ontsteld.
—Ke nie dondere.... m’n vingers stoan aa’s hoakies.... ken gain poot
meer an de trekker sette.... en d’r komp tog g’n luis.... hoeveul?....
—Twintig k’naine.... drie langoore.... gommenikki.—Verleje week hai
je’r veertig.... en vaif hoase!....
—Ke’ nie bokkeme.... ikke set stop!....
—Nou, en ik bin saik tut op main botte, klaagde Delker.—
Bij elkaar dromde ’t stoetje. Snel had Breugel z’n lichtbak gedoofd.
Als in stemmebetasting naderden ze elkaar in ’t dikke duister.
—Nou van Ouwenoar, lolde Klaas weer, nou mo’s je wete dá’ wai hier
stoane!.... op dâ terain ke je de paas nie merkeere poatertje? zeg
Breugel, jai nog ’n slok?....
—Nou ikke ook, wâ hèe?.... verweet Delker, die gulzig inzoog
jenevervocht uit de kruik, en in donker op tast ’m weer Klaas terug
gaf.
—La’ stikke.... die kerel.... verslikte ie hoesterig.—
Kees was over scheerdraad heengesprongen met de kerels achter aan.
Plomp, langzaam, moest geholpen worden door Piet, die ’m er half
oversleurde dat z’n broek haken bleef in de pennen....
—F’rrek! nou kost ’t main nog ’n broek!....
—Allo!.... kaik!.... woar sit je.... kom!.... ik sien hoarlie nie
meer.... skàr...., nijdigde Piet, die geen weg wist en niet van den
stoet af wou dwalen....