—Da binne je soàke nie.... lammeling.... da hei je niks van noodig....
let op je foar en je stinkmoer.... die in d’r broek skait.... versuip
jai de sinte nie.... jai hoerige vuilik!
—Hoor die d’r is!.... slobberde Kees, niet wetend waar ie z’n drift kon
insmoren langer, om Wimpie niet te pijnigen. Schreeuwend gehuil barstte
uit donkere ledekantje. Wimpie hikte en snikte. Ant voelde dat Kees
bang was voor Wim, dat ze dus nog wat kon doorschelden, uitluchten. Ze
haatte den kerel tienmaal heviger, als ie met d’r geloof begon. En
driftig, in gillende stem-aanloopjes, al hooger en wilder, doorfuried
van zenuwwoede, die opgepropt zat in ’r keel, begon ze weer:
—Jai en je heule femilje benne veur de hel gebore.... allegoar
gevloekte, godskimpers, da seg ik.... allegoar goane jullie de hel in,
f’rmetele sondoars!.... allegoar uitspoegsel!..
Kees kromp voor ’t raam van drift. Z’n reuzig lijf stond dreig-hevig,
onder laag-balkende kamerduister. Ingesmoord, beef-woedde z’n stem:
—Waif!.... hou je smoel.... hou je smoel!....
—Ik wil nie.... ik wil nie, gilde ze, als ’n razende zich naar Kees toe
dringend en in dreig-wilde zenuwgreep, met vingerkromme haak-handen
vóór z’n gezicht gekrampt, tartte ze ’m. Wimpie scheurde kreet-huilen
uit. ’t Geitje, dat achter ouë Rams’ stoel zat, had Ant zonder te zien,
getrapt, en blerrend-beverig rukte ’t aan tafel-touw, rechts en links
de kamer inloopend, om los te komen. De kinders hurkten bij Wim’s bed,
saamgeklonterd, in doodsnood, spraakloos. Dientje van negen en Jansje
van acht, die boodschappen gedaan hadden, zoo uit school, stonden op ’t
achterend te sidderen, zonder dat ze binnen durfden gaan. Ze hadden
niks los weten te krijgen van den kruidenier. Alleen de hokkebaas
borgde voor zes cent. Maar de bakker had gedreigd, dat ie voor ’t lest
brood bakte, aa’s se niet behoorlijk d’r drie sente meebrochte.... Hij
gaf geen stroopersjong te vreete had ie er grinnekend bij gezeid tot ’n
meid van rijke meneer uit de plaats. En niks durfden ze nou zeggen, als
ze moeder en vader zoo driftig zagen, tegen elkaar. Nog eens dreigde
Kees bulderzwaar nà:
—Hou je moel waif....
—Neenet.... neenet!.... gilde ’r helleveegstem en sterker scheurde
huilen van Wimpie uit den duisteren hoek. Kees als radeloos, in grauwe
drift, die hij telkens terug drong,—zag alleen maar de weenende
angst-oogen van Wimpie. Maar inéén merkend, de woedelust, wreed om
Ant’s mond, begreep ie, dat ze voelde, dat hij uit angst voor Wimpie
zweeg en d’r daarom niet in stukken sloeg....
Plots was Jans, ’t blond-koppige kindje van acht, uit achterend, naar
d’r moeder toegesprongen, en achter ’t meisje aan, als door ingeving,
klodderde ’t heele vunzige kinderstoetje uit de hoekjes samen,
schreilijk-goor in gaterige plunje en stank-vodjes. In hoogen angst,
klemden zich ze vast aan Ant’s rokken van achter, op zij, van voren....
Maar van zich af schudde ze de wurmsteekige lijfjes, dat de bevuilde
krulkopjes en hun prachtige angst-oogen, dan naar haar, dan naar Kees’
gericht, sperden van verbazing en ontdaanheid. Als jonge katjes had Ant
hun in ’r vlam-furie, gekrenkten geloofs-waanzin, van zich weggesliert,
zonder hun smeeksnuitjes te zien in fel-gloeienden haat opgedreven,
verangst in hongerig ellende-gevoel.... Opgewekt en gebroken toch,
gilde ze rouw:
—Main arremoe!.... main poere!.... daa’s gain skande!.. Onse liefe Heer
hep ’t sien.... aa’s sondoar bi’k bore.... moar daa’k main va’ jou
vuilik,.... jou heb afgegaive.... da bin ’k verdoemd van.... veur
eeuwig.... da mist nie.... doar sel’k veur brande in ’t voagevuur!....
Main kind.... main kind.... bid om g’noade....
Met ’n ontzettenden lichaamszwaai van uit ’t schemerraam naar het
hoekduister, was ze over ’t geitje, door den kinderstapel heengewrongen
en had ze zich voor ’t bedje van Wimpie in den hoek op ’r knieën
gesmakt. In starre wilde opwinding beefde dof ’r stem, extatisch:
—Main kind, main kind, bid veur main sonde.... Main Vader vergeef main
skulde.... In schrei-vloed was ’er stem uitgesnikt, gebroken. Er klonk
berusting door ’r nahuil, deernis, en snik-wringend drong ze haar hoofd
op de dekens van Wim, aan ’t voetenend. Wim was in stumperigen
angstnood opgesjokkerd, in de peluw, en huilde mee, snik-zwaar, in àl
prangender gekerm en droge huilsmart.
En Kees, in schriklijke ontroering en toorn, die kraterde in z’n borst,
stond stil tegen ’t raam, met z’n rug naar ’t licht als ’n donkere reus
in de lage balk-kamer. Sterker stroomde de woedesiddering door z’n
schonken. In tijdlooze bukking had ie plots ’n zwaren houtknots, van de
blokkenstapel gegrepen, bij schouw, en in één sprong, woest-hevig,—dat
de kinderen gierden, gilden, de ouë Rams achtereen, snel
pruimstraaltjes uitspoog, tegen dikbuikigen pot, schommel-angstig op
z’n stoel, zonder òp te durven—dreigde de knots boven Ant’s hoofd.
—Waif.... goan weg.... wèg van main kind.... wèg.... wèg!
Rauwe razernij schoot uit z’n stem, die scheurde en gilde tegelijk. Wou
ze nou, zijn Wim, late bidde, late bidde tege sàin.... dat God t’r
gena’ mos sain da’ se sain trouwd had?.... Da kind bidde.... da s’n
vader ’n vuilik was, ’n skoelje.... ’n patser!....
Neenet, dá’ kòn nie langer.... ’t was in ’m opgespote, opgegild.... Hai
sou d’r neer sloan.... sloan,.... dá’ vreeselek waif....
Maar Ant was kalm blijven lig-snikken, met ’r hoofd in de dekens, alsof
daar niet boven ’r stond, die donkere dreigvent met gekke oogen,
ontzettend in woede, als ’n wraakmonster uit sprookjesboek. Ant zag
bijna niet op, ’t kon ’r niet schelen, wat ie deed. Maar weer hield ie
den slag in, want uit ’t halfdonker, zag ie op zich turen, smeekend en
hevig van schrik de stille groote oogen, van Wim, zijn Wim, die
spraakloos snik-scheurend te staren lei. En even door de snik-stilte,
beverig schreide z’n stemmetje zwak:
—Voàder is màin voader.... ikke.... bid.... veur voàder!....
Sidder-ontroering en iets van wild-rauwe vreugde ging er plots door
Kees. Hij had zich willen neersmakken op z’n kind, om ’t kakebeenig
doodskopje tegen zich te knellen, te zoenen, en stil, beschroomd, den
knuppel ergens achter zich wegmoffelend, begon ie stem-haperend wat te
zèggen, met wegsmoring van tranen, als om zich te verantwoorden voor
hem, dat kereltje.
—Wim.... jonge.... je voader suip nie.... hep gain geld.... hai hep
niks.... hai wil werreke, d’r is gain proat ván.... moar sullie wille
nie.... sullie wille nie.... hai mo f’rrekke....
En Wimpie, met beefstemmetje, huil-bibberend:
—Neenet foader, nie f’rrekke.... ikke sel bidde.... bidde.—
Snik-scheurend, viel ie half flauw van inspanning terug in z’n
peluwtje.—De kindertjes begonnen weer uit hun schrik-hoekje te praten,
zacht, in schuwe fluister-klankjes. Ant, die woordstameling van d’r
Wimpie had gehoord,—niet wist, dat Wimpie’s smeek-kijk ’r behoed had
van ’n drift-slag op ’r hoofd, zooals Wimpie niet wist, dat ie met z’n
kijk z’n moeder redde en Kees nauw begreep, dat ie ’t liet uit besef
voor Wim’s oogenangst,—Ant was weer in furie gevlamd. Ze voelde, dat
Kees ’n demonische macht had op Wimpie, die o zooveel hield van z’n
ruwen vader; dat ie haar schat, haar kind behekste. En tòch, al het
goed-aardige, innig-zachte in Wimpie, voelde ze aan, als ingegrift in
z’n zieltje, zag ze, als sprak z’n mond, omdat ie moest spreken, door
Satan bewogen. In haar klein-dwazen maar fel-blinden geloofshaat,
opgehitst door biechtvader en d’r moeder, was uitgemaakt, vast, dat
Wimpie behekst werd door Kees. Daar boven uit nog zag zij, dat Wimpie
worstelde tegen die beheksing. Zoo leed ze dubbel. Wat echt-innig
leefde in Wimpie, voelde zij áán als vreeselijk gemartel. Trok ie Kees
voor, dan zei ze in zich zelf: arme stumper nou sit de duufel weer op
se lijfie, nou is ie behekst.... Nou mot ie dinge segge, die ie
heelegoar nie wil segge.... wat ’n gemartel.—En zoenend zei ze ’m dan:
stil moar jonge, ikke wêe wel da je’t mot zegge.... dat de duufel je
weer te pakke hep.... Dan huilde Wimpie verschrikkelijk,
hartverscheurend en stamelde, dat ’t niet waar was.... dat ie van
voader soo veul hield.... En weer zoende Ant hem ’r dwars tegen in,
opgewarmd nog door d’r moeder.... ja jonge da wee ’k wel.... seg moar
da je ’t meent.... je mó’t segge.... ik weut wel.... main jongelief,
main skat.... onse Heer sel je t’met wel verlosse van die duufel....
Vol van ingelepelde gebeden, vroom en kinderlijk, soms wèg in
godsdienstige zielsverrukking, viel Wimpie half in zwijm, begreep ie
z’n moeder niet meer, bleef ie stil zitten zonder woord. Zoo was
helsch, bij elkaar komen van Kees en Ant door Wimpie, onmogelijk
geworden, omdat zij wel voelde dat Kees van Wim hield, maar vast wist,
Wim niet van z’n vader, dien vuilen ketter en godskimper; vast wist dat
ie behekst praatte. Zoo was ze ook nu weer naar achterend gehold, nog
vol haat en woede, en toch met bang meelij voor Wimpie, die nu weer
niet goed begreep, wat ze wou, z’n moeder.
Dientje en Jansje zaten in ’t achterend, op ’n rot toonbankje. Met
gilstem krijschte Ant naar ze toe:
—Paa’s op f’r je foar.... hai hep main en-wille f’rmoorde.. hai hep
main en wille f’rmoorde.... t’met snait ie jullie allegoar an rieme....
die skafuit.... die godskimper.... die ketter.... Op ’t erf hollend,
schold ze door nog, naar binnen, tegen de kinders, die van de bank
gesprongen waren.
Kees zat naast Wimpie, z’n vuile reuzehand over ’t doodskopje te
strijken, zoo zacht, dat ie ’t hoofdje bijna niet raakte, niks zeggend.
En Wimpie, lag stil met smartgroeven om z’n breeën mond, waarom iets
lachen wilde maar niet kon. En over-wijs, als van bijna dood kind,
staarden z’n oogen, groot in den schemerhoek.
De ouë Rams had zich niet verroerd. Sneller alleen sisten door de
stilte, pruimstraaltjes tegen gloeienden konkelpot op, en grom-zwaar,
strompelde van z’n lippen:
—Swaineboel.... swaineboel.
Vroeger had ie veel kranten ingekeken, maar, oproerige kerel als Rams
geweest was, hadden de geestelijken ’m verboden te lezen. Nou, op ouën
dag versuft, mocht ie alleen nog doorzien roomsch advertentieblaadje
uit de streek. Ouë Rams had gehoorzaamd, eerst grimmig, later al
toeschietelijker, gromde ie alleen nog maar, zonder nader te zeggen wie
en wat ie bedoelde: swaineboel.... swaineboel.