Guurt, de mooie blonde dochter van Gerrit Hassel, kwam op ’r fameuze
dij, met ’n groote witte schaal grauwe erten aansjokken, en ’n pan uien
met aardappelenbrei, die vettig smeulden en geurden in wasem voor d’r
uit. Guurt was de mooiste blonde van Wiereland, met zwaar-korpulent,
hoog boerinnelijf, rompig-rond en heupmollig, dat droeg, droomerig fijn
klein hoofdje, wonder-blauw starende oogen, fijn poppig gezichtje,
potsierlijk-lievig, teer en damesachtig in ’t zware zonneblond van
haardos, kontrasteerend-pronkend op ’r vetten schommelenden
vleesch-groei van flank en boezem.
Vrouw Hassel zat stil-ontdaan, met ’r huilerig gezicht vlak voor ’t
raampje op den weg te kijken naar de kale tuinderijen, en de goor-gele
hooi-klampen. Haar versmoezelde trekmuts zat scheef-achterover, en de
eindkrullen ervan hingen slapvuil langs d’r slapen. Even blies ’n
geraas door ’t vertrekje, en hoog-plechtig sopraande de staartklok ’t
twaalfuurtje uit, na elken slag meetrillend ’n zangerig geluid als van
tooneelklok, die vreemd-bekorend-sonoor, ’n nachtelijk spanningsuur
aanluidt, in melodrama.
Achter in den stal, rumoerden de jongens binnen, zich in haast ruw
neerschuifelend met stoelen aan tafel, beslijkt van grondwerk, overal
langs schurend met hun modderplunje, gulzig laag bukkend in dierlijken
vreetstand voor d’r borden.
Ouë Gerrit zat in gemakstoel, tegenover z’n vrouw. Plots zakte stom z’n
kop op de borst; kruisten zich z’n handen in krampigen bid-buig. De
jongens en vrouw Hassel brabbelden wat meê, gejaagd.
Gulzig-spraakloos begon er geëet, klikklakking van lepels op borden en
schaal, die naar alle richtingen getrokken werd. Piet had zich
zwaar-vol opgeschept, ruw-weg bij-lepelend, dat het donker klonterde op
z’n borst, erwten met vet en kleine ertusschen gesnipperde
vleeschbonkjes. Dirk kauwde, kauwde langzaam, zwaarder, met
bij-zijduwing van kaken, en schoof na iederen hap z’n vuile lepel in de
schaal, langzaam, langzaam, zoekend naar plekjes met vleeschbonkjes. En
Piet er haastiger tegen in, opstapelend nieuwe lepelingen, telkens met
z’n slijk-bruine vingers, reuzige grauwe klauw, erwteklusjes, druipend
bedoopend met vet, wegzuigend, van mondgulzige toppenduw, z’n
spreekholte in. Want telkens had ie wàt te zeggen, met barst-vollen,
spuug-spattenden mond. Ouë Gerrit smakte zuinigjes z’n bord erwten op.
Alleen vrouw Hassel at niets, bleef suffig-beteuterd kijken naar éen
plek buiten ’t raam, met oogen flauw-versluierd van tranen.
Jammerlijk druilde stilte op haar grauw-verflenst gezicht dat sufte
onder ’t vuil-grijze haar, bijzij steekmutsfloddering los uitkrullend.
Om haar heen bleef zuigen stil gesmak van uitgehongerde kerels, die met
zweet en vuil nog op rood-grauwe gezichten, stil maar hapten en
kauwden, in grimmig kaakbeweeg, rauw en vraatvol, zich vergulzigend als
beesten.—Guurt kwam pas zitten, met geschuifel van ’n stoel en
wegduwing van Piet’s arm, vluggelijk biddend.
—Mo’k nie sitte?.... jai la nou nooit niks veur ’n ander...., mokte ze
bits.
—Jonges, zei Hassel plots bezorgd, morge is ’t houtvailing bai jonker
van Ouenaar.... wie goat t’r hain....? Sel ik ’t moar sain, hoho!
—Nou, gromde Dirk, z’n lepel uit z’n mond zuigend en gravend in de weer
vol geplompte schaal,.... daa’s net, wà’ hai je meer?....
De Ouë wist wel dat ie moest, al vond ie ’t lam werk. Maar als Dirk en
Piet zeien dat ’t gebeuren zou, durfde hij niet nee zeggen, bang dat ze
’r de heele boel op ’n goeien dag bij neersmeten.
—Aa’s t’r t’met wat is.... vier en vaif.... enne nie genog!..
—Mit staive stàp d’r moar op an Ouë .... sal wel wa sàin....
seurderij...., bromde Dirk, met vollen mond, in z’n altijd klanklooze
kortsnauwende bitse zinnetjes.
De ouë zei al niets meer, keek sip voor zich, verschuchterd, zat star
op z’n met zware duimvegen uitgelikt bord te kijken.
—Godverjenne moeder, barste Piet los, zwaar-boerend voor zich uit, in
zangrige stijging van Wierelands spreekgeluid, godverjenne, waa’t is
t’r t’met mi je veur.... ik sien je kwalik ’s murregens....
—Wa?.. wa?.. wa sait tie?.... wa sait tie?.... schrikte vrouw Hassel òp
uit ’r sufkijk over het kale land.
Piet brokkelde weer onverstaanbaar iets verder, met uitgebuilden mond,
stamp-vol van uien en aardappelenbrei, die z’n lippen overdrongen.
Telkens greep ie met z’n grauwe vuile modderhanden in de pan,
rondwroetend tusschen breiklodders, om direkt weer in te stoppen als ie
met beklemming van zacht-roggelende ademhaling, ingeslikt had. Zoo
aldoor met vollen mond blijvend, wou ie spreken, iets driftigs
uitstooten, dat brabbelend wegsmoorde in z’n uienkauwsel.
Vrouw Hassel zat te wachten, maar hoorde niets meer.... Eindelijk na
zware ademhaling, kraste er stemgeluid op, had ie alles doorgeslikt.
Guurt, naast ’m, zat te giegelen om z’n gulzig geslobber, lachend,
lijf-schuddend achter haar dikke handen.
—Nou moeder, wa’ kaik je aa’s ’n skoap.... f’rjenne!.... je sou main
broek làpt hebbe.... d’r sit ’n gat in.... daa’ k’r t’met deurvalle
sel.... hai je dà nou weer f’rgete?.... bin je dan t’met fe’gete daa’k
’n broek droag?.... geep.... dwarrel!.... wa skeel je....?
—Sai vergeet puur d’r kop van d’r romp, woedde de Ouë.
—En.... ne.... de bloedworst, hai je ’m kloar moeder, vroeg Dirk er
loom midden in.
Vrouw Hassel zat met inspanning naar ’t stemgekruis te luisteren, vol
angst-trekken om d’r ingevallen mageren neus en mond, vooruit al
voelend, dat ze wat leelijks te hooren kreeg. Maar herinneren van
bloedworst en broek deed ze zich. niets meer. Al wat zij haar
voorhielden was nieuwtje, hoorde ze nou pas voor ’t eerst, meende ze.
—Ja, ja, stamelde ze in verwarring terug.... ik wee nie wâ main
skeelt.... ik bin d’r puur f’rskote van kinders!.... En zwaar te huilen
begon ze.
—Seg waif, bler nie.... valt rege sat.... snauwde hard de Ouë en allen
nu snauwden mee, van lamme kemedie, gesanik van dit-en-van-dat,
scholden eruit voor luiwammes, die gluipertjes wou maken. En stil
snikte ze door, zonder dat ze zich met ’n woord meer verdedigen kon.
Uitgesuft zat ze weer. Niemand die voelde wat ze had, wat ze leed. O!
leed?.. leed?.. Nee, pijn had ze niet. Alleen zoo raar, zoo doovig, zoo
rare banden kruislings over d’r hoofd, gespannen! en zoo knellend, zoo
stevig.... En niks, niks meer kon ze onthoue.. Ze huilde weer
harder.... Guurt keek ’r àn, met d’r glimlacherige blauwe oogen, of ze
zeggen wou: hou je je aige moar stiekem van de domme, je bin immers zoo
sterk aas ’n paard....
Dirk grabbelde ’n pijp vol, met kop in de tabaksdoos geduwd, en Piet
diepte mee in. ’n Paar minuten bleef er stilte-gepaf van alle lijven.
Alleen Gerrit en de vrouwen vouwden de handen, prevelden
plechtig-mechanisch dankgebed.
—Seg Ouë.... kristus! wa he’k ’n pain in main polse.... kristus!....
main klauwe!.... saa’k verbrande aa’s ’k weet hoe ’k sitte mot....
jesis wa pain.... main stuit....
Afbrekend eigen zin bleef Dirk op z’n doorbarste spithanden staren....
—Nou Ouë, murge goant beertje d’r an—Met ’n schonkigen draai van z’n
zwaar lijf keerde ie zich naar Gerrit, ’m drie maal zwaar boerend vlak
in ’t gezicht. Vader Hassel keek bedrukt.
—Tjonge, daa’s te vroeg, f’rdomd, daa’s te vroe-eg, zàng-zeurde z’n
stem.
—Nou maor, hai goant, daa’s main werk.... ikke hep ’r lol in.... Ikke
hou van da werkie.... Aas ’t poar weke verduufle gong he’k g’n fait
meer.... nee.... nou mot tie.... jesis! me sai laikt of ’k
spersie-bedjes maok hep.... da verrekte diepspitte..
Dirk was rood van stille woede dat de ouë tegensprak, woede die aan
kwam stuiven in bloedvlekken op z’n woest-kakigen wreeden kop. Z’n
vlassige brauwen gramden in dreiging naar elkaar, en z’n kaken beefden.
Dàt was z’n grootste hartstocht, slàchten; zelf ’t mes in ’t plooiige
nek-vette van ’t varken te vlijmen, ’m bij z’n strot te smakken, dat ie
spartelde, dan ’m te zien rochelen en hooren gillen, met bloed op z’n
handen, warm-lauw, stankig en rood. Dan genoot ie met ’n bedaarde lol,
niemand mocht er an komme thuis. As ie ’t niet zelf kon doen, vrat ie
’t niet; most ’t vleesch verkocht. Al de kippen, die niet meer legden,
draaide ie even gemoedereerd den kop om. Guurt joeg ze op, greep ze, en
hij alleen wrong ze den hals af. En Guurt zàg ’t ook dol-graag, al
griende ze ’r soms bij van rillerigheid. Zij, zij met ’r meidehanden
dee ’t altemet eerder dan Kees, de erge strooper, waar ieder in de
plaats bang voor was; Kees de Strooper, oudste zoon van Hassel.
Piet had zich languit met z’n modderlaarzen en slijkgoed op den grond
neergesmakt, vlak bij de rookige kachel, om wat te tukken. Dirk zat te
smoken, slaperig weggedoezeld in blauwe rookkrullen, stomp, naar den
straatweg kijkend. Ouë Gerrit voelde slaaploomte en rilling.
’n Paar uur maar had ie vannacht geslapen. Alleen Guurt lachte luid en
brutaal, joligde tegen Dirk, die stom aanluisterde zonder zich te
verroeren, wat ze snapte van Annie en Geert Slooter, dochters van ’n
tuinder, bij hen in de buurt.
—Nou Dirk.... enne.... nou mo je wete.... nou sait se Annie.... se
binne veur sain in ’n f’rseeekering... aas sain... sie je.... d’r
vader.... aas sain nou wa beurt.... dan.... danne kraige sai ’n
prais.... ’n prais sa’k moar segge.... van ’t Nuuwsblad.... En nou sait
Geert.... hohà!.... nou sait Geert.... gom.... ikke wou moar da die ouë
suiplap soo dood bleef aa’s ’n pier.... in se werk.... he?.... dan
heppe wai vaifhonderd poppies.... Is da nou woar Dirk....? kraige
sullie dan soveul?.... puur vaifhonderd.... tog jokkes hee?
—Nou seker, bromde Dirk, wrevelig dat ie spreken moest, aa’s t’r stoat,
sal wel ’t uitkomme t’met....
—Nou, en nou sait Annie, sait se main.... f’r wa’ sai nooit niks meer
van je sien, s’avens....
—La se stikke.... mestvarke.... hep màin noodig.... dwarrel!
kabbeloebelaap!....
—Nou hait s’nie g’laik.... sa’k stikke aa’s se ’n sint los kraigt van
den ouë.... nou is tie weewnoar.... en hokke mi Jan en alleman dat ie
doe.... ’n wijd skandoal.... Nou lest, mi Sint Jan mosse Annie en
Geert.... mosse ze ’n poar nuwe laarse.... hai gaift g’n sint....
strak-en-an komp ie thuis.... stroal!.... En hài an ’t danse.... de
guldes rolde sain broek uit.... sóó, langs se paipe op de vloer.... Dà’
ware sullie bai aa’s kippe hee?.... Se heppe grabbeld en vochte.... Hai
was smoor.. en niks het ie sien.... ha! ha!.... ha! ha! ha!....
Wat ’n beeste, wat ’n maide.... nou binne sullie skoene goan koope....
Ho-je-wi! wa ’n pinkebul!—
Gieren deed Guurt, met ’n bord in ’r hand, wild op ’r dijen patsend,
dat ze schommelde.
—Hep jai Kees nie sien maid, vroeg dwars-vreemd en stroef Dirk er tegen
in.
—Kees? Kees? sien ik t’met nooit.
—Wâ? en Grint dan, sain buurman? Kom je’r nie meer? Skarrel je doar
nie?.... en se seun?.... is da doàn? verdomme.... Die jonge was puur
mal op je....
—Wa? die staive hark? die .. kikker.. àn main blouze seg!.... gierde
Guurtje, wild naar achter stormend, met vingergetrommel op borden.
—Houw doar smoele.... kaa’n g’n tuk pakke.... schorde Piet
slaperig-stemlui van den grond, zich wild in protest, met lijf-lawaai,
omdraaiend.
—V’rek, kom bai je, goedigde Dirk, zich aan den anderen kant van den
kachel neersmakkend.
—Guurt, denk ’r an, één uur!
—Ja, stem-gilde ze uit ’t achterend, ja sel d’r sain!
Om één uur moesten ze weer op, spitten, spitten tot oneindige
troosteloosheid van winterdonkering over avondvelden kwam droeven.
En Guurt bleef met ingehouen, geluid-dempende bewegingen
vaatwerk-rommel beploeteren. Haar princessekopje roezemoesde. Zij was
de mooiste meid van Wiereland. Iedereen had ’t gezeid.... en ze wist ’t
zelf ook wel. Ze had wel nooit wat geleerd, maar de jongens keken d’r
an, of ze ’r t’met allegaar teg’lijk wouen. Maar mooie Guurt wist wat
ze waard was. ’n Meneer wou ze hebben, ’n meneer mit mooie mesjette, in
nette kleere, en ringe om se hande.... ’n faine hoed.... en faine jas.
En dan niks g’n konkelefoesies om den meneer, maar blij om den stand,
om ’t hooger-opkomme. Dat was brandendste eerzucht in ’r. En aa’s tie,
onfesoenlijk wou, voor d’r trouwe, sou se’m meppe.... O! se hield ’r
wel van soms, maar so als die meide van Wiereland, soo dol.... nee, dà’
had se nooit niks soo erg naar verlangd. Die gooie zich te grabbel. Die
moste wel, die hadde niks anders. Maar zij, de mooiste meid van
Wiereland! De apetheker haalde d’r stiekem àn.... dacht moar.... stom
boerinnetje.... En de dokter wou er soene.. t’met de heule ploats....
Lest mit d’r seere vinger wou die vent d’r nie helpe.... of eerst ’n
lekkere soen.... so’n vuilpoes!.... dà’ hep ’n waif.... acht
kooters....! En dà kreeg se, en dî kreeg se; allegoar van meneere....
En mee ging se.... met kennissies en skarrelaars, die wà’ graag de
meneere van de plaots ànhaakte.... Nou, da had ze t’met puur sien..
maar bai haar, niks g’n kansies.... Zij wou nooit, nooit gemeen
sain.... Alleen moar lolle en lache.... en pronke.... en t’met alle
kemedies sien. En dan moar al die manne opwinde, en net doen of se
wou.... of se soo moar te neme was.... En aa’s se dan woue toehappe....
pats, dan d’r van langs, mit d’r stevige knuiste, dan seie se niks
meer.... dan was ’t glad f’rbai.
Zoo was mooie twintigjarige Guurtje, met haar dames-hoofdje, haar
prachtig goudhaar, haar lichten lach, haar fijne trekjes en blauwe
oogen-vreugd, met ’r hoog-zwaar, frisch boerinne-lijf, haar
schommelend-onderstel, de begeerlijkste meid van ’t dorps-stadje,
waarvan geen tuinder, geen meneer zich op beroemen kon dat ie ’r gepakt
had. Maar allen had ze dol gemaakt en opgejaagd, van hartstocht. Midden
in ’t paringsgedrang van beest-menschjes, koketteerde zij grof en
stoeide met allen zoo goed en zoo kwaad als haar sluwe meisjesnatuur
met berekening dat klaar kon spelen. Zij, vrij koud voor lijfgenot,
zocht naar zwakkelingen met geld, die op ’r verkikkerd werden,
ambtenaartjes eerste klas.—Op één had ze al lang ’t oog, ’n heel
piek-fijn heertje, ’n rijk, wellustig slap-blond mannetje, maar chiek,
ruikend naar odeur, met lokkende snor en streelend baardje, en zooveel
geld as tie maar wou.... Die most se anhake, hebbe, al kwam de onderste
steen boven, hem met z’n duiten, z’n chiek, z’n geurtjes en odeurtjes.
En hij wou haar ook, maar d’r lijf alleen. Alles sloeg ze àf, en toch
maakte ze ’m vuriger door ’r verleidelijke gekunstelde
boerinne-onschuld. Hij, ouderloos mannetje, zwak dobberend,
afgezwabberd, wou iets om handen, was ambtenaartje geworden.... later
burgemester.... misschien! ....zoekend naar rijke heere-boerdochter,
die z’n afgezwabberd lijf wel hebbe wou.... Toen, in één verkikkerd op
’t frisch-wellustige lijf van Guurt, ’r blonde haaraureool, ’r fijn
snoetje.... Maar veel gegeven, weinig meegenomen, nooit iets kon ie bij
’r gedaan krijgen; niet eens mocht ie d’r met ’n zoen besmakkeren. Ze
had ’m gezeid dat als ie ’r hebben wou, ie maar met ’r trouwen most.
Hij stond wel op zich-zelf, en dertig jaar, kon ie doen wat ie wou....
Maar van die platte familie gruwde ie, die ruwe broers, die vuile
moeder.... Daarom draalde ie.... En zij voelde z’n dralen. Sluw, hitste
z’m met ’r lijf-mooi erger op, zich nog minder gevend dan eerst. Zoo
was ze ’m gaan beheerschen.... En nou most ze zich bekennen, dat ze hem
toch ook wel aardig vond, met z’n manchette, en z’n blondkrullend
snorretje vooral, met dat gleufie in ’t midden, en z’n zachte kijkers,
z’n goeie netuur.... o ja alles vond ze mooi an ’m. Maar ’t meest was
’t ’r te doen om z’n duiten, z’n lekkere duiten....
Dat ze zich prachtig kon maken, dat ze baas over ’t ventje was.... zij
met ’r dijen, waarachter ie zich verschuilen kon, zonder dat z’n
neuspunt te zien kwam. Maar hij wou, durfde maar niet. En zij,
doorkoketteerend, met andere jongens van de plaats en van Duinkijk en
van de sekretarie, dat ie dol werd van heetige jaloersigheid. En de
anderen gebruikte zij om ’m op te winden, metéén te laten zien, dat ze
maling aan hem had, en dat kerels als boomen om ’r heendrongen, naar ’n
gunstje bedelden. Zoo, als ’n plompe, maar stomp-sluwe dorps-Carmen had
ze Jan Grint den tuinderszoon, dien ze al van ’r schooljaren kende, mal
gemaakt, maar toen ie met liefde en vuiligheid kwam had ze ’m de deur
uitgesmeten. Ze kreeg smeekbrieven van ’m; dat hij d’r vroegste minnaar
was en dat ie zich z’n handen van de romp zou afsnijen, aa’s sai ’t
puur hebbe wou.... Maar ze dàcht niet aan ’m. Ze wou met ’m lachen en
uitgaan of dubbelzinnig kijken, als hij, de rijke, in de buurt was,
maar Grint most van d’r afblijve met z’n lompe pooten. En niet, omdat
ze Grint geen heel-knappe jonge vond, pik-zwart haar, met ooge!....
glimmend, puur roet.... maar omdat ze nou eenmaal in ’r boerenhoofd de
idee had vastgespijkerd, dat z’n dame most worde.... En dan raik! raik!
Main Kristis! Nou zou ze met ruwe hebzucht wegduwen, wat ’r in den weg
stond.... Om ’r familie gaf ze geen zier. Gehechtheid had ’r nooit
ingezeten, bij niet één. Dirk was ’n stille zuiper en Piet ook.
Verdierlijkt en geteisterd in zwoeg, werkbeestig-stomp, zagen ze alleen
in elkaar, wat hun rauwe begeerten wilden. Guurt zag ze alleen als
zuiplappen, meidenlollers en spelers, en hun zwoeg-naturen begreep ze
niet. Voor den Ouë voelde ze niks. Die had ’r in d’r leven nooit ’n
zacht woord gezegd. Wat die docht dat wist se nie. D’r moeder vond ze
raar, kniezerig en grieniger, niet-wetend wàt ze eigenlijk wou. Alleen
Kees de Strooper, waar ze allemaal ’t land an hadde, die mocht ze wel
lijen, omdat ie ’r vroeger, in huis, nooit geranseld had als Piet en
Dirk.—Nee, aa’s se wat van d’r eige make wou, mos se hem, ’t heertje,
hebbe.... En aa’s ze getrouwd was, dan naar g’n sterveling omzien....
dan was se ’n dame.—Dan naar ’n stad.... en hem onder d’r duim. En dan
Guurt.... maide in je dienst.... zei ze zich ieder keer weer.... Paa’s
op.... nie aa’s de andere vraisters.... nie in de donkere loantjes
aa’stie wil, en nie op de grond, en nie achter de struikies....
Want aa’s je je aige geef, bi je’m puur kwait.... Sai wàs f’soenlik, se
most ’t blaiwe.