_Cómo chove mihudiño,_
_Cómo mihudiño chove;_
_Cómo chove mihudiño,_
_Pó-la banda de Laiño,_
_Pó-la banda de Lestrobe._
—
Com’ a triste branca nube
Truba ó sol qu’ inquieto aluma,
Cal ó crube y ó descrube,
Pasa, torna, volve e sube,
Enrisada branca pruma.
—
Xa dempois lonx’ espallada
Pó-los aires fuxitivos
Desteñida, sombrisada,
Nos espaços desatada
Cae brillando en rayos vivos.
—
Misteriosa regadeira
Fin’ orballo no chan pousa
Con feitiña curbadeira,
Remollando na ribeira
Frol por frol, chousa por chousa.
—
Semellando leve gasa
Que sotil ó vento move,
En frotantes ondas pasa
Refrescando canto abrasa
O qu’ ó sol ardente crobe.
—
¡Cómo chove mihudiño
Pó-las veigas de Campaña!
¡Cál s’ enxugan de camiño
Os herbales de Laiño!
¡Cóm’ á Ponte en sol se baña!
—
Para Caldas tod’ é escuro,
Ceo azul lose n’ Adina,
Trasparente, limpo e puro,
D’ Arretén no monte duro
Nube corre pelegrina.
—
Triste vay, qu’ á terra toca
Xa c’ os pes de branca neve,
Xa c’ á fina fresca boca;
Triste vay, qu’ os ceos invoca
Y á bicar ó chan s’ atreve.
—
Triste vay cando s’ abate
Vaporosa soya e muda,
Cando main’ as alas bate
Com’ un coraçón que late
Ferido por pena ruda.
—
Tal maxino á sombra triste
De mi máa, soya vagando
Nas esferas onde existe;
Qu’ ir á groria se resiste
Pó-los que quixo agardando.
—
Vexo ó souto en parda sombra
Revolvendo ó seu ramaxe,
Que por bon, do rey se nombra,
Donde fero ó vento asombra,
Roxe e estala de coraxe.
—
Y ó Palacio, serio e grave
¡Cánto en pura luz se baña!
Tal parés pesada nave
Que volver ô mar non sabe
S’ encallou na fresca braña.
—
Vexo Valga á beira hermosa
D’ un camiño todo prata,
Casta virxe candorosa,
Sentadiña en chan de rosa,
Vestidiña d’ escalrata.
—
A San Loys vexo brillando
Bañado por tintas puras,
Sol e sombras amostrando,
En reposo contemprando
Montes, auguas e verduras.
—
Y á Padrón ponliña verde,
Fada branca ô pé d’ un río,
Froita en frol d’ á qu’ eu quixerde,
Lonxe miro que se perde
Baix’ un manto de resío.
—
¡Qu’ hinchadiña branca vela
Antr’ os millos corre soa
Misteriosa pura estrela!
Dille ô vento en torno d’ ela:
«Palomiña, ¡voa!, ¡voa!»
—
Faille arrolo á branda ría
C’ un remanso mormuxante,
Que nâs d’ arboled’ umbría
Vaixo un toldo d’ alegría,
Ó calor d’ un sol amante.
—
¡Sol d’ Italia, sol d’ amore!...
¿Ti païsáx mellor alumas,
Ti máis rosas, máis verdore,
Mellor ceu, máis soave core
Ves d’ o golfo antr’ as espumas?
—
¡Sol d’ Italia, eu non sospiro
Por sentirte ardente rayo!
Qu’ outro sol temprado miro,
Doçemente aquí respiro
Nun perene, eterno mayo.
—
Nesta terra tal encanto
Se respira... Triste ou probe,
Rico ou farto de querbanto
¡S’ encariña nela tanto
Quen baix’ ó seu ceu se crobe!...
—
Os que son nela nacidos,
Os que son d’ ela mimados,
Lonxe d’ ela están doridos
Porque van d’ amor feridos
Por quen fóno amamantados.
—
Pó-los fillos á nay tira,
Xorda, triste, plañideira,
Xeme, chora e máis sospira,
E non para hastra qu’ os mira
Ben chegar por derradeira.
—
¡Probe nay, cánto te quero!
¡Nay tamén, ¡ay!, da nay miña!
O teu chan d’ amor prefiero,
A cant’ hay grande ou severo
En tod’ á terra xuntiña.
—
¿Cómo non, si hora estou vendo
Nun paisáx de prata e rosas,
Canto á vida foi querendo,
C’ os meus ollos remexendo
Memoriñas cariñosas?
—
¡Bosques, casa, sepulturas,
Campanarios e campanas
Con sóns vagos de doçuras,
Que despertan ¡ay! ternuras
Qu’ en jamáis podrán ser vanas!
—
Elas fóno as que tocaron
Cand’ os meus alí naceron;
Elas fóno as que choraron,
Elas fóno as que dobraron
Cand’ os meus avós morreron.
—
Elas fóno as qu’ alegriñas
Me chamaban mainamente
Nas douradas mañanciñas,
De mi máa c’ as cantiguiñas
Y os biquiños xuntamente.
—
Inda vex’ onde xogaba
C’ as meniñas que eu quería,
O enxidiño onde folgaba,
Os rosales que coidaba
Y á fontiña onde bebía.
—
Vexo á rúa solitaria
Qu’ en paz baña un sol sereno,
Sin que á trube man contraria,
Igual sempre, nunca varia,
Veiga llana en campo ameno.
—
E tamén vexo enloitada
D’ Arretén á casa nobre,
Dond’ á miña nay foi nada,
Cal viudiña abandonada
Que cay triste ô pe d’ un robre.
—
Alí esta sombra perdida
Vos sin son, corpo sin alma,
Amazona mal ferida
Qu’ ô sentir que perd’ á vida
Se adormece en xorda calma.
—
_Casa grande_ lle chamaban
Noutro tempo venturoso,
Cand’ os probes á improraban
E fartiños se quentaban
Ó seu lume cariñoso.
—
_Casa grande_, cando un santo
Venerable cabaleiro[2]
Con tranquilo, nobre encanto,
Vaixo os priegues d’ o seu manto
Cobexada ó perdioseiro.
[2] As virtudes verdadeiramente evanxélicas d’ este cabaleiro,
tan amado d’ os que ó conoceron, inspiráronme un libro, que non
tarderey en publicalo con ó titulo de _Historia de mi abuelo_.
Nel rindo un tributo d’ adimiración e amor á aquel cuya mayor
sabiduría consisteu sempre en facer ó ben á ollos cerrados e con
man cariñosa.
—
Cand’ os cantos ná capilla
_Da gran casa_ resoaban
Con fervor e fe sensilla,
Rico fruto d’ á semilla
Qu’ os baróns santos sembraban.
—
Hora todo silensioso
Caus’ alí medo e pavura,
Mora esprito temeroso
Nos salóns ond’ ó reposo
Fix’ un niño c’ a tristura.
—
Risas, cantos, armonía,
Brandas músicas, contento,
Festas, dansas, alegría,
Se trocou na triste e fría
Xorda vós do forte vento.
—
No gran patio as herbas crecen
Vigorosas sin coidado,
Y as silveiras que frorecen
No seu tempo fruto ofrecen
Os meniños sazonado.
—
Y antr’ aquel silencio mudo
Qu’ a trubar naide alí chega,
Antre aquel _¡xa fùn!_ tan rudo
Vése inteiro un nobre escudo
Qu’ á desir _non son_ se nega.
—
Craros timbres mostra ufano
C’ un soberbo casco airoso...
Mais detrás d’ un _son_ tan vano
Vése ó probe orgullo humano
Homillado e polvoroso.
—
Tras da calada visera
Qu’ hay uns ollos feridores
Que nos miran, se dixera,
Que nos din tod’ é quimera
Neste mundo de dolores.
—
¡_Casa grande_, triste casa!
Que d’ aquí tan soya miro
Parda, escura, triste masa,
¡_Casa grande_, pasa, pasa...
Ti xa n’ és más qu’ un sospiro!
—
Meus avós, ¡ay!, xa morreron,
Os demáis t’ abandonaron,
Os teus lustros pereceron
Y os que millor te quixeron
Tamén de ti s’ apartaron.
—
Mes tras mes, pedra tras pedra,
Ti te irás desmoronando,
Ceñida por sintas d’ edra,
Mentras qu’ outra forte medra,
Qu’ así o mundo vay rolando.
—
—
¡Mais qué lus, qué colorido,
Nos espaços se dilata!
Luce ó sol descolorido
Y arco d’ iris xa nacido
Longa sinta se desata.
—
_Cómo chove mihudiño,_
_Cómo mihudiño chove;_
_Cómo chove mihudiño,_
_Pó-la banda de Laiño,_
_Pó-la banda de Lestrobe._