dampkrings gelijk is, 212 graden Temperatuur op den Thermometer teekent;
een dampkring hooger gespannen, dat is: op twee dampkringen, dan is
deszelfs temperatuur 250.5 graden; op vier dampkringen (de gemiddelde
dampkringsdruk altijd daaronder begrepen) 293.8 graden, en op acht
dampkringen gespannen 342.5 graden; men ziet dus dat stoom, op twee
dampkringen gespannen, 38.5 graden temperatuur meer teekent, dan op een'
dampkring gespannen, op vier dampkringen 43.3 graden meer dan op twee,
en op acht dampkringen 48.7 graden meer dan op vier dampkringen.
Voor eene verdubbeling in stoomspanning teekent dus de Thermometer
slechts weinig meer dan eene zelfde vermeerdering in graden;
oppervlakkig beschouwd, zoude men dus zeggen: dat, om stoom in spanning
te verdubbelen, men slechts weinig meer warmtegraden heeft toe te
voegen, dan het verschil in graden met deszelfs halve spanning; maar ten
dezen zich herinnerende, wat in § 5 over den aard der stoomwording
gezegd is, zal het blijken dat, om stoom van dubbele spanning voort te
brengen, men veel meer warmtegraden voor eene zelfde volume stoom noodig
heeft; want de grootere hoeveelheid water, welke hooger gespannen stoom
inhoudt, kost ter overgang in stoom, veel aan de zoogenaamde verborgene
warmte; het zijn dus de inbegrepene verborgene warmtegraden
hoofdzakelijk, en niet alleen die, welke de Thermometer te meer
aanwijst, welke voor de daarstelling van gelijke volumen hooger
gespannen stoom, vereischt worden.
Het temperatuur van den stoom in stoomwerktuigen van lagendruk zoude
volgens de bepaling, uiterlijk 233.9 graden zijn; doch derzelver
spanning is in die werktuigen veelal minder, en bij gevolg,
overeenkomstig hetgeen in § 52 gezegd is, slechts nabij 224 graden.
§ 54.
In § 5 hebben wij gezegd, dat stoom, die in spanning aan den gemiddelden
druk des dampkrings gelijk is, eene plaats beslaat, of eene volume
heeft, die 1700 malen grooter is, dan die van het water, dat denzelven
heeft daargesteld, dat is: eene kubieke Ned. el zoo gespannen stoom
bevat 1/1700 gedeelte water; stoom op de dubbele spanning of van twee
dampkringen (de gemiddelde dampkring altijd daaronder begrepen) bevat,
volgens § 52 meer water, of is, anders gezegd, digter, en is bevonden
900 malen de volume water uit te maken; op vier dampkringen gespannen
478 malen, en op acht dampkringen gespannen 255 malen de volume van het
water dat denzelven heeft daargesteld. Men kan dit ook nog anders
uitdrukken. Een kubieke palm water levert 1700 kubieke palmen stoom, op
een' dampkring gespannen; 900 kubieke palmen op twee dampkringen, en 478
kubieke palmen op acht dampkringen gespannen, de gemiddelde druk des
dampkrings daaronder begrepen. In stoomwerktuigen van lagen druk is de
hoogst bepaalde stoomspanning een halve dampkring boven de gemiddelde,
zoodanige stoom is 1168 malen de volume van het water; doch bij de
veelal gebruikelijke stoomspanning in die werktuigen, volgens § 52, is
die volume nabij 1385 malen de volume, die het water bezit op de
standaardtemperatuur van 62 graden.--De volume, welke stoom van dubbele
spanning bezit, is dus omstreeks de helft; waarom dan zoodanige stoom,
overeenkomstig hetgeen ten dien aanzien hooger gezegd is, de dubbele
zwaarte heeft, dat is: eene kubieke el stoom, bij voorbeeld: op eene
dampkring gespannen, weegt omstreeks half zoo zwaar als eene kubieke el
stoom, die op twee dampkringen gespannen is.
§ 55.
In ruwe schatting volgt de digtheid of het gewigt van hooger gespannen
stoom, omstreeks dezelfde verhouding, als de hoeveelheid der daarin
opgehoopte warmte; zoodat hooger gespannen stoom ongeveer eene
gelijkmatige hoeveelheid meerdere warmtegraden met zich verbindt; daar
het nu klaar is, dat de met eenige hoeveelheid brandstoffen ontwikkelde
warmte, evenredig is aan derzelver hoeveelheid, (want 4 ponden
steenkolen zullen tweemaal zooveel warmte ontwikkelen als 2 ponden) zoo
volgt: dat men voor het daarstellen van hooger gespannen stoom, ook
omstreeks eene in gelijke verhouding staande vermeerdering van
brandstoffen noodig zoude hebben; in de praktijk of in het werkdadige is
zulks echter niet zoo, en men heeft bijvoorbeeld: voor eene kubieke el
dubbel gespannen stoom meer dan het dubbel der brandstoffen noodig, want
onder andere: hooger gespannen stoom heeter zijnde, zoo is deszelfs
afkoeling of verlies van warmte door de zijden van den ketel of van de
vaten, welke die stoom bevatten of ontvangen, belangrijker; welk
warmteverlies dus door meerder verbruik van brandstoffen moet worden
aangevuld; de voortbrenging van hooger gespannen stoom is dus
kostbaarder; hoe men die kostbaarheid, door zekere wijze van
stoomaanwending in stoomwerktuigen deels te gemoet komt, zal later
worden verklaard.
§ 56.
In de vier laatste paragraphen is getracht, in het kort goede
denkbeelden te leveren wegens den regten aard van den stoom op
verschillende spanningen, gegrond op hetgeen in den aanvang van dit
werkje in beginselen opgegeven staat; het is nu van belang te weten, wat
de stoomwerkkracht aan brandstoffen, het element dier beweegkracht,
kost.
De hoeveelheid brandstoffen, die voor het in beweging houden van een
stoomwerktuig noodig is, hangt geheel af van de spanning en de
hoeveelheid stoom, welke men daarin verbruikt. Het is klaar, dat de
stoomcilinder van een werktuig boven deszelfs zuiger, zooveel stoom zal
kunnen bevatten als de ruimte bedraagt, die tusschen den zuiger bij
laagsten stand en het cilinderdeksel bestaat, of onder den zuiger bij
hoogsten stand, even zooveel als de ruimte tusschen den zuiger en den
cilinderbodem uitmaakt, zijnde de ruimte boven en onder den zuiger
nagenoeg aan elkander gelijk, dewijl alleen de zuigerstang aan eene
zuigerzijde daarvan een klein gedeelte inneemt; de uitgebreidheid van
zoodanige cilindervormige ruimte voor den ontvang van stoom, valt
gemakkelijk te berekenen, want men behoeft slechts het oppervlak des
zuigers te vermenigvuldigen met de lengte van deszelfs slag. In § 47 is
geleerd, hoe het oppervlak van eenen ronden zuiger in vierkante duimen
gevonden wordt, en hetzelfde daarin behandelde voorbeeld volgende, dan
heeft men voor eenen zuiger van 57 duimen middellijn 2551-3/4 vierkante
duimen oppervlakte, hetgeen vermenigvuldigd met de gegevene slaglengte
van 114 duimen, 290900 kubieke duimen voor de ruimte boven of onder den
zuiger oplevert; men heeft dus voor eenen dalenden en rijzenden
zuigerslag, of voor eenen omgang van het vliegwiel, tweemaal die ruimte,
dat is 581800 kubieke duimen, welke met stoom uit den ketel gevuld kan
worden. Gelijk gezegd is, neemt de zuigerstang eenige ruimte in, doch
sluit ook de zuiger bij hoogsten en laagsten zuigerstand, niet juist
tegen het cilinderdeksel en den bodem, maar laat eenige ruimte over,
terwijl nog de boven en beneden stoomdoortogten met stoom te vullen
ruimten bieden, zoodat de vullende volume stoom, over het geheel
genomen, eigenlijk een weinig meer is, daarom zullen wij dezelve hier in
een rond getal, voor eenen omgang van het vliegwiel, op 600000 kubieke
duimen stellen, gelijk aan 600 kubieke palmen of aan 6/10 kubieke el.
Wanneer nu 26 vliegwielomwentelingen in eene minuut geschieden, dan
zullen er 26 maal 6/10 kubiek el, of 15-6/10 kubieke ellen stoom, van de
vereischte spanning, gedurende dien tijd noodig zijn, dat is in het uur
936 kubieke Ned. ellen.
In sommige gevallen, wanneer meer op het verkrijgen van een groot
vermogen, dan wel op de bezuiniging van brandstoffen gelet wordt, vult
men de cilindervormige ruimte boven en onder den zuiger zoo geheel met
stoom overeenkomstig de gedane berekening. Verreweg in de meeste
gevallen echter, en juist omdat Economie in brandstoffen eene hoofdzaak
is, laat men zooveel stoom niet in den cilinder vloeijen, maar sluit de
stoomvloeijing, op een zeker gedeelte van den zuigerslag, door middel
van de daarvoor doelmatig gevormde stoomschuif af; de hoeveelheid
ingelatene en aldus afgeslotene stoom, breidt zich alsdan in de
toenemende ruimte, welke de bewegende zuiger verder oplevert, uit; langs
dien weg verkrijgt men met eene bepaalde hoeveelheid brandstof een
betrekkelijk grooter vermogen; dusdanige uitbreiding van afgesloten'
stoom in eene steeds vergrootende ruimte, wordt stoomontspanning
genoemd. In stoomwerktuigen van lagen druk wordt veelal de
stoomtoevloeijing afgesloten, wanneer de zuiger omstreeks drie vierde
gedeelte van deszelfs slag heeft afgelegd, het overige vierde deel van
den zuigerslag wordt vervolgens met den zich ontspannenden stoom
volbragt; in eene volgende paragraaf zal reden gegeven worden, waarom
zoodanige handelwijze Economie oplevert. Met ons voorbeeld uit § 47
zoude dus het stoomwerktuig van lagen druk met eenen stoomcilinder van
die gegevene grootte, en gemelde stoom-ontspanmaat, in plaats van 936
slechts 702 kubieke Ned. ellen stoom per uur behoeven.
§ 57.
De tot heden voor stoomwerktuigen gebezigde brandstoffen zijn
steenkolen; men weet, dat die brandstof van zeer onderscheidene
kwaliteit is, zoodat de eene soort meer en de andere soort minder warmte
ontwikkelt. Onderscheidene andere brandstoffen bestaan er, waaronder
hout weder uitmunt. Om over de strikte en betrekkelijke hoeveelheid
warmte te handelen, welke verschillende soorten van steenkolen en andere
brandstoffen opleveren, ontbreekt hier ruimte, waarom het voldoende zal
wezen op te geven, wat in de gewone omstandigheden de meest
gebruikelijke brandstof, steenkolen namelijk, aangaat; de volgende tafel
geeft niet dat doel de gemiddelde consumptie per uur op, van goede
steenkolen, voor goed ingerigte stoomwerktuigen van lagen druk, die met
stoomontspanning werken, en zulks naar gelang derzelver nominaal
vermogen in paardenkrachten.
|NOMINALE |CONSUMPTIE ||NOMINALE |CONSUMPTIE |
|PAARDENKRACHT.|PER UUR. ||PAARDENKRACHT.|PER UUR. |
|--------------|------------||--------------|------------|
| |Ned. Ponden.|| |Ned. Ponden.|
| 5 | 21 ||110 |358 |
|10 | 37 ||120 |389 |
|20 | 70 ||130 |420 |
|30 |102 ||140 |451 |
|40 |135 ||150 |482 |
|50 |167 ||160 |513 |
|60 |199 ||170 |543 |
|70 |231 ||180 |574 |
|80 |263 ||190 |604 |
|90 |295 ||200 |634 |
|100 |326 ||250 |784 |
§ 58.
Bovenstaande consumptie steenkolen per uur is gezegd de gemiddelde te
zijn, en geldt in het bijzonder de tegenwoordig meest bestaande
stationnaire stoomwerktuigen van lagen druk, namelijk de zoodanige,
welke, werkende, niet van plaats veranderen; van die soort bestaan er
enkele, die minder aan brandstoffen kosten, doch over het algemeen kan
men, de in de tafel opgegevene hoeveelheden aannemen; daarentegen is
meestal die consumptie grooter met Locomotive stoomwerktuigen van lagen
druk, dat zijn, de zoodanige, welke, werkende, met derzelver omvatting
van plaats veranderen, gelijk met stoomvaartuigen het geval is; want
daarin geeft men aan de stoomketels de kleinst mogelijke uitgebreidheid,
omdat de ruimte binnen een vaartuig zeer beperkt is; en hoewel men
daarin gewoon is, alles aan te wenden, wat tot de goede werking der
vuren en de doelmatige leiding van het vlammende gaz met de heete rook,
dienstig kan zijn voor de verhitting van het water, dat den stoom
voortbrengt, zoo gaat nogtans veel warmte met een gedeelte onverteerde
brandstoffen door den schoorsteen verloren; hierbij komt nog, dat deze
werktuigen minder voor de verkoelende werking der buitenlucht zijn te
beschermen.
In stoomvaartuigen bezigt men stoomwerktuigen van lagen druk, zelden
minder dan van 16 nominale paardenkrachten; de consumptie steenkolen is
dan nabij 5 ponden voor elke paardenkracht gedurende een uur werkens;
van grooter nominaal vermogen komt met tot nabij 4 en 3-1/2 ponden per
paardenkracht in een uur; zoodat voor een werktuig van 16
paardenkrachten 80 ponden en voor een van 100 paardenkrachten circa 350
ponden steenkolen per uur zouden noodig wezen; altijd in de
vooronderstelling, dat men goede steenkolen gebruikt en dat ketels en
werktuigen van eene goede constructie zijn.--In werktuigen van hooge
drukking is de consumptie steenkolen, volgens § 55, grooter, dan in die
van Lage drukking, doch men komt daarin veel te gemoet door den stoom in
de stoomcilinders met veel ontspanning te laten werken, waarover lager
zal gehandeld worden.
§ 59.
Voor brandstof bezigt men ook nog uitgebrande steenkolen, coke of cooks
geheeten; deze leveren eene grootere echter meer plaatselijke hitte op,
doch zijn in vergelijking der kosten, minder voordeelig; voor
Locomotiven, stoomwerktuigen op wielen, dat is voor stoomrijtuigen, is
deze brandstof bijzonder goed geschikt, voornamelijk omdat men daar in
een klein bestek veel warmte moet ontwikkelen, en omdat zoodanig vuur
voor de daarmede in aanraking zijnde keteldeelen minder schadelijk is;
deze locomotiven of stoomrijtuigen werken over het algemeen met stoom
van hooge drukking en met weinig stoomontspanning, zoodat ook van die
zijde de Economie weinig wordt begunstigd. De Pleegwagen, die van geene
groote uitgebreidheid is, en welke het stoomrijtuig onmiddelijk volgt,
bevat behalve eenen voorraad zuiver water voor de voeding des ketels, de
coke, en moet van tijd tot tijd met eenen nieuwen voorraad dezer
brandstof voorzien worden, voor het volbrengen van uitgestrekte togten.
§ 60.
Voor en aleer tot de verklaring over te gaan van het voordeel, dat in de
ontspanning van den stoom gelegen is, is het noodig zich te herinneren,
wat in § 54 over de uitgebreidheid van verschillend gespannen stoom
aangeteekend staat: zoo heeft stoom, op acht dampkringen gespannen, eene
uitgebreidheid van 255, op vier dampkringen 478, op twee dampkringen 900
en op eenen dampkring 1700 malen die van het water; hieruit moet, gelijk
gezegd is, besloten worden, dat stoom, welker spanning de helft van
andere bedraagt, ongeveer de dubbele uitgebreidheid bezit; want
bijvoorbeeld: 478 de volume zijnde van stoom op vier dampkringen
gespannen, zoo is tweemaal die volume of 956 slechts weinig meer dan
900, de volume van den stoom op twee dampkringen gespannen. Daar nu
stoom van halve spanning weinig meer dan de halve zwaarte bezit, of
weinig meer dan de halve hoeveelheid water inhoudt, met andere woorden
gezegd, nagenoeg de halve digtheid heeft; zoo komt men tot het besluit:
dat bijaldien eene ruimte, bijvoorbeeld: eene kubieke el groot, met
stoom van zekere spanning volkomen gevuld is, en deze ruimte verdubbeld,
dus twee kubieke ellen wordt, zonder dat meer stoom wordt ingelaten, de
aldus in dubbele ruimte uitgebreide stoom, weinig minder dan de halve
spanning, welke dezelve eerst bezat, zal bezitten; zooveel zal dus die
stoom ontspannen zijn.
Om stoom naar die maat te doen ontspannen, moet echter gezorgd worden,
dat dezelve in de vergroote ruimte geene verkoeling ondergaat, of in
temperatuur daalt beneden de juiste temperatuur, die met de uitbreiding
in de vergroote ruimte overeenkomt; zoo zulks plaats vond, zoude men een
gedeelte van dien stoom condenseren, en in water doen overgaan,
gevolgelijk den stoom nog meer in spanning doen verminderen, gedurende,
dat deszelfs ontspanning plaats vond.
§ 61.
Ten einde op eene eenvoudige wijze aan te toonen, welk voordeel in de
stoomontspanning gelegen is, zullen wij van de eenvoudige lijnen der
nevensstaande figuur ons bedienen.
[Illustratie: Een schematische voorstelling van een cilinder met
zuiger.]
Laat A B C D eenen cilinder verbeelden waarin de zuiger door de lijn E F
aangetoond wordt. Wanneer wij dien zuiger van deksel tot bodem doen
dalen, bijvoorbeeld met stoom van 6 ponden spanning, dan zal men eene
volume zoo gespannen stoom noodig hebben, die aan den inhoud van den
cilinder gelijk is; wanneer wij echter, dien zuiger met stoom, welke
slechts op een vierde of op 1-1/2 pond gespannen is, even zoo doen
bewegen, dan zal men eene gelijke hoeveelheid stoom, hoewel minder hoog
gespannen, behoeven; in het tweede geval zal gevolgelijk het vermogen
van den zuiger vier malen kleiner zijn dan in het eerste, en zal de
stoom ook circa vier malen minder digtheid bezitten, of een vierde deel
van den stoom op 6 ponden gespannen, zal nagenoeg voldoende wezen, om
evenzoo den cilinder te vullen met stoom op 1-1/2 pond gespannen.
Zij nu gedacht, dat men stoom, die op 6 ponden gespannen is, slechts
voor een vierde deel van den zuigerslag in den cilinder laat vloeijen,
dat is: wanneer de zuiger tot bij 1 gedaald is, de toevloeijing
afgesloten wordt, dan zal, wanneer onder den zuiger geen tegenstand maar
een voldoend ijdel heerscht, dezelve door den ingelaten' en afgesloten'
stoom, nedergedrukt worden door ontspanning van den stoom, dat is door
eenen stoomdruk die gestadig afneemt naar gelang de ruimte boven den
zuiger grooter wordt, derwijze, dat de stoom, wanneer de zuiger bij 2
gekomen zal zijn, slechts de halve spanning van drie ponden bezit, bij 3
zal die spanning weder minder en wel een derde of 2 ponden wezen, en bij
4 zal de stoom niet meer dan een vierde of 1-1/2 pond spanning behouden
hebben. Zoo men nu de stoomspanning bij den zuigerplaatsen 1, 2, 3 en 4
bij elkander telt, dat is 6, 3, 2 en 1-1/2, verkrijgt men tot som
12-1/2, welke door 4 gedeeld, eene nabijkomende gemiddelde spanning van
3-1/8 pond oplevert, waarmede men denken kan, dat de zuiger van deksel
tot bodem is naar beneden gedrukt; met eenen rijzenden zuigerslag kan
dit even zoo plaats vinden en behoeft geene verklaring.
Door vergelijking van dit laatste geval met het voorgaande, waarin wij
den zuiger, van deksel tot bodem doorgaande met stoom van 1-1/2 pond
spanning deden dalen, en waarvoor de noodige hoeveelheid stoom ook
weinig verschilt met een vierde deel van den inhoud des cilinders met
stoom van 6 ponden spanning, wordt het voordeel der stoomontspanning
duidelijk: met ontspanning ondergaat de zuiger natuurlijkerwijze den
afklimmenden druk van 6 tot 1-1/2 pond, terwijl zonder ontspanning met
1-1/2 pond doorgaanden stoomdruk, de druk tegen den zuiger nimmer
grooter is, maar altijd dezelfde blijft; vandaar dat met ontspanning, de
gemiddelden druk meer dan de helft van den primitieve, dat is: 3-1/8
pond bedraagt.
§ 62.
Het voordeelige der stoom-ontspanning zoude bij het berekenen, nog meer
uitgekomen zijn, indien wij de ruimte, waarin de stoom opvolgende
ontspant in kleinere onderdeelen hadden verdeeld; want onze gemiddelde
druk is gevonden, naar de stoomspanning, die met de zuigerplaatsen 2, 3
en 4 overeenkomt, hoewel de stoomspanning tusschen 1 en 2 hooger dan op
2, tusschen 2 en 3 hooger dan op 3 en tusschen 3 en 4 hooger dan op 4
is; eigenlijk neemt de stoom vloeijend in spanning van plaats 1 tot
plaats 4 af; hetgeen dan oorzaak is, dat de gevondene gemiddelde
stoomspanning in ons gekozen voorbeeld nog kleiner schijnt dan zij is;
met meer nauwkeurigheid is de gemiddelde stoomspanning voor den geheelen
zuigerslag, met behulp van het volgende tafeltje te vinden, dat voor
achtste deelen van den stoomzuigerslag geldt.
+----------------+----------------+
| ACHTSTE DEELEN | |
| ZUIGERSLAG- | FACTOREN |
| LENGTE. | |
+----------------+----------------+
| 1 | 0.385 |
| 2 | 0.597 |
| 3 | 0.743 |
| 4 | 0.847 |
| 5 | 0.919 |
| 6 | 0.966 |
| 7 | 0.992 |
| 8 | 1.000 |
+----------------+----------------+
Het gebruik van deze tafel is eenvoudig; want tegenover het getal
achtste deelen van den zuigerslag, gedurende welke de stoomtoevloeijing
naar den zuiger aanhoudt, staat de Factoor of het getal, waarmede de
spanning van den toegevloeiden stoom moet vermenigvuldigd worden, om de
gemiddelde stoomspanning te verkrijgen, waarmede gerekend kan worden,
dat de geheele zuigerslag is volbragt. Zoo is in ons voorbeeld het
gedeelte zuigerslag, gedurende welke de stoomtoevloeijing duurt, 1/4, of
2 achtsten, hier tegenover staat nu in de tafel de factoor 0.597,
waarmede de spanning van den ingevloeiden stoom, 6 ponden,
vermenigvuldigd zijnde 3.582 geeft; de gemiddelde stoomspanning voor den
geheelen zuigerslag is dus bijna 3-6/10 pond, gevolglijk meer dan wij
boven vonden.
§ 63.
Voor stoomwerktuigen van lage drukking laat men, gelijk gezegd is,
de stoom in vele gevallen tot omstreeks drie vierde van den zuigerslag
in den cilinder vloeijen; in § 47 is gezegd, dat men in die werktuigen
gewoonlijk met stoom werkt, die op 129 Ned. looden per vierkanten Ned.
duim gespannen is, en dat die spanning vermindert tot op 120 looden van
wege den tegendruk, welke in den condensor heerscht. Zoodanige met 120
looden drukkende, en op drie vierde gedeelte van den zuigerslag
afgesloten wordende stoom, geeft volgens de tafel, met Factoor 0.966
vermenigvuldigd, eene gemiddelde stoomspanning van 115-9/10 Ned. looden
per vierkanten Ned. duim. Men ziet dus op welke wijze men met behulp van
deze tafel, den gemiddelden stoomdruk door ontspanning veroorzaakt, op
den zuiger kan vinden, om alzoo over het effectief vermogen van het
werktuig, in verband met de daarvoor noodige hoeveelheid stoom beter te
kunnen oordeelen; terwijl de § 49 opgegeven regel alleen voor het vinden
van het nominaal vermogen strekt, dat is: van het nabij komend aantal
werkende paarden van gemiddelde sterkte, waarvoor dan ook die algemeene
regel voldoende is. Maar voor stoomwerktuigen van zoogenaamde middelbare
en hooge drukking, is een zoo algemeene regel ter berekening van
derzelver nominaal vermogen, niet toe te passen; eensdeels omdat de
spanning van den invloeijenden stoom daarin zeer onderscheiden is, en
anderdeels omdat de stoomontspanning in deze werktuigen ook veel
onderling verschilt, zoodat men voor dergelijke berekening, in het
bijzonder, op de eigenlijke spanning van den toegevloeiden stoom en op
deszelfs ontspanmaat in den cilinder moet letten, zoo als wij later
zullen opgeven.
§ 64.
Het doen ontspannen van den stoom in den cilinder levert wel
bezuiniging van brandstoffen op, maar de cilinders moeten daarvoor ook
grooter genomen worden, welke vermeerdering in zwaarte en uitgebreidheid
echter door de verkregene bezuiniging van brandstoffen rijkelijk wordt
vergoed; vooral in stoomvaartuigen, waar het in het bijzonder op het
geringste verbruik brandstoffen aankomt, dewijl de ruimte ter berging
daarin zeer beperkt is. Voor stoomrijtuigen wordt hierop minder gelet,
dewijl men daar in een klein bestek veel kracht moet ontwikkelen, dus
met kleine cilinders het grootste vermogen zoekt te verkrijgen ten koste
van eenige meerdere brandstof, welke men zich liever getroost, van
voorraadplaatsen van tijd tot tijd op te nemen[5]. In het algemeen zij
gezegd: dat men door aanwending van met ontspanning werkenden stoom, uit
de brandstoffen, het element der kracht, meer nut trekt, dat is: het te
verrigten werk, of de af te leggen weg, zal betrekkelijk minder uitgaven
aan brandstoffen kosten.
[5] De Belgische werktuigkundige _de Ridder_ schijnt
ontspanning van stoom in stoomrijtuigen meer te willen toepassen.
§ 65.
Uit hetgeen over de stoomontspanning gezegd is, laat zich de
mogelijkheid begrijpen, hoe men door het doen vloeijen van eene kleine
hoeveelheid hooger gespannen stoom in eenen cilinder, en dien daarin te
doen ontspannen, tegen den daarin bewegenden zuiger, denzelfden
gemiddelden druk kan daarstellen, gelijk gewoonlijk in stoomwerktuigen
van lagen druk plaats vindt. Laat bij voorbeeld: slechts tot een vierde
deel van den zuigerslag, stoom in den cilinder toegelaten zijn, welks
spanning 99.8 Ned. lood boven den gemiddelden druk des dampkrings, dus
in het geheel 203.1 Ned. lood. bedraagt, en laat die spanning van wege
den Condensor, met 9 Ned. looden verminderd, bij gevolg, 194.1 Ned.
looden per vierk. Ned. duim worden, dan zal volgens de tafel, in § 62
gegeven, 0.597 maal 194.1 gelijk zijn aan 115.9 Ned. looden gemiddelden
stoomdruk voor den ganschen zuigerslag: dezelfde gemiddelde stoomdruk,
die in § 63 gevonden is, wanneer met stoom gewerkt wordt, die slechts
met eene spanning van 129 Ned. looden in den cilinder vloeit, doch
waarvan de ontspanning niet eer begint, dan op drie vierde van den
zuigerslag.
§ 66.