devis, ĝi devis tiel fariĝi kaŭze de la neŝanĝebla, eterne
logika kaj en sia logikeco al nenio cedanta homa naturo. Ŝi ne estis
senkorpa anĝelo, ŝi ne estis supertera idealo, kiun ne tuŝas
kaj ne renversas la blovoj de la teraj ventegoj, ĉar tia idealo
ne ekzistas sur la tero. Ŝi estis homo, kaj se en la homa naturo
ekzistas altaj pintoj, sur kiuj disvolviĝas prudento, virtoj,
sinoferemeco, heroeco, ekzistas ankaŭ abismaj fundoj kun silente
kaj kaŝite embuskantaj rampaĵoj de minacaj tentoj kaj mallumaj
instinktoj. Nenian homan estaĵon oni devas tiel morte turmenti,
tiel terure skui, ke en ĝi povu ekmoviĝi tiu mistera fundo kun la
tie silente embuskantaj ĝermoj de krimoj. En la homa naturo ekzistas
grandegaj potencoj, sed ekzistas ankaŭ senlima senpoveco. Al ĉiu
homa estaĵo oni devas doni kvanton da rajtoj kaj rimedoj precize
proporcian al la kvanto da devoj kaj respondeco, kiuj pezas sur tiu
estaĵo, ĉar alie ĝi ne plenumos kaj ne eltenos tion, kion plenumi
kaj elteni ĝi ne povos.
La venena maldolĉeco, kiu de tiel longe guto post guto kolektiĝadis
en la brusto de Marta, leviĝis en ŝi nun per grandega ondo, kaj
kune kun ĝi elnaĝis la rampaĵoj de tentoj kaj la serpentoj de
pasioj, kiuj antaŭe dormis profunde, poste iom post iom vekiĝis kaj
nun estis tute vekitaj kaj furioze ĵetiĝadis.
La juna sinjoro en la riĉa pelto elektadis tapiŝojn, arĝentajn
korbojn, porcelanajn vazojn kaj marmorajn statuetojn. Li aĉetis
multe, li pensis kredeble pri aranĝo de bela hejmo, en kiun li eble
intencis enkonduki junan edzinon.
Li kaj la mastro de la magazeno estis eble absorbitaj de sia komuna
okupo kaj forgesis pri la virino, kiu en ŝtona senmoveco kaj tomba
silento staris ĉe la muro. Ŝi ne forturnis la okulojn for de la
mano de la aĉetanto, kiu tenis grandan dikan monpaperujon plenan
de mono. Kial li havas tiom multe kaj mi havas nenion? ŝi pensis.
Per kia rajto li rifuzis al mi almozon? al mi, kies infano agonias
en malvarmo kaj sen savo, li, kiu tenas en la mano tiel grandan
riĉecon? Li mensogis, kiam li diris, ke mi estas juna kaj sana!
mi estas pli ol maljuna, ĉar mi transvivis min mem. Ĉu mi scias,
kien forperdiĝis la antaŭa Marta? Mi estas terure malsana, ĉar mi
estas senforta kiel infano.... Kial do la homoj postulas, ke mi vivu
per mia propra forto, se ili ne donis ĝin al mi? kial ili ne donis
al mi forton, se ili nun ĝin postulas de mi? Li estas unu el miaj
maljustagintoj, unu el miaj ŝuldantoj! li devas doni!
La pensoj de tiu virino estis treege, senprudente malpravaj,
kaj tamen samtempe kaj koncerne ŝin mem kiel neeviteblaj,
kiel kompreneblaj ili estis! Ili estis bazitaj sur tiuj samaj
maljustaĵoj, tiuj samaj sortoj, tiu sama senforteco unuflanke
kaj respondeco kaj bezonoj duaflanke, kiuj naskis ĉiujn terurajn
doktrinojn, kiuj de tempo al tempo eksplodas en la mondo per
bruligado kaj mortigado, ĉiujn furiozajn pasiojn, kiuj, naskiĝinte
pro manko de justeco, mem perdas la senton de justeco, naskiĝinte de
malbonagoj, mem faras malbonagojn.
-- Sekve, -- diris la aĉetanta sinjoro, -- kvardek kvin spesmilojn por
la tapiŝo, sepdek-kvin por la korboj, tridek por la porcelana vazo
kaj....
Li elprenis monon, por pagi al la komercisto la ŝuldatan sumon,
subite li haltis.
-- Ha! -- li diris, -- mi preskaŭ povis forgesi! Vi intencis doni al mi
ĉi tiun bronzan grupon kaj tiun jen....
La komercisto alsaltis ridetante kaj serveme.
-- Ĉu ĉi tiun? -- li demandis.
-- Ne, tiun, Niobon kun la infanoj...
-- Niobon? ŝajnas al mi, ke vi deziris Kupidonon kun Venero?
-- Povas esti; mi devas bone rigardi ilin ankoraŭ unu fojon.
Per nezorgeca mano, kiu videble kutimis disĵetadi grandajn sumojn,
li ĵetis la malfermitan monpaperujon sur la marmoran plataĵon de la
subspegula tableto, kaj li iris post la komercisto en la profundon de
la magazeno, kie sur palisandraj bretoj, sub vitraj kloŝoj, staris
mitologiaj bronzaj kaj marmoraj grupaj statuetoj.
La monpaperujo nezorgece ĵetita malfermiĝis pli larĝe, sur la
marmoran plataĵon elfalis el ĝi kelke da monpaperoj de diversa
valoro.
Tiujn monpaperojn rigardis la flamantaj okuloj de la virino, kiu
staris ĉe la muro. Kiel kelkaj specoj de serpentoj per sia rigardo
magie alforĝas la birdojn, tiel tiuj diverskoloraj paperetoj magie
alforĝis al si la nigrajn profundajn pupilojn de la virino.
Kiaj pensoj moviĝadis en la kapo de la virino, kiam ŝi tiamaniere
rigardis la fremdan riĉecon? estus malfacile esplori ilin ĉiujn,
estus ankoraŭ pli malfacile ŝpini el ili ian ordan fadenon. Tio
ne estis pensoj, tio estis ĥaoso; febra varmego de la korpo ĝin
naskis, malkvieteco de la spirito ĝin fortigis. Post du sekundoj da
tia rigardado Marta komencis tremi per la tuta korpo, ŝi mallevadis
la palpebrojn kaj tuj ilin relevadis, eltiradis la manon el la
faldoj de la tuko kaj tuj ĝin denove kaŝadis! videble ŝi batalis
ankoraŭ kun si mem, sed ho ve! ne ekzistis por ŝi espero de venko!
Ne ekzistis tia espero, ĉar ŝi ne havis jam sufiĉe da forto, ke
ŝi povu kontraŭstari al malhonora tento; ŝi ne havis jam sufiĉe
da konscia pensado, ke ŝi povu kompreni la malhonorecon de la tento;
ŝi ne havis jam konsciencon, kiu dronis en la maro da maldolĉo, kiu
kolektiĝis en ŝia brusto; ŝi ne havis jam honton, kiun forpelis
la malestimo, kiun ŝi sentis kontraŭ si mem, la longa vico da
suferitaj humiliĝoj kaj la tiom multe da fojoj akceptita almozo....
Ne ekzistis por ŝi fine espero de venko, ĉar ŝi estis senkonscia,
ĉar ŝian korpon bruligis varmego naskiĝinta de malsato, malvarmo,
sendormeco, sed ankaŭ de malespero, kaj ŝian spiriton kaptis
mallumaj furioj, elkoviĝintaj sur la fundo de ŝia ribeliĝinta
interno.
Subite la virino faris rapidan geston per la mano; unu el la
paperetoj malaperis de la marmora plataĵo, kaj samtempe la vitra
pordo malfermiĝis kaj tuj denove fermiĝis kun laŭta krako.
Aŭdinte tiun fortan kaj neatenditan krakon, la du personoj, kiuj en
la profundo de la magazeno estis okupitaj de elektado de mitologiaj
grupoj, returnis la vizaĝojn.
-- Kio tio estis? -- demandis la aĉetanta sinjoro.
La komercisto kuris al la mezo de la magazeno.
-- Estas tiu virino, kiu tiel subite elkuris! -- li ekkriis, -- certe
ŝi ion ŝtelis.
La juna sinjoro ankaŭ alproksimiĝis al la pordo.
-- Efektive, -- li diris kun rideto, rigardante la marmoran
plataĵon, -- ŝi forŝtelis al mi trispesmilan papereton. Nur unu
tian mi havis, kaj nun ĝi tie ne estas...
-- Ha! kanajla almozulino! -- ekkriis la komercisto. -- Kiel? en mia
magazeno oni ŝtelas? ĝuste antaŭ miaj okuloj; ha, la senhonta!
Li alkuris al la pordo kaj malfermis ĝin larĝe.
-- Policisto! -- li ekkriis laŭte, starante sur la sojlo, -- policisto!
-- Kion vi deziras? -- aŭdiĝis voĉo el la strato.
Flava lado ekbrilis sur la brusto de homo, kiu aperis sur la trotuaro
sub la strio da lumo fluanta el la magazeno.
-- Tien, -- diris la komercisto, malfacile spirante de kolero kaj
montrante per la fingro la straton, -- tien kuris virino, kiu antaŭ
minuto ŝtelis en mia magazeno tri spesmilojn!
-- Kaj en kiun flankon ŝi kuris?
-- En tiun, -- diris ia pasanto, kiu aŭdis la vortojn de la komercisto,
haltis antaŭ la magazeno kaj montris en direkto al la strato Nowy
Swiat. -- Mi ŝin renkontis, ŝi estis vestita nigre, ŝi kuris kiel
rabia, nenion vidante antaŭ si, mi pensis, ke ŝi estas freneza!
-- Oni devas ŝin kapti! -- kriis la komercisto al la policisto.
-- Kompreneble, sinjoro! -- diris la homo kun la flava lado, saltis
antaŭen kaj kriis laŭte:
-- He! homoj! kaptu! tien al Nowy Swiat kuris ŝtelistino!
La pordo de la magazeno fermiĝis, la juna sinjoro kun rideto
riproĉis la komerciston, ke pro lia tiel malgranda perdo li faris al
si tiom da klopodoj.
La strato post kelke da sekundoj prezentis scenon bruan kaj tumultan.
Kiel fulmo tratranĉas la nubojn, tiel la nigre vestita virino
rapide trapuŝiĝadis tra la amasoj da pasantoj, kurante blinde en
la direkto al Nowy Swiat. Kredeble ŝi ne sciis, kien ŝi kuras kaj
kien ŝi devas kuri, ŝi estis senkonscia, duone freneza. En ĉi
tiu momento ŝi per la malgranda konscia resto de siaj pensoj eble
bedaŭris, ke ŝi faris agon malhonoran, sed ŝi jam faris ĝin, kaj
terura timo ŝin atakis. Sub instigo de la instinkto de memkonservo
ŝi kuris for de la homoj, kaj ili estis malantaŭ ŝi, antaŭ ŝi,
ĉirkaŭ ŝi; kredeble ŝajnis al ŝi, ke kurado rapida, blinda,
senpripensa alportos ŝin tien, kie ili ne estos....
La kun ŝi renkontiĝantaj kaj de ŝi dispuŝataj pasantoj komence
rigardis ŝin kun miro aŭ timo, eĉ forflankiĝis antaŭ ŝi,
supozante, ke ŝi estas frenezulino aŭ ke ŝi havas ian urĝegan
bezonon rapidi. Sed baldaŭ sur la strato laŭte eksonis la vorto:
kaptu! tuj post ĝi eksonis alia vorto: ŝtelistino!
Tiuj vortoj ne estis elparolitaj de unu voĉo, sed ruliĝis de tiu
sama flanko, de kiu kuris la virino, transflugante el unu buŝo en
alian, konstante kreskante, kaj akceptante ĉiam pli da forto. La
virino, kiu komencis jam perdi rapidecon en sia kurado kaj lacigite
haltis por sekundo, ekaŭdis la ŝin pelantajn minacajn kriojn.
Samtempe aliĝis al ili ĉiam pli laŭta frapado de homaj piedoj,
kiuj kuris sur la ŝtonoj de la trotuaro. Terura tremo skuis ŝin
de la kapo ĝis la piedoj, ŝi ekkuris pluen kun tia rapideco,
kvazaŭ ŝi havus flugilojn ĉe la brakoj. Ŝi efektive denove havis
flugilojn, sed nun ili konsistis ne el doloro, sed el timo.
Subite ŝi eksentis, ke estas al ŝi malfacile kuri, ne tial, ke
mankas al ŝi fortoj -- la flugiloj de la timo ja preskaŭ portis ŝin
super la tero -- sed tial, ke homoj, irantaj en la kontraŭa direkto,
komencis bari al ŝi la vojon, etendi la manojn, por kapti ŝian
veston. Ŝiaj flugiloj fariĝis jam ne sole rapidaj, sed ankaŭ
elastaj! kaj ĵetadis ŝin en diversaj direktoj kun miriga elasteco
kaj facileco de movoj; ŝi evitadis la manojn de la pasantoj, ŝi
preterfrotadis ilin, sed tamen forkuradis.
Sed baldaŭ montriĝis, ke jam ne apartaj personoj iras al ŝi
renkonte, sed iras kelke da personoj kune kaj okupas la tutan larĝon
de la trotuaro; eviti ilin ne estas eble; troviĝinte antaŭ ili, ŝi
certe estos kaptita de ili.
Ŝi desaltis de la trotuaro; sur la mezo de la strato estas multe da
radoj kaj da ĉevalaj hufoj, sed da homoj piedirantaj estas malpli,
preskaŭ neniom.
Ŝi kuris meze de la strato, ŝi evitadis nun la radojn kaj ĉevalajn
hufojn kun tia sama lerteco, kiel antaŭe la pasantojn. Sed en tiu
sama momento, kiam ŝi ĵetiĝis sur la mezon de la strato, tien
ĵetiĝis post ŝi malluma amaso, konsistanta el ŝin pelantaj homoj.
Kiuj estis tiuj homoj? En la fronto de la kuranta anaro brilis flavaj
ladoj; post ili, kriante kaj ridante, kuris strataj buboj, kiuj ĉiam
tre volonte partoprenas en ĉiu tumulta sceno; post la buboj iris
iom malpli rapide diversaj senlaboruloj, por kiuj ĉia homa amasiĝo
prezentas distraĵon.
La droŝkoj kaj kaleŝoj iom maldensiĝis. La virino haltis meze
de la strato kaj ekrigardis malantaŭen. Kelkaj dekoj da paŝoj
apartigis ŝin ankoraŭ de la nigra maso, kiu konsistis el homaj
figuroj kaj kriis per voĉoj. Ŝi staris nur kelke da sekundoj kaj
ekkuris denove rekte antaŭen. Tiam ankaŭ antaŭ ŝi aperis nigra
maso, moviĝanta, tiel same kiel tiu, kiu estis malantaŭ ŝi, sed
havanta alian formon, iom longa, alta, kun granda okulo en formo de
supre lumanta purpura lanterno. Sonorilo arĝentosona, klara kaj
laŭta eksonis en la aero, sonis longe, akre, averte, la purpura
okulo rapide ŝoviĝis antaŭen, pezaj radoj krakis obtuze, hufoj de
ĉevaloj sonis metale, frapante la tere kuŝantajn ferajn relojn, sur
kiuj ruliĝis la radoj.
Tio estis grandega tramvoja omnibuso, tirata de kvar grandaj, fortaj
ĉevaloj, plena de homoj, kun granda kvanto da pezegaj ŝarĝoj.
La virino ne ĉesis kuri meze de la strato; malantaŭ kaj antaŭ ŝi
kuris du nigraj masoj, unu kun krioj kaj mokoj, la dua kun neĉesanta
sonorado, obtuza bruo kaj grandega purpura okulo; ambaŭ ŝoviĝis en
rekta direkto al la virino, kiu kuris inter ili. Se ŝi ne forsaltos
flanken, unu aŭ la dua nepre ŝin englutos. Ŝi deflankiĝis de la
rekta linio, laŭ kiu ŝi kuris ĝis nun, haltis kaj ĵetis rigardon
ĉirkaŭen.
Nun la ŝin pelanta amaso da homoj estis jam en la distanco de
ne malpli ol dekkelke da paŝoj de ŝi, kaj tia sama interspaco
apartigis ŝin de la ruliĝanta grandega veturilo. Sed la amaso kuris
malpli rapide ol la veturilo, kiu ruliĝis tre rapide.
Ŝi jam plu ne kuris. Mankis jam al ŝi fortoj, aŭ ŝi decidis en ia
ajn maniero meti finon al tiu terura pelado. Ŝi staris kun brusto
turnita al tiu flanko, de kiu venis la omnibuso, sed la vizaĝon ŝi
turnis al tiu flanko, de kiu kuris la homoj. Nun en ŝiaj okuloj
brilis lumo de konscia penso. Oni povus pensi, ke ŝi faras elekton.
Kian elekton? Sur unu flanko estas malhonoro, mokado, malliberejo,
longaj, eble senfinaj turmentoj, sur la dua estas morto... morto
terura, sed subita, fulma.
Kaj tamen la instinkto de memkonservo videble ne tute ŝin forlasis,
la morto ŝajnis al ŝi pli terura ol la homoj, ĉar antaŭ momento
ŝi deflankiĝis ja de tiu rekta linio, sur kiu kuris al ŝi la
liberigonta morto.
Jes, sed nun ŝi denove komencas retiriĝi al tiu linio; la homo
kun la flava lado sur la brusto kurantaŭiĝis el la pelanta amaso,
etendis la manon kaj ektuŝis la randon de ŝia tuko. Ŝi eksaltis,
stariĝis sur unu el la feraj reloj. Kun vizaĝo levita al la malluma
ĉielo ŝi etendis ambaŭ manojn supren. Ŝia buŝo malfermiĝis
kaj eligis neklaran ekkrion. Ĉu ŝi ĵetis al la stelplena ĉielo
suferplenan plendon, ĉu ŝi elĝemis vorton de pardono, ĉu eble
la nomon de sia infano? Neniu klare aŭdis. La homo kun la flava
lado sur la brusto, kiun en la unua momento surprizis la subita
flankenĵetiĝo de la virino, denove alkuris al ŝi kaj kaptis ŝin
je la rando de la tuko. Per fulma movo ŝi forĵetis la tukon kaj
lasis ĝin en la mano de la policisto, kaj mem ŝi falis sur la
teron.
-- Haltu! haltu! -- eksonis terura krio el la maso.
Sed la purpura okulo ne volis obei, ĝi ĉiam flugis antaŭen, kaj la
hufoj de la ĉevaloj frapis sur la feraj reloj.
-- Haltu! haltu! -- kriis la amaso senĉese kaj kun terura voĉo. La
veturigisto desaltis de sia sidejo, stariĝis, kuntiris per la mano
la longajn kondukŝnurojn, kaj per voĉo raŭka de teruro li kriis al
la ĉevaloj, ke ili haltu.
Ili haltis, sed tiam, kiam peza rado kun malgranda frapo jam
deŝoviĝis de la brusto de la tere kuŝanta virino.
Kun tomba silento staris la amaso meze de la belega strato; la
vizaĝoj, paliĝintaj de teruro, kaj la brustoj malfacile spirantaj
de ekscitiĝo, kliniĝis super la malhela figuro, kiu simile al
senmova makulo kuŝis sur la blanka neĝa sternaĵo.
La rado de la grandega veturilo frakasis la bruston de Marta kaj
elpelis el ĝi la vivon. Ŝia vizaĝo restis netuŝita, kaj per la
vitrecaj okuloj ŝi rigardis la stelplenan ĉielon.
Noto de transskribinto:
Mankintajn punktojn kaj aliajn interpunkciajn mispresaĵojn mi
ĝustigis sen rimarkoj. Kelkaj interpunkciaj aferoj adaptiĝis al la
originala pola teksto, por kroma komprenebleco. Mi registris aliajn
ŝanĝojn per html-aj komentoj. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi
simile registris.