li estis indiferente, kies la virino estis. Sed ŝi turmentis lin per
nura sia ekzistado. Se ŝi kun sia domo deglitus laŭ deklivo simile
al li, se ŝi devus senti malriĉon kaj mizeron, ĉio estus ekvilibre.
Sed ŝi iradis floranta en la korto de sia pli kaj pli prosperanta
domo--kvazaŭ ŝi dum tuta lia foresto sekrete vetkuris kun li kaj
nun mokis pri lia fina humiligo.
Kelkiam li tamen sentis, kvazaŭ inter ili tamen estis io--tutan
tempon, spite ĉio. Kvazaŭ finfine estis en Heikkilä ĉio, kion la
vivo havis por li. Li foje jam pasis duonon de la vojo tien kaj estis
feliĉa--poste ĉio glitis laŭ deklivo.
Sed kies estis la kulpo? La virino efektivigis sian volon en
ĉio--kial ŝi ne tiam faris tion? Kaj ĉu ŝi mem estis feliĉa?
Ne, kaj almenaŭ du aliajn ŝi malfeliĉigis. Nun li komprenis
ankaŭ la sorton de tiu alia--la virino turmentis ilin ambaŭ,
unun per videbla, alian per nevidebla skurĝo. Ŝi amis neniun kaj
ŝi envolvis kaj sin kaj la tutan domon per tia mistero, ke oni povis
pensi pri tio kion ajn.
Laŭ la tempo tiuj pensoj densiĝis kaj fermentis. Li ne plu volis
senti la nevideblajn skurĝobatojn de la virino. Li bezonis nur iri
al ŝi kaj diri la tut-veron--tiam li estos libera por eterne.
— — —
La vortoj estis pretaj kun akrigitaj pintoj kaj veneno fandita al la
bazoj. Nun tio devis okazi!
Sed li ne iris eĉ duonan vojon kiam li returniĝis--honta kaj
konfuzita.
Kion li vere intencis? Kion do li povis havi por diri al la virino?
— — —
Fine--nun li tion elpensis!
Li estis ebria kaj paŝis memkonscia al Heikkilä. Ne plu hontis nek
malhavis vortojn, kontraŭe li havis unu kaŭzon plie--pro kiu li
vere abstinis pri tio, kio nun trairis liajn vejnojn kiel varma
fajro? Nun li komprenis, kial la mastro de Heikkilä volis drinki,
kial ĉiuj homoj drinkis--kaj tiel faros ankaŭ li de nun, drinkos
tiel ke la pugnoj kotiĝas!
Sed jam sur la vojo proksime al Heikkilä renkontiris la mastrino.
Tio estis surprizo. Sed »bone», li pensis, »konfidenciaĵon mi ja
havas por vi!»
Ili interproksimiĝis--li sentis ŝanceliĝon. Penis sin hardi, sed
io premis la gorĝon tiel, ke li certe ne eĉ vorton povos eldiri.
Kaj kiam li nun post jaroj vidis la virinon tiel bela kaj digna,
li subite tiris la ĉapelon profunden sur la okulojn kaj intencis
tiriĝi kvazaŭ nenion rimarkante pretere.
Sed la virino haltis--liaj propraj piedoj alnajliĝis al la vojo
kvazaŭ retenataj de nevidebla forto.
La virino rigardis kvazaŭ ne kredante siajn okulojn.
»Matio!» aŭdiĝis tremanta pro emocio voĉo. Kaj en tiu unu vorto
vibris ĉio, kio al li estis kara kaj bela: printempo, sunlumo kaj
sorpo, somernokta duonlumo kaj stranga brilo de luno. Li volis sin
ĵeti teren antaŭ ŝi kaj petegi por ankoraŭfoje aŭdi tiun unikan
vorton.
»Ĉu ankaŭ vi devas iĝi diboĉulo--kiel ĉiuj aliaj...?»
Ŝi jam iris sian vojon, li staris hontanta sur la landvojo.
Kio mirinda estis en la virino? Kaj kion ŝi vere intencis? Kial ŝi
diris la unu vorton tiel, ke en ĝi vibris la tuta estinto, sed la
finon, kvazaŭ ŝi neniam lin konis? Li komprenis, ke nun estis
dirita la lasta vorto, sed ke la dirinto ne estis li sed ŝi.
Kaj kial li sentis tiel senfinan humiligon pro ke ŝi vidis lin ebria
kaj ankoraŭ pli fulgurantan pikadon pro ke li estis komparata kun
»aliaj»--kvazaŭ li vere estis pli bona ol la aliaj, li kiu jam
pentis, ke li ne estis kiel ili? Li volis drinki, eĉ por inciti, sed
tio estis tute neebla post la renkontiĝo. Li ne povis tion klarigi,
sed li sentis malamon kontraŭ la virino--ĝuste pro la neklarigebla
perforto, kiun ŝi praktikadis kontraŭ ĉiuj aliaj.
— — —
Li estis staranta sur sarko de sia terpomkampo, kiam aŭdiĝis de
la landvojo furioza krakado de ĉaro. Kiu estis? Li sentis
saman pasian senpaciencon de atendado kian foje antaŭe.
Jam svingis skurĝo kaj aŭdiĝis kriaĉo. Estis do li--kaj la filo
kune. _La filo_ kune!
Lin okupis tiel subita venĝotriumfo ke liaj genuoj ektremis. La
mastro de Heikkilä do tamen estis viro--li venĝis por ili ambaŭ.
Li sciis, ke tio ĉesos baldaŭ, ke skurĝo jam baldaŭ dancos sur la
dorso de l' mastro. Sed ĝi estis tamen maltima protesto kontraŭ la
mistera perforto.
— — —
La morto de l' mastrino! Ĝi estis surprizo al li kiel al aliaj, ĉar
ĝi venis tiel neatendita kaj falĉis nematuran grenon. Ĉu li
esperis ĝin? Ne. Ĉu li volus ĝin malhelpi? Ne. Liaj pensoj pri la
okazintaĵo estis strange konfuzaj, sed en la unua momento li
ne povis ne senti tremon de emocio pripensante, ke inter ili
_estis_ io--kontaktoj kaj rilatoj, amo kaj malamo, kaj ke ĉi
ĉio nun estis nura rememoro.
Sed kio ĝi tamen fine estis? Kion li vere sciis pri la virino,
ekster la tiama printempo kaj somero--nenion! Kion ŝi plej profunde
pensis kaj sentis, vivis kaj suferis, esperis kaj seniluziiĝis--tio
estis definitive al li kiel fermita libro. Kaj ĉu ŝi pli sciis pri
li--pri ĉio, kio trairis kiel ruĝa ŝnuro tra lia vivo--ĉu ŝi eĉ
unu fojon efektive pensis pri li? Ĉu estis memafere inter ili io
alia krom eta senkulpa memoraĵo el juneco, kiun unu tuj forgesis,
alia pli longe konservis, eĉ suferis pro ĝi? Kiel stranga estas la
vivo! Ĉu ne la homoj iras kvazaŭ en nebulo, baraktante, batalante
kaj pendante unu je la alia, tamen nenion sciante pri la interna
homo de la alia, eĉ tiuj kiuj sin kredas pleje proksimaj.
Kiam la sono de entombigaj sonoriloj trombonis ĝis lia dometo, al li
ŝajnis, ke ĝi rakontis pri io tre malproksima--dum la infaneco
aŭdita fabelo, kiu iam profunde impresis lin, sed nun envualiĝis en
la nebulon de forgeso por eterne.
— — —
Ree rapidegas bildoj antaŭ li--la mastro de Heikkilä kun siaj
kundrinkantoj.
Ili vekis ankaŭ la alion, kiu jam estingiĝis.
La virino definitive estis pereiga najlo en la boato de lia vivo!
Kial ŝi fleksiĝis sub la devigo de siaj gepatroj kaj ĉu la devigo
vere estis tiom premanta? Kial ŝi post tio iĝis harda, fiera kaj
nekomprenebla? Ĉu ŝi ne en tiu momento parolis, preskaŭ ĵuris
ion? Ĉu ne ankaŭ ion pri tio, ke »se vi iam bezonos...?» Ĉu li
bezonis--tion certe la mastrino de Heikkilä plej bone sciis. Kaj la
helpo? Impertinenta demando sur landvojo kun la titolo diboĉulo!
Al li ŝajnis nun kvazaŭ nekoruptebla verdikto de la providenco, ke
ŝi tiel subite estis deŝirata el inter siaj idoloj: riĉeco kaj
prospero. Kaj la mastro de Heikkilä estis kvazaŭ venĝilo en la mano
de l' eterna justeco, kiu volis en momento detrui kion krudeco kaj
senkoreco kolektis dum jaroj.
La penso estis ankaŭ alie, pro speciala kaŭzo, kvazaŭ serpenta
veneno por lia malfervoriĝinta sango. La nuna vintro estis al li
ĉiamaniere pli severa ol la aliaj. Li kutime kulturis terpomojn
en sia kampo, kiujn li poste vendis dum la tuta vintro, kaj
ekster tio li faris korbojn el radikoj. Sed nun la terpomoj estis jam
venditaj ĝis vintromezo; da pretaj korbaĵoj estis sufiĉe, sed li
ne estis ema ilin ekkapti--la mizero entrudiĝis tra la pordoj kaj
fenestroj.
Tiam la diboĉado de mastro Heikkilä kvazaŭ briligis al li la
penson, ke li suferis pro maljusto kaj ke la vivo efektive estis
sensenca moviĝo kaj klopodo, kolektado kaj detruado. Kial la
riĉuloj vivis malmodere, kial li devis mortmalsati? Ĉu li ne havis
egalan rajton pri vivado kiel ili? Ĉu sola la mastro de Heikkilä
estis rajtigita al egaliga divido?
Jam multfoje liaj pensoj ekskursis al la kampa altaĵeto inter
Heikkilä kaj Paavola. Tie estis terpeceto de komuna grundo de
l' vilaĝo, kie ĉiu havis sian kampeton por lupolo kaj ĉe la deklivo
sian terkelon por terpomoj. Kial li ne iris tien kaj ekprenis sakon
aŭ duon da terpomoj el ĉiu kelo--tian kvanton neniu eĉ rimarkus.
Forportus ilin unue al sia hejmo kaj poste iom post iom al la urbo,
kiel dum aliaj fruprintempoj siajn proprajn, dum la aliaj ne havus la
plej malproksiman suspekton...
— — —
Ĉi-vespere li fine decidis iri, ĉar estis bonege portanta
neĝkrusto kaj la luno prilumis la vojon. Li jam prete provizis la
sakojn kaj sledeto atendis antaŭ la pordo.
Sed estinginte la lumon li havis tiom strangan senton, kvazaŭ estus
necese ankoraŭfoje pripensi ĉu iri ĉu ne iri, ĉar li neniam tuŝis
propraĵon de alia kaj eĉ en la ĉevalnegocoj neniam malfieriĝis al
vera trompo. Kaj tiel li eksidis sur la benko ĉe la fenestro kaj
komencis kvazaŭ fari kalkulon pri la pasinta vivo.
Li nun alvenis al la finsumoj de sia kalkulo--kun emociita menso,
sento de senpoveco kaj amareco en la brusto. La afero estis klara,
sed li sidis plu kvazaŭ sennervigata de neklarigebla malenergieco.
Tiam aŭdiĝas de la landvojo laŭta klakado de la timonoj, kaj
kriegaĉoj--li scias senvide kiu ĝi estas.
La klakado jam resonas en la anguloj de lia dometo, meze sur la
vojo galopas ĉevalo kaj flanke ĝia granda fantomeca ombro.
»Rapido--Rapido--hej diablo, Rapido!» la grupo ventiras preter
lian fenestron.
Lia koro komencas bategi, tio ĉio ŝajnas tiom stranga. Li scias, ke
la virĉevalo de mastro Heikkilä nomiĝas »Rapido», sed nun li ne
memoras tion--kvazaŭ la viro veturus preter lian dometon aparte por
krii: »Kion vi plu meditas, ĉu vi ne vidas, kiel mi agas,--rapido,
rapido, rapido!»
Li risorte ekstariĝas kaj elrapidas el sia dometo.
* * *
Unue kelkiom laŭ la landvojo, poste trans barilon al la kampo--li
komencas grimpi laŭ longa, malkruta deklivo al la terkela altaĵeto.
La luno brilas draste kaj lia silueto iras preskaŭ antaŭ li. Ĉu
estis liaj genuoj, tiuj kiuj aspektis tiom kurbaj kaj velkiĝintaj.
Ĉu tiel malforta li jam estis? Kaj ĉu li ankoraŭ meditis kaj
pripensis, ĉu estas juste preni kelkajn sakojn da terpomoj por
sia vivteno. La sango torente ekfluas en la kapon--nun venu
eĉ ĉiuj mastroj de la vilaĝo renkonte kaj ili demandu kien li
paŝas, li respondos sincere: al viaj terpomejoj--respondos kaj
plenigos siajn sakojn eĉ se tiuj staros apude!
Li atingas la supron de la deklivo kaj sin direktas al la terkeloj,
kiuj siluetiĝas kvazaŭ ege grandaj blankaj formikejoj je la
deklivoj de l' altaĵeto.
»Tie en la plej malantaŭa mi komencos», li pensas, »kaj poste
transiros...»
Tiam iu ekbate tuŝas lian kapon, tiel ke la ĉapelo ruliĝas sur la
neĝon. Li ektremas kaj levas la rigardon--antaŭ li staras maljuna
sorpo, granda kaj impona, iu suben kurbiĝinta branĉeto ankoraŭ
balancadas kviete ĉe lia kapo.
Li staras momenton kvazaŭ senkonscia kaj tra lia menso rapidas kiel
grenfulmoj printempo, sunbrilo kaj delikataj flustraĵoj. Sed poste
en lia brusto ekregas tia amareco, ke li malbenas la sorpon, unu
virinon kaj sin mem.
La neĝkrusto ree kraketadas kaj la silueto iras antaŭ li.
Kio nun? Kvazaŭ apud lia silueto aperis alia. Li unue kredas ĝin
ombro de sako, sed baldaŭ rimarkas ke ĝi moviĝas aparte kaj
plilongiĝas kaj ke ĝi estas silueto de homo--kvazaŭ iu rapide
sekvus lin, la paŝoj nur ne estas aŭdataj. Li returnas sin
malkviete.
Tuj post lia sledeto staras virino, knabino, kiun li konus el inter
miloj. Ŝi estas tute sama kiel la tiaman aŭtunan vesperon kaj same
severe pala kiel en tiu momento en la lunbrilo--staras senmova, la
manojn pendantaj ĉe la flankoj, kaj fikse rigardas lin al la
okuloj.
»Heikkilä estas detruata--nun mi bezonas helpon!»
En la voĉo vibras doloro kaj embaraso. Momento--ŝi turnis sian
dorson kaj paŝas foren. Sed laŭ lia dorso ne pendas harplektaĵo,
sed la hararo estas suprentorde kombita kaj de sub la tordaĵo
ekvidiĝas en la lunbrilo malhela, brilanta rondaĵo--kvazaŭ kapo de
granda harpinglo. Ankoraŭ momento--la virino malaperis.
Li staras tempeton kvazaŭ alnajlita al sia loko dum la brusto forte
frapbruas. Kio tio efektive estis, ĉu li maldormas aŭ sonĝas?
Li ĉirkaŭrigardas, ĉio estas kiel antaŭe. La terkeloj siluetiĝas
sur la altaĵeto kaj la luno rebrilas sur la neĝkrusto, ne eĉ duona
ombro ie--nur la maljuna sorpo staras malantaŭ li granda kaj impona
kaj kvazaŭ rektigetendante la branĉojn.
Tiam li komprenas, ke estis lia malnova turmentisto, kiu ree sin
metis antaŭ li. »La virinaĉo!» Li ekdeziris elradikigi ĝin. »Kion
diablan mi havas kun la aferoj de Heikkilä--ĝi estu detruata, tio
estas juste, mi havas aferon al la terkeloj!» Kaj li ekiras hardite
de maltimo al sia celo...
»Sed kie ili nun estas--la terkeloj?»
Li haltas kaj ĉiukaŭrigardas kaj ekrimarkas, ke li staras tute sube
je la rando de l' deklivo, de kie li jam supreniris.
La piedoj ektremas kaj la brusto ree frapbruas--ne, ĉio ne estas nun
kiel devus! Kaj li eksidas senforta sur la sledeto kaj glitas laŭ la
deklivo al la landvojo.
Sekvintan nokton li kuŝis hejme--emociita kaj atendanta.
Ĉu estis io sub tio aŭ ĉu ĝi estis nur halucinaĵo? Se tie io
estis, ĉi tiun nokton li certe havos klarigon pri ĝi, ĉar la
mortintoj ne duone finas siajn aferojn--tio estas konata.
Kelkfoje ŝajnis preskaŭ nature, ke li kredis sin vidi tiaĵon. La
streĉeco de lia propra menso, la furioza traveturo de la mastro en
la lunbrilo kun siaj strangaj kriadoj kaj la maljuna arbo kun ĉio
kio apertenis al ĝi.
Sed estis io fremda kaj flanka--la hartordaĵo kaj la harpinglo. Li
neniam vidis ŝian hararon alimaniere krom plektite, kaj li memoris
tute certe, ke ĝi ankaŭ tiun aŭtunan lunbrilnokton estis plektita.
La nokto pasis. Nenio estis vidata aŭ aŭdata, nek maldorme nek
sonĝe. Li furioziĝis pensante kia timulo li estis kaj ke la sorpo
kaj la filino de Heikkilä ankoraŭ staris antaŭ li--la dua ankoraŭ
dum mortinta. Du bonegaj noktoj perdiĝis, dum kiuj li povis viziti
almenaŭ tri kvar terkelojn. Ĉu oni kredas ke li estas timigebla per
tiaj artifikoj? Ne, pro-dio, li ne estas timigebla!
La trian nokton li ree estis iranta al la provizeja altaĵeto.
Sed ĉi-foje li iras iom alian direkton kaj evitas la sorpon. Li iras
malrapide, iam kaj tiam ekrigardante malantaŭen--nenio estas vidata
aŭ aŭdata. Nun li komprenas kian parton la maljuna sorpo havis en
la halucino de l' pasinta nokto.
Li jam alvenas al la terkela altaĵeto kaj komencas vigle formeti la
tegbretojn de l' plej flanka terkelo. Neniu malhelpas, nek vivanto nek
mortinto. Jam vidiĝas la pajlo kaj li sin kurbigas por ĝin
formeti--ankoraŭfoje ĉiuflanke ĉirkaŭrigardinte.
Tiam apud lia propra silueto ree aperis alia. Li tuj rekonas ĝin
kaj subite returniĝas.
Post kelkaj paŝoj staras la virino--sama kiel la unuan fojon, la
vizaĝon nur ankoraŭ pli pala kaj la rigardon ankoraŭ pli
penetranta.
»Heikkilä estas detruata--mi _bezonegas_ helpon!»
Tio vibras kvazaŭ de sub tero, preĝante, sed tamen minace. Unu
trapenetranta okulumo ankoraŭ, kaj ŝi jam paŝas foren. Ree kun
suprentordita hararo kaj sama grandkapa pinglo en la tordaĵo. Sed
kiam ŝi paŝas, la pinglo eliĝas el la hararo je unu colo kaj ree
enpremiĝas. Kiam tio okazas duafoje, tra lia menso sin ĵetas
kvazaŭ blindiga ekbrilo--kvazaŭ ĝi ne estus pinglo, sed io pli
granda kaj fortika. Li streĉas konsternita la vidpovon, la objekto
tute enpremiĝas en la hararon--la vizio malaperis.
La viro falas sennerva sur la randon de l' terkela aperturo kaj tremas
tra la korpo. Daŭras longe antaŭ la fortoj tiom revenas, ke li
povas remeti la bretojn kaj ektreniĝi al la hejmo.
* * *
Frue sekvintan matenon aperis en la kuirejon de la parokestro
strangaspekta, tutemociita viro. Li diris ke li havis urĝan aferon
kaj petis tujan aŭdiencon ĉe la parokestro. La servistinoj emis
demandi pri la speco de la afero, sed la viro aspektis tiom stranga,
ke ili nur iris anonci ke en la kuirejo estis tia kaj tia
aŭdiencpetanto.
La parokestro ankoraŭ ne estis vestita, sed tamen ordonis enlasi la
viron en la kancelarion.
Tie la viro komencis rakonti--malkviete kun spasmanta vizaĝo kaj
vibranta voĉo--kiel li en du noktoj vidis fantomon, la fantomon de
l' mastrino-mortinto de Heikkilä. Li iris en lunbrilo ekstere, tie ĝi
lin renkontis kaj diris tion kaj tion. Kaj tio okazis en du noktoj...
La parokestro longe rigardis la strangan mienon kaj ĉifonan
vestaĵon de la viro. Li konis lin--li aŭdis ion kaj tion pri liaj
vojaĝoj kaj veturadoj. Ankaŭ la rakonto ŝajnis tre mankhava.--Kiel
li moviĝis ekstere en tia tempo, kaj kie tio efektive okazis?
Tiam la viro embarasiĝis kaj pli kaj pli miksis la rakonton. Li nur
moviĝis--je aferoj, kaj tiam li ĝin vidis, kaj tio estas vera.
Klara dubo speguliĝis en la okulo de l' parokestro:
»Hm... ni homoj estas tre multspecaj--estas, kion-diri, tiaj, kiuj
havas apartan emon vidi strangajn sonĝojn kaj tiaspecajn. Ankaŭ ĉi
tie oni rakontis ion kaj alian, kaj ili funde tamen estis nenio.»
Ne, neniam antaŭe li ion vidis aŭ aŭdis.
»Hm, ja, ja.--Sed ĉu vi drinkadas...?»
Ankaŭ tion ne. Li nur unu fojon en sia vivo estis ebria, kaj de tio
jam pasis longa tempo.
»Ĉu ne...? Ja, ja, tre eble... Sed ĉu estis, kion-diri, la
mastrino-mortinto via konato kaj ĉu vi eble dum la lastaj tempoj
tiel-dire aparte pensis pri la aferoj de Heikkilä?»
Jes, konato de infaneco, kaj certe li multe pensis pri la aferoj de
Heikkilä.
»Nu vidu, jen estas ĉio!» La parokestro klopis la parion de
sia flartabakujo, ekprenis fingropinĉaĵon kaj komencis rakonti
okazintaĵon. Ĝi okazis al li mem, estis pri unu lia lerneja
kamarado, kiu antaŭnelonge estis mortinta--ankaŭ ĝi tre stranga
rakonto.
»Sed ĉi tio ne estas tiaspeca», persistis la viro. »La hartordaĵo
kaj pinglo--ŝi ne uzis tian dum knabino.»
»Sed vi ja, kara amiko, mem ne estas certa pri tio ĉu ĝi estis
pinglo aŭ io--tiu punkto en via rakonto estas la plej konfuza.»
»Ne, konfuza ĝi ne estas, mi certe tion scias ... sed mi mem ne
kuraĝas ĝin kredi.» Liaj lipoj fariĝis tute palaj kaj la voĉo
vibris kvazaŭ en spasmoj de frostego. »Ĝi estis--jes, ĝi certe
estis ... fera bolto.»
»Fera bolto...?»
»Je-es!»
»Sed kion vi per tio efektive...? Ĉu vi pensas ke, kion-diri...?» La
parokestro interrompis sian frazon.
»Pri tio ĝuste mi volis aŭdi vian opinion, sinjor' parokestro--ĉu
eble ... eble tie estis io terura?»
La parokestro silentis dum momento kaj en liaj okuloj speguliĝis
emocio.
»Hm, ja, ja--efektive la aferoj de Heikkilä estis tre strangaj», li
fine diris. »Pri tiuj oni sciis malmulton kaj la morto de la mastrino
okazis tiel subite. Kaj se mi nun tute sincere eldiras el la koro,
ankaŭ mi, tiel-diri, havis tiatempe samspecan suspekton. Sed pro tio
mi iris mem por vidi la mortinton--kaj vidu, ŝi kuŝis kvieta kaj
trankvila kaj nenia signo pri perforta morto estis videbla. Kaj nun
mi kredas, mia amiko, ke ĉar vi estis infaneca amiko de la mortinto
kaj vin turmentis samaj sekretaj pensoj eĉ pli forte, do, tiel-dire,
ili bildigis al viaj okuloj samspecajn viziojn. Tiel mi vere kredas
kaj iru nun hejmen pacigita kaj kredu kion mi vidis per propraj
okuloj.»--La parokestro stariĝis el sia lulseĝo.
Sed la viro staris plu kvazaŭ ŝtoniĝinta sur sia loko. Sur lia
vizaĝo speguliĝis forta embaraso kaj sur la frunto perlis ŝvito de
doloro.
La parokestro intencis etendi la manon adiaŭe sed restis miranta la
internan premiĝon de la viro.
»Ne tiel mi povas foriri», la viro parolis kun malkvieta, petega
voĉo. »Se ĉio restos tiel, mi nenie havos pacon. Kaj nenion mi iam
suspektis, tute nenion, sed mi ankoraŭ ne elparolis ĉion, kio
apartenas al ĉi tiu historio.»
Kaj li komencis ree rakonti, de la komenco. Pri la sorpo sur la
kampaltaĵeto kaj kio okazis sub ĝi. Pri la sceno en la korto de
Heikkilä, kiam li intencis kuri por helpi. Pri ĉio, kio moviĝis kaj
furiozis en lia koro dum ĉi tiuj dudek jaroj. Kiel li nun laste
sentis klaran plezuron pri ke Heikkilä estas detruata, preskaŭ
esperis ke li mem havu parton en la ruiniga laboro. Kiel la virino
foje savis lin je drinkuliĝo--tiel li nun komprenis la aferon, post
kio okazis lastan nokton. Kiel li ekiris al sia nokta ekskurso kaj
kiel ŝi ree staris antaŭ li kaj malhelpis ke li fariĝu ŝtelisto
kaj aĉulo. »Nun mi denuncis min», li finis kvietiĝinta. »Kaj iru
nun, sinjoro parokestro, al la policestro, por ke mi havu laŭ mia
faraĵo. Sed pro Dio ne lasu la alian aferon, ĉar tiel vere kiel mi
mem bezonis kaj ricevis ŝian helpon, mi kredas ke ankaŭ ŝia
helpkrio estas vera vero.»
La parokestro staris dum longa tempo profunde emociita.
»Nun mi vidas la fingron de la Ĉiopovanto!» li diris per tremanta
voĉo. »Iru, vi multspertinto, al la servistejo kaj ordonu jungi
ĉevalon--ni iros al la policestro.»
La tombo estis malfermata ankoraŭ la saman tagon.
En la okcipito de la mortinto, sub la hartordaĵo, troviĝis fortika,
sescola ferbolto.
Ĝi estis enbatita rekte en la cerbon kaj tiel profunde en la
okcipitan foson, ke nur la kapo estis per peno trovata.
* * *
La antaŭĉambraro de la juĝejo tumultis plena je popolo--ne ĉiuj
eĉ trovis spacon interne, sed parto atendadis en la korto. La juĝo
certe estis sciata jam antaŭe, sed la sorto de la domo Heikkilä
estis tiel proksima al ĉiu, ke ili sentis, kvazaŭ ili kolektiĝis
por aŭdi la verdikton en sia propra afero.
Tremo de emocio trakuris la amason kiam la mastro de Heikkilä fere
vestita paŝis sur la peronon. La kurba, velkiĝinta korpo tremadis,
la kapo estis kvazaŭ enfosiĝinta inter la ŝultroj, sur la cindre
griza vizaĝo vidiĝis longa nerazita barb-stoplo, malakra rigardo en
okuloj sangantaj.
Li ne diris eĉ unu vorton kaj ŝajne ne rimarkis la popolon
ĉirkaŭe--la rigardantoj staris same silentaj, ne povantaj eligi
flustraĵon.
La malliberigito leviĝis sur la ĉaron. Tiam sin alĵetis el la aro
maljuneta virino kaj rapidis al la ĉaro. Ŝi ekkaptis ambaŭ
manojn de la malliberulo, la mentono spasmis kaj la lipoj
moviĝis, sed ŝi nenion povis diri, nur torente ekploris laŭte. En
la okuloj de la malliberigito vidiĝis ekbrilo kvazaŭ li konis ŝin,
sed tuj poste li turnis la kapon alien--la ĉaro komencis ruliĝi.
La homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la plorantino kun silenta kondolenco
sur la vizaĝo--ŝi estis fratino de la kaptito, solulo restanta el
la familio.
La pordo de la atestantejo ree malfermiĝis kaj alia viro paŝis sur
la peronon. Ankaŭ li nenion diris, sed li sincere alrigardis la
popolamason kaj sur lia malgrasa vizaĝo speguliĝis kvieta,
preskaŭ triumfa paco--kiel ĉe homo, kiu longe vaginte kaj tute
senesperiĝinte subite ree sin sentas neatendite ligita al la
profundaj korradikoj de sia vivo.
La viro paŝis malsupren de la perono kaj sin levis sur--la
malliberulan ĉaron.
»Kio nun...? Kion li...?» la homoj demandadis.
Sed la viro ridetis plu sian kvietan rideton, rigardante kvazaŭ la
malproksiman eteron, dum la ĉaro malrapide forruliĝis.
La venantoj el interne sciis rakonti kio okazis en la juĝejo. La
viro persiste petis al si punon pro ŝtelintenco--kiu estis tute sama
kiel ŝtelo, laŭ lia klarigo, ĉar ĝia interrompo ne okazis pro lia
propra volo. La proceso devis esti pritraktata, ĉar ĝi prezentiĝis
ligita kun la ĉefa proceso, kaj la policestro devis plenumi sian
devon de akuzanto. Tion farante li ankaŭ endonis pro la parokestro
skribaĵon, en kiu ĉi tiu aliĝis al la peto de Matio de Väliportti,
certigante kiel animpaŝtisto, ke tio estis necesa por lia interna
homo.--La tribunalo verdiktis al li du semajnojn.
La homoj skuis al si la kapon. Ili bone komprenis ke la okazo
devis imponi al li profunde kaj naski unuflanke senton de kontentiĝo
pro la parto kiun li havis en la malkovro de ĉi tiu mistero. Sed la
peto pri puno kaj evidenta ĝojo dum la ekiro por ĝin suferi restis
al ili nesolvebla enigmo.
La homamaso disiris kun melankolia sed malpeziĝinta menso. Kvazaŭ
oni liberiĝis de malbona inkubo kaj kvazaŭ la domo Heikkilä, kiu
dum du jardekoj estis envualigata de misteraj tondronuboj, ree staris
en klara taglumo.
* * *
Kiam la bovinoj de Heikkilä en tiu printempo estis ellasataj al
paŝtejo, paŝis Matio de Väliportti--aŭ »La maljuna Matio», kiel
li nun estis nomata--kun manĝaĵtornistro surŝultre post ili.
Tuj reveninte el la malliberejo li iris por paroli kun la juna
mastro, kiu fine ricevis informon pri la hejmaj okazintaĵoj,
rehejmeniĝis kaj ekkaptis la bridojn de la domo. Ĉi tiu akceptis
lin por lia restanta vivdaŭro kiel ordinaran bovaran kaj bovejan
serviston.
Kaj kiam li nun paŝis kriante ŝercajn komandvortojn kaj vigle
svingante la vipon post la bovaro, li ne povis ne rerigardi al la
korto kun ĝoja ektremo. Tie la mastro staris la manojn en poŝoj kaj
ridis junan vivecan ridon, rigardante kiel la junbovinoj kuregis tiel
ke gruzo disĵetiĝis kaj polvo fumiĝis alten en la aero sur la
mallarĝa kortvojo.
Li konis ilin ambaŭ: la bluan okulbrilon kaj tintantan ridon! Li
iam vidis kaj aŭdis, preskaŭ prosedis ilin foje, kaj li sentis
kvazaŭ li nun subite ilin retrovis--tiujn, kiuj restis malaperintaj
de tiam, kiam li mem paŝis kun la aĝo de la mastro.