cetero de l' alestantoj; tie li staras, simpla homo, kies meritoj au
malmeritoj dependas sole de li mem, de lia kapableco au manko de
kapableco. Oni jughos lin lau liaj faroj. En la antauparton de la
aershipo li venas, kaj ekprenante megafonon, li komencas paroli.
LA PAROLADO DE ALEKSANDRO ROMANOFO
Hodiau ni festas la naskighon de unu el la elektinduloj de la
homaro. Antau ducent jaroj, je la 15 de Decembro, 1859, naskighis en
tiu chi urbo Lazaro Ludoviko Zamenhof, kies statuon mi baldau
maltegos.
Al li ni shuldas nekalkuleblan shuldon; de li ni ricevis senprezan
donacon; per li la kapabloj de la homaro netakseble multoblighis.
La mondo tre bezonis lin; tamen, kiam li sin ekprezentis, tiu sama
mondo lin blinde ignoris.
Jes, la mondo tre bezonis lin. Dum la jarcento, antau ol li
naskighis, la interrilatoj spiritaj, moralaj, materiaj, de homo kun
homo, jam multoble kreskis. La relvojoj shpinis araneajhon sur la
karto geografia; sur la libervojo de l' oceano glitis multego da
vaporshipoj; la telegrafo metis zonon chirkau la globo, plirapide ol
sinjorino surmetas la sian sur la talion. Scienculoj enprofundighis
en la misterojn de la Naturo, kaj vekis novan inteligentecon. Chie
kaj chien demanda spirito spiris sur la homan animon. La klereco
farighis komuna akirajho. La ordinara homo ne restis plu muta besto,
kontenta, se nur oni lin nutris; li postulis nutrajhon por sia
intelekto, kaj, sen tio, li rifuzis satighi.
Tamen ekzistis barego.
En Europo sola pli ol 250 lingvoj estis parolataj. Unu lingvano ne
komprenis la vortojn de alia lingvano. Kiel nun estas che la
kanajlaro, en la mezafrika arbarego, en la chirkauajhoj de la
tibetaj montegoj, tiel same estis tra la mondo, kiam Zamenhof
naskighis. Lingvo, chu parolata, chu skribata, estis tiatempe la sola
ilo por transdoni la penson, sed tiam ghi ne havis la kapablon sin
transporti trans la malvastajn landlimojn escepte malfacile kaj per
la helpo de tradukistoj. Tiel chiu nacio loghadis en izoleco, kaj la
pensado restis mallargha, malricha, mallibera kaj malsana.
Imagu tian aferstaton, kaj komparu ghin kun la nuna.
Tiam ekaperis fajrero. En la jaro 1887, Zamenhof publikigis sian
unuan broshuron, "D-ro Esperanto: Internacia Lingvo". Li
kvazaujhetis sian idon sur la sensimpatian mondon, dirante: "se mia
lingvo estas tauga, ghi estu akceptata; se ne, ghi pereu". Kuragho
Sparta! Sed la novenaskito nek trompis lian konfidon nek perfidis
sian gloran celon. Kiam Volta ekkreis sian elektran fajreron,
sendaura lumero simila je la fiekbrileto de malseketa alumeto, li ne
antauvidis la gravegajn rezultatojn defluontajn de sia eltrovo; sed
al Zamenhof apartenas la chiamlaudinda merito, ke li ja sciis, ech
antau ol li eldonis sian libreton, ke li ekbruligas fajreron, kiu
enflamigos, unue la klerulan mondon, kaj poste la tutan homaron. Ne
nur elpensinto estis li; li estis profeto, kiu neniam dubas, ke lia
antaudiro nepre efektivighos. "Venos iam la tempo", li diris tute
sen fanfarono, "kiam Esperanto farighos posedajho de la tuta
homaro".
Sed Esperanto ne venkis la mondon che la unua bato. Longa batalado
sekvis kontrau ignoreco, inercio kaj apatio. Per sia merito sole,
Esperanto altiris al si alighanton post alighanto; ghi supersaltis
la landlimojn de sia patrujo; ghi transpasis trans la marojn. Pasho
post pasho, ghi atingis la popolamason; en surprizo, la simpla
regnano ektrovis, ke li estas ne nur naciano, sed homarano. La okuloj
de la kompreno malfermighis. Baldau, la popolamaso en unu lando
kunighis kun siaj kunuloj en la aliaj, kaj, char Esperanto jam ilin
edukadis, jam levis ilian moralon, ili ne kunighis por malbonaj
celoj. Tion chi la naciestroj notis; la influo de la vekitaj popoloj
sin sentigis antau la trono, che la katedro, en la parlamentejo.
Esperanto jam eniris en la lernejojn, kaj baldau la edukado
unuformighis; oni fondis centran, internacian edukadan estraron, kiu
speciale zorgis pri la plej inteligentaj studentoj de chiuj landoj.
Per tio, la scienco antaueniris pashege, salte. La efikeco de la jam
de longe elpensita senfadena telefono kreskis multe per la
malproksim-vidilo; oni plibonigis la aerveturilon, kaj ghi farighis
praktika kaj rapidega transportilo. Pro la komuna alproksimigho de la
nacioj, rezultis, ke la legharoj de la diversaj landoj kunsimilighis;
por tio, oni bezonis centran internacian regadon. La bezono naskis la
rimedon. Konsekvence, la armeo kaj militshiparo farighis senutilaj.
Dume tiuj, kiujn la Europanoj malestime nomadis nigruloj, flavuloj,
imitis la bonan ekzemplon; multe da ili, chiam pacemaj, se oni ne
ilin incitas, superis la blankulojn, kaj volonte demetante armilojn
ili elsekvadis pacajn okupadojn.
Tiu chi akceligho de homa pensado kauzis naturan sed flankan
efekton. La opinioj kreskadis, ke akiradi posedajhojn ne estas la
chefa homa celo, ke la plej shatinda rekompenco al la laboro ne estas
ghia materia rezultato, sed la konscieco pri devo deve plenumita. La
registaroj prenis sur sin la zorgadon pri la reala komforteco de la
regatoj; al neniu mankis nutrajho, vesto au loghejo: chiu ricevis
konvenan edukadon proporcie lau sia natura kapablo. Altranga au
richa malsaghulo ne suchis plu la fruktojn de la laboro de la
malrichaj kaj la malfelichaj. La shtato taksis la valoron de chies
servoj kaj laboroj; ghi komencis konton en la nomo de chiu regato,
debitante la koston de la subtenado al tiu konto, kaj kreditante la
taksitajn servojn. Tiel la mono, oftege radiko de malbono, perdis
multe da sia potenco, kaj avareco kaj avideco sin kashis sub
malestimon.
Grado post grado, la centra regado ensorbis la naciajn registarojn;
krom kelkaj izolaj kaj nefruktoportaj partoj, la tuta terglobo
farighis unuigho de nacioj jam ne plu interbatalantaj. En unu vorto,
la tuta platajho de la homa intelekteco levighis. En la fruaj tagoj
de la civilizacio, unue la familio sin organizis; poste la gento;
fine, per Esperanto, la homaro alprenis por sia devizo la vortojn
"unu por chiuj, chiuj por unu", kaj anstatau la fierdiro
"civis romanus sum", oni diris kun egala fiereco "mi estas homo".
Religia pensado farighis tute libera, kaj chiaj sektoj baldau trovis
komunan fundamenton, nome la eternaj principoj de l' Amo kaj Devo.
Kompato kaj vero ja sin renkontis; justeco kaj paco ja kisis unu la
alian.
Chio tio chi estas historiaj faktoj, kiujn vi ja konas; sed rigardu
la konkludon. Chion tion chi Esperanto igis ebla, char ghi, kaj nenio
alia, detruis la baregon. Tio estas la shuldo, kiun ni shuldas al
Esperanto; tio estas la neesprimebla merito de ghia genia elpensinto.
Li sukcesis, kie chiu alia maltrafis. Li trovis pasejon inter montaro
ghis tiam nesuperebla; li trovis la vojon, per kiu ni, liaj
posteuloj, iras trankvile al la fina celo.
Sed mi konas la karakteron de tiu chi modesta glorindulo, se Zamenhof
mem povus cheesti kun ni hodiau, jen tio, kion li dirus:--"Ne
trograndigu mian parton en la progresado de la mondo. Mi estas nur
ero en la cheno de la disvolvigho de la homaro; cheno, kiu
komencighis antau la historio; cheno, kies etendo estas senfina kaj
nedifinebla. Periodo povos alveni, kiam mia elpensajho eluzighos. Ech
nun eksignoj pri tio ne mankas. Ech nun kelkaj el vi povas transdoni
kaj ricevi pensojn senlingve, senparole. Chio pereas kaj forpasas.
La komuna sorto falos sur Esperanton. Kial do trograndigi mian
rolon?"
Trograndigi? Ne estas eble trograndigi lian rolon; por tio vortoj
mankas. Sed ni gloregigas lian nomon, kaj niaj posteuloj en tio chi
nian agon por chiam aprobos pro tio, ke--oni povas preskau citi la
vortojn de li mem skribitajn--ni gloregigas lian nomon, pro tio, ke
en la mondon li venigis novan senton; malamikecon de la nacioj li
faligis; li fortikigis la amon al frateco kaj la justeco inter chiuj
popoloj, kaj la popoloj farighis unu granda rondo familia; li faris
la mondon felicha.
Li faris la mondon felicha! La bela songho de l' homaro por eterna
ben' efektivighis!
Li faris la mondon felicha! Tiujn vortojn vi tuj vidos neelstrekeble
enchizitajn en la nepereigebla bronzo de la piedestalo de tiu chi
statuo. En la dek-naua jarcento Doktoro Esperanto skribis "ni faros
la mondon felicha"; hodiau, por ke la homaro ne forgesu sian
shuldon, lia monumento, por lia chiama gloro, proklamas:
"Li faris la mondon felicha".
LA PLENUMO
La parolado finighis kaj tuj mistera muziko audighis; kvazauchiela
hhoro ekkantis; ensorcha melodio flosis tra la aero. Malrapide,
dolche defalis la tegajhoj kaj ekaperis kvazauvivanta statuo de la
Majstro. Ne el malvarma blanka marmoro, ne el malmola kruela bronzo;
tie staris shajne la homo mem, kiun chiu bona Esperantisto amas, kies
trajtojn li fidele konservas en sia memoro, kies vortojn li
trezorumas en sia koro. La majstro, profeto, pastro kaj amiko!
Tiam la tono de la muziko shanghighis; komence, nelauta kaj funebra,
kiel la ekghemeto de perdita animo; poste, penanta kaj baraktanta,
ghi reprezentas akran militadon kontrau supernombra malamiko; jen
noteto de venko eksonas, sin ripetas, ripetadas, kreskas, kreskadas,
ghis ghi farighas ario de plenumita triumfo, kaj fine eksplodas en
sonorega, ghojega tumulto de harmoniaj sonoj.
Nenia aplaudo, nenia kriego, nenia ekstera signo de emocio; silento,
pli elokventa ol ia ajn esprimo, sekvis. Profunde en la koro, interne
en la kashejo de l' animo, tremeta emocio agitis la cheestantojn.
Kvankam malheligita de la mehhanika aparato, kiun Profesoro Stelverdo
uzis, la sensacio de tiu sceno lin trafis, lin frapis muta. Neniam li
revidos similan apoteozon. Ghis la tago de lia morto tiu memoro
senvelke vivados.
El manoj li ellasis la malproksim-vidilon; sur la plankon ghi falis.
Tion li ne rimarkis; liaj tutaj pensoj kuncentrighis al la jhus
vidita sceno. Kvazau revante, li refalis sur la brakseghon, dirante
preskau neaudeble: "Nun mi povas pace morti; mi ja vidis la
plenumon".
John Ellis.
TRIA MENCIO
MIA LASTA KLASO
EN
LA VILAGHA LERNEJO
Tiam, en la jaro 1868, mi estis juna, dekdujara knabeto. Miaj
gepatroj, terkulturistoj, loghadis en malgranda vilagho, proksime de
la rivero _Doubs_, en la samnoma departemento. En chi tiu parto de
Francujo, la plej multaj vilaghanoj estas ne nur plugistoj, sed
ankau vinberistoj, kaj tie chi eble, ankorau pli ol en alia ajn
provinco, oni estas prava diri pri la franca kampisto, ke li estas
ekstreme laborema kaj shparema.
Al mi, infano, la kampara vivado tre plachis, kaj nun mi volonte
redirus lau la latina poeto: _O fortunatos nimium, sua si bona
norint, agricolas_! Sed mi devas konfesi, ke la tuta laboro mia
konsistis en tio, ke mi iom helpis mian patrinon en sia modesta
mastrumado, kaj ke mi plej ofte kuris kaj libere vagis chirkaue sur
la kampoj kaj herbejoj. Kun aliaj bubetoj de la vilagho, jen
ni nin banis au fishkaptis en la rivero, jen ni elnestigis
birdidojn,--knaboj estas senkompataj,--jen ni iris en arbaron,
kolekti frambojn, fragojn au avelojn. Vere felicha tempo!
Mi tamen rapidas aldiri, ke tian sovaghan vivadon mi nur ghuis dum la
interklasa tempo. Mia patro, kvankam malmulte klera, tre shatis la
_sciencon_ kaj ne permesis, ke mi perdu mian tempon; tial mi neniam
forestis sennecese de la klaso.
En tiu tempo, sub la regado de la imperiestro Napoleono III, la
publika instruado ne estis tiel progresinta, kiel nun, dank' al la
Respubliko: la gepatroj ne chiam volonte sendis siajn infanojn en la
lernejon, precipe pro tio, ke ili devis pagi la sumon da 12 frankoj
jare, kaj tiu malalta prezo tamen estis ofte ech tro granda por
malrichaj plugistoj. Mi enfine ankorau aldonos, ke la nun rakontota
historio okazas en la monato Augusto, la lastan tagon de la
instrujaro.
Tiun tagon posttagmeze mi do iris, kiel kutime, en la lernejon; sed,
char estis la sezono de la grenrikolto, la pli granda parto de la
lernantoj trovighis sur la kamparo, kaj ni ne estis multaj je la unua
horo antau la komunuma domo, kie ni ludis, antau ol eniri. La
lernejestro kutime ne alvokis nin, kaj ni iris mem, sen tamburo nek
sonorilo, en la klasochambron, por relegi niajn lecionojn. Sed, chi
tiun fojon, ni ja ne pensis pri la lecionoj, kaj ni ludis plu kaj
plu; ni ankau ne atentis la horon: neniu el ni kompreneble posedis
poshhorlogheton kaj la antikva turo de la vilagha preghejo ankau ne
surhavis horloghon; sed, kvankam ni iom konsciis, ke la unua, t. e.
la horo de la eniro, jam estas preterpasinta, ni tamen daure
amuzighis, sen riprocho de konscienco, char nia instruisto ankorau
ne estis en la klaso. Li trovighis efektive en sia loghejo sur la
supra etagho, kie li tagmanghis kun kolegoj. Kompreneble ni ne
plendis pro tiu prokrasto, ni male konstatis kun plezuro, ke nia
pauzo longtempe dauras.
Jam estis la dua proksimume, kaj neniu el ni intencis eniri en la
lernejon, nek reiri domen; ni chiam ghoje distrighis kaj ludadis sur
la korto, kiam subite aperis bele vestita sinjoro antau nia modesta
instruejo. Lian Moshton ni admiris kun lia luksa, cilindra
silkchapelo kaj lia nigra somersurtuto: tian grandsinjoron ni malofte
vidis en nia dezerta vilagho. Sed ni lin ankorau pli admiris, kiam
ni eksciis, ke li estas la akademia inspektoro de _Besancon_, la
chefurbo de nia departemento.
--Chu estas nun la horo de la pauzo?--li diris;--kial vi ne estas en
la lernejo?
--La instruisto nin ne alvokis ghis nun,--ni respondis,--kaj ni
amuzighas tie chi en la korto.
--Kie do li estas, via lernejestro?
--Li ankorau tagmanghas sur la supra etagho kun amikoj.
Nia lernochambro trovighis sur la teretagho kaj la inspektoro, kiu
jam staris en la pordo, subite ekvidis, ke li povos fari ian malican
surprizon al sia subulo, kiu tiel malfruas por alveni en la lernejon,
kaj ridetante li igis nin senbrue eniri en la klasochambron.
Ni tuj okupis niajn kutimajn sidlokojn sur la benkoj, kaj ni profunde
silentighis, tiel, ke super niaj kapoj, oni povis iom audi la
babiladon kaj ridadon de la ghojaj drinkantoj. La tuta lernantaro
konsistis el 12 knaboj kaj 14 knabinoj, char tiam en malgrandaj
vilaghoj oni instruis la infanojn de l' ambau seksoj en unu sama
chambro: unuj sidis dekstre, la aliaj maldekstre kaj en la mezo
staris la katedro de la lernejestro.
Chi tie sidighis la inspektoro, dirante:
--Infanoj miaj, char via instruisto ne ankorau alvenis, mi tuj volas
komenci sen li la inspektadon kaj demandi vin pri tio, kion vi
lernis.
Mi antaue devas diri, ke en tiu epoko la lernado de la katehhismo
kaj de la Sankta Historio estis tre grava afero; en chiu vilagho la
instruisto estis kvazau la helpanto de la pastro kaj tiu chi ofte
ripetis al ni: "Kion signifas la homa scienco kompare kun la Dia?
kion servos al vi chiuj trezoroj surteraj, se vi ne savos vian
animon." Oni do ne miros, ke la inspektoro komencis sian ekzamenon
per la Sankta Skribo.
--Ci nigruleto!--li diris alparolante iun knabon,--rakontu al mi la
historion de Jozefo.
Nia nigrulo konis la tutan, longan historion kaj, kvankam iom
balbutante, li brave rakontis, kiel kaj kial Jakobo pli amis Jozefon,
ol siajn ceterajn filojn; kiel la fratoj farighis jhaluzaj kaj
enviemaj; kiel ili vendis la malfelichan Jozefon kiel sklavon al
Ismaelidaj pretermigrantoj; kiel li farighis la chefministro de
Egiptujo, kaj kiel li fine venigis la maljunan patron kaj sian tutan
familion al la regha kortego.
--Bone, bone!--diris la inspektoro,--mi cin komplimentas, knabeto; ci
meritas bonan noton.
--Nun ci, la dikkapulo!--li diris; (la dikkapulo, ghi estis mi),--chu
ci bone scias la katehhismon? Nu! diru: Kiuj estas la angheloj?
--La angheloj,--mi respondis unutone,--estas la servistoj de Dio, kiu
ilin sendas de la chielo sur la teron, por komuniki Liajn ordonojn al
la homoj.
--Kio estas la infero?
--La infero estas la loko, kie trovighas la demonoj, kaj kien iras la
pekuloj post sia morto, por tie suferi dum la tuta eterneco.
--Bone! perfekte!
Li ankau demandis min kaj aliajn pri la sep sakramentoj, pri la sep
chefaj pekoj, pri la diaj kaj ekleziaj ordonoj, k.t.p., kaj la
respondoj estis kontentigaj. Nian katehhismon efektive ni bone konis:
chiun tagon ni lernis unu chapitron en la lernejo kaj la sekvantan
dimanchon dum la meso, la pastro, el sia predika katedro, pridemandis
nin publike. Tial la inspektoro devis interne konfesi, ke nia estro,
kvankam li nun iom dibochas super ni, nin tamen bone instruas.
--Kaj ci, la blonda knabineto tie!--demandis plue la inspektoro iun
beletan, bluokulan knabinon;--kiel ci nomighas?
--Paulino G...,--shi respondis.
--Nu! diru al mi, kian finighon ricevas la substantivoj en la
multenombro?
--Oni formas,--shi respondis,--la multenombron che la substantivoj,
aldonante la literon s al la ununombro. La nomoj, kiuj finighas per
_s_, _x_ au _z_, ne shanghighas en la multenombro; tiuj nomoj, kiuj
finighas per _al_ au _ail_ shanghas sian finighon en _aux_; la
nomoj per _ou_, _au_, _eu_... --; tion scias la bedaurindaj infanoj,
kiuj lernas la francan gramatikon. Ho Dio! ghi ne similas la
esperantan! Tial la inspektoro audis kun miro nian knabinon
eldiri parkere kaj senerare ne nur la gheneralan regulon, sed
ankau la esceptojn kun multe da ekzemploj.
Li demandis nin ankau pri la geografio, la historio de Francujo, la
aritmetiko kaj.... nia instruisto ankorau ne venis en la klason.
Tamen la inspektoro tute ne perdis la paciencon; li chiam atendis
malice la alvenon de sia subulo kaj ghojis interne, pensante pri la
baldaua surprizo.
Li sekve daurigis sian inspektadon: li trarigardis la kajerojn,
librojn, skribajhojn kaj fine, por iom distrighi, li alparolis la
plej junajn gelernantojn kaj demandis iun sherceme:
--Chu ci povas diri al mi, kiu estas la patro de la Jakobidoj?
--Abrahamo;--estis la respondo.
--Kiom faras 20 minus 20?--Li demandis iun alian; kaj, char tiu chi
silentis:
--Nu, se ci havus en cia posho 20 frankojn, kaj se ci ilin perdus,
kion ci havus tiam en cia posho?
--Mi havus truon,--respondis la infano.
--Jen bonega, trafa respondo. Diru nun: 7 paseroj sidas sur arbo;
alvenas chasisto, kiu morte pafas tri el ili, kiom da birdoj nun
sidas ankorau sur la arbo?
La juna lernanto kompreneble tuj respondis 4; sed mi levis la manon,
dirante:
--Ne, ne; Sinjor' Inspektoro; nenia birdo plu restas sur la arbo,
char la netrafitaj tuj forflugas.
--Jes, bone; estas ghuste. Nun,--pludiris la inspektoro,--char ci
estas tiel sagaca kalkulisto, ci ankorau devas solvi la jenan
problemon. Iru al la tabulo kaj skribu: Ia shipo estas longa je 60
metroj, largha je 15 metroj kaj profunda je 10 metroj; ghia plej
granda masto estas alta je 20 metroj. Kioman aghon havas la
shipkapitano?
La inspektoro ridetis, sed mi serioze tuj respondis:
--Sinjor' Inspektoro; inter la amplekso de la shipo kaj la agho de
ghia kapitano ekzistas nenia rilato; la problemo estas nesolvebla.
--Jes, evidente. Kian metion havas cia patro?
--Li estas terkulturisto kaj ankau shtonchizisto.
--Kiomjara ci estas?
--12-jara.
--Kian profesion ci volas elekti?
--Mi ne scias, sed miaj gepatroj intencas min sendi la proksiman
jaron en duagradan lernejon.
--Bone, ci certe farighos lerta matematikisto, kaj kiam ci estonte
lernos la regulon de la algebra multipliko, ci rememoros pri mi pro
la sekvanta komparo, kiun mi mem eltrovis:
plus x plus = plus: la amikoj de niaj amikoj estas niaj amikoj;
plus x minus = minus: la amikoj de niaj malamikoj estas niaj
malamikoj;
minus x plus = minus: la malamikoj de niaj amikoj estas niaj
malamikoj;
minus x minus = plus: la malamikoj de niaj malamikoj estas niaj
amikoj.
Dirinte tiun aferon memorindan, Lia Inspektora Moshto tiris el la
veshtposho sian belan oran horlogheton:
--Ho Dio!--li ekkriis surprize--estas jam la tria pretere kaj mia
homo ankorau ne venas de supre; mi volas tuj fini chi tiun aferon.
Nun, karaj infanoj, estas sufiche por hodiau, la klaso estas finita.
Mi faras vin liberaj de nun, kaj eliru tuj rekte al via familio. Ghis
revido kaj felichan libertempon!
Ni silente eliris; tamen la lignaj shuoj, kiujn ni portis tiutempe,
faris sufiche da bruo, por ke oni nin audu el la unua etagho, kaj
efektive nia instruisto el sia fenestro vidis nin forirantaj. Li tute
ne realvokis nin, li male diris al siaj kolegoj:
--Ha! vidu tiujn karajn infanojn! ili estas pravaj; ili nun foriras
de si mem antau la kvara horo; en tiu chi lasta tago de la
instrujaro mi ne mallaudos, nek tenos ilin. Ni ankau, karaj amikoj,
povas sekve iom eliri sur la kamparon kaj promeni fumante nian
cigaron.
Ili do sin pretigis por foriri; dume nia Inspektoro restis tute sola
en la klaso, ekzamenante nun la registrojn de la lernejestro. Enfine
chi tiu kaj liaj ambau kunuloj ekbruis sur la shtuparo. Per Dio! ili
ne suspektas la proksiman cheeston de la superulo, kiu nun klare
audas iliajn vochojn kaj pashojn. Lia koro iom batas kaj li ridetas
che la penso, ke _nun_....
Sed ho ve! _nun_ la instruisto forlasis la koridoron kaj tute
forgesis reeniri en la apudan klason por vidi, chu chio estas en
ordo, au chu almenau neniu infano enrestas: nenion audante, nenion
suspektante, li trankvile shlosis la pordon de la domo kaj foriris
kun siaj kolegoj.
Vi eble nun pensas, kara leganto, pri la itala sentenco: _Se non e
vero, e ben trovato_ (se tio ne estas vera, ghi estas bone
elpensita), sed mi vin certigas, ke chi tiu historieto estas entute
vera, kaj ke nia Inspektora Moshto nun estas reale enfermita kaj
ensloshita en la klasochambro.
Surprizite, li komence ne sciis, kion fari; kelkaj minutoj pasis, kaj
li sin demandis, chu li ne alvokos la forirantojn; sed tio estus
vana, ili estis jam malproksime, au chu li ne krios por helpo; sed
tio estus ja tro ridinda. Fine li malfermis unu fenestron kaj vidis,
ke ghi ne estas tre alta, du metrojn proksimume; sed sube trovighis
bedaurinde profunda kelshtuparo; tial li ne povis sin lasi
sendanghere elgliti malsupren ghis tiu shtuparo. Shajnis al li pli
oportune salti trans la kavernan shtuparon, larghan je du metroj.
Kaj, char neceso farighas legho, li elektis chi tiun lastan manieron
por sin savi.
Preninte la seghon de la instruisto el la katedro, li sin levis sur
la malsupran randon de la fenestro, kaj, kaptinte sian belan
silkchapelon en la dekstran manon, li vive eksaltis el la fenestro
kaj refalis feliche trans la shtuparo en la ghardenon. Jen li estas
ekster la domo. Dum kelkaj momentoj li pensis pri tio, kion li devas
fari? Chu li reiros en la chefurbon, nenion dirinte pri la afero? Ne,
certe ne; li volas havi atestantojn en la komunumo mem kaj rakonti la
aventuron, por ke oni povu iom ridi kaj hontigi la instruiston.
Li do forlasis la ghardenon, kaj sur la strato li demandis iun
plugiston, kiu revenis el la kampoj, pri la loghejo de la
vilaghestro. Chi tiu estis mia propra onklo kaj loghis apud nia domo.
La inspektoro rakontis al li sian tutan aventuron kun la lernejestro:
la unuan parton de la historio mi jam bone konis, sed mi neniel estus
suspektinta la duan, nome, la enshlosighon de la inspektoro.
--Ha jes!--ekkriis mia onklo, ridante el plena gorgho,--mi jhus vidis
la tri sinjorojn preteriri sur la strato; nia instruisto estis kun
siaj du kolegoj, la lernejestroj de B... kaj de M... (najbaraj
vilaghoj):
--Kio!--rediris la inspektoro,--la instruistoj de B... kaj de M...
trovighis kun li; estis ili, kiuj, kun li, festenis sur la supra
etagho! La afero estas kurioza: mi ja kaptis tri birdojn kune en la
sama nesto.
Mia onklo tuj komprenis, ke li iom senpripense parolis; pro tio,
akompanante la inspektoron al la stacidomo, li volis plej eble
rebonigi la aferon, kaj almenau iom senkulpigi nian instruiston.
Konsekvence li petis la inspektoron, ke li bonvolu esti indulgema.
--Vi scias,--li diris,--ke nia instruisto estas tre juna; nur antau
du jaroj li eliris el la Normala Lernejo kaj li estas apenau
dudek-trijara. Kutime li ja estas fervora kaj laborema, lia hodiaua
kulpo estas escepto, kaj al junuloj oni devas multon pardoni. Mi tial
insiste petas, ke vi lin ne eksigu au forsendu en alian postenon,
tiom pli, ke, de mia parto, mi estos kontenta eviti skandalon en mia
komunumo.
La inspektoro tion promesis al mia onklo.