Hij schetst daarin het ontstaan van het industrie-kapitaal.
Wij zagen n.l. hoe het eigenlijke proletariaat werd geschapen, wij
zagen ook hoe de kunstmatige overbevolking geschapen werd. Waarvan
stamden evenwel, die groote kapitaalsrijkdommen in weinige handen,
die de grondslag konden vormen, voor een verdere ontwikkeling van de
kapitalistische produktiewijze?
De middeleeuwen kenden, als van uit de oudheid overgeërfd, twee soorten
van kapitaal: het woekerkapitaal en het koopmanskapitaal. Sedert de
Kruistochten toch, was het handelsverkeer met het Oosten verbazend
toegenomen en daarmede het koopmanskapitaal, en deszelfs centralisatie,
in betrekkelijk weinige handen. Maar deze bronnen waren nochtans de
eenige niet.
"Het door woeker en handel gevormde geldkapitaal, werd door het feodale
staatswezen op het land; door de gilde-inrichting in de steden,
in zijne revolutioneering tot industrieel kapitaal gehinderd. Deze
beperkingen, vervielen met de oplossing der feodale gevolgschappen, met
de expropriatie en met de gedeeltelijke verjaging van het landvolk. De
nieuwe Manufaktuur werd dan in een zee-exporthaven opgericht, of op
zekere punten van het platteland, waar zij buiten de contrôle van
het oude stadswezen en zijn gildewetten stond. In Engeland, heerschte
daardoor een langen verbitterde strijd van de corporate towns, tegen
deze nieuwe industrieele aanplant-scholen.
"De ontdekking van goud- en zilverlanden in Amerika, de uitroeing
en verslaving der ingezeten bevolking in de mijnen; de aangevangen
verovering van Oost-Indië; de verandering van Afrika, in een
jachtveld naar zwarte slaven, zij allen teekenen de dageraad van de
kapitalistische produktie-aera. Deze idyllische processen, vormen
de hoofdmomenten van de oorspronkelijke akkumulatie. Op den voet
worden zij gevolgd, door de handelsoorlogen der Europeesche naties,
met het aardrond als toeschouwplaats. Deze worden geopend, door den
afval der Nederlanden van Spanje, nemen een reusachtigen omvang aan
in Engeland's anti-Jakobussenoorlog, terwijl zij nog voort spelen,
in de opiumoorlogen tegen China, enz.
"De verschillende momenten der oorspronkelijke akkumulatie, verdeelen
zich nu meer of minder, naar tijdelijke rij-opvolging namelijk,
over Spanje, Portugal, Nederland, Frankrijk en Engeland. In Engeland
worden zij aan het einde van de 17e eeuw, systematisch tezamengevat
in koloniaal-systeem, staatsschulden-systeem, modern belastingsysteem
en protektiesysteem. Deze methoden, berusten zelfs voor een deel
op het brutaalste geweld, bijv. bij het koloniale systeem. Allen
evenwel, nemen de Staatsmacht daartoe in hun dienst,--deze
geconcentreerde en georganiseerde macht in de samenleving,--ten einde
het revolutioneeringsproces van de feodale in de kapitalistische
produktiewijze, kunstmatig te bevorderen en de overgangen daarvan, af
te korten. Het geweld, is de vroedmeester van elke oude samenleving,
die met een nieuwe zwanger gaat. Hij-zelf is een economische macht."
Marx voert nog, in dit hoofdstuk tal van bewijzen van uitbuiting aan,
door het Engelsche koloniale systeem en het systeem van het openbare
crediet, dat der staatsschulden. Hij zegt: "het protektiesysteem was
een middel tot het fabriceeren van onafhankelijke fabrikanten, tot
het onteigenen van onafhankelijke arbeiders, om nationale produktie-
en levensmiddelen te verkapitaliseeren en de overgang, van uit de oude
in de moderne produktiewijze, op gewelddadige wijze te verkorten. De
Europeesche staten verscheurden zich, om het patent dezer uitvinding te
bekomen en eenmaal in dienst van de plusmakers getreden, brandschatten
zij ten diens behoeve, niet alleen het eigen volk, indirekt door
beschermende rechten, maar ook direkt door exportpremies enz. In de
afhankelijke naburige landen, werden alle industrieën gewelddadig
uitgeroeid, zooals dit bijv. geschiedde met de Iersche wolmanufaktuur
door Engeland. Op het Europeesche vasteland werd, naar Colbert's
voorbeeld, dit proces nog zeer vereenvoudigd. Het oorspronkelijke
kapitaal, dat de industrieelen behoefden, vloeide hier voor een deel
zelfs direkt uit de staatsschatkist."
"Met de ontwikkeling der kapitalistische produktie gedurende de
Manufaktuur-periode, had de publieke opinie in Europa, de laatste
rest van haar schaamtegevoel en haar geweten ingeboet. De naties
renommeerden op cynische wijze met elke infamie, die een middel tot
kapitaals-akkumulatie kon zijn"....
"Terwijl zij de kinderslavernij in Engeland invoerde, gaf de
katoenindustrie tegelijkertijd den stoot, tot omzetting van de vroeger
meer of minder patriarchale slaven-economie in de Vereenigde Staten,
in een commercieel exploitatiesysteem. Over het algemeen, behoefde
de omsluierde slavernij van de loonarbeiders in Europa, dan ook tot
pièdestal, de slavernij sans phrase in de nieuwe Wereld.
"Tantae molis erat, "de eeuwige" natuurwetten van de kapitalistische
produktiewijze te ontbinden, het scheidingsproces tusschen arbeiders en
arbeidsvoorwaarden te voltrekken; op de eene pool, de maatschappelijke
produktie- en levensmiddelen in kapitaal om te zetten, op de tegenpool,
de volksmassa in loonarbeiders, in vrije "arbeidende armen", dàt was
het kunstprodukt, dat de moderne geschiedenis ons aanbood. Wanneer
het geld, volgens Augier, "met natuurlijke bloedvlekken op den wang
ter wereld komt", dan is het kapitaal ter wereld gekomen, besmet van
kop tot teenen en druipend uit alle poriën, van bloed en vuil."
Het nu volgende hoofdstuk handelt over: