[17] Ang _bigay-kayang_ ito, ay sinapantaha n~g m~ga manunulat na
pagbili sa babae; n~guni't sa akala ko ay dahil sa di nila pagkabatid
n~g kahulugan n~g salitang ito na dili iba't kaloob ó handog na ayon
sa abot n~g nagdudulot at hindi bayad: kaya't kay Rizal, ang asawang
tagalog ay hindi babaeng insik ó aliping mahometana na nabibili sa
magulang ó sa _bazar_ upang pagtamuhang lugod n~g asawa ó pan~ginoon;
at hindi rin babaeng taga Europa na sa pag-aasawa ay nawawala ang
pan~galan, (kundi ang asawang tagalog ay malaya at pinakukundan~ganan,
siyang sinasangunian n~g lalaki sa ibang gagawin; siya ring
tagapag-in~gat n~g salapi at siyang nan~gan~gasiwa sa m~ga anak na ang
kalahati ay kanya ano pa n~ga't ang bigay kayang ito ay hindi bayad,
(ani Rizal) kungdi isang alaala sa pagod at puyat na ginugol n~g
magulang sa pagpapalaki sa kanya.
[18] Lalong mabuti, ani Rizal, na lalaki ang manungkol n~g pagkakaloob
n~g _bigay-kaya_ kay sa babae, dahil na sa ganitong paraan, ay hindi
nagkakalalayo ang magmamagulang, samantalang sa Europa, kung
magkaasawa ang lalaki n~g mayaman at magkasalapi ay nagkakalalayo na.
[19] Matwid, ani Rizal, na ang babae ang pagkalooban n~g _bigay-kaya_
(dote), sapagka't ang babaeng pilipina ay hindi isang pasan maging sa
asawa at maging sa magulang, kundi tulong, at sa ganito'y kailan~gang
alalahanin n~g ano mang kayang kaloob ang kanyang nilisang magulang sa
pagkahiwalay niya. At ang gayon pa mang magulang na n~g babae ang
tumatangap n~g _bigay-kaya_ at hindi siyang nagkakaloob, ay namamalas
pa rin ang malabis na kapanglawan, na kaiba sa Europa na wari
ipinagmamadalian n~g magulang na ihiwalay ang anak na dalaga hangang
sa lumalabas na katuwan hitsura kung minsan ang ina.
Bukod dito, ani Rizal din, kung nag-aasawa ang lalaki ay hindi
nagtataglay n~g mabigat na pasan sa pag-aasawa, kundi bagkus
nakakasumpong n~g kasama't katulong sa pag-aayos n~g kanyang pamumuhay
kaya't ang babaeng pilipina ay hindi namamalakaya n~g asawa, kundi
pumipili n~g kanyang ibig.
=Ikalabing apat na Pangkat.=
=Dating Kaugalian Tungkol sa Paghihin~galô, Paglilibing at
Pagluluksâ.=
Ang dating ugali n~g m~ga Tagarito tungkol sa bagay na itó, ay hindi
lubhang kaibá kay sa dating ugali n~g iba't ibang lahi at lupain.